Pr 2590

WIEDZA i MYŚL

INTERNETOWY MIESIĘCZNIK TYFLOSPOŁECZNY

Wydawca Stanisław Kotowski

Czasopismo nie jest dofinansowywane ze środków publicznych ani żadnych innych.  Wydawane jest bez nakładów finansowych. Osoby piszące artykuły oraz zaangażowane przy redagowaniu, adiustacji i korekcie oraz kolportażu nie otrzymują wynagrodzenia. Fundacja „Klucz” przetwarza „WiM” nieodpłatnie na format MP3  w systemie DAISY, a IVO Software Sp. z o.o. udostępnia bezpłatnie niezbędne do tego oprogramowanie.
Czytelnicy otrzymują „WiM” również bezpłatnie. Wystarczy napisać na adres:
ST.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl
i w każdym miesiącu znaleźć aktualny numer w swojej „Skrzynce odbiorczej”.
Wersję dźwiękową można pobierać pod adresem:
http://wypozycz.bcpzn.pl/wim/ 

Listopad 2010 
Rok II 
Nr 11(23)/2010 
 
REDAKTOR NACZELNY 
Stanisław Kotowski 

ADRES REDAKCJI - wyłącznie internetowy: 
st.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl 
Telefon komórkowy: 501-239-769 

Na łamach „Wiedzy i Myśli” zamieszczamy różne opinie i poglądy, w tym takie, z którymi się nie zgadzamy.

Spis treści

1. OD REDAKCJI
2. WŚRÓD NAJBARDZIEJ ZASŁUŻONYCH - Józef Szczurek
3. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH
3.1. Cele rehabilitacji - w szkole podstawowej i w gimnazjum - Stanisław Kotowski
3.2. Dorastanie niewidomego dziecka
3.3. Studia - Joanna Nibelska
3.4. Nie szata zdobi kobietę, ale... - Alicja Nyziak
3.5. Kochanek wyszperanych szpargałów - Teofil Syga i Stanisław Szenic
4. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH - Wesołe jest życie ślepuszka - Jerzy Ogonowski
5. OKULISTYKA, WYNALAZKI, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE
5.1. Przeszczep biosyntetycznej rogówki przywraca wzrok
5.2. Nowa nadzieja na odzyskanie wzroku - Artur Jurgawka
5.3. WIDZĄCY nieWIDZĄCY - BEATRICE DE GELDER
5.4. Bank, który mówi
5.5. Tusz do rzęs z wibrującą szczoteczką - Manuela
6. ROZMOWA MIESIĄCa - Z Jackiem Zadrożnym rozmawia Stanisław Kotowski
7. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE
7.1. Sto lat pracy dla niewidomych - Stanisław Kotowski
7.2. Święto SOSW dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych w Dąbrowie Górniczej - Renata Szałwińska, Małgorzata Rozwadowska
7.3. Nie tylko w Warszawie - Jan Sideł
7.4. Chcę zostać radnym! - Filip Miłuński
7.5. Nowe czasopisma w e-Kiosku
7.6. Filmy z audiodeskrypcją na płytach DVD - Tomasz Strzymiński
7.7. Słuchowisko "Ida Sierpniowa"
7.8. Konferencja naukowa "Szczególne prawa osób niepełnosprawnych wynikające z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - prawo a rzeczywistość" - Grzegorz Złotowicz
7.9. Wystawa z audiodeskrypcją w Galerii Labirynt w Lublinie - Estera
7.10. Muzeum Śląskie przygotowało wystawę dla niewidomych i słabowidzących - PAP/PKON
7.11. Czym jest obraz? - Beata Grochowska, Renata Szałwińska, Małgorzata Rozwadowska
7.12. Uczelnie wprowadzają zajęcia z nauki audiodeskrypcji - PAP
7.13. 	 Trzeba przeczytać! - Zofia Krzemkowska
8. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH ZAJĘCIACH - Czym chata bogata, gospodyni rada - Jaga Praktyczna
9. ORGANIZACYJNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY - Nie ma ani wiedzy ani myśli, są kwiatki redakcji "WiM" - Stanisław Kotowski
10. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE
10.1. Pracodawcy chcą ograniczyć przywileje osób z niepełnosprawnością - Oprac. Natalia Łyczko, na podstawie Gazety Prawnej
10.2. Sejm utrzymuje dofinansowanie stopnia lekkiego - Piotr Stanisławski
10.3. Skazani na wykluczenie? - Tomasz Przybyszewski
10.4. Osoba niepełnosprawna w podróży lotniczej - Barbara Kraśnicka
11. FAKTY, ARGUMENTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI
11.1. Fakty i mity o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - oprac.: AB
11.2. Opinie wyrażone na środowiskowych listach dyskusyjnych
12. Z PRASY I Z INTERNETU
12.1. Cudem przeżyłem wypadek
12.2. Urodziny koła i szefowej
12.3. Chorzów: Turniej tańca przyciągnął niewidomych z całej Polski - Łukasz Respondek
12.4. Nie wpuścili niewidomego do samolotu w Dubaju - Matmal, AP
13. DYSKUTUJEMY - O możliwości leczenia oczu w Rosji
14. Z PRZESZŁOŚCI - Wieczór festiwalowy młodzieży łódzkiej - Zbigniew Tomalak
15. MRUCZĘ I PRYCHAM - Dwie sekutnice
 
aaa 
1. OD REDAKCJI 
 
Listopad jest szczególnym miesiącem. Wspominamy w nim naszych zmarłych. Wspomnijmy również zmarłe osoby niewidome i widzące, zasłużone dla ruchu niewidomych, pedagogów, działaczy, organizatorów oraz wszystkich, których praca przyczyniała się do wzrostu świadomości i poziomu życia osób z uszkodzonym wzrokiem. Poświęćmy też chwilę zadumy niewidomym naukowcom, literatom, artystom, politykom i wszystkim, których praca służyła całemu społeczeństwu. 
11 listopada to Święto Niepodległości, powstanie wolnej Polski po rozbiorach. Niechaj napawa ono nas dumą z osiągnięć naszego kraju i radością z pokojowego rozwoju Ojczyzny. 
Z okazji tego Święta, a także w celu pokazania możliwości rehabilitacyjnych w warunkach ekstremalnie niekorzystnych, chcemy przybliżyć Państwu sylwetkę wielkiego patrioty, historyka Karola Szajnochy. Warto przeczytać tę publikację i poświęcić jej chociażby krótką refleksję. 
W dniu 15 października br. w wieku prawie 106 lat zmarła Zofia Morawska - osoba, która całe długie życie poświęciła pracy dla niewidomych. Prosimy o przeczytanie publikacji "Wśród najbardziej zasłużonych" pióra Józefa Szczurka - pozycja 2. 
W dniu 22 października w Laskach Warszawskich odbyły się jubileuszowe uroczystości Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi, z którym przez kilkadziesiąt lat związana była śp. Zofia Morawska. Informację dotyczącą Towarzystwa pióra Stanisława Kotowskiego przeczytać można pod pozycją 7.1 
Polecamy też publikacje z działu "W prawie, w polityce i w praktyce". Są tam ważne informacje, interesujące argumenty i poglądy, które mają znaczenie dla naszego środowiska. 
W pozostałych rozdziałach również znajdą Państwo publikacje godne przeczytania. Jest ich dosyć dużo, jest więc w czym wybierać. Mamy nadzieję, że każdy z Państwa w listopadowym wydaniu "WiM" znajdzie dla siebie coś interesującego. 
Tego życzy Państwu i sobie redakcja. 
 
aaa 
2. WŚRÓD NAJBARDZIEJ ZASŁUŻONYCH 
Józef Szczurek 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
15 października bieżącego roku, we wczesnych godzinach wieczornych, zmarła Zofia Morawska, jedna z najwybitniejszych osobowości, legenda ośrodka dla niewidomych dzieci w Laskach, znana i ceniona nie tylko w Polsce, ale w wielu krajach europejskich i Stanach Zjednoczonych. Gdyby żyła jeszcze cztery tygodnie, ukończyłaby 106 lat. Prawie do ostatnich dni cieszyła się dobrym zdrowiem i zadziwiającą sprawnością umysłową, nie zdołała się jednak obronić przed ostrym zapaleniem płuc. 
 Zofia Morawska urodziła się 13 listopada 1904 r. w Turwi w Wielkopolsce. Jej Matka pochodziła ze znanej rodziny ziemiańskiej - Chłapowskich, która w historii naszej ojczyzny odegrała niemałą i chlubną rolę. Ojciec pani Zofii, Kazimierz Morawski, był rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezesem Polskiej Akademii Umiejętności. 
 
Na całe życie 
 
W 1930 r. pani Zofia, po ukończeniu seminarium nauczycielskiego, podjęła pracę w Zakładzie w Laskach. Powierzono jej trudny i odpowiedzialny odcinek - kierowanie patronatem nad niewidomymi dorosłymi, najpierw w Warszawie, a następnie w kilku innych miastach. 
 
 Patronalna pomoc i opieka 
 
 Powszechnie znana jest oświatowa i wychowawcza działalność ośrodka laskowskiego, mało kto natomiast pamięta, że w okresie międzywojennym równie ważna była pomoc niewidomym dorosłym, rozwijana w ramach tak zwanego patronatu. Działalność ta opierała się na pracy społecznej ludzi widzących, dziś powiedzielibyśmy - wolontariuszy. Rekrutowali się oni głównie spośród studentów skupionych w kółku "Juventus Christiana", ideowo zbliżonym do Dzieła Lasek, oraz spośród ludzi związanych z księdzem Władysławem Korniłowiczem. Jak pisze Michał Źółtowski w swej książce "Blask prawdziwego światła", poświęconej życiu Róży Czackiej, matka Elżbieta cele patronatu formułowała następująco: 
"Patronat, na czele którego stoi pani Zofia Morawska, daje różnorodną opiekę niewidomym i ich rodzinom. Opieka polega, zależnie od potrzeb indywidualnych: na pomocy pieniężnej, w produktach żywnościowych, w odzieży i innych przedmiotach pierwszej potrzeby, na załatwianiu spraw w urzędach, na udzielaniu porad prawnych i medycznych, na dostarczaniu surowców, narzędzi, warsztatów pracy i innych ułatwień, służących niewidomym, na pośrednictwie pracy, pośredniczeniu w zbyciu wyrobów niewidomych, na reedukacji ogólnej i fachowej, na poradach profilaktycznych i tyflologicznych, wreszcie na odwiedzaniu, pielęgnowaniu i podnoszeniu na duchu ociemniałych". 
Dla niewidomych, będących pod opieką patronatu, organizowano ponadto naukę brajla, pomoc lektorską do czytania książek i czasopism, spotkania towarzyskie, zabawy taneczne i całodzienne wycieczki do Lasek. Warszawski oddział patronatu otaczał opieką około 100 niewidomych z rodzinami. 
Niebawem zaczęto organizować oddziały patronackie w innych miastach wojewódzkich - w Wilnie, Poznaniu, Krakowie i Chorzowie. Oddział chorzowski należał do największych i działających najbardziej skutecznie. W całym kraju z tej formy pomocy korzystało około sześciuset niewidomych. Z ramienia Zarządu Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi działalnością patronacką opiekował się Antoni Marylski. Przerwał ją wybuch wojny. 
 
 Jeszcze trudniejsze zadania wyznaczono Zofii Morawskiej w okresie powojennym. W 1947 r. powierzono jej kierownictwo całą administracją Zakładu. Tę funkcję pełniła przez 22 lata. W tym samym roku została skarbnikiem Zarządu Towarzystwa i stanowisko to piastowała do końca 2006 roku. Trzecim kierunkiem jej działania było organizowanie kontaktów zagranicznych. Na tym polu zasługi pani Zofii są największe. 
 
 Organizatorka darów 
 
 W wyniku działań wojennych, zwłaszcza podczas kampanii wrześniowej, większość obiektów szkolnych w Laskach została częściowo lub całkowicie zniszczona. Nie było środków na ich odbudowę. W październiku 1945 r. Zakład podjął działalność oświatową i wychowawczą wobec niewidomych dzieci, ale przed ośrodkiem piętrzyły się ogromne trudności. Brakowało wszystkiego - żywności, pomocy do nauki, sprzętu na wyposażenie sal szkolnych i pomieszczeń internatowych. W tej sytuacji, zdawałoby się bez wyjścia, pani Morawska zwróciła się korespondencyjnie do swych przyjaciół w Nowym Jorku z prośbą o zorganizowanie pomocy dla Zakładu w Laskach. Na jej apel panie Felicja Krancowa i Halina Rodzińska /obydwie pochodzące ze znanej warszawskiej rodziny Lilpopów/ rozpoczęły zbiórkę pieniędzy wśród Polaków mieszkających w Stanach Zjednoczonych. 
Niebawem do akcji włączyli się inni ludzie dobrej woli, którzy przejęli się trudną sytuacją niewidomych w Polsce. Do Zakładu coraz szerszym strumieniem zaczęła napływać żywność, odzież, leki oraz pieniądze na zakup materiałów budowlanych i pomocy szkolnych. 
Wkrótce zbiórka pieniędzy przybrała formy organizacyjne. Można więc chyba, bez obawy o przesadę, zaryzykować twierdzenie, że wystąpienie pani Morawskiej do swych przyjaciół w USA stało się pierwszym krokiem na drodze do powstania Nowojorskiego Komitetu Pomocy Niewidomym w Polsce, który z powodzeniem działa do dziś. Dzięki jego ofiarności w Laskach wybudowano kilka obiektów szkolnych i internatowych, multimedialną bibliotekę i zakładowy szpital. Ośrodek został wyposażony w nowoczesny sprzęt do nauki. Z biegiem czasu Komitet Nowojorski zaczął udzielać pomocy nie tylko Laskom, ale i innym instytucjom służącym niewidomym i słabowidzącym w Polsce. 
 
 Laureatka 
 
 Od wczesnego dzieciństwa pani Zofia miała kłopoty ze wzrokiem. Z czasem niedostatek widzenia się powiększał. Od kilku lat nie mogła już sama czytać ani pisać. Dostrzegała jedynie światło, zarysy przedmiotów i postaci ludzi, ale ten stan nie umniejszał jej odpowiedzialności za wykonywane zadania, ani nie wpływał ujemnie na pogodę ducha i optymistyczne widzenie świata. 
Zawodową i społeczną działalność Zofii Morawskiej doceniały władze Polski oraz krajowe i międzynarodowe organizacje. Jako pierwsza kobieta otrzymała najwyższe polskie odznaczenie państwowe - Order Orła Białego. Jest również laureatką Nagrody Alberta Schweitzera oraz złotego Orderu Prymasowskiego Ecclesiae Populoque Servitium Praestanti czyli Zasłużonemu w Posłudze dla Kościoła i Narodu. Była także honorowym członkiem Polskiego Związku Niewidomych, odznaczonym Złotą Odznaką PZN. 
 
Zofia Morawska spoczęła na laskowskim cmentarzu. Pogrzeb odbył się w dniu 23 października. Uczestniczyli w nim liczni wychowankowie i pracownicy Ośrodka, członkowie Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Laskach oraz wielu przyjaciół i członków rodziny z kraju i z zagranicy. 
Koncelebrowanej Mszy Świętej z udziałem kilkunastu księży oraz biskupa Bronisława Dembowskiego przewodniczył prymas senior - Jego Eminencja kardynał Józef Glemp, a kondukt żałobny na cmentarz poprowadził  biskup Bronisław Dembowski.
List pożegnalny prezydenta RP Bronisława Komorowskiego odczytała dyrektor z kancelarii prezydenta.  
Przemówienia pożegnalne wygłosili:
Jacek Kozłowski - wojewoda mazowiecki, 
Witold Malarowski – wójt Gminy Izabelin w imieniu władz samorządowych – gminnych, powiatowych i wojewódzkich.
Prezes Władysław Gołąb w imieniu Towarzystwa nad Ociemniałymi.
Cześć Jej świetlanej pamięci. 
 
aaa 
3. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH 
 
aaa 
3.1. Cele rehabilitacji w szkole podstawowej i gimnazjum 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Rodzice wybrali dla swojego dziecka rodzaj szkoły. Jeżeli posłali je do specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego dla niewidomych lub dla słabowidzących, ich problemy rehabilitacyjne w zasadzie zostały rozwiązane. Tam nauczyciele i wychowawcy są przygotowani do nauczania i wychowania dzieci z uszkodzonym wzrokiem, a także do ich rehabilitacji. W tym przypadku, rodzicom pozostają działania, których celem jest utrzymanie więzi rodzinnych. Ważne jest, żeby dziecko, które z konieczności mieszka w internacie, często odwiedzało rodzinę, jak najwięcej przebywało z rodzicami i rodzeństwem. Ważne też jest, żeby pobyt w domu był atrakcyjny, żeby dziecko nie było pozostawione same sobie. 
Zdarza się, że dzieci z z internatów ośrodków szkolno-wychowawczych niechętnie wyjeżdżają do domów rodzinnych i z utęsknieniem oczekują na dzień powrotu do internatu. Oznacza to, że więzi rodzinne zostały zerwane albo poważnie osłabione. W takim przypadku dziecko nie uczestniczy w życiu rodziny, nie ma "wspólnego języka" z rodzieństwem i rodzicami. Nie ma też kontaktów z rówieśnikami w miejscu zamieszkania. Wtedy dziecko nie czuje się dobrze w domu rodzinnym i tęskni do internatu, do kolegów, do "przyjaznego" mu środowiska. 
Zadaniem rodziców jest tu dyskretne zachęcanie dzieci do wspólnych zabaw i wspólnych zajęć. Nie zawsze jest to łatwe, gdyż rodzeństwo często jest w różnym wieku i ma różne zainteresowania. Jeszcze gorzej sprawa wygląda, kiedy dziecko nie ma rodzeństwa. Wówczas konieczne są starania o zapewnienie dziecku kontaktów z rówieśnikami. Jest to zawsze ważne, ale w przypadku braku rodzeństwa, jest konieczne, bo inaczej ferie i wakacje stają się okresami bezczynności, nudy, osamotnienia i tęsknoty za kolegami. 
Ważne jest, żeby dziecko miało też jakieś obowiązki wynikające z podziału pracy w rodzinie. Wówczas ma czas częściowo wypełniony i czuje się jak pełnoprawny członek rodziny. 
Reasumując, zadaniem rodziców dziecka uczącego się w ośrodku z internatem jest podtrzymywanie i rozwijanie więzi rodzinnych oraz tworzenie warunków do kontaktów dziecka z rówieśnikami. Cele rehabilitacyjne realizuje ośrodek szkolno-wychowawczy, a obowiązki rodziców, pod tym względem, są mniejsze. 
Nieco inaczej wygląda sprawa, jeżeli ośrodek szkolno-wychowawczy znajduje się w miejscu zamieszkania dziecka. Wówczas dziecko uczęszcza do szkoły w ośrodku, a mieszka w domu rodzinnym. W tym przypadku, rodzice również powinni zadbać, żeby dziecko miało jak najwięcej kontaktów z rówieśnikami i jakieś obowiązki w domu. Rodzice mają też więcej obowiązków rehabilitacyjnych. W internacie wychowawcy nauczą wykonywania wielu czynności higienicznych i samoobsługowych. Jeżeli dziecko mieszka w domu, a uczy się w szkole ośrodka, obowiązki te spadają na rodziców. Powinni oni kontaktować się z wychowawcami ośrodka i ustalać z nimi zakres tych czynności w poszczególnych okresach życia dziecka oraz metody ich bezwzrokowego wychowania. 
Najwięcej obowiązków rehabilitacyjnych ciąży na rodzicach, których dziecko uczęszcza do szkoły ogólnodostępnej. W szkole takiej nauczyciele często nie znają metod nauczania dzieci z uszkodzonym wzrokiem i nie znają ich możliwości. Realizacja celów rehabilitacyjnych, w takich przypadkach, ciąży na rodzicach. 
Powinni oni kontaktować się ze specjalistami rehabilitacji niewidomych i słabowidzących dzieci, czytać literaturę specjalistyczną i prasę środowiskową. Powinni uczestniczyć ze swoimi dziećmi w turnusach rehabilitacyjnych dla rodziców z niewidomymi i słabowidzącymi dziećmi. No i powinni stosować poznane metody osiągania "malutkich" celów rehabilitacyjnych - wykonywanie czynności higienicznych i samoobsługowych, samodzielne poruszanie się na coraz większym obszarze, posługiwanie się sprzętem rehabilitacyjnym itp. 
W okresie szkoły podstawowej i gimnazjum można wyodrębnić trzy wiodące cele rehabilitacyjne. 
1) Bardzo ważnym zagadnieniem jest opanowanie technik bezwzrokowej pracy umysłowej, a przede wszystkim dobre opanowanie pisma punktowego, w tym skrótów, notacji matematycznej w zakresie stosowanym w szkole, umiejętności zapisywania wzorów i reakcji chemicznych, oznaczeń fizycznych, może też nut. Jest to podstawą uczenia się na wszystkich etapach po studia wyższe włącznie. 
Jak pisałem w numerze 9(21)/2010, pozycja 2.1 "Cele rehabilitacji małych niewidomych dzieci" bardzo ważne jest jak najszersze upoglądowienie procesów poznawczych. Dziecko powinno mieć dużo możliwości poznawania dotykowego różnych przedmiotów martwych, roślin i zwierząt. Konieczne jest też opanowanie umiejętności czytania brajlowskich rysunków i innych ilustracji. Jest to bardzo ważne, zwłaszcza w młodszych klasach, gdzie ilustracje odgrywają wielką rolę. 
2) Równie ważnym, a może jeszcze ważniejszym celem rehabilitacyjnym, jest przeciwdziałanie stosowaniu i korzystaniu z taryfy ulgowej. Nauczyciele najczęściej nie chcą "krzywdzić" niewidomego ucznia. Często nie potrafią mu pomóc, jeszcze częściej nie mają na to czasu, ale postawić lepszą ocenę niż wynika to z poziomu wiedzy, a to zawsze można. No i często nauczyciele stosują taką taryfę, a niektórzy uczniowie z uszkodzonym wzrokiem chętnie z niej korzystają. Jeżeli się tak dzieje, nic gorszego ucznia spotkać nie może. I wcale nie są tu najważniejsze braki w wiedzy szkolnej oraz niedostateczne umiejętności. Są one ważne dla dalszej nauki, ale ważniejsze od nich jest niekorzystne kształtowanie cech osobowości, postaw i poglądów. 
Taryfa ulgowa sprzyja rozwojowi postaw egocentrycznych i egoistycznych, sprzyja postawom roszczeniowym, powstaniu i utrwaleniu nieprawidłowej samooceny, nadmiernych wymagań w stosunku do ludzi i zaniżonego poziomu wymagań w stosunku do siebie. Taryfa ulgowa niszczy ambicję i co może najważniejsze, uniemożliwia kształtowanie właściwych stosunków z kolegami i w ogóle z ludźmi. Taryfa ulgowa, w zamierzeniu wielu nauczycieli, ma ułatwiać życie niewidomego ucznia i pozornie je ułatwia. Powoduje jednak tak wielkie szkody, że często ich wyeliminowanie jest bardzo trudne, a czasami zupełnie nie jest możliwe. 
Nauczyciele szkół ogólnodostępnych najczęściej nie są przygotowani do nauczania, wychowania i rehabilitacji uczniów z uszkodzonym wzrokiem. Dlatego zadanie to powinni w znacznej mierze przejąć i realizować rodzice. Oczywiście, można i należy współpracować z nauczycielami, dyskretnie zachęcać ich do kontaktów ze specjalistami rehabilitacji niewidomych, do sięgania po literaturę tyflologiczną, odradzać stosowanie taryfy ulgowej, ale trzeba wiedzieć, że nie zawsze okaże się to skuteczne. Nauczyciele powinni zajmować się niewidomym uczniem, ale jeżeli tego nie robią, muszą to robić rodzice. Zresztą, w ogólnodostępnej szkole nie da się wszystkiego osiągnąć. Nawet kiedy szkoła zatrudnia najlepszych pedagogów, którzy chcą i potrafią postępować z niewidomym uczniem, rehabilitacyjne i wychowawcze obowiązki jego rodziców są znacznie większe niż w przypadku, kiedy dziecko uczy się w szkole specjalnej dla niewidomych. 
3) Kolejnym celem rehabilitacyjnym, i wcale nie łatwiejszym od poprzednich, jest uspołecznienie dziecka. W ośrodku szkolno-wychowawczym sprawa jest prosta. Wszyscy uczniowie, albo prawie wszyscy, są w podobnej sytuacji. Zajęcia dostosowane są do ich potrzeb i możliwości. Tak samo jest z czasem wolnym uczniów. Nie ma tu problemu w kontaktach z kolegami w czasie przerw oraz po zajęciach szkolnych. 
W szkołach ogólnodostępnych jest inaczej. Najczęściej są to duże zakłady nauczania. Na przerwach panuje niewyobrażalny wprost hałas i ruch. Niewidomy uczeń nie może się w tym łatwo poruszać. Pozostaje więc w ławie albo szuka sobie kącika, w którym nie jest narażony na potrącanie, przewrócenie, utratę orientacji. Nie uczestniczy więc w tej tak ważnej, z punktu widzenia uczniów, części czasu pobytu w szkole. 
Niewidomy uczeń nie może też uczestniczyć w zabawach na boisku szkolnym i najczęściej zwalniany jest z wychowania fizycznego. To również osłabia jego kontakty i więzi z kolegami. Ponadto nie sprzyja prawidłowemu rozwojowi fizycznemu uczniów z uszkodzonym wzrokiem. 
Dodać należy, że często niewidomi uczniowie nie uczestniczą w życiu swoich rówieśników poza szkołą, w dni wolne od nauki, wakacje i ferie. 
Rodzice świadomie, taktownie i konsekwentnie powinni starać się przeciwdziałać podobnym trudnościom i zagrożeniom. Powinni utrzymywać kontakty, najlepiej przyjacielskie, z rodzinami, które mają dzieci w wieku ich niewidomej córki czy syna. Powinni umożliwiać swoim dzieciom zapraszanie koleżanek i kolegów do domu oraz wychodzenie z nimi z domu. Rzecz jasna, trzeba postarać się o zapewnienie bezpieczeństwa, ale bez przesady. Przesadne starania i pod tym względem mogą okazać się bardzo szkodliwe. Zachęcam do uważnego przeczytania publikacji Plerre Villey pt. "Niewidomy dobroczyńca niewidomych Maurycy de la Sizeranne" przekład z oryginału francuskiego: Wanda Zaleska-Kurnatowska - "WiM" nr. 9(21)/2010 pozycja 2.2 wychowaniu młodego, ociemniałego, francuskiego arystokraty. Jego rodzice nie trzęśli się nad każdym ruchem i krokiem, na wiele mu pozwalali no i wychowali człowieka samodzielnego, odważnego, mądrego, wielkiego społecznika. 
Jest wiele celów dydaktycznych, wychowawczych i rehabilitacyjnych w okresie szkoły podstawowej i gimnazjum, ale te trzy uważam za najważniejsze. Braki wiedzy zawsze można nadrobić. Wiem to z własnego doświadczenia, ale zwichniętej osobowości nie da się łatwo wyprostować. 

W numerze 10(22)/2010 "WiM" opublikowałem podrozdział swego "Przewodnika po problematyce osób niewidomych i słabowidzących" poświęcony niewidomym i słabowidzącym dzieciom ze złożoną niepełnosprawnością. W rozdziale tym omówiłem możliwości, jakie stwarza takim dzieciom Towarzystwo Rodziców i Przyjaciół Niewidomych Dzieci i jego dwa ośrodki w Warszawie. Otrzymałem list Pana Jana Sidła dotyczący tego zagadnienia, który przekazał ważną informację. Dlatego list ten zamieszczam w całości pod pozycją 7.3, bo rzeczywiście warto o tym napisać. Dziękuję za to uzupełnienie. 
 
 *** 
 
Okres, o którym pisałem, uznaję za najpaskudniejszym w moim życiu. Początkowo nie było aż tak źle. Jednak w miarę przybywania mi lat, rozluźniały się więzy z kolegami aż zostały całkowicie pozrywane. Oni uczęszczali do szkoły, mieli lekcje do odrabiania i różne obowiązki domowe. Ja nie miałem nic, żadnych obowiązków, żadnych zajęć, żadnych wspólnych spraw z byłymi kolegami. Nie miałem też przed sobą żadnej sensownej przyszłości. Miałem za to mnóstwo czasu, który trudno było wypełnić. 
Miałem trzy siostry, które się uczyły. Przychodzili do nich koledzy, przychodziły koleżanki. Odrabiali lekcje, uczyli się, rozwiązywali zadania, omawiali sprawy szkolne. Dla mnie wszystko to było obce. Edukację zakończyłem na drugiej klasie szkoły powszechnej. Nawet nie rozumiałem o czym rozmawiają. Pojąć nie mogłem, po co i komu potrzebne są "iksy", "igreki", "zety", "alfy", "tangensy" i podobne dziwactwa. Nie miałem nic wspólnego z tym towarzystwem. Jeżeli tylko mogłem, schodziłem im z drogi. Jeżeli któraś z sióstr przeczytała głośno jakąś książkę - byłem szczęśliwy, ale i tyle było mojego. 
To naprawdę był paskudny okres w moim życiu. Jak znalazłem ścieżkę i drogę z tej matni, napiszę w kolejnych odcinkach. 
 
aaa 
3.2. Dorastanie niewidomego dziecka 
 
źródło: "Przewodnik po problematyce osób niewidomych i słabowidzących" Stanisława Kotowskiego 
 
(Jest to mały rozdziałek, w którym odwołuję się do innych rozdziałów "Przewodnika..." chociaż ich nie publikuję. Czynie tak celowo, a zainteresowanych odsyłam do źródła, czyli mojego "Przewodnika...". Jeżeli ktoś chciałby sięgnąć do tej publikacji - proszę napisać. Wyślę w zapisie cyfrowym. Stanisław Kotowski) 
 
Ludzie mówią: "Małe dzieci, mała bieda, duże dzieci - duża bieda". Dzieci rosną, rozwijają się, rozszerza się zakres zainteresowań. Coraz większą rolę w ich życiu zaczynają odgrywać rówieśnicy, grupy koleżeńskie, idole. Kontakty z rodzicami rozluźniają się. I jest to normalne. Rzadko kiedy nadopiekuńcza matka, czy szerzej rodzice, potrafią związać ze sobą dziecko do tego stopnia, że nie poszukuje ono kontaktów poza domem. Mówimy wtedy: "maminsynek". Jeżeli rodzice osiągną taki stan, wyrządzają swemu dziecku wielką krzywdę. Ograniczają bowiem jego naturalny rozwój. Pismo Święte mówi: " "Dlatego to mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swą żoną tak ściśle, że stają się jednym ciałem". I tak właśnie powinno być. 
Sprawa ta może wyglądać zupełnie inaczej w przypadku niewidomego dziecka. Jemu trudniej wydostać się spod skrzydeł rodziców. Trudniej znaleźć miejsce w grupie rówieśniczej, trudniej uczestniczyć w zabawach, realizować wspólne zainteresowania i wreszcie zainteresować się młodymi osobami odmiennej płci. Małe trudności, o których możesz przeczytać w podrozdziale 10.3., istnieją nadal i istnieją ich skutki. Teraz jednak powstają nowe, większe problemy, które mają zasadnicze znaczenie. Rodzice częstą nie potrafią pomóc swoim dzieciom przezwyciężać trudności, poradzić dziewczynie czy młodzieńcowi, jak ma sprostać wyłaniającym się problemom związanym z seksualnością, kontaktami z młodymi osobami odmiennej płci, których nie ma, bo nie było kolegów, koleżanek, przyjaciół. Młody niewidomy, który jest bardzo silnie związany uczuciowo z rodzicami, uzależniony od ich pomocy w sytuacjach, w których jego rówieśnicy są już samodzielni, ma wielkie problemy w znalezieniu swego miejsca w życiu i wśród ludzi. 
Nie można uznać, że problemy same się rozwiążą. Przeciwnie, mogą one być coraz większe, mogą narastać i potęgować się. Ważne jest, żeby starać się nie dopuścić do ich powstania. Jest to możliwe, ale wymaga rozumnego postępowania, przede wszystkim nie ograniczania niewidomemu dziecku kontaktów z innymi dziećmi od najwcześniejszych lat życia. 
W dalszych podrozdziałach tego rozdziału znajdziesz więcej informacji dotyczących uwarunkowań nauczania, wychowania i rehabilitacji, wyboru zawodu i przygotowania do pracy. 
 
aaa 
3.3. Studia 
Joanna Nibelska 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Dużo mówi się w naszym kraju i na świecie o dostępie do edukacji - osób niepełnosprawnych również. Jest to z pewnością ważny aspekt życia. Podnosimy swoje kwalifikacje, mamy kontakt z rówieśnikami, jesteśmy przede wszystkim na tych samych prawach co studenci pełnosprawni. 
Jednak początki nie są łatwe. Do dziś pamiętam swój pierwszy miesiąc pobytu w akademiku, studia, zajęcia i ten ogromny stres, jak to będzie? Czy dam sobie radę? Przecież nie widzę, może lepiej zrezygnować? Ale się nie poddałam. 
Dla osoby niewidomej studia to duże wyzwanie. Ludziom często trudno zrozumieć, gdy mówimy: "ja nie znam drogi, samodzielnie nie dojdę tu czy tam, dopóki ktoś mi nie pokaże". Często mówiono mi, "to przejdziesz raz i będzie dobrze". Nie jest tak do końca. 
Gdy rozpoczęłam studia na uniwersytecie, byłam kompletnie bezradna. Z jednej strony cieszyłam się - nowe znajomości, nowe wyzwania, tylko jak temu sprostać. Po pięciu latach starań dostałam komputer, ale byłam "zielona". Siedziałam i myślałam. 
Na szczęście na początku koleżanki mi pomagały robić zakupy, razem chodziłyśmy do kina, na imprezy. I to jest normalne, choć niektórzy bywają zniesmaczeni tym faktem. Wiadomo, że nie można obciążać innych swoimi sprawami. 
Dużą pomoc zaoferował mi uniwersytet, a raczej biuro do spraw osób niepełnosprawnych. Miałam indywidualne zajęcia na komputerze, nawet sobie nie wyobrażałam, że sama kiedyś napiszę maila, skonwertuję plik, będę ściągać obsługiwać internet. Nie wierzyłam w coś takiego. A jednak... 
 Otrzymałam też pomoc instruktorki orientacji przestrzennej, która "otworzyła mi" ten świat nieznany, straszny, wielki. Poznałam drogę do szkoły, akademika, w różne miejsca. Obecnie sama bez większych problemów podróżuję po całej Polsce i nie tylko. Nie boję się tego, nawet bardzo lubię. 
Koleżanki i koledzy traktowali mnie na początku trochę inaczej, nie wiedzieli, jak się odezwać, czy lepiej nic nie mówić. Szybko jednak przekonali się, że jestem taka sama jak oni, tylko nie widzę. 
Dla wykładowców nie byłam nowością, bo na moim wydziale kiedyś studiowały już osoby niewidome. Zdarzało się, że chcieli traktować mnie ulgowo, ale nigdy na to nie pozwalam. 
Trzeba być zawsze sobą w każdej sytuacji, nie oczekiwać od nikogo litości ale gdy trzeba nie wstydzić się poprosić o pomoc. Tego życie uczy. 
Przed rokiem rozpoczęłam studia zaoczne na kierunku Dziennikarstwo i Komunikacja Społeczna w prywatnej szkole wyższej. Jestem jedyną studentką niepełnosprawną. Tu również nie oczekuję żadnej taryfy ulgowej. Jestem zadowolona, mam nowych znajomych, nowe zainteresowania, które mogę rozwijać. 
 
 aaa 
3.4. Nie szata zdobi kobietę, ale... 
Alicja Nyziak 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Od zarania dziejów wiadomo, że kobiety przybyły na naszą planetę z Wenus, a mężczyźni z Marsa. I chociaż nauczyliśmy się mówić jednym językiem, to często nijak nie możemy się zrozumieć. Właściwie nie ma w tym nic dziwnego. Ważne, że w efekcie końcowym ludzkość nie wyginęła, a wręcz przeciwnie, miewa się całkiem dobrze! 
Może zasługa tego sukcesu tkwi właśnie w tych odmiennościach? 
Tak więc Panowie dziś bardzo Was przepraszam, ale moje rady kieruję wybitnie do koleżanek z Wenus. Chyba wychodzę ze zdrowego założenia, że kosmetyczka, fryzjer, stylistka oraz przecudne bieganie po sklepach, ogromną radochę sprawia kobietom. Panowie na hasło zakupy, wizyta w "upiększalni" urody, natychmiast organizują sobie czas zupełnie inaczej. W sumie bardzo rozsądnie, gdyż żadna zdrowo myśląca kobieta nie chce być oglądana z papką dziwnego koloru na włosach przez męża, adoratora, przyjaciela itd., czyli przez mężczyznę, który ma ją kochać i patrzeć na nią z uwielbieniem. 
Drogie Panie, jak powszechnie wiadomo, człowiek jest wizualistą - udowodnione i nie da się podważyć. Tak więc przysłowie, że jak cię widzą, tak cię piszą, to szczera prawda. Mało tego, w przypadku pań z problemami wzrokowymi dochodzi dodatkowy aspekt - uogólnienie typu… ona jest niewidoma. Nic więc dziwnego, że cała oprawa w odniesieniu do jej urody marnie dobrana. 
Czy musi tak być? Myślę, że nie, dlatego do dzieła. 
Na pierwszy ogień kilka słów o kolorach i ciuchach. Tu potrzebujemy pomocy kogoś widzącego, najlepiej wyciągnąć na zakupy lub podpytać o obecne trendy koleżankę, kuzynkę, przyjaciółkę. Chodzi o osobę, która spojrzy na nas krytycznie i szczerze powie - ściągaj, to nie dla Ciebie lub dyskretnie szepnie do ucha - wyglądasz okropnie! Choć w tym samym momencie sprzedająca leje nam miód do ucha w stylu - ależ pani w tym do twarzy, wygląda pani super, leży jak na panią uszyte. 
Tutaj malutka uwaga, z całym szacunkiem dla naszych rodzicielek, ale bardzo często gubią obiektywne spojrzenie na swoją (nawet 40-letnią) pociechę. 
Oczywiście, zawsze mamy hit sezonu, czyli fason, kolor, który dominuje w strojach płci pięknej. Jak hit, to cena podskakuje do góry aż miło, ale i tutaj możemy sobie poradzić. 
Wiele firmowych sklepów, jeszcze przed końcem sezonu, organizuje wyprzedaże i wtedy naprawdę można "ustrzelić" super ciuszek za śmieszne pieniądze. Pamiętajmy jednak, że w tym przysłowiowym hicie musimy jeszcze jakoś się prezentować. Panie z cudnymi wałeczkami i oponkami w wiadomych miejscach, niekoniecznie ciekawie będą wyglądały w ostatnim "krzyku" mody w stylu opięta, krótka bluzeczka. Cera jasna niczym mleko (idealna na wiek XIX) w połączeniu z modnymi akurat fioletami - o rety, odpada, efekt upiorny. Kolorystyka w odniesieniu do naszej figury, karnacji, urody ma duże znaczenie i tutaj warto skrzętnie zbierać opinię otoczenia, w jakim kolorze nam ładnie, który podkreśla nasze walory, a który sprawia, że tracimy na atrakcyjności. Nie ma się co oszukiwać moje panie, gdzieś w głębi jestestwa wszystkie chcemy się podobać! 
Kolejna, stara mądrość mówi: każda "potwora", znajdzie swego amatora. Święta prawda, bo piękno, to nie tylko uroda, ale jeszcze wiele innych aspektów: styl bycia, poczucie humoru, wrażliwość na drugiego człowieka, inteligencja, czyli krótko mówiąc całokształt. A na ten całokształt mamy wpływ, oj, mamy. Nim błyśniemy atutami ukrytymi w naszym wnętrzu, najpierw odrobinę zadbajmy o te uchwytne wizualnie. 
 
Profesjonalnie wcale nie musi znaczyć drogo 
 
Fryzjer 
Dobrze jest mieć jednego, sprawdzonego fryzjera. Szukając odpowiedniego fachowca od stylizacji uczesania, warto podpytać o opinię koleżanki, znajome. Oczywiście, trzeba pamiętać, że na hasło jestem niewidoma, polecany fachowiec od koafiury może się nie sprawdzić. Na własnej skórze, a raczej fryzurze, tego doświadczyłam. Po kilku próbach znalazłam fryzjera, z usług, którego w pełni jestem zadowolona. Nim rozpocznie działania na moich włosach, najpierw wyjaśnia mi, co będzie robił i pyta, czy akceptuję. A potem tworzy "nową kobietę". 
 
Kosmetyczka 
Kolejny etap w zadbaniu o siebie, to wizyta w gabinecie kosmetycznym. W tym wypadku również warto zrobić rekonesans wśród znajomych, który salon upiększający wybrać. Super, jeśli uda się wyszukać dwa w jednym, czyli połączenie salonu fryzjersko-kosmetycznego. Dobra i sprawdzona rada, pytajcie o wszystko, co pani wykonuje. To rozładowuje początkowe napięcie i pozwala nawiązać lepszą relację. Brwi odpowiednio wyprofilowane do owalu twarzy, henna - jeśli schorzenia oczu nie pozwalają na przyciemnienie rzęs, to bez problemu możemy skorzystać z henny tylko na brwi. 
Pedicure zalecany szczególnie latem, gdy nosimy klapki, sandałki. Stopa prezentuje się zupełnie inaczej, gdy paznokcie są ładnie wyprofilowane i pomalowane. Manicure jest istotny w naszym przypadku, gdyż często oglądamy otoczenie dotykiem, a wtedy dłonie stają się naszą wizytówką. Zapewniam, że nawet, jeśli często mamy kontakt z wodą i detergentami myjąco-piorącymi, to obecne lakiery do paznokci dzielnie stawiają im opór. 
Raz na jakiś czas (tu decyduje zasobność portfela oraz rodzaj cery) warto zafundować sobie oczyszczanie skóry twarzy i dekoltu. 
 
Kosmetyki 
Poddając się zabiegom upiększającym, mamy okazję podpytać fachowca o właściwy dobór kosmetyków. Nie chodzi mi tutaj tylko o kremy, ale także fluidy, pudry, podkłady, błyszczyki, pomadki i całą resztę, jaka wypełnia kosmetyczkę kobiety. Czasami odrobina ciemniejszego o ton od karnacji pudru w odpowiednim miejscu na brodzie sprawia, że wizualnie tuszujemy zbyt duże jej wydłużenie. 
Rady wizażystki są już bardziej obciążające dla portfela, ale profesjonaliści opisani powyżej są na kieszeń każdej z nas. Zwłaszcza że nie korzystamy z nich codziennie. 
Pamiętajmy, że ważny jest również fason stroju. Jedne z nas muszą tuszować zbyt krągłe biodra, inne mają problem z nadmierną chudością w pewnych partiach ciała. Jeszcze inne nie mogą kupić garsonki, bo górna część rozmiarowo diametralnie odstaje od dolnej lub odwrotnie. Obecnie sklepy oferują tak duży wybór fasonów i kolorystyki, że przy odrobinie cierpliwości na pewno wybierzemy sobie coś odpowiedniego. 
Warto więc moje Panie uzmysłowić sobie, że brak wzroku nie pozbawia nas uroku! 
Nim wystartujemy na podbój świata - mody i urody, polecam prenumeratę miesięcznika "Claudia" (dostępna w wersji elektronicznej). Jeśli nawet nie zorientujemy się dokładnie w pewnych trendach (niestety, zdjęcia zaczynają dominować nad treścią), to i tak zdobędziemy wiedzę, która może okazać się bardzo przydatna. 
A zatem płci nadobna! Pytaj, pytaj i jeszcze raz pytaj. Słuchaj życzliwych uwag i porad widzących koleżanek, bo one chętnie podpowiedzą, jak ukryć mankamenty, podkreślić atuty, jak sprawić, aby otoczenie stwierdziło: to babka z klasą! 
 
aaa 
3.5. Kochanek wyszperanych szpargałów 
Teofil Syga i Stanisław Szenic 
 
Karol Szajnocha (Audycja radiowa z cyklu "Antykwariat z kurantem", Warszawa II, czerwiec 1970 - fragmenty). 
 
 Źródło: Wypisy tyflologiczne Część pierwsza 
(Wybrała i opracowała s. Cecylia Gawrysiak) 
 
Syga: Czym był Szajnocha dla współczesnego mu pokolenia - o tym mówią także świadectwa Zygmunta Krasińskiego, Kornela Ujejskiego, Narcyzy Żmichowskiej, Sienkiewicza. Wspólny wszystkim entuzjazm wyraził Jan Klaczko w pracy o "Aneksji w dawnej Polsce" wydanej w języku francuskim. 
Szajnocha - pisał Klaczko - pozostawił ziomkom swoim w spuściźnie prześliczne dzieło głębokiej treści, bo umiał opisać ich świetne dzieje z cudownym geniuszem, a historia czasów, których dotknął wyszła spod jego pióra wyraźna i żywa. Umiał on bowiem odtworzyć przeszłe dzieje, powoływać do życia zatarte epoki i wykorzystywać z kronik lada słowo lub skromny dokument, by nadać opisowi bijący w oczy koloryt. 
Sam zaś Szajnocha - w jednym z listów do wydawcy - nazwał siebie "starym kochankiem wyszperanych, a wielce ciekawych szpargałów i źródeł". 
Szenic: Dobrze, że przypomniałeś ten cytat, bo mamy w nim wyborną próbkę stylu pisarskiego Szajnochy, jego pięknej, soczystej polszczyzny. Powiedzieliśmy już, czym był Szajnocha dla swojego pokolenia, teraz wypada jeszcze odpowiedzieć na pytanie: jaka jest wartość prac Szajnochy w dobie dzisiejszego rozwoju nauk historycznych. Otóż nie brak nam i świadectw świeższej daty, dowodzących, że wartość tych prac bynajmniej nie osłabła. 
Przytoczę tu opinię znanego historyka, Tadeusza Wojciechowskiego. Stwierdził on, że teoria normańska Szajnochy jest prawdziwym arcydziełem literackim. Dowody są olśniewające, erudycja świetna, a styl tak piękny, że książkę czyta się jak powieść. 
Syga: Barycz pisał niedawno, że sugestywnemu urokowi dzieł Szajnochy ulegało zarówno dojrzałe pokolenie historyków, jak i generacja młodsza w osobach profesorów Konopczyńskiego, Finkla, Bujaka. 
Szenic: A i obecnie opinia ta utrzymuje się z całą mocą. 
Syga: Urok Szajnochy działa nadal i oby ogarniał jak najszersze kręgi czytelnicze! Profesor Roman Pollak pisze w niedawno wydanej książce, że prace Szajnochy kojarzą misternie subtelną ścisłość z poetyckim polotem. Profesor Julian Krzyżanowski twierdzi w opublikowanych świeżo Dziejach literatury polskiej, że Szajnocha był pierwszym u nas twórcą monografii, łączących gruntowną znajomość opisywanych czasów z niezwykłymi zaletami artystycznymi. No i wreszcie - obecny wydawca Jadwigi i Jagiełły, Stefan Kuczyński stwierdza, że Szajnocha, obok Lelewela, otworzył nową kartę w historiografii polskiej. 
Szenic: Bezsporne zatem i trwałe są zasługi Szajnochy i jako uczonego historyka i jako świetnego pisarza. Nie zapominajmy jednak jeszcze o jednym wpływie jego prac na współczesnych mu, a także późniejszych pisarzy. 
Syga: Nie tylko pisarzy. Wiadomo, że z inspiracji Szajnochy powstała Matejkowska "Bitwa pod Grunwaldem", nie licząc wielu płócien późniejszej sławy. Jego prace historyczne dawały natchnienie Lenartowiczowi i Pollowi, Orzeszkowej i Wyspiańskiemu, Żeromskiemu i Marii Dąbrowskiej. 
Szenic: Cóż dopiero mówić o wpływie Szajnochy na prace naszych historyków. Wspomniany już Barycz wymienia z tego kręgu: Józefa Kremera, Karola Estreichera, Walerego Łozińskiego, Bolesława Limanowskiego, Antoniego Rollego, Kubalę, Jarochowskiego, Pawińskiego, Smolkę - słowem wszystkich, poza nieprzyjazną mu szkołę krakowską. 
Syga: No i trzeba jeszcze przypomnieć związki między twórczością historyczną Szajnochy i twórczością powieściową Henryka Sienkiewicza. Były to związki szczególnie bliskie. 
Szenic: Wiemy z licznych przekazów, że Sienkiewicz bardzo pilnie rozczytywał się w dziełach Szajnochy i wiele z nich korzystał. Nie trudno też odnaleźć pewne źródła "Krzyżaków" w "Jadwidze i Jagielle" Szajnochy, a jego szkice historyczne z XVII w. przysłużyły się w niemałym stopniu powstaniu Sienkiewiczowskiej "Trylogii". 
Syga: Tak, to wszystko prawda. Ale ciekawość budzi nie tylko dzieło Szajnochy, także jego życiorys jest niezwykły. Twórca tego imponującego dorobku naukowego był bowiem samoukiem. Umarł, mając zaledwie lat 50, udręczony ślepotą, która pozbawiła go radości oglądania świata, ale nie potrafiła oderwać od pracy. 
Szenic: Poczekaj, Teofil, opowiedzmy to po kolei: Szajnocha urodził się w 1818 r. w Komarnie, niedaleko Sambora. Gdy miał lat 16 - prosto z ławy szkolnej dostał się do austriackiego więzienia za działalność patriotyczną i autorstwo wiersza poświęconego powstaniu listopadowemu. W czasie rewizji znaleziono w jego mieszkaniu mnóstwo książek zakazanych, a także - co jest bardzo ciekawe - luźne zapiski do przyszłego wielkiego dzieła o Jadwidze i Jagielle. 
Syga: Policję zainteresowała jednak szczególnie pewna kartka, na której znajdował się spis imion. Na próżno Szajnocha tłumaczył, że jest to spis osób, występujących w dramacie, który zamierzał napisać. Nie chciano mu jednak dać wiary, twierdząc że musi to być wykaz wspólników, należących do jakiegoś spisku. Przyjaciel Szajnochy, Zawadzki, wspomina, że na podstawie owego podejrzenia aresztowano niezwłocznie kilku Janów, Pawłów i Władysławów i wszczęto przeciw nim dochodzenie. 
Szenic: Samego zaś Szajnochę wtrącono do kaźni okutego w ciężkie kajdany i postawiono przed sądem karnym. Za uczenie kolegów historii Polski, za kolportaż wierszy patriotycznych i za napisanie kalendarzyka historycznego z datami najważniejszych wydarzeń z dziejów ojczystych - skazano go na 6 lat więzienia. A kiedy młodzieniec skarżył się dozorcy, że go ciężkie kajdany kaleczą, ten mu odparł: "twój ojciec ma cięższe". Rzeczywiście, jego ojciec nie przeżył udręk więziennych i zmarł w więzieniu, a młody Szajnocha wyszedł na wolność chory na reumatyzm i szkorbut i pozbawiony możliwości dalszego kształcenia się. Wykluczono go bowiem ze wszystkich szkół. 
Syga: Proces Szajnochy został dokładnie opisany przez Walerego Łozińskiego. W aktach śledczych znalazł Łoziński opinię władz, że z wiersza Szajnochy wieje duch najdzikszego jakobinizmu. Akta te mówią również o pięknej postawie w czasie śledztwa. Całą winę brał na siebie, odmawiając odpowiedzi na wszelkie pytania, mające na celu wykrycie współwinnych kolegów. 
Szenic: Po wyjściu z więzienia utrzymywał się Szajnocha z dawania prywatnych lekcji historii i z dorywczych artykułów w prasie krajowej. Zajmował się również twórczością literacką. Jego pracowitość i skromność nie miały sobie równych. Większą część życia spędził jak pustelnik, pracując dniem i nocą. Dla taniości czynszu zamieszkał na dalekim przedmieściu Lwowa. 
Syga: Ze wspomnień Zawadzkiego wiemy, że mieszkał tam w wiejskiej chacie. Zajmował sporą izbę, bez podłogi, ale za to z ogromnym piecem piekarskim, który zawalał wiele miejsca. Całe umeblowanie stanowił tapczanik, przykryty kilimkiem, stół i długa ława. I tu - powstawały zalążki wielkich dzieł historycznych. 
Szenic: Później jego sytuacja życiowa nieco się poprawiła. Szajnocha ożenił się i przeniósł do Lwowa. I tu po jakimś czasie spadło na niego nowe nieszczęście. Nie miał jeszcze 40 lat, gdy zaczął tracić wzrok, a po trzech latach oślepł zupełnie. Ale pracy nie porzucił ani na chwilę. Nie mogąc teraz sam czytać, korzystał z pomocy lektora - i tak upływał mu dzień. 
Syga: Jak wielki duch był w tym słabym ciele - świadczą o tym słowa listu Szajnochy do wydawcy, z 1860 r., a więc z tego roku, kiedy zaniewidział kompletnie. Pisał Szajnocha: "Pracuję w moim kalectwie, jak mało kto z najzdrowszych, a jeśli mi praca nie idzie tak sporo, jakby tego wasz i mój własny interes żądał lub jeśli nie mogę przenieść na sobie, abym dawał do druku pracę nie całkiem jeszcze dojrzałą i przetrawioną - nie chciejcie poczytywać mi tego za winę". 
Szenic: Powiedzieliśmy, bo tak było - że w dalszym ciągu pisał własnoręcznie, a jak to się stało możliwe - trzeba opowiedzieć. Otóż Szajnocha kazał sobie sporządzić drewnianą tablicę wielkości arkusza papieru, z wąskimi listewkami po bokach oraz kilkanaście cienkich drewnianych linijek, które wyznaczały na arkuszu kierunek pisma i odstępy pomiędzy wierszami. Oczywiście, mógł posługiwać się tylko ołówkiem. Po napisaniu wiersza, odkładał niepotrzebną już linijkę i pisał wiersz następny. Tym sposobem napisał własnoręcznie, począwszy od "Mściciela", wszystkie swe dzieła późniejsze. 
Syga: Te wzruszające ołówkowe autografy Szajnochy zachowały się, jak informuje profesor Antoni Knot, w bibliotece Ossolineum we Wrocławiu. Wiadomość o nieszczęściu, jakie spadło na znakomitego historyka, obiegła całą Polskę, przyjmowana wszędzie jako klęska publiczna. Dał temu wyraz Kraszewski, pisząc do Szajnochy: "Nieznajomych tysiące proszą o przywrócenie Ci wzroku, jakby się modliły o to dla siebie lub rodzonego brata". 
Szenic: ... Tak mało powiedzieliśmy o "Jadwidze i Jagielle", największym dziele Szajnochy. 
Syga: No cóż? Wiemy,.że pracował nad nim lat 12. Należałoby właściwie powiedzieć że pisał je 12 lat, bo studia nad epoką rozpoczął już w wieku szkolnym, o czym świadczą notatki znalezione u niego w czasie rewizji. Powrócił do tej pracy, jeszcze raz, po utracie wzroku, przygotowując nowe wydanie swego wspaniałego dzieła. Uzupełnił je wtedy kilkoma nowymi rozdziałami na podstawie nowych źródeł i materiałów, przebadanych przy pomocy lektora i żony. 
Szenic: Tak, dzieło życia Szajnochy jest zdumiewająco rozległe i wszechstronne. Bo przecież ma on także zasługi w zakresie badań historycznoliterackich. Ot, choćby sprawa autorstwa "Wojny Chocimskiej". To Szajnocha przecież dowiódł, że jej autorem był Wacław Potocki, a nie Andrzej Lipski, jak przypuszczano poprzednio. 
Syga: I rzecz najważniejsza, że piękne dzieło Szajnochy oparło się czasowi. 
 
 aaa 
4. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH 
Wesołe jest życie ślepuszka 
Jerzy Ogonowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 	No i nie trzeba było czekać zbyt długo. Wkrótce po skreśleniu niesławnego artykułu 80 kc. rozpoczęły się inne działania zmierzające do utrudnienia nam życia, chociaż zapewne nie to leży u podstaw różnych decyzji, lecz raczej chęć do uchylania się od odpowiedzialności poszczególnych możnych "tego najlepszego z możliwych światów". Tym bardziej, że owi możni mieli okazję przez lat z górą dwadzieścia nauczyć się, że każdy choćby najdrobniejszy, choćby udawany gest na rzecz niepełnosprawnych wymaga, aby odpowiednie służby udzieliły stosownej gratyfikacji. 
	Kilka dni temu znalazłem się w jednym z banków w celu przeprowadzenia restrukturyzacji kredytu. Pracownik poinformował mnie, że w naszym wypadku (ja i żona jesteśmy całkowicie niewidomi), musimy mieć ze sobą osobę, która przeczyta nam umowę. Akurat sami nie byliśmy, a na szczęście pracownik nie wymagał, aby osoba ta podpisała wraz z nami umowę. Zapytałem jednak, skąd taki wymóg i otrzymałem odpowiedź, że jest to wewnętrzna regulacja banku. A po kilku dniach usłyszałem w radio migawkę, w której jakaś młoda niewidoma osoba też o tym mówiła i określała to jako poniżanie niewidomych i częściowe ubezwłasnowolnienie. 
	Jak to jest naprawdę, to sprawa niezwykle złożona. Znam z doświadczenia banki i instytucje reklamowe, i wiem, że różnie bywa z uczciwością dealerów i wszelkiej maści pośredników. Ot, przylazł do mnie dnia pewnego jakiś człowieczek, który podał się za pracownika telekomunikacji, co zrozumiałem jako przedstawiciela TP SA. Zaproponował jakąś drobną obniżkę, więc się zgodziłem. Umowa była króciutka, nie przeczytał, tylko opowiedział. A potem przyszedł ktoś ze znajomych i zapytał, na czym polega to, że ponownie zawieram umowę z Telefonią Dialog, skoro jestem w sporze przed sądem z tą instytucją. Oczywiście natychmiast zareagowałem, ale sprawa nie była taka prosta, bo już szybko została przez pośrednika przekazana do realizacji i odłączenia poprzedniego operatora. 
 Z bankami może być podobnie, jeśli pracownik będzie chciał za wszelką cenę dostać prowizję. Przyjmując tego rodzaju wewnętrzne regulacje, bank niejako wyraża ograniczone zaufanie do swych pracowników i zrzuca odpowiedzialność za tę sytuację na kogoś innego. W rezultacie może to doprowadzić do takiej sytuacji, że kiedy poproszę znajomego, aby poszedł ze mną do banku, ten od razu zacznie się migać w obawie, że każą mu coś podpisać i będzie musiał za to odpowiadać. 
	Sprawy tego rodzaju są jakoś nagłaśniane i to dobrze. Coraz częściej słyszę migawki o tego rodzaju wydarzeniach. Czy jednak istnieje świadomość, choćby samych niewidomych, gdzie takie głosy kierować? Radio, telewizja, ale czy coś z tego wynika? 
	Trudność polega na tym, że z jednej strony nie możemy być poniżani i ubezwłasnowolniani, ale z drugiej - nie możemy być bezpośrednio narażeni na nieuczciwe zagrywki dealerów, pośredników i osób reklamujących swoje firmy. Nie możemy narażać przychylnych i chcących pomagać nam osób na szykany ze strony banku, jeśli skutkiem losowych zdarzeń zaczniemy zalegać ze spłatami. Otóż i ja nie mam na dziś radykalnego lekarstwa na tego rodzaju sytuacje. Jedno wszakże jest pewne: to bank na nas zarabia i winien dbać o jakość świadczonych przez siebie usług. Nie może zwalać odpowiedzialności za ewentualną nieuczciwość swych pracowników, albo po prostu ich głupotę i brak wyobraźni na przypadkowe osoby trzecie. Ale jednocześnie, jeśli takie przypadki mają miejsce, musi ponieść za to odpowiedzialność. 
	Kiedy jeszcze obowiązywał artykuł 80, jeden z banków zażądał aktu notarialnego, a jeden z notariuszy, do którego się zwrócono powiedział mi tak: "Niech pan nie pozwoli sobą pomiatać. Tam są pracownicy, mogą sprawę przeprowadzić formalnie, zupełnie prawidłowo. Im chodzi tylko o to, żeby nie ponosili odpowiedzialności, a żeby odpowiedzialność zrzucić na kogokolwiek innego." 
	O tymże dumać na warszawskim lub innym bruku, a nie o uruchamianiu wielkiej machiny związanej z ewentualnym samodzielnym uczestnictwem w wyborach co parę lat i jednorazowo. To też jest ważne, ale istotność jest tu nieproporcjonalnie życiowo mniejsza. No i trochę strach mnie oblatuje, co będzie, jeśli różni "uszczęśliwiacze" osób niepełnosprawnych wymyślą nagle, że skoro niewidomy samodzielnie czytać nie może, a technika jeszcze nie do końca może sprawę rozwiązać, to bez pełnomocnika taki niewidomy głosować nie może, a za notariusza w tym wypadku może przecież zapłacić PFRON! A banki pójdą za ciosem i nie będą niewidomemu wypłacać jego pieniędzy w kasie, jeśli jakiś opiekun pod tym się nie podpisze i nie weźmie na siebie całej odpowiedzialności. Podobnie może być potem na poczcie, w instytucjach... BRRR!!! 
 
 naaa 
5. OKULISTYKA, WYNALAZKI, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE 
 
aaa 
5.1. Przeszczep biosyntetycznej rogówki przywraca wzrok 
 
 Źródło: RETINA FORUM Ok(n)o wiedzy genetycznej 
www.retina-forum.pl 
Data opublikowania: 2010-09-09 
 
 Na pierwszy rzut oka wyglądają jak zwykłe szkła kontaktowe. Ale to tylko pozory. Biosyntetyczne rogówki wykonane z kolagenu potrafią zdziałać cuda. U pierwszych pacjentów, którym je wszczepiono, doszło do regeneracji i naprawy uszkodzonej tkanki oraz poprawy widzenia. Informuje o tym "Science Translational Medicine". 
- Wyniki tych badań są ważne o tyle, że stanowią pierwszy dowód na możliwość zintegrowania się z ludzkim okiem rogówki, która została sztucznie stworzona - komentuje główna autorka prac, dr May Griffith z Ottawa Hospital Research Institute (zostały one przeprowadzone we współpracy z szwedzkim Linky). - Dzięki kolejnym badaniom, rozwiązanie to pomoże przywrócić wzrok milionom ludzi, dla których do tej pory jedyną nadzieją był przeszczep rogówki od dawcy. 
 Rogówka jest cienką, przezroczystą warstwą kolagenu, która spełnia dla gałki ocznej funkcję podobną do szyby okna. Aby światło mogło bez przeszkód wpadać do wnętrza oka, musi być ona całkowicie transparentna. Choroby, które prowadzą do jej "zabrudzenia" stanowią jedną z najczęstszych przyczyn utraty wzroku. 
 Już ponad dekadę temu dr Griffith rozpoczęła prace nad wynalezieniem sztucznego zamiennika uszkodzonej rogówki. Został on stworzony z syntetycznego i rekombinowanego kolagenu. Współpraca ze szwedzkim chirurgiem okulistą, dr Perem Fagerholmem umożliwiła zastosowanie biosyntetycznych rogówek w praktyce. Dwa lata temu wszczepiono je 10 pacjentom ze Szwecji (tylko do jednego oka, po uprzednim usunięciu z niego chorego fragmentu). 
 Uczeni zaobserwowali, że komórki i nerwy własnej rogówki pacjenta wrosły w implant. W rezultacie doszło do regeneracji tej warstwy oka. Co ważne, pacjenci nie musieli przyjmować leków immunosupresyjnych obniżających odporność, które stosuje się po tradycyjnym przeszczepie. Biosyntetyczna rogówka okazała się również wrażliwa na dotyk i nie stała na przeszkodzie w łzawieniu. 
 Efekty? U sześciu osób doszło do poprawy widzenia (u dwóch nie zanotowano żadnych zmian, u reszty zaszły zmiany na gorsze). Były one na poziomie porównywalnym z tym, jaki uzyskuje się po transplantacji rogówki od dawcy. 
Źródła: rp.pl, Ottawa Hospital Research Institute 
 
aaa 
5.2. Nowa nadzieja na odzyskanie wzroku 
Artur Jurgawka 
 (Australian National University) 
 
Źródło: http://kopalniawiedzy.pl 
Data opublikowania: 2010-10-13 
 
Australijscy naukowcy opracowali łatwą i prostą metodę pozwalającą na odzyskanie wzroku, jeśli nie całkowite, to przynajmniej częściowe. Niestety, tylko osobom które straciły wzrok z powodu poparzeń słonecznych, ale to już wiele. 
Nieinwazyjna metoda jest dziełem doktor Krisztiny Valter z The Vision Centre na Australian National University. Wykorzystuje ona naświetlanie uszkodzonego oka promieniowaniem podczerwonym, najlepiej przy tym sprawdza się światło o długości fali 670 nanometrów, czyli tak zwana bliska podczerwień. Naświetlanie powoduje cofanie się uszkodzeń wywołanych bezpośrednią ekspozycją na światło słoneczne oraz wyzwala procesy autoregeneracyjne. 
Poznano już mechanizm tego zjawiska. Promieniowanie podczerwone jest pochłaniane przez enzym kluczowy dla wewnątrzkomórkowej produkcji energii. Zmienia on ekspresję genów i przebieg procesów energetycznych, blokując aktywację genów potencjalnie zabójczych dla uszkodzonych komórek. To zapobiega narastającym uszkodzeniom w oparzonym oku i pozwala na samoleczenie tkanki. 
Skuteczność metody potwierdzono już w badaniach na zwierzętach i weszła ona w pierwszą fazę testów na ludziach. Docelowo metoda ma być głównie uzupełnieniem dla zabiegów chirurgicznych, ale w niektórych lżejszych przypadkach, może być nawet alternatywą. 
 
 aaa 
5.3. WIDZĄCY nieWIDZĄCY 
BEATRICE DE GELDER 
 
Źródło: "Młody Technik", czerwiec 2010 r. 
 
Niektórych ociemniałych z powodu uszkodzenia mózgu charakteryzuje ślepowzroczność. Ta niezwykła zdolność pozwala im omijać przeszkody, których istnienia sobie nie uświadamiają, lub reagować na wyraz ludzkich twarzy 
Nakręcony przez nas film przedstawia zdumiewającą sytuację. Oto korytarzem zagraconym pudłami, krzesłami i innymi biurowymi sprzętami idzie niewidomy, w kręgach medycznych znany jako TN. Nie ma on pojęcia, że otacza go tyle przeszkód. A jednak omija je wszystkie. Prześlizguje się ostrożnie między koszem na śmieci a ścianą, starannie obchodzi statyw kamery. A przy tym zupełnie nie zdaje sobie sprawy, że wykonuje jakiekolwiek manewry. 
TN jest obdarzony ślepowzrokiem - niezwykłą zdolnością do reagowania na obiekty, które ma przed oczami, choć fakt ich istnienia w ogóle nie dociera do jego świadomości. [Film można obejrzeć w Internecie na stronie: 
www. ScientificAmeri-can. com/may2010/blindsight. 
Choroba TN ma dość rzadkie podłoże. W 2003 roku przebył on dwa udary mózgu. Pierwszy z nich uszkodził tzw. pierwszorzędową korę wzrokową (obszar w tylnej, potylicznej części mózgu) po stronie lewej, a pięć tygodni później drugi udar zniszczył analogiczny obszar po prawej. Oczy pozostały całkowicie zdrowe, ale kora wzrokowa nie odbierała już dochodzących z nich sygnałów i TN przestał widzieć. 
Obraz wędrówki TN po korytarzu to prawdopodobnie najdobitniejsza demonstracja ślepowzroku w historii. Inni pacjenci ociemniali z powodu uszkodzenia pierwszorzędowej kory wzrokowej prezentowali mniej specyficzne, ale równie zagadkowe formy tego zjawiska - reagowali na obiekty, których nie mogli widzieć, od prostych figur geometrycznych po skomplikowany obraz ludzkiej twarzy wyrażającej emocje. Badacze zdołali również wywołać podobny efekt u zdrowych ludzi, czasowo "wyłączając" ich korę wzrokową, lub zakłócając jej funkcje w inny sposób. 
Dziś naukowcy zajmujący się ślepowzrokiem próbują określić zakres zdolności percepcyjnych zachowujących się w przypadkach ślepoty korowej oraz wskazać obszary mózgu i obwody neuronalne za to odpowiadające. Wyniki ich badań będą miały nadspodziewanie uniwersalne zastosowanie. 
Nieświadome funkcje mózgu, tak ewidentne u TN, są bowiem stałą, choć niewidoczną częścią codziennej egzystencji każdego człowieka. 
Pierwsze opisy ślepowzroku, zwanego początkowo widzeniem szczątkowym, pojawiły się w 1917 roku i dotyczyły żołnierzy rannych podczas I wojny światowej. Jednak na systematyczne badania tego zjawiska trzeba było poczekać pół wieku. W 1967 roku Lawrence Weiskrantz i jego student Nicholas K. Humph-rey, obaj związani wówczas z University of Cambridge, badali małpy poddane zabiegom chirurgicznym mózgu. Potem, w 1973 roku, Ernst Póppel, Richard Held i Douglas Frost z Massachusetts Institute of Technology monitorowali ruchy oczu pewnego pacjenta i odkryli niewielką skłonność do zwracania ich w stronę na skutek bodźców, których nie mógł on świadomie dostrzegać. 
Obserwacje te stały się impulsem do systematycznych badań na zwierzętach pozbawionych pierwszorzędowej kory wzrokowej (czyli VI), prowadzonych w większości przez Weiskrantza i jego współpracowników. W licznych doświadczeniach wykazano, że po usunięciu kory wzrokowej ciągle pozostaje sporo zdolności widzenia - na przykład możliwość wykrywania ruchu czy rozpoznawania kształtów. 
Zespół Weiskrantza rozpoczął też w 1973 roku badania przypadku pacjenta zwanego DB, któremu podczas operacji nowotworu musiano usunąć także fragment kory wzrokowej. Jednak świat naukowy przyjmował doniesienia o ślepowzroku ze sceptycyzmem. 
Trudno się temu dziwić, bo efekt ten intuicyjnie wydaje się sprzeczny ze zdrowym rozsądkiem. Jak można widzieć i o tym nie wiedzieć? To prawie tak, jakby stwierdzić, że nie wiemy, czy coś nas boli - więc jaki sens ma wmawianie komuś, że widzi, podczas gdy on upiera się, że jest ślepy? A jednak nie zawsze wiemy, że widzimy. A czasem nie wiemy, że nie widzimy. To problem bardziej złożony, niż się powszechnie wydaje. Na przykład wszyscy mamy w oku tzw. plamkę ślepą, ale na co dzień ta luka w polu widzenia nie tylko nam nie przeszkadza, lecz wręcz nie zostaje zauważona. 
Drugim powodem niedowierzania była skąpość danych. Ludzi cierpiących na ślepotę korową (tylko u nich stwierdzano ślepowzrok) jest niewielu. Pierwszorzędowa kora wzrokowa u dorosłych to obszar o średnicy zaledwie kilku centymetrów i rzadko zdarzają się uszkodzenia mózgu tak selektywne, że pozbawiają wzroku, a pozostawiają inne funkcje na tyle sprawne, by badania były wiarygodne. Niemniej, dziś już jest jasne, że wśród osób ze ślepotą korową ślepowzrok występuje częściej, niż niegdyś sądzono, więc sceptycyzm słabnie. 
U większości cierpiących na ślepotę korową część funkcji pierwszorzędowej kory wzrokowej zostaje zachowana. Wielu ma uszkodzony tylko mały fragment VI, czego skutkiem jest pojawienie się drobnego ubytku w polu widzenia. Inni tracą całą lewą lub prawą VI, co powoduje ślepotę w przeciwnej połowie pola widzenia. W takich przypadkach ślepowzrok przejawia się jako zdolność do wykrywania przedmiotów lub obrazów prezentowanych w obszarze "niewidocznym". 
Tradycyjnie podczas badań wzroku uczestników proszono o słowny opis tego, co widzą. Oczywiście pacjenci z uszkodzeniem kory wzrokowej odpowiadają wtedy, że nic. Jednak mniej bezpośrednimi metodami można wykazać, że reakcje niektórych spośród nich zmieniają się pod wpływem nieuświadamianych bodźców wizualnych. 
W pewnych doświadczeniach przejawem tego są zmiany fizjologiczne, na przykład zwężenie źrenicy. W innych badani odmiennie reagują na to, co widzą w zdrowym polu widzenia, pod wpływem równoczesnego prezentowania innych przedmiotów w polu ślepym. Zdarza się, że pacjent zapytany, który z kilku obiektów jest pokazywany w ślepym polu, odpowiada poprawnie niemal za każdym razem. 
Innym ważnym narzędziem badawczym jest neuroobrazowanie, "na żywo" dostarczające informacji o obszarach mózgu zaangażowanych w ślepowidzenie i o drogach, którymi wędruje informacja wzrokowa. Dzięki temu obalono podejrzenie, że to jakieś ocalałe fragmenty kory wzrokowej odpowiadają za widzenie szczątkowe. 
Wszystkie te doświadczenia łącznie dowiodły, że człowiek może nieświadomie rozróżniać wiele składowych obrazu: kolor, proste kształty X i O, elementarny ruch, kierunek linii lub siatki. Duże lub bardzo małe kształty są trudne do wykrycia. Na przykład cechy siatki najłatwiej określić, jeśli jej linie są rozmieszczone w odległościach przypominających żaluzję oglądaną z 1. 5-4. 5 m. 
Postanowiliśmy z udziałem TN powtórzyć doświadczenie z badań Weiskrantza i Humph-reya sprzed 40 lat. Małpa, której chirurgicznie usunięto pierwszorzędową korę wzrokową, poruszała się wówczas po pokoju pełnym różnych przedmiotów, nie wpadając na żaden z nich. Dobrze o tym wiedzieliśmy, a mimo to byliśmy zaskoczeni, gdy TN bez najmniejszej kolizji pokonał korytarz. Spersonalizowane testy psychofizyczne nie wykazały działania jego wzroku, na przykład wykrywania dużych obiektów. 
Sposób, w jaki TN wędrował korytarzem, przypominał lunatykowanie, kiedy to człowiek również wykonuje pewne czynności, nie wiedząc o tym. Kiedy później przepytaliśmy badanego, upierał się, że po prostu przeszedł przez korytarz: nie tylko nie wiedział, że postrzegał przedmioty, ale nie miał pojęcia, że je omijał. Nie był też w stanie wyjaśnić czy choćby opisać tego, co robił. 
 
STRUMIENIE EMOCJI 
 
Poruszanie się jest jednym z najważniejszych zadań zwierzęcia, więc nie powinno właściwie dziwić, że mózg potrafi wspierać orientację w ruchu nawet po uszkodzeniu pierwszorzędowej kory wzrokowej i zaniku świadomego widzenia. W przypadku istot społecznych, takich jak ludzie, równie ważne jak ruch jest także skuteczne komunikowanie się z innymi. Trzeba rozpoznawać tożsamość pozostałych członków grupy, a także ich gesty i inne przejawy stanu uczuciowego. Wychodząc od tej refleksji, 20 lat temu zaczęliśmy rozważać, czy ludzie z uszkodzeniem kory wzrokowej mogą odczytywać emocje z twarzy albo interpretować język ciała w ślepej części swojego pola widzenia. 
W 1999 roku rozpoczęliśmy testy z wykorzystaniem sfilmowanych twarzy. Badacze wzroku na ogół uważają je za obiekty wzrokowo złożone - znacznie trudniejsze do analizy niż siatki czy inne kształty podstawowe. Niemniej dla ludzkiego mózgu twarz jest czymś bardzo oczywistym. Nasz pacjent, GY, w dzieciństwie stracił całą pierwszorzędową korę wzrokową po lewej stronie, co spowodowało prawostronną ślepotę. Odkryliśmy, że potrafi on pewnie odczytywać wyrazy twarzy, których nie postrzega w sposób świadomy. Natomiast był rzeczywiście zupełnie ślepy na atrybuty niezwiązane z emocjami, takie jak płeć czy tożsamość osoby. 
Aby lepiej zbadać ślepowidzenie emocji, w 2009 roku wykorzystaliśmy zjawisko zaraźliwości emocjonalnej, czyli skłonności do kopiowania wyrazu oglądanych twarzy. Mierzy się ją za pomocą elektromiografii twarzy: mocuje się do niej elektrody rejestrujące sygnały nerwowe płynące do mięśni odpowiedzialnych za uśmiechanie się lub marszczenie brwi. Zbadaliśmy w ten sposób GY i DB, pokazując im obrazy twarzy i całych postaci, wyrażających szczęście lub strach. 
Jak wykazały pomiary, wszystkie bodźce wywoływały reakcje emocjonalne - zarówno te prezentowane po stronie widzącej, jak i ślepej. Ale, co zaskakujące, w przypadku nieuświadamianych obrazów reakcja następowała szybciej. Mierzyliśmy też rozszerzenie źrenic, będące odbiciem fizjologicznego podniecenia. "Niewidziane" obrazy strachu powodowały najsilniejszy efekt - najwyraźniej im bardziej jesteśmy świadomi sygnału emocjonalnego, tym słabiej i wolniej reagujemy. 
 
CO MOŻNA WYKRYĆ? 
 
Ślepowzrok działa najskuteczniej, kiedy szczegóły w polu widzenia są wielkości pięciozłotówki oglądanej z odległości 1. 5-4. 5 m. Można wtedy rozróżnić podstawowe cechy obrazu, takie jak: 
- Proste kształty 
- Układy linii 
- Pojawiające się lub znikające obiekty 
- Ruch 
- Kolor 
- Kierunek linii 
ŚLEPOWZROK pozwala także rozpoznawać emocje, ale już nie płeć czy tożsamość. 
 
DOŚWIADCZENIA 
Na tropie ślepowzroku 
 
Ponieważ całkowita ślepota korowa (jak u pacjenta TN) jest rzadka, a połowicza znacznie częstsza, to właśnie ci ostatni chorzy w praktyce uczestniczą w badaniach ślepowzroku. Zwykle mają wpatrywać się w punkt pośrodku pola widzenia, a obrazy prezentowane są po obu stronach. Zadanie badanego polega na odgadnięciu, co znajduje się po ślepej stronie albo naciśnięciu guzika, gdy coś zobaczy. W tym czasie można monitorować aktywność mózgu i mierzyć mimowolne reakcje, takie jak drobne ruchy twarzy czy rozszerzenie źrenic. 
 
NIEWIDZIALNY PRZEKAZ EMOCJI 
 
Pacjenci, którym pokazywano po ślepej stronie obrazy twarzy wyrażających nastrój, na ogół poprawnie je rozpoznawali: mięśnie odpowiadające za uśmiech i grymasy napinały się, odzwierciedlając emocje pokazywane w ślepym polu (poniżej, przerysowane). Część badaczy uważa to za wynik nieświadomego naśladownictwa ruchów, a nie uczuć. Jednak analogiczny efekt dawało oglądanie sylwetek wyrażających emocje postawą ciała, a nie mimiką, co dowodzi, że pacjenci rzeczywiście rozpoznawali emocje, a nie tylko nieświadomie naśladowali wyraz cudzej twarzy 
 
MAPOWANIE SZLAKÓW NEURONALNYCH 
 
Badacze używają zaawansowanych technik obrazowania do śledzenia szlaków nerwowych, którymi informacja wzrokowa wędruje w mózgu, umożliwiając ślepowidzenie. 
Jedną z metod jest tzw. obrazowanie tensora dyfuzji. Opiera się ona na fakcie, że woda szybciej dyfunduje wzdłuż neuronów niż w poprzek nich. 
Obrazowanie tensora dyfuzji pozwoliło zmapować wiązki neuronów, które mogą odpowiadać za ślepowidzenie emocji. Szlaki łączą jądro poduszki i wzgórek górny z ciałami migdałowatymi, odgrywającymi główną rolę w przetwarzaniu emocji. 
Jedna ze szkół badawczych utrzymuje, że zaraźliwość emocjonalna jest po prostu nieświadomym naśladowaniem widzianych twarzy i niekoniecznie wiąże się z rozpoznaniem czy, tym bardziej, współodczuwaniem tych emocji. Jednak nasi pacjenci reagowali nie tylko na twarze, lecz także na całe sylwetki (z rozmytymi twarzami) - wywnioskowaliśmy więc, że jest to raczej odpowiedź na uczucia. 
 
POWSZECHNA NIEŚWIADOMOŚĆ 
 
Ze względu na wielką rzadkość uszkodzeń kory ujawniających istnienie ślepowzroku bezcennym narzędziem doświadczalnym w badaniu tego fenomenu jest jego tymczasowe wywoływanie u osób mających zdrowy mózg. Można w tym celu zastosować "maskowanie wizualne", szerzej znane jako wykorzystanie obrazów podprogowych. Polega ono na zaprezentowaniu bodźca wzrokowego przez ułamek sekundy i zaraz potem wyświetleniu w tym samym obszarze pola widzenia jakiegoś wzoru, co zakłóca świadome przetwarzanie poprzedniego obrazu. Badana osoba nie zdaje sobie sprawy, że go dostrzegła, ale można to wykazać pośrednio. Inna procedura okresowego oślepienia kory wzrokowej polega na działaniu na nią silnym polem magnetycznym, co nazywane jest przez czaszkową stymulacją magnetyczną. 
Wiele badań wykazało, że zdrowi ludzie mogą trafnie odgadywać rodzaj bodźca, nawet jeśli widzą go zbyt krótko, aby sobie to uświadomić, albo jeśli przez czaszkową stymulacja magnetyczna okresowo wyłącza ich korę wzrokową. W licznych testach sprawdzono również, jak osoby o zdrowym wzroku reagują na bodźce emocjonalne, których nie mogą dostrzec świadomie. Jeszcze przed rozpoczęciem tego typu badań, dane z obserwacji zwierząt i ludzi świadczyły, że struktury podkorowe (obszary mózgu położone głębiej niż kora i ewolucyjnie od niej starsze) mogą wywołać odpowiednie do sytuacji reakcje, zanim obszary takie jak kora rozpoczną swoją drobiazgową analizę. Ten nieświadomy system działa równolegle do głównych, przede wszystkim korowych, szlaków przetwarzania. Obszary podkorowe, aktywowane podprogowymi bodźcami emocjonalnymi, są najbardziej prawdopodobnym miejscem odbierania emocji wykrywanych ślepowzrokiem u pacjentów trwale niewidomych. 
Naukowcy nadal spierają się, czy tymczasowe postaci ślepoty, wywołane u zdrowych osób, adekwatnie odzwierciedlają to, co dzieje się w mózgu pacjentów z trwale uszkodzoną korą wzrokową. Zwłaszcza techniki maskowania wizualnego, takie jak obrazy prezentowane podprogowo, pozwalają tej korze normalnie przetwarzać informacje, zakłócając tylko dalszą świadomą obróbkę. Tak więc ślepowidzenie dotyczące obrazów podprogowych może być czymś zupełnie innym niż towarzyszące uszkodzeniu kory wzrokowej. Oznaczałoby to także zaangażowanie odmiennych obszarów mózgu. Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna zaś zapewne nieźle naśladuje uszkodzenie kory wzrokowej, ale, aby wiedzieć, czy obserwowany wówczas ślepowzrok rzeczywiście angażuje te same szlaki neuronalne, trzeba by połączyć tę metodę z neuroobrazowaniem. 
Z kolei po uszkodzeniu, nawet w dorosłym życiu, mózg potrafi się przeorganizować, aby skompensować stratę. Taka plastyczność może pozwolić na wytworzenie szlaków ślepowidzenia nieobecnych u ludzi o zdrowym wzroku, poddawanych maskowaniu wizualnemu lub stymulacji przezczaszkowej. Dopóki nie zrozumiemy tych zagadnień lepiej, analizy skutków uszkodzeń będą głównym źródłem informacji o tym, jak regiony pozakorowe odpowiadają za widzenie szczątkowe. 
 
SZLAKI NEURONALNE 
 
Dotychczasowe badania nie pozwoliły na pełne zidentyfikowanie obwodów neuronalnych odpowiedzialnych za zdolność ślepowidzenia u osób, które przebyły uszkodzenie obszaru VI. Prawdopodobnie najważniejszy jest wzgórek górny (SC - superior colliculus), położony w podkorowym obszarze zwanym śródmózgowiem. U zwierząt innych niż ssaki, choćby u ptaków czy ryb, SC jest główną strukturą odbierającą informacje z oczu. U ssaków pozostaje w cieniu kory wzrokowej, ale uczestniczy w kontroli ruchów gałek ocznych oraz innych funkcjach wzrokowych. Ślepowzrok mógłby korzystać z informacji wędrującej z siatkówki do SC z pominięciem pierwszorzędowej kory wzrokowej. 
W ubiegłym roku wraz ze współpracownikami wykazaliśmy, jak dużą rolę odgrywa ta część śródmózgowia w procesie reagowania na sygnały, których nie można świadomie odebrać. Poprosiliśmy badaną osobę (cierpiącą na korowe niedowidzenie połowicze), by naciskała guzik, kiedy zobaczy kwadrat. Pokazywaliśmy go po widzialnej stronie. Czasem równocześnie prezentowaliśmy drugi po stronie przeciwnej. Niektóre kwadraty były szare, a inne fioletowe - wybraliśmy przy tym odcień fioletu działający tylko na jeden rodzaj światłoczułych komórek siatkówki, z którego sygnał nie dociera w ogóle do SC (czyli SC pozostaje ślepy na to zabarwienie). 
Szary kwadrat po ślepej stronie pola widzenia przyśpieszał reakcję badanego i powodował wyraźniejsze zwężenie źrenic (co jest oznaką przetwarzania bodźca), podczas gdy fioletowy nie wywoływał żadnego efektu. Innymi słowy, ślepowzrok pozwolił pacjentowi reagować na szare, ale nie fioletowe kształty. Skany mózgu wykazały, że SC był silnie aktywowany tylko szarym bodźcem po ślepej stronie. Także kilka innych obszarów śródmózgowia podejrzewano o udział w ślepowidzeniu, ale w naszym doświadczeniu nie wykazaliśmy, by ich aktywność korelowała z tym zjawiskiem. 
Powyższe obserwacje świadczą o tym, że wzgórek górny w ludzkim mózgu pośredniczy między przetwarzaniem zmysłowym (wzrok) a motorycznym (prowadzącym do reakcji ruchowej), zatem uczestniczy w działaniach sterowanych wzrokiem w sposób całkowicie niezależny od szlaków korowych i świadomego postrzegania bodźców wizualnych. Ślepowidzenie emocji również angażuje SC oraz inne obszary śródmózgowia, na przykład ciała migdałowate. 
Ślepowzrok bardzo zainteresował filozofów, zaintrygowanych paradoksalną ideą widzenia pozbawionego wiedzy, że się widzi. Jednak pozostaje ona paradoksalna tylko dopóty, dopóki przez "widzieć" rozumiemy "widzieć świadomie". To właśnie utożsamienie pojęć przeszkadzało w akceptacji ślepowzroku przez ogół naukowców, opóźniając badania nad rolą nieświadomego widzenia w ludzkim poznaniu. Samym pacjentom zaś utrudnia to odblokowanie szczątkowych możliwości wzrokowych przydatnych w życiu codziennym. Na przykład TN postrzega siebie jako osobę ociemniałą i pozostanie w pełni uzależniony od białej laski, dopóki nie uzna, że może widzieć, nie wiedząc o tym. Z pewnością pomoże tu trening. Po trzech miesiącach codziennej stymulacji pacjenci ze ślepotą korową radzili sobie lepiej z wykrywaniem przedmiotów w ślepej części pola widzenia. Pytanie, czy trening w rzeczywistych warunkach przyczyniłby się do poprawy orientacji w przestrzeni, pozostaje - podobnie jak wiele innych zagadnień związanych ze ślepowzrokiem - na razie otwarte. 
 
SLEPOWZROCZNE CZĘŚCI MÓZGU 
 
Badacze pokazywali pacjentowi szare i fioletowe kwadraty, wiedząc, że sygnały o tym ostatnim kolorze nie są przekazywane do wzgórka górnego w śródmózgowiu. Kwadraty szare - ale nie fioletowe - wywoływały oznaki postrzegania, m.in. zwężenie źrenic. Wyniki te wraz z danymi z neuroobrazowania świadczą o tym, że wzgórek górny ma dla ślepowzroku kluczowe znaczenie. 
Beatrice de Gelder jest profesorem neuronauk kognitywnych i dyrektorem Cognitive and Affective Neuroscience Laboratory w Universiteit van Tilburg w Holandii. Pracuje również w Athinoula A. Martinos Center for Biomedical Imaging w Charlestown w stanie Massachusetts. De Gelder bada neuronalne podłoże przetwarzania obrazów twarzy i uczuć oraz to, jak poznanie i emocje wpływają na siebie wzajemnie w zdrowym i uszkodzonym mózgu. 
 
Dziś wiadomo, że po uszkodzeniu kory wzrokowej ślepowzrok pojawia się u znacznie większego odsetka pacjentów, niż niegdyś sądzono. Część ociemniałych wskutek uszkodzenia mózgu ma niezwykły zmysł D ślepowzrok. Potrafi reagować na obiekty i obrazy, których nie widzi świadomie. 
Ślepowzrok pozwala rozpoznawać wiele atrybutów, takich jak kolor, ruch, proste kształty i emocje wyrażane mimiką lub postawą ciała. 
Badacze mapują obszary starego mózgu odpowiedzialne za ślepe widzenie i szukają granic tego niezwykłego zjawiska. 

PODSTAWY 
Czym jest ślepowzrok? 
 
Świadome widzenie u ludzi zależy od obszaru zwanego pierwszorzędową korą wzrokową. Jego uszkodzenie powoduje ślepotę w odpowiadającej części pola widzenia. Ślepowidzenie obserwujemy, gdy chory w jakiś sposób reaguje na przedmiot pokazywany w obszarze, w którym nie może postrzegać go świadomie. W dramatycznej demonstracji tego zjawiska pacjent zwany TN omija przeszkody mimo całkowitej utraty wzroku 
 
 aaa 
5.4. Bank, który mówi 
 Bank i klient niepełnosprawny 
Joanna Latuszek 
 
Tylko dobra wola banków otworzy je na osoby niepełnosprawne, a to ogromna rzesza klientów. 
 
Źródło: www.miesiecznikbank.pl 
 
Do tej pory polskim bankom niepełnosprawność kojarzyła się tylko z osobami na wózkach. Tak jakby nie było jeszcze niewidomych, niesłyszących, niedosłyszących i głuchoniemych. Wciąż jednak nie ma polskich lub unijnych uregulowań prawnych wymagających od banków choćby instalowania specjalnych bankomatów. Zgodnie z polskim Prawem budowlanym wszystkie budynki użyteczności publicznej, np. banki wybudowane po 1995 r. muszą być dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. 
Tymczasem ułatwienia dla osób z wadami słuchu, mowy itp. pojawiają się w Polsce tylko dzięki dobrej woli banków - ani przepisy unijne ani polskie prawo nie obligują instytucji finansowych do działania. sytuacji nie ułatwia też brak dokładnych danych o liczbie osób niesłyszących czy głuchoniemych. Szacuje się, że ok. 900 tys. osób ma poważny uszczerbek słuchu, a liczba głuchoniemych się wahać od 45 do 50 tys. Najlepszymi danymi na temat osób z uszkodzonym narządem wzroku dysponuje Polski Związek Niewidomych, który pod koniec 2008 r. zrzeszał 6,7 tys. osób. Prawdopodobnie około tysiąca osób z dysfunkcją wzroku nie jest zarejestrowanych w PZN. Jak w jest to wystarczająco duża grupa klientów żeby odpowiednio skonstruowaną ofertą banki próbowały skłonić ich do korzystania ze swych usług. 
 
Szwajcarski wzorzec 
 
Problemy osób niewidomych dopiero dwa lata temu dostrzegły banki na Zachodzie Europy. Prekursorami w dziedzinie usług są Szwajcarzy. Klientów Credit Serwiss od 2008 r. obsługują specjalnie wyszkoleni pracownicy. Wszelka korespondencja z osobami słabowidzącymi ma powiększoną czcionkę, a pisma dla niewidomych sporządzone są alfabetem Braille'a. Przygotowano dla nich 200bankomatów "mówiących" w języku niemieckim, włoskim, francuskim i angielskim, które - jak pokazują statystyki - są wręcz oblegane przez niegdyś niedocenianą kategorię klientów. 
Funkcja mówienia uruchamia się wtedy, gdy do urządzenia podłączy się słuchawki. Podobne ułatwienia stosują banki brytyjskie. 
Potrzeby osób słabowidzących uwzględniane są już na etapie planowania placówki. Stosowana jest kontrastowa kolorystyka i czytelne, duże napisy ułatwiają orientację. 
O krok dalej poszedł oddział banku Lipo w austriackim Linzu. To pierwszy austriacki bank bez barier -niewidomych prowadzi jak po niewidzialnym sznurku sygnał uruchamiany pilotem. Dodatkowe ułatwienia to akustyczna boja przed wejściem, mówiąca winda i wypukłe, dotykowe napisy. Bank Austria przesyła swoim niewidomym klientom specjalny dźwiękowy SMS z kodem. 
Jednak tylko w USA problem został uregulowany prawnie - od 2003 r. wszystkie bankomaty muszą mówić. 
W Polsce większość internetowych serwisów bankowych stara się stosować technologię i wytyczne tzw. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Zgodnie z nimi strony WWW powinny być tak zaprojektowane, aby mogły być używane przez ludzi niepełnosprawnych: niewidomych, ze słabym wzrokiem (większa czcionka i kontrast tła), niedosłyszących oraz mających problemy z percepcją z powodu wieku. Strony internetowe spełniające warunki WCAG pozwalają osobom niewidomym na przeglądanie ich zawartości za pomocą dostępnych na stronie WWW akustycznych programów (tzw. screenreaderów). 
 
Portale banków i ocena użytkowników 
 
Specjalistyczny portal Widzialni.eu przeprowadził w 2009 r. ocenę przydatności dla osób niepełnosprawnych internetowych stron AliorBanku, Banku BPH, Citi Handlowego, Euro Banku, GETIN Banku, ING Banku Śląskiego, Kredyt Banku, LUKAS Banku, Millennium Banku, MultiBanku, Noble Banku, Banku PEKAO SA i PKO BP. 
Podczas testu osoby niepełnosprawne miały znaleźć na stronie WWW numer infolinii instytucji, adres przynajmniej jednej placówki w Warszawie, aktualne kursy walut, ofertę kart kredytowych dla klientów indywidualnych, formularz logowania do systemu. Oceniano także jego czytelność. Osoby niewidome używały programów czytających, niedowidzące programów powiększających czcionki, niedosłyszące testowały strony pod kątem zrozumienia treści z wykorzystaniem screenreaderów. Brano też pod uwagę takie parametry, jak: poprawność opisów, tytułów, nagłówków, linków i formularzy, bezpośrednie czytanie(przez program czytający) tekstu po kliknięciu na link, używany kontrast pomiędzy tłem serwisu a jego treścią oraz jednolitość stylów czcionek. Na koniec audytorzy przyznawali punkty za ogólne wrażenia użytkowników. 
Testującym najwięcej problemów sprawiało zalogowanie ze względu na nieprawidłowo opisane pola formularzy. Dla osób niedowidzących problemem był niewystarczający kontrast między tłem serwisu na stronie WWW a jego treścią (mimo zastosowania nawet dużego powiększenia czcionek). 
Każdy z ocenianych banków miał do zdobycia 24 punkty. Żaden z nich nie uzyskał jednak wyniku maksymalnego (22-24 pkt.). Zwyciężył portal ING Banku Śląskiego, zdobywając 20,3 pkt. Drugi w kolejności był Alior Bank, który otrzymał 18,3 pkt., zaś trzeci GETIN Bank - 16,7 pkt. Dostateczną ocenę (13-16 pkt.) dostały: PKO BP, LUKAS Bank, MultiBank, Bank BPH, Bank PEKAO SA i Millennium Bank. Bardzo źle (poniżej 12 pkt.) wypadły serwisy internetowe Kredyt Banku, Noble Banku, Citi Handlowego oraz Euro Banku. 
 
Pierwsze jaskółki na polskim niebie 
 
Portal Widzialni.eu nie testował internetowych stron Nordea Banku Polska i BZ WBK. Jednak to właśnie te dwa banki oraz Alior Bank są w naszym kraju liderami w udostępnianiu usług bankowych osobom niepełnosprawnym. 
Nordea Bank jako pierwsza instytucja finansowa w Polsce przekazuje bezpłatnie klientom z wadami wzroku płytę instalacyjną na CD z "mówiącą" przeglądarką internetową IntelligentWeb Reader (autorstwa IVO Software). Przeglądarka stron WWW odczytuje na głos wszystkie elementy, które wskaże użytkownik. Dodatkowo odczytywana informacja jest wyświetlana dużą czcionką w specjalnym oknie w dolnej części ekranu. Klienci niewidomi otrzymują karty z kodami drukowanymi w alfabecie Braillea. Osoby z dysfunkcją wzroku mogą liczyć na pomoc pracowników cali center. Personel Alior Banku przeszedł specjalistyczne szkolenie przygotowujące do pracy z osobami niepełnosprawnymi. 
Drugiemu pionierowi - BZ WBK przypadła palma pierwszeństwa we wprowadzeniu w Polsce mówiących bankomatów. Od tych zwykłych różni je to, że mają gniazdo, do którego podpina się słuchawki uruchamiające komunikaty głosowe. Osoby niewidome mogą w ten sposób aktywować kartę, zmienić PIN i wypłacić gotówkę w nominałach: 50, 100, 200, 250, 300lub 500 zł. Nie mają jednak możliwości wybrania innej kwoty. 
Na razie bank wprowadził 14 mówiących bankomatów: po cztery w Warszawie, Poznaniu oraz Wrocławiu i po jednym w Olsztynie i Bydgoszczy. 
O potrzeby klientów niesłyszących zadbały także małopolskie oddziały Alior Banku. Pracownicy wzięli udział we współfinansowanym przez Unię Europejską kursie języka migowego. Posługują się nim bankierzy z oddziałów Alior Banku w Krakowie, Nowym Sączu, Wadowicach i Chrzanowie. Alior Bank planuje uruchomienie podstron dla niesłyszących, zawierające specjalne filmy z podstawową ofertą instytucji oraz nowego typu e-mailowy formularz zgłoszeniowy dla osoby niesłyszącej. 
 
aaa 
5.5. Tusz do rzęs z wibrującą szczoteczką 
Manuela 
 
 Źródło: Lista dyskusyjna PZN 
Data opublikowania: 2010-09-16 
 
Właśnie przetestowałam wibrującą szczoteczkę do rzęs z tuszem. Uważam, że to świetne rozwiązanie, szczoteczka poprzez wibrowanie sama maluje rzęsy, trzeba tylko odpowiednio ją ustawić i delikatnie przesuwać. Dla mnie jest to rewelacyjne rozwiązanie, ponieważ jestem w stanie sama równo wytuszować rzęsy. Dlatego szczoteczkę tę polecam niewidomym paniom. 
 
aaa 
6. ROZMOWA MIESIĄCa 
Z Jackiem Zadrożnym rozmawia Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
S.K. - Panie Jacku! Ma Pan 40 lat oraz różnorodne doświadczenia i przemyślenia. Wielu naszym Czytelnikom jest Pan znany z walki o realizację konstytucyjnego prawa do tajnego, samodzielnego głosowania niewidomych. To jednak tylko drobna cząstka Pańskiej działalności. Był Pan osobą słabowidzącą, a teraz jest osobą całkowicie niewidomą. Ponadto po wypadku na Dworcu Śródmieście ma Pan trudności z chodzeniem. Pracował Pan najpierw na poczcie, następnie w biurze ZG PZN, a obecnie jest Pan dyrektorem warszawskiego oddziału Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego. Jest Pan żonaty i ma uroczą córeczkę Maję, żona jest osobą słabowidzącą. 
Pańskie doświadczenia, osiągnięcia i oceny z pewnością zainteresują naszych Czytelników. 
Najpierw proszę opowiedzieć do jakich szkół Pan uczęszczał, gdzie i jakie zdobył wykształcenie? Czy były to szkoły dla niewidomych, dla słabowidzących czy ogólnodostępne? 
 
J.Z. - Bardzo dużo już Pan o mnie powiedział, więc tylko uzupełnię. Od dzieciństwa byłem słabowidzący i dlatego uczęszczałem do szkoły podstawowej dla dzieci słabowidzących w Warszawie przy ul. Koźmińskiej. Po wielu latach pytałem rodziców, dlaczego posłali mnie właśnie do takiej szkoły, wzruszali ramionami i twierdzili, że tam zostałem skierowany. Takie to były czasy. 
Potem uczyłem się w liceum ogólnokształcącym najbliżej mojego domu. Po jego ukończeniu rozpocząłem pracę. Pracowałem przez siedem lat na Poczcie Głównej w Warszawie, gdzie zajmowałem się przygotowywaniem przelewów bankowych. W międzyczasie przez rok studiowałem ekonomię, ale jakoś ten kierunek nie przypadł mi do gustu i studia przerwałem. 
W wieku 26 lat gwałtownie pogorszył mi się wzrok i nie mogłem już pracować w dotychczasowym miejscu. Utrata pracy i wzroku załamała mnie i przez kilka lat prawie nie wychodziłem z domu. 
Stopniowo wracałem do życia, a przełomowym dla mnie rokiem był 2003. W marcu zacząłem pracować, w lipcu poznałem moją przyszłą żonę Ewę, a w październiku podjąłem studia zaoczne na Uniwersytecie Warszawskim. Od tego czasu moje życie układa się pomyślnie, chociaż czasem natrafia na mielizny, to jednak mam wsparcie w bliskich i jakoś płyniemy dalej. 
 
S.K. - A więc wyższe wykształcenie zdobył Pan już jako osoba dorosła, pracująca, głowa rodziny. Chyba nie było to łatwe zadanie. Jak Pan ocenia te trudności? 
 
J.Z. - Miałem sporo obaw przed podjęciem studiów. Jak sobie poradzę z czytaniem książek i zdawaniem egzaminów? Czy nawiążę kontakty z innymi studentami? To były obawy przed nowymi wyzwaniami, które okazały się zupełnie bezpodstawne. Kierunek wybrany nieco na ślepo, okazał się trafiony niemal idealnie. Studiowanie szło mi na tyle dobrze, że zarówno pierwszy, jak i drugi stopień studiów ukończyłem z wyróżnieniem. Uniwersytet Warszawski jest bardzo otwarty i dostępny, a zasługi w tym położył przede wszystkim Paweł Wdówik - kierownik biura ds. osób niepełnosprawnych. I chociaż nie korzystałem wcale z usług tego biura, to wszędzie widać było jego oddziaływanie. Nikt mi nie zabraniał nagrywania wykładów, a egzaminy zdawałem w formach alternatywnych: ustnie lub na komputerze. 
Oczywiście nie znaczy to, że nie miałem żadnych problemów. Każda kolejna sesja to był ogromny stres. Wiele godzin przygotowań do egzaminów, zajęcia w weekendy po całym tygodniu pracy, a także kłopoty finansowe sprawiły, że z ulgą zakończyłem ten etap. Jednak wkrótce okazało się, że czegoś mi jednak brakuje i zacząłem myśleć o następnych studiach. W październiku br. rozpocząłem studia trzeciego stopnia, czyli doktoranckie. 
 
S.K. - Proszę opowiedzieć o swojej drodze od pracy na poczcie do stanowiska dyrektora w Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego. 
 
J.Z. - Jak już wcześniej mówiłem, moją pierwszą pracą po maturze była praca urzędnicza w przedsiębiorstwie państwowym Poczta Polska. To była praca nudna, mało ambitna i coraz częściej pomijam ją w moim życiorysie. Trwała jednak siedem lat, aż do utraty wzroku i przejścia na rentę w 1996 roku. 
Przez następne siedem lat nie pracowałem w ogóle zawodowo, a jedynie społecznie w Okręgu Mazowieckim PZN. Tam też uzyskałem po raz pierwszy dostęp do rehabilitacji: dwudziestogodzinnego kursu poruszania się z białą laską. Na tym właściwie był koniec. Brajla nauczyłem się sam, za następne godziny treningu orientacji przestrzennej zapłaciłem z własnej kieszeni, a także zamieniłem fatalną czeską aluminiową laskę długości 130 cm na porządną, sztywną amerykańską o długości 156 cm. Od tego momentu stawałem się coraz bardziej samodzielny. 
W pewnym momencie trafiłem na szkolenie organizowane przez Zarząd Główny PZN, a wkrótce otrzymałem propozycję zatrudnienia w Zarządzie Głównym. A złożył mi ją siedzący naprzeciwko Stanisław Kotowski. Zdecydowałem się od razu i nie żałuję, choć z PZN-em nic już mnie nie wiąże. 
 
S.K. - Ja również nie żałuję tej propozycji, ale proszę kontynuować. 
 
J.Z. - W ZG PZN pracowałem prawie trzy lata i wiele się nauczyłem. Napisałem pierwsze wnioski o środki unijne na projekty rehabilitacyjne. Zrealizowałem projekt "Reaktywacja" dla młodzieży i kilka innych. Potem zaczęło się coś psuć i coraz trudniej było mi znaleźć sobie tam miejsce. Nie byłem w tym odosobniony, bo od czasu mojego odejścia z końcem 2005 roku odeszli chyba prawie wszyscy niewidomi pracownicy. 
 
S.K. - Chyba niełatwo było podjąć taką decyzję? 

J.Z. - Tak, decyzja ta była trudna. Miałem już wtedy rodzinę, a z czegoś trzeba było żyć. Podjąłem jednak to ryzyko i opłaciło się. W grudniu 2005 roku otrzymałem cztery oferty pracy, z których wybrałem tą, którą złożył mi Aleksander Waszkielewicz - wiceprezes Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego. Dodatkową "atrakcją" był fakt, że siedziba FIRR mieści się w Krakowie. Zapowiadało się więc jeżdżenie pociągami. 
 
S.K. - Ale to chyba nie był przypadek, że otrzymał Pan aż cztery propozycje pracy? Coś takiego nie zdarza się często. 
 
 J.Z. Pewnie miałem trochę szczęścia, ale postanowiłem je złapać i udało się. Moim zdaniem bardzo ważne jest, żeby nie bać się ryzyka, bo ono najczęściej się opłaca. 
 
S.K. - Też tak myślę. Ale co z tymi dojazdami do Krakowa? 

J.Z. - Faktycznie - jeżdżenia było sporo. Raz lub dwa razy w tygodniu jechałem na cały dzień do Krakowa. Przez resztę dni pracowałem w domu lub odwiedzałem różnych ludzi i nawiązywałem kontakty zawodowe. A pod koniec 2007 roku otworzyliśmy biuro w Warszawie przy al. Jana Pawła II i w ten oto sposób zostałem dyrektorem. Ale dyrektorem jestem głównie na wizytówkach, bo zespół działa sprawnie i nie wymaga dozoru. Mam zatem to szczęście, że zajmuję się głównie pracą merytoryczną, a nie administracyjną. Zatem pewnie marny ze mnie dyrektor. 
 
S.K. - Jak Pan ocenia obecną swoją pracę w porównaniu z wcześniej wykonywanymi? Czy pełnienie funkcji kierowniczej, nawet w tak dobrym zespole, jest dla osoby niewidomej łatwym zadaniem? Jakie są tu ograniczenia i możliwości? 
 
J.Z. - Mogę z całą pewnością powiedzieć, że moja obecna praca daje mi bardzo dużo satysfakcji. Mogę ją porównać tylko z pierwszym okresem pracy w ZG PZN, ale tam nie miałem tyle swobody w decydowaniu. A stanowisko kierownicze... Dla mnie oznacza właściwie tylko tyle, że inni mogą się do mnie zwrócić o pomoc. Jakiś czas temu nauczyłem się też czegoś nowego: przydzielanie pracy innym zajmuje mnóstwo czasu. 
 
S.K. - Dla naszych Czytelników bardzo interesujące będą Pańskie doświadczenia, odczucia i oceny z okresów przygotowawczych, tj. do życia jako osoby słabowidzącej, a następnie niewidomej. Jak już wspomniałem, Pańska żona jest osobą słabowidzącą. Ma więc Pan możliwości codziennego porównywania życia osoby niewidomej z życiem osoby słabowidzącej. Jak wypadają te porównania? 
 
J.Z. - Nie wiem, jak to jest dobrze widzieć. Od zawsze wzrok miałem dosyć słaby, ale dostosowywałem się na bieżąco. Wzrok - chociaż słaby - przez wiele lat nie pogarszał się, a ja wiodłem zwyczajne życie, bez renty, kontaktu ze środowiskiem osób niewidomych. To nawet nie był świadomy wybór - po prostu żyłem w innym środowisku. A przecież formalnie jestem lub byłem członkiem PZN od 1977 roku. Wtedy z automatu zapisywano do Związku wszystkie dzieci niewidome i słabowidzące. 
Wszystko zmieniło się w 1996 roku, gdy wzrok zaczął mi się gwałtownie pogarszać. Nikomu nie życzę stresu, jaki się z tym wiązał. Brak akceptacji z mojej strony jeszcze wszystko pogarszał: byłem już niewidomym, a udawałem widzącego. Zamiast białej laski - teczka wysunięta do przodu, a zamiast przyznania się do ślepoty - udawanie pijanego. To było chore, ale o tym wiem teraz. Wtedy po prostu nie wiedziałem, co mam robić. 
Brak kontaktu ze środowiskiem osób niewidomych sprawił, że kompletnie nie wiedziałem, co mogę robić. Poszedłem nawet do poradni PZN przy ul. Nowy Świat, ale niczego mi to nie dało. Nadal byłem pozostawiony samemu sobie. Popadłem w stan, który zapewne był depresją, ale nikt go nie zdiagnozował, więc pewności nie mam. 
Po jakimś czasie zacząłem z tego wychodzić, a pomagała mi w tym moja ciekawość świata. Nabyty wcześniej komputer wyposażyłem w demonstracyjne wersje screenreaderów i kupiony za własne pieniądze syntezator mowy i program OCR. Jakoś się zaczęło i uruchomiłem serwis internetowy "Komputer dla niewidomych", który był dosyć często odwiedzany i nawet chwalony. 
Tak minęło parę lat przesiedzianych w domu, aż w końcu zacząłem się uczyć samodzielnego poruszania się. Najpierw konkretne trasy, a potem coraz odważniej wypuszczałem się w nowe miejsca. Odkryłem, że to właśnie jest klucz do samodzielności. Przez długi czas uważałem, że tylko samodzielne poruszanie się daje osobie niewidomej szansę na samodzielność. Teraz myślę nieco inaczej, ale to przychodzi z czasem. 
 
S.K. - Niestety, nie Pan jeden motał się z trudnościami po utracie wzroku, bez należytej pomocy rehabilitacyjnej. PZN i inne stowarzyszenia, niestety, nie mogą zapewnić takiej pomocy wszystkim potrzebującym. Moich rozmówców pytam o ich oceny kondycji ruchu niewidomych w Polsce. Kondycja ta wiąże się ściśle z możliwością udzielania pomocy rehabilitacyjnej. Obawiam się, że ruch ten przeżywa głęboki kryzys. Jak Pan ocenia tę sytuację? 
 
J.Z. - Ja tak nie uważam. Ten ruch przeżywa przemianę, która jest konieczna. Odchodzimy powoli od monopolu PZN w kierunku mniejszych, a za to prężniej działających organizacji skupiających się na konkretnych obszarach działalności. O kryzysie możemy mówić w wypadku PZN, który nie potrafi odnaleźć się w tej nowej sytuacji. Traktuje inne organizacje jak wrogów, a przynajmniej jak konkurencję, a przecież współpraca może przynieść korzyści obu stronom. Dopóki władze PZN tego nie dostrzegą - będą powstawały kolejne organizacje, bo ich założyciele będą wychodzić z założenia, że w ramach PZN wielu rzeczy nie da się zrobić. 
Wbrew temu bowiem, co myślą niektórzy, w działalności pozarządowej nie liczy się masa, lecz aktywność. Mała grupka ludzi skupiona wokół pewnego obszaru działalności może zdziałać więcej, niż licząca kilkadziesiąt tysięcy członków organizacja. To trochę jak z malowaniem mieszkania - jeden człowiek pomaluje je w trzy dni, trzech ludzi w jeden dzień, a trzydzieści nie pomaluje go nawet w miesiąc, bo będą sobie nawzajem przeszkadzać. Jakie może być stanowisko PZN w konkretnej sprawie? Przecież nie da się go uzgodnić z kilkudziesięcioma tysiącami członków... 
Organizacje pozarządowe rozwijają się podobnie jak przedsiębiorstwa. Zaczynają od małej klitki i kilku osób, by po pewnym czasie obumrzeć lub rozwinąć się do organizacji średniej. I to jest kluczowy moment rozwoju, bo można pójść zasadniczo w dwóch kierunkach: instytucjonalizacji lub regresu. Instytucjonalizacja oznacza względną trwałość, a jednocześnie konieczność poświęcenia części ideałów. Ten kierunek wymaga dobrego zarządzania. Złe zarządzanie doprowadzi do regresu, a wreszcie do upadku organizacji. Niech nas to jednak nie boli, bo na miejsce tych dwóch organizacji powstaną nowe - młode i prężne. To taki darwinizm, który świetnie się sprawdza, bo zawsze daje ludziom aktywnym możliwość wykazania się w działaniu. To monopolizacja prowadzi do zastoju i rozleniwienia, a zatem jest szkodliwa dla środowiska. 

S.K. - Jakie perspektywy widzi Pan dla tego ruchu? Czy Pańskim zdaniem potrzebna jest lub potrzebne są silne stowarzyszenia niewidomych i słabowidzących? A może powinny to być oddzielne stowarzyszenia? A może ich członkami zwyczajnymi powinny być również osoby widzące? Może lepsze okazałyby się stowarzyszenia opiekuńcze, w których ludzie widzący działaliby na rzecz niewidomych i słabowidzących? Jakie jest Pańskie zdanie na podobne tematy? 
 
J.Z. - Teraz to mnie Pan podpuszcza. Oczywiście muszą powstawać różne organizacje, także opiekuńcze, bo przecież są osoby wymagające po prostu opieki. Ja jednak uważam, że zupełnie podstawową, elementarną rzeczą, jest upodmiotowienie osób niepełnosprawnych. Organizacje "opiekuńcze" temu nie służą. Ludzie z różnymi niepełnosprawnościami muszą zrozumieć, że są obywatelami naszego kraju i mogą oczekiwać, że państwo zagwarantuje im równe traktowanie. Równe nie oznacza, oczywiście, takiego samego traktowania, o czym często zapominają ludzie, w tym także decydenci. My akurat mamy pewne ograniczenie, którym jest brak wzroku. Zatem państwo powinno nam zapewnić możliwość realizowania swoich praw, obowiązków i aspiracji w sposób dopasowany do naszych możliwości. Stąd moje działania w obszarze prawa wyborczego. Jesteśmy bowiem traktowani "tak samo" jak inni wyborcy, a powinniśmy być traktowani "równo". Różnica jest zasadnicza, a przecież wciąż nie dostrzegana. Dostajemy do ręki kartę do głosowania i żadnych narzędzi, by ją w sposób tajny wykorzystać. To są takie nasze trzy schodki przed wejściem do urzędu - są przecież dla wszystkich, więc także dla osoby na wózku. Zdarzało mi się, że moim działaniom zarzucano roszczeniowość, a ja nie oczekuję niczego więcej, niż dania mi możliwości takich samych, jak innym obywatelom. 
Pytał Pan, czy potrzebne są nam silne organizacje. Oczywiście, że są potrzebne. Muszą być jednak silne kompetencjami, mądrością i solidnością, a nie liczbą członków. Jak już wcześniej powiedziałem - duża liczba członków może czasem szkodzić, a nie pomagać. W dużej masie pojawia się anonimowość, rozmycie odpowiedzialności, a przede wszystkim - powstają tajemnicze powiązania towarzyskie, polityczne i biznesowe. To jest zupełnie naturalne i trudno tego uniknąć. 
 
S.K. - Proszę powiedzieć, jakie dla niewidomych i słabowidzących, Pańskim zdaniem, są obecnie najpilniejsze sprawy do załatwienia? 
 
J.Z. - Dla mnie to jest źle postawione pytanie. Nie ma żadnego abstrakcyjnego, przeciętnego niewidomego, a więc nie ma żadnej sprawy, która dotyka każdego i jest do załatwienia. Dla jednych będzie to podniesienie renty, dla innego rehabilitacja, dla jeszcze innego - czasopisma w brajlu. Dla mnie osobiście czasopisma w brajlu są zupełnie obojętne, rentę oddaję ZUSowi, a rehabilitację już zakończyłem. Dla mnie ważny jest szacunek dla osób niewidomych, uznanie ich podmiotowości i tym się będę zajmował. Nie znaczy to, że pozostałe kwestie są mniej ważne, tylko mnie nie dotyczą. Moim konikiem jest dostępność, szczególnie dostępność informacji. Jest tutaj dużo do zrobienia i mam zamiar edukować, informować i interweniować w tej sprawie. Innym pozostawiam walkę o brajla lub o renty. 
Jeżeli jednak pyta Pan, co jest potrzebne największej grupie osób niewidomych, to uważam, że działający system wsparcia. Dotyczy to w szczególności rehabilitacji, ale nie tylko. W Polsce rząd zrzekł się rehabilitacji przekazując ją organizacjom pozarządowym. Teraz nie chce jej nawet finansować, a jednocześnie przekazuje miliardy złotych zakładom pracy chronionej, w których ludzie niepełnosprawni pracują poniżej swoich kwalifikacji i za marne wynagrodzenie. Jeszcze bardziej boli to, że traktowani są jak śmiecie, których łaskawi pracodawcy trzymają z litości, a jak nie dostaną odpowiednich dotacji, to po prostu ich zwolnią. To jest oburzające, bo wykorzystują swoich pracowników do walki o pieniądze z PFRON-u w sposób niegodny. Uważam, że likwidacja segregacyjnego rynku zatrudnienia powinno być obecnie priorytetem. 
 
S.K. Rzeczywiście, poruszył Pan istotne problemy. Jakie Pańskim zdaniem, są możliwości załatwienia tych spraw? Co należy zrobić, żeby je załatwić? 
 
J.Z. - Lobby zakładów pracy chronionej jest bardzo silne i zorganizowane. Niestety - po ich stronie czasem stają też organizacje reprezentujące osoby niepełnosprawne - albo przekonane argumentami, albo dlatego, że czerpią korzyści z tego samego źródła. Dostrzegam pewne działania rządu w kierunku ograniczania rynku segregacyjnego, ale są za mało wspierane przez organizacje pozarządowe. Przyszłością jest życie w społeczeństwie, a nie w gettach. 
 
S.K. - Pańska córeczka ma teraz trzy i pół roku. Kiedy się urodziła, Pan pracował zawodowo i studiował. Czy znajdował Pan czas na zajmowanie się dzieckiem? Jakie prace wykonuje Pan w domu? 
 
 J.Z. - Zawsze starałem się znaleźć czas i nadal go znajduję. Kiedy Maja była mniejsza pomagałem w myciu i układaniu jej do snu. Nadal to robię, ale teraz doszła edukacja komputerowa, a od kilku dni uczymy się rozpoznawać godziny na zegarze. W domu zajmuję się wieloma rzeczami: zmywam naczynia, ścielę łóżka, wynoszę śmieci, naprawiam różne rzeczy, w tym przepycham czasem sedes i naprawiam odpływ w zlewozmywaku. Nie gotuję i nie odkurzam, bo tego nie znoszę, ale staram się uczciwie dzielić pracą z Ewą. 
 
S.K. - Na obowiązkach świat się nie kończy. Czym zajmuje się Pan w czasie wolnym od obowiązków, co lubi robić, jakie są Pańskie zainteresowania? 
 
J.Z. - Czytam bardzo dużo książek. Zmywając lub sprzątając mam na uszach słuchawki i słucham książki. Rano się budzę pierwszy i także sięgam po książki. Słowo pisane jest dla mnie bardzo cenne - niesie wiedzę i daje możliwość spojrzenia na sprawy z innej strony. Poza tym prowadzę regularnie bloga, co też zajmuje mi trochę czasu i ciągle się uczę. Czasem wyjdziemy na piwo z przyjaciółmi, chociaż taki wypad trzeba zorganizować, bo przecież nie pójdziemy do "Gniazda piratów" lub "Korsarza" z Mają. Brakuje mi czasu na muzykę i film, choć przez wiele lat było to moje hobby. Poza tym ostatnio w kinie jest dla mnie stanowczo za głośno. Może to objaw nadchodzącej starości, ale raczej podejrzewam, że to filmy są puszczane za głośno. 
 
S.K. - Co chciałby Pan dodać do wcześniejszych wypowiedzi? Może coś o swoich planach na przyszłość, o marzeniach? 
 
 J.Z. - Ja ciągle poszukuję. Wciąż mi czegoś brak i potrzebuję zmian. Natomiast marzenia... Chciałbym mieć więcej czasu, bo ciągle mi go brakuje, a tyle jest do zrobienia. 
 
S.K. - Dziękuję za bardzo interesujące wypowiedzi. Myślę, że wiele osób one zainteresują, myślę, że wiele osób zechce się nad nimi zastanowić. Panu i sobie życzyłbym, żeby chciały zastanowić się nad Pańskimi przemyśleniami również osoby piastujące najwyższe funkcje w naszym środowisku. Dziękuję. 
 Stanisław Kotowski 
 
aaa 
7. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE 
 
aaa 
7.1. Sto lat pracy dla niewidomych
Stanisław Kotowski 
 
W dniu 22 października br., w Laskach Warszawskich odbyła się inauguracja obchodów stu lat działalności Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi. W uroczystości uczestniczyło wielu znakomitych gości, wychowanków i pracowników Ośrodka oraz przyjaciół Lasek. Rozpoczęła je Msza Święta koncelebrowana z udziałem Jego Ekscelencji biskupa Bronisława Dembowskiego oraz kilkunastu księży, której przewodniczył Jego Eminencja kardynał  Kazimierz Nycz.
Jubileuszowe obchody zostały zaplanowane na okres od 22 października do 15 maja 2011, tj. od rocznicy urodzin do rocznicy śmierci założycielki Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi matki Róży Czackiej.   

Stuletnia działalność Towarzystwa jest znana w naszym środowisku, i nie tylko. Stanowi ona wielki wkład w rozwój ruchu niewidomych w Polsce, rozwój edukacji i rehabilitacji niewidomych dzieci i młodzieży oraz w kształtowanie światopoglądu, świadomości i poczucia godności własnej tysięcy niewidomych. 
Z okazji tak znakomitego jubileuszu warto przypomnieć historię Towarzystwa oraz jego obecną działalność. Poniżej zamieszczam informację na ten temat ze swojego "Przewodnika po problematyce osób niewidomych i słabowidzących".
Redakcja „WiM” włącza się również w uczczenie znakomitego jubileuszu. W tym wydaniu „WiM” publikujemy informację o życiu i działalności Pani Zofii Morawskiej (pozycja 2). W grudniowym numerze naszego miesięcznika przybliżymy Czytelnikom sylwetkę założycielki Towarzystwa, matki Róży Czackiej, a następnie, do maja włącznie będziemy zamieszczali sylwetki Ludzi Lasek.  
 
Towarzystwo jest jedną z najstarszych organizacji pozarządowych w Polsce. Powstało w 1910 r., tj. jeszcze w okresie zaborów. Natomiast pierwsze walne zebranie oficjalnie istniejącego już Towarzystwa odbyło się w dniu 19 listopada 1911 r. Wybrano wówczas jego władze i nakreślono zadania Towarzystwa. 
Czytamy - "Towarzystwo może: zakładać i prowadzić przytułki, ochronki i szkoły z wykładowym językiem polskim, warsztaty, biura pośrednictwa pracy, czytelnie, biblioteki, ambulanse, lecznice, szpitale itd. Może również urządzać dla ociemniałych odczyty, koncerty, wycieczki, prowadzić drukarnię, udzielać pożyczek itd., słowem może otoczyć ich opieką rozumną i celową w najobszerniejszym zakresie, rozciągając przy tym działalność swoją na całe Królestwo". Pamiętamy, że był to zabór rosyjski. Zgodę władz carskich na nauczanie w języku polskim należy uznać za wielki sukces. Fakt skutecznego starania się o tę zgodę świadczy o zaangażowaniu Towarzystwa również w walkę o polskość. 
Towarzystwo powstało dzięki staraniom Róży Czackiej, ociemniałej wielkiej społecznicy i patriotki. Była osobą głęboko wierzącą. Dodajmy, że toczy się jej proces kanonizacyjny. W 1918 r. założyła Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, które miało współdziałać w pracy wychowawczej, edukacyjnej i rehabilitacyjnej prowadzonej przez Towarzystwo. Zgromadzenie nadal zajmuje się niewidomymi dziećmi i młodzieżą. Angażuje się również w działalność na rzecz dorosłych niewidomych. 
Obecnie Towarzystwo cieszy się wielkim uznaniem i szacunkiem w kraju i zagranicą. Prowadzi bardzo szeroką, ważną i pożyteczną działalność. Podstawowym zadaniem Towarzystwa jest wychowanie, nauczanie i rehabilitacja niewidomych i słabowidzących dzieci oraz młodzieży. Cel ten realizuje przede wszystkim Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Laskach. Ośrodek prowadzi w Laskach i w innych miejscowościach różne placówki opiekuńcze i edukacyjne: 
- Dom Dziecka Niewidomego na Saskiej Kępie w Warszawie, 
- przedszkole, 
- placówkę wczesnego wspomagania rozwoju niewidomego dziecka w Laskach i jej filię w Gdańsku-Sobieszewie, 
- szkołę podstawową, 
- szkołę podstawową specjalną w Rabce, 
- Dział Głuchoniewidomych, 
- gimnazjum, 
- gimnazjum specjalne, 
- szkołę zawodową (rękodzielnik wyrobów włókienniczych i ślusarz), 
- szkołę zawodową specjalną (dziewiarz maszynowy, ślusarz, introligator, koszykarz, plecionkarz), 
- technikum masażu, 
- technikum dla niewidomych. 
W placówkach Ośrodka naukę pobiera łącznie około 280 uczniów. W ramach pracy przedszkola wczesną pomocą rehabilitacyjną objętych jest około 80 dzieci z terenu całego kraju. 
W Ośrodku prowadzone są różnorodne, bogate zajęcia internatowe i pozalekcyjne. 
Prowadzone są także zajęcia w szkole muzycznej i ognisku muzycznym w trzech działach: podstawowym, umuzykalniającym i muzykoterapeutycznym. Wychowankowie uczą się gry na fortepianie, organach, flecie poprzecznym, gitarze, skrzypcach, altówce, trąbce oraz perkusji. Poza tym w ramach szkoły muzycznej prowadzone są przedmioty specjalistyczne: muzykografia, gra liturgiczna, fortepian z zasadami muzyki, emisja i terapia głosu, nauka akompaniamentu oraz improwizacje fortepianowe. Uczniowie mają możliwość regularnych konsultacji u wybitnych specjalistów z dziedziny metodyki nauczania gry na fortepianie. 
W przedszkolu prowadzone są między innymi zajęcia z rytmiki. Wychowankowie mają możliwość wyjazdów na koncerty do filharmonii. Uczniowie szkoły muzycznej uświetniają swoim śpiewem i grą liczne uroczystości na terenie Lasek, a także są zapraszani z koncertami na zewnątrz. 
Celem zajęć internatowych jest między innymi usamodzielnienie uczniów. Zajęcia pozalekcyjne natomiast wzbogacają sferę ich doznań i przeżyć, wzbogacają osobowość, uczą i wychowują. Odgrywają ważną rehabilitacyjną rolę. 
Dużo uwagi poświęca się na nauczanie posługiwania się komputerem, jako bardzo ważnym narzędziem umożliwiającym korzystanie ze źródeł informacji, pracę z tekstem i wykonywanie innych czynności. Jest to ważny składnik przygotowania wychowanków do samodzielnego życia, do dalszego zdobywania wykształcenia i do pracy zawodowej. 
Ośrodek organizuje wiele wycieczek krajoznawczych, imprez integracyjnych i spotkań z interesującymi ludźmi. Uczniowie biorą udział w mazowieckich i ogólnopolskich konkursach wiedzy oraz zawodach sportowych. Zdobywają medale na mistrzostwach świata i paraolimpiadach. Działalność ta jest znakomitym uzupełnieniem wiedzy szkolnej oraz cennym rozszerzeniem oddziaływań rehabilitacyjnych. 
Głównymi celami wychowawczymi Ośrodka są: wychowanie religijne, społeczno-moralne, patriotyczne, estetyczne i kulturowe, a przez to przygotowanie do życia samodzielnego i społecznie wartościowego. 
Wychowankowie objęci są opieką lekarską, w tym okulistyczną. Prowadzone są też: zajęcia usprawniające osłabiony wzrok, rehabilitacja ruchowa, zajęcia logopedyczne, hipoterapia, orientacja przestrzenna, pływanie. 
Dla starszej młodzieży, w Warsztatach Szkolenia i Rehabilitacji Zawodowej prowadzona jest działalność produkcyjna i szkoleniowa. 
Ważną placówką Ośrodka jest Dział ds. Absolwentów. Dział utrzymuje stały kontakt z absolwentami, stara się im pomagać, a także korzystać z ich inicjatyw. Prowadzi działania wspierające rehabilitację i aktywizację zawodową osób z uszkodzonym wzrokiem z terenu całego kraju. Szczególną opieką otacza wychowanków, którzy po raz pierwszy wchodzą na rynek pracy oraz długotrwale bezrobotnych. 
Towarzystwo prowadzi bibliotekę książki mówionej, brajlowskiej i literatury wydanej zwykłym drukiem oraz bibliotekę literatury w zapisie cyfrowym, udostępniającą książki w wersji elektronicznej. Wydaje też podręczniki szkolne i lektury w brajlu. Prowadzi bogato zaopatrzoną bibliotekę literatury religijnej. 
Ważnym zadaniem Towarzystwa jest popularyzacja spraw osób niewidomych. Zajmuje się tym Dział Tyflologiczny, który prowadzi bibliotekę tyflologiczną, archiwum i muzeum. Pracownicy działu zajmują się wymianą informacji tyflopedagogicznych, tyflopsychologicznych, tyflotechnicznych. Udzielają też pomocy studentom oraz osobom piszącym prace magisterskie i rozprawy doktorskie z zakresu tyflologii i tyflopedagogiki. 
Oprócz działalności na rzecz niewidomych dzieci i młodzieży, Towarzystwo udziela pomocy w różnych formach dorosłym osobom z uszkodzonym wzrokiem. 
Kolejną, ważną formą działalności Towarzystwa jest Dział Niewidomych Dorosłych prowadzony w ścisłej współpracy ze Zgromadzeniem Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Dział ten współpracuje z Krajowym i Diecezjalnym Duszpasterstwem Niewidomych, podejmuje działania na rzecz środowiska niewidomych: absolwentów Lasek i innych ośrodków, członków Polskiego Związku Niewidomych oraz osób nowo ociemniałych. Dział ten prowadzi działalność charytatywną na rzecz środowiska niewidomych i świadczy różnego typu pomoc doraźną - zakupy, sprzątanie, sprawy lekarskie, urzędowe itp. Na terenie Warszawy np. prowadzi stołówkę, z której korzystają mieszkanki domu przy ul. Piwnej, osoby przychodzące z miasta oraz osoby, którym posiłki dostarczane są do domu. Pomocą objęte są osoby starsze, chore, samotne oraz niektóre rodziny wielodzietne. 
 Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi prowadzi też następujące placówki: 
 a) Zakład Opiekuńczo-Rehabilitacyjny dla Niewidomych Kobiet w Żułowie, który ma status domu pomocy społecznej oraz Warsztaty Terapii Zajęciowej funkcjonujące przy tym zakładzie, 
b) Dom dla Niewidomych Mężczyzn w Niepołomicach, 
c) Ośrodek Rehabilitacyjno-Wypoczynkowy w Sobieszewie dysponujący 102 miejscami, w którym organizowane są turnusy rehabilitacyjne i wypoczynek. 
Zgromadzenie udziela też pomocy niewidomym w innych krajach. Wymieniam zagraniczne placówki, w działalność których angażują się Siostry Franciszkanki Służebnice Krzyża: we Włoszech (Asyż), w Indiach (Bangalore i Kotagiri), na Ukrainie (Stary Skałat, Charków, Żytomierz), w RPA (Siloe) oraz w Rwandzie (Kibeho). 
 
 *** 
 
Redakcja "Wiedzy i Myśli" z serdeczną wdzięcznością wspomina założycieli Towarzystwa, jego wybitnych działaczy i pracowników oraz gratuluje wielkich sukcesów osobom kierującym Towarzystwem i wszystkim osobom zaangażowanym w to dzieło. Życzy również dalszych wspaniałych osiągnięć, rozwoju Towarzystwa i jego Dzieł, a także wszelkiej pomyślności w życiu osobistym. 
 
aaa 
7.2. Święto SOSW dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych w Dąbrowie Górniczej 
Renata Szałwińska 
Małgorzata Rozwadowska 
 (SOSW) 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Październik 2010 r. będzie dla społeczności Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych w Dąbrowie Górniczej najważniejszym miesiącem w historii. Trzydniowe obchody 20-lecia istnienia placówki rozpoczęły się od poświęcenia sztandaru w najstarszym dąbrowskim kościele Św. Antoniego. Przybyłego na uroczystość bp. Grzegorza Kaszaka powitały starym zwyczajem dzieci w towarzystwie dyrektora Ośrodka Violetty Trzciny. Obecni byli Przedstawiciele Władz Miejskich, Przyjaciele Szkoły i Patronka placówki Zofia Książek-Bregułowa. W podniosłej atmosferze i skupieniu uczniowie uczestniczyli w ceremonii składając dary, życzenia i podziękowania, a moment poświęcenia sztandaru był szczególnie uroczysty i wzruszający. 
8 października w Dąbrowskim Pałacu Kultury odbyła się uroczystość przekazania społeczności Ośrodka poświęconego sztandaru, który ufundował Prezydent Miasta, nadanie placówce imienia oraz artystyczne podsumowanie 20 lat pracy szkoły. W tym doniosłym i historycznym dla Ośrodka spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele władz wojewódzkich, miejskich, oświatowych, dyrektorzy Ośrodków dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych z całej Polski, dyrektorzy dąbrowskich placówek oświatowych, rodzice i młodzież. Gościem honorowym uroczystości była Zofia Książek-Bregułowa. Witając przybyłych, dyrektor SOSW Violetta Trzcina podkreśliła, że wiele lat pracy Ośrodka, osiągnięcia, które stawiają go w rzędzie znaczących placówek, upoważniły do starań o sztandar i imię, gdyż są to silne i pozytywne wzorce bardzo w obecnych czasach potrzebne. Spośród wielu kandydatów wybrano osobę, która doskonale zna problemy osób niepełnosprawnych i niewidomych, uczestniczkę powstania warszawskiego, więźnia niemieckiego obozu, aktorkę i poetkę, kobietę o wielkiej charyzmie - Zofię Książek-Bregułową. 
Gdy na scenie pojawiły się poczty sztandarowe dąbrowskich szkół, rozpoczęło się przekazanie przez Prezydenta Zbigniewa Podrazę Dyrektorowi Ośrodka sztandaru będącego symbolem najwyższych wartości wraz ze słowami, aby młodzi "poznawali prawdę, byli wytrwali i z wiarą patrzyli w przyszłość". Uczniowie reprezentujący wszystkie szkoły wchodzące w skład Ośrodka złożyli uroczystą przysięgę i przejęli sztandar, a dziękując, zwracali się przede wszystkim do pierwszej dyrektorki i twórczyni Ośrodka - Pani Ewy Maliby. 
Drugim bardzo uroczystym momentem było nadanie Ośrodkowi imienia. Na scenie zajęła miejsce patronka Pani Zofia Książek-Bregułowa, która nie kryła łez wzruszenia i zapewniła uczniów, że będzie z nimi w stałym kontakcie, aby jako świadek historii naszego kraju móc przekazywać wiele prawd i wspomnień. Słowami: "Jestem jedyną w Polsce niewidomą aktorką uprawiającą swój zawód mimo kalectwa", Pani Zofia uświadomiła słuchaczom, że w życiu każdy czyn powstaje z wielkiego marzenia. W czasie wystąpienia ukazała się zebranym jako osoba pełna humoru, a jej dowcipne komentarze i zdystansowane do wspomnień z życia riposty, sprawiły, że słuchano Jej z wielką uwagą. 
 Występujący goście gratulowali Ośrodkowi patrona, który będzie drogowskazem i doskonałym wzorem do naśladowania nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale także dla dorosłych. Pani Zofia całym swoim życiem udowodniła, że można pokonać ból, cierpienie i osiągnąć bardzo wiele. 
Przyszedł wreszcie czas na krótką historię 20 lat pracy Ośrodka, a uczniowie uczynili to poprzez muzykę, piosenkę i recytację własnych utworów poetyckich. Wyjątkową imprezę zakończyły gratulacje, kwiaty i prezenty od władz, Przyjaciół i wszystkich, którym bliskie są problemy osób niepełnosprawnych. 
Uroczystości zbiegły się z urzeczywistnianiem się marzeń o nowoczesnej placówce. 1 października zostały wbite pierwsze łopaty na terenie, gdzie już za kilka lat powstanie dla wszystkich niepełnosprawnych dzieci kompleks obiektów szkolnych na miarę europejską wieńczący wieloletnie starania władz miasta i dyrekcji placówki o tak potrzebną inwestycję. 
Potrójne Święto Ośrodka zakończyło spotkanie absolwentów, gdzie w miłej, serdecznej atmosferze wspominano ważne i wesołe chwile spędzone w szkole. Poznawano swoje kariery zawodowe i naukowe, zwiedzano Ośrodek, który dzisiaj, mimo starego budynku i nie najlepszej infrastruktury, jest jedną z najlepiej wyposażonych placówek specjalistycznych w naszym województwie. Dysponuje pracowniami przedmiotowymi, a co najważniejsze, profesjonalna kadra pomaga dzieciom niepełnosprawnym od wczesnego dzieciństwa do ukończenia szkoły i startu w dorosłe życie, a także sprawia, że osiągają one sukcesy naukowe, artystyczne i sportowe. 
 
aaa 
7.3. Nie tylko w Warszawie 
Jan Sideł 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Drogi Stanisławie! 
 
 Przeczytałem artykuł dotyczący dzieci niewidomych z dodatkowymi schorzeniami i zauważyłem, że zapomniałeś o Ośrodku dla Dzieci Niewidomych i Słabo Widzących w Radomiu. 
Ośrodek ten opiekuje się 120 niewidomymi dziećmi z dodatkowymi upośledzeniami w umiarkowanym i znacznym stopniu. Ponadto posiada internat oraz Ośrodek Wczesnej Pomocy Pedagogicznej dla 130 dzieci z różnymi niepełnosprawnościami. 
Ośrodek w Radomiu obchodził 20 rocznicę swojej działalności w dniu 22 października br. 
A oto adres: 
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego W Radomiu, ul. Struga 82 
tel.: 48-384-79-24 
e-mail: n.barszczewski@soswwyszynski.pl. 
Dyrektorem jest p. Norbert Barszczewski, a jego zastępcą: Anna Frankowska. 
Więcej informacji na temat Ośrodka w Radomiu można znaleźć na stronie internetowej: 
www.soswwyszynski.pl. 
Dodam tylko, że o potrzebie powołania takiego ośrodka zaczęliśmy myśleć od 1976 roku. Powołano do życia Okręg PZN w Radomiu i już na założycielskim Zjeździe Okręgu podjęto uchwałę, że nasz Związek podejmie działania, aby objąć nauką wszystkie dzieci - niezależnie od stopnia niepełnosprawności. 
Początkowo powołano Klub Rodziców Dzieci Niewidomych i podjęto działania, celem ustalenia przyczyn nierealizowania obowiązku szkolnego przez część naszych dzieci. W wyniku przeprowadzonej akcji ustaliliśmy, że przyczyną tego stanu rzeczy jest ich sprzężone kalectwo. Podjęto więc działania mające na celu stworzenie dla nich warunków do zabezpieczenia możliwości pobierania nauki. 
Pojawiła się szansa przekazania obiektu przedszkola dla dzieci pracowników Garbarni Radomskiej na rzecz organizacji, która będzie miała osobowość prawną. Dlatego Klub Rodziców Dzieci Niewidomych przekształcono w Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym "Nadzieja" i zarejestrowano je w Sądzie. 
Dalsze działania na rzecz realizacji naszego zamierzenia przejęło to Stowarzyszenie i tak utworzono Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy Dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących z dodatkowymi niepełnosprawnościami. 
 Sądzę, że warto o tym napisać, tym bardziej, że minęła właśnie okrągła rocznica działalności Ośrodka. 
 
 *** 
 
Redakcja "WiM" gratuluje Ośrodkowi dwudziestu lat jakże potrzebnej działalności i życzy wielu sukcesów dydaktycznych, wychowawczych i rehabilitacyjnych. 
Naszymi gratulacjami i życzeniami obejmujemy również wszystkich pracowników Ośrodka, nauczycieli, wychowawców, personel pomocniczy i kierownictwo. Życzymy satysfakcji z pięknej, ale bardzo trudnej pracy oraz wszelkiej pomyślności w życiu osobistym i rodzinnym. 
 
aaa 
7.4. Chcę zostać radnym! 
Filip Miłuński 
 
źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2010-10-18 
 
Już 21 listopada br. odbędą się wybory samorządowe. Portal niepelnosprawni.pl, chcąc pomóc kandydatom z niepełnosprawnością w walce o fotele radnych, wójtów i prezydentów miast, rozpoczyna akcję "Chcę zostać radnym". W jej ramach zapewniamy prezentację na naszych łamach sylwetki każdego kandydata z niepełnosprawnością. 
Aby wziąć udział w akcji, należy do końca października nadesłać na adres redakcja@niepelnosprawni.pl (w polu temat proszę wpisać: "Chcę zostać radnym") 
krótki opis swojej kandydatury, zawierający:- imię i nazwisko kandydata - okręg wyborczy, w którym startuje- nazwę komitetu wyborczego, z którego listy startuje - informację, na jakie stanowisko kandyduje - program wyborczy (maksymalnie 2 tys. znaków)- zdjęcie (opcjonalnie) - informację o rodzaju swojej niepełnosprawności. 
Jako partnerzy kampanii społecznej "Przyszli radni są obok ciebie", prowadzonej przez koalicję "Masz głos, masz wybór", chcemy pomóc kandydatom z niepełnosprawnością w dotarciu do wyborców! Jedynymi warunkami publikacji są nadesłanie zgłoszenia w terminie i niepełnosprawność kandydata. 
Prezentacje kandydatów opublikujemy w pierwszym tygodniu listopada. Forma publikacji będzie zależała od liczby zgłoszeń. 
 
aaa 
7.5. Nowe czasopisma w e-Kiosku 
 
 Źródło: Lista dyskusyjna Typhlos 
Data opublikowania: 2010-09-28 i 2010-10-18 
 
 Drodzy Czytelnicy! 
 
Z przyjemnością informujemy, iż w najbliższych dniach w ofercie internetowego kiosku z prasą dla osób niewidomych i słabowidzących ukażą się nowe czasopisma. 
 
Przewodnik Katolicki 
 
 "Przewodnik Katolicki" - najstarszy, polski tygodnik społeczno-religijny. 
Inicjatorem jego powołania był arcybiskup Florian Stablewski. Pierwszy numer "Przewodnika" ukazał się 17 stycznia 1895 roku. Czytamy: "Nowe pismo ma, zgodnie z założeniami, przede wszystkim budzić i utwierdzać wiarę w Boga, informować o życiu Kościoła, a także podtrzymywać polskie tradycje pod zaborami, jednoczyć wszystkie stany, kształtować świadomość społeczną, edukować, bawić i radzić". 
Już na początku jego istnienia, w "Przewodniku Katolickim" pojawiały się porady zdrowotne, prawne, na temat wychowania dzieci oraz cykle podróżnicze. Tygodnik wchodzi w skład grupy: Drukarnia i Księgarnia Św. Wojciecha, spółki z o.o. 
 
Przegląd Sportowy" 
 
Jest to dziennik o tematyce sportowej, założony w Krakowie w 1921 roku. Jest najstarszą gazetą codzienną wydawaną w Polsce oraz jedną z najstarszych gazet o tematyce sportowej na świecie. Od 2 listopada 2007 roku jest wydawany przez Axel Springer Polska. Od 1926 roku organizowany jest coroczny Plebiscyt Przeglądu Sportowego na 10 najlepszych sportowców roku. 
Pismo kierowane jest do mężczyzn w wieku od 15 do 45 roku życia. Porusza tematykę: wydarzenia sportowe z kraju i ze świata - analizy, komentarze, wyniki gier sportowych. 
Dziennik będzie publikowany raz w tygodniu. Każdy będzie zawierać zbiór artykułów z wydań z minionego tygodnia. 
 Zespół obsługi e-Kiosku 
 
 aaa 
7.6. Filmy z audiodeskrypcją na płytach DVD 
Tomasz Strzymiński 
 
Źródło: Lista dyskusyjna Typhlos 
Data opublikowania: 2010-10-15 
 
Istnieje możliwość nabycia kilkunastu filmów z audiodeskrypcją na płytach DVD. Dla zainteresowanych podaję tytuły filmów i adresy internetowe, pod którymi można dokonać zakupu. 
 
1. "Katyń" 
 http://www.tinyurl.pl?LCbqxE7g 
 
2. "Wino truskawkowe" 
http://www.tinyurl.pl?b5QCPuGr 
 
3. "Popiełuszko. Wolność jest w nas" 
http://www.tinyurl.pl?1Umy4MiC 
 
4. "Kolekcja Polskiego Kina Wojennego" 
A. "Dziś w nocy umrze miasto" 
B. "Miasto nieujarzmione" 
C. "Nieznany" 
D. "Pigułki dla Aurelii" 
E. "Ranny w lesie" 
http://www.tinyurl.pl?EbaGy7wD 
 
5. "Mazowsze Zespół Ludowy Pieśni i Tańca" 
http://www.tinyurl.pl?s5b75VX4 
 
6. "Tajemnica Twierdzy Szyfrów" 
http://www.tinyurl.pl?g7bl5mas 
 
7. "Londyńczycy" 
http://www.tinyurl.pl?txgezFlC 
 
W sumie jest to 11 wydań płyt DVD z audiodeskrypcją. 
 
aaa 
7.7. Słuchowisko "Ida Sierpniowa" 
 
 Źródło: www.portel.pl 
 
Szesnaścioro niedowidzących i niewidomych dzieci stworzyło słuchowisko radiowe na podstawie powieści Małgorzaty Musierowicz "Ida Sierpniowa". 
Słuchowisko nagrywane było podczas warsztatów, które odbyły się w lipcu w CSE "Światowid". 
Scenariusz do słuchowiska przygotowanego podczas warsztatów przygotował Krzysztof Grębski, muzykę zaś skomponowała Marta Osowska-Utrysko. 
 - Celem naszego projektu było stworzenie przez młodzież niewidomą słuchowiska radiowego w oparciu o wartościową oraz cieszącą się olbrzymią popularnością, nie tylko wśród młodzieży, prozę Małgorzaty Musierowicz - mówi Iwona Grajkowska, koordynator projektu. 
 Płyty z gotowym słuchowiskiem trafią do ośrodków szkolno-wychowawczych oraz szkół integracyjnych na terenie Polski, promując różnorodne przedsięwzięcia literackie. 
 Osoby zainteresowane słuchowiskiem i chcące otrzymać egzemplarz proszone są o kontakt z Iwoną Grajkowską: 
nr telefonu: 055 611 20 83, 
e-mail: iwona.grajkowska@swiatowid.elblag.pl. 
 Projekt zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego. 
 
 aaa 
7.8. Konferencja naukowa 
"Szczególne prawa osób niepełnosprawnych wynikające z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - prawo a rzeczywistość" 
Grzegorz Złotowicz 
 
 Źródło: Lista dyskusyjna BC PZN 
Data publikacji: 2010-10-07 
 
6 października 2010 r. w Bibliotece Narodowej w Warszawie, odbyła się konferencja naukowa zorganizowana przez Bibliotekę Centralną PZN pt. "Szczególne prawa osób niepełnosprawnych wynikające z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - prawo a rzeczywistość". 
W sieci internet udostępniliśmy właśnie nagranie audio z przebiegu tego wydarzenia, a w nim: 
* Przywitanie gości przez prowadzącego Roberta Więckowskiego, władze Polskiego Związku Niewidomych i Dyrektor Biblioteki Centralnej PZN 
* Zasady korzystania z utworów przez osoby niepełnosprawne - mec. Sybilla Stanisławska-Kloc - Uniwersytet Jagielloński 
* Granice dozwolonego użytku na rzecz osób niepełnosprawnych - problemy interpretacyjne i praktyczne - mec. Joanna Hetman-Krajewska 
* Europejska Unia Niewidomych wobec prawa autorskiego - mgr Monika Cieniewska - redaktor miesięcznika Pochodnia, Justyna Jancewicz - Polski Związek Niewidomych, 
* Udostępnianie zbiorów cyfrowych w Bibliotece Centralnej PZN - ochrona praw twórców a uwzględnianie potrzeb czytelników z dysfunkcją wzroku - Grzegorz Złotowicz - specjalista ds. tyfloinformatyki - Biblioteka Centralna PZN 
* Obsługa czytelników niewidomych i niedowidzących w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Procedury, udogodnienia - mgr Elżbieta Międzybrodzka, pracownik sekcji Informacji Naukowej BUW. 
* E-kiosk - pozyskiwanie zgód wydawców na udostępnianie prasy dla osób z dysfunkcją wzroku - Renata Nych - Przewodnicząca Stowarzyszenia "De Facto" 
* Innowacyjna metoda dystrybucji książki mówionej - cele, aspekt prawny i ekonomiczny, funkcja społeczna - mgr Agnieszka Kwolek - Stowarzyszenie LARIX 
* Projekty poza ciszą i ciemnością - Doświadczenia w pozyskiwaniu praw autorskich na adaptację materiałów audiowizualnych - mgr Anna Żórawska - Fundacja Dzieciom Zdążyć z Pomocą 
* Zastosowanie mowy syntetycznej do tworzenia książek cyfrowych - Wydawnictwa PZN 
* Dyskusja 
* Promocja najnowszej książki Agaty Tuszyńskiej - "Oskarżona: Wiera Gran". 
 
Nagranie dostępne jest pod adresem: 
http://wypozycz.bcpzn.pl/pliki/konferencja_2010_10_06/ 
 
 aaa 
7.9. Wystawa z audiodeskrypcją w Galerii Labirynt w Lublinie 
Estera 
 
Źródło: www.audiodeskrypcja.org 
 Data opublikowania: 2010-10-15 
 
 Wystawa czynna od 16.10 do 05.11.2010 roku, 
 od wtorku do niedzieli w godz. 12.00- 19.00. 
 
 Wystawa "Kilkanaście Koanów Na (Nie)Istnienie" składa się ze ściennej instalacji złożonej z 15 lightboxów, ścieżki dźwiękowej oraz neonu. Leitmotivem projektu jest słynny japoński koan: "Pokaż swoją twarz przed urodzeniem". 
 Zadaniem każdego z zaproszonych artystów była próba zmierzenia się i zinterpretowania wspomnianego koanu, czego wizualną materializacją są na wystawie fotografie zaprezentowane w formie lightboxów. 
Projekt wystawy nie stanowi refleksji nad myślą Wschodu, lecz przede wszystkim odwołuje się do problematyki kryzysu podmiotowości i tożsamości reprezentowanych w kulturze Zachodu przez wizerunek persony. Interpretacja koanu ma więc stanowić próbę odnalezienia naszego "obrazu" albo też jego absolutnej substancji poza tym, co doczesne i przejściowe, poza narodzinami i poza śmiercią. Fragment tekstu Grażyny Tereszkiewicz i Romana Lewandowskiego z katalogu towarzyszącego wystawie. 
Do wystawy została przygotowana audiodeskrypcja. Zastosowanie audiodeskrypcji do opisu prac na najbliższej wystawie w Galerii Labirynt i przystosowanie jej do zwiedzania przez osoby niewidome i słabowidzące jest nowatorskim projektem w Lublinie i jednym z pierwszych w Polsce. 
Kuratorzy: Grażyna Tereszkiewicz & Roman Lewandowski 
Artyści biorący udział w wystawie: Mirosław Bałka, Sławomir Brzoska, Marta Deskur, Wojciech Gilewicz, Izabella Gustowska, Piotr Kurka, Marek Kuś, Konrad Kuzyszyn, Dominik Lejman, Wojciech Łazarczyk, Agata Michowska, Hanna Nowicka, Grażyna Tereszkiewicz & Roman Lewandowski, Edyta Wolska, Maria Wrońska. 
Galeria Labirynt 
ul.Grodzka 5a 
20-112 Lublin 
tel. 81 532 59 47 
www.labirynt.com 
 
aaa 
7.10. Muzeum Śląskie przygotowało wystawę dla niewidomych i słabowidzących 
PAP/PKON 
 
 Źródło: http://katowice.naszemiasto.pl 
 Data opublikowania: 2010-10-15 
 
Wypukłoreliefowe kopie obrazów, przewodniki w języku Braille'a z wypukłymi wydrukami znanych dzieł oraz odtwarzacze z opowieścią o obrazach czekają od piątku na słabowidzących i niewidomych w Muzeum Śląskim w Katowicach. 
Pionierski projekt zrealizowano dzięki grantowi z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 
- Chcemy przybliżyć zjawiska sztuki środowisku, które dotąd było z tego wykluczone lub miało do dóbr kultury bardzo ograniczony dostęp. Nasz kraj dopiero nadrabia zaległości w tej dziedzinie - powiedział podczas konferencji prasowej dyrektor muzeum Leszek Jodliński. Niepełnosprawni zwiedzający mogą wypożyczyć odtwarzacze z informacjami o prezentowanych dziełach, dostaną też albumy z wypukłymi reprodukcjami i podpisami w alfabecie Braille'a. Dla osób słabowidzących przygotowano foldery z powiększonym tekstem oraz reprodukcjami ze zwiększonym kontrastem barw. Przy zwiedzaniu dostaną też lupy, pozwalające przyjrzeć się ciekawym detalom. 
Ministerialny grant na program dla dorosłych wyniósł 58 tys. zł. Koszt całego przedsięwzięcia dyrektor Jodliński oszacował na ponad 70 tys. zł. Planuje rozszerzanie oferty dla osób z taką niepełnosprawnością, przygotowując kolejne reliefowe kopie dzieł. Koszt jednej to ok. 6 tys. zł. 
Wśród 10 już gotowych jest np. morski pejzaż Józefa Chełmońskiego "Czajki", czy portret "Błękitny chłopiec" Piotra Michałowskiego. 
 
 aaa 
7.11. Czym jest obraz? 
Beata Grochowska 
Renata Szałwińska 
Małgorzata Rozwadowska 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Wielu ma problem z odpowiedzią na to pozornie łatwe pytanie, które staje się trudne, gdy stawiają je dzieci słabowidzące i niewidome. Nauczyciele, dysponujący często tylko różnej jakości reprodukcjami, mają świadomość, że wiedza uczniów z dysfunkcją wzroku na temat rozumienia i przeżywania dzieł malarskich jest bardzo pobieżna i niewystarczająca. Chcąc wspomóc nauczycieli w pracy nad przyswojeniem przez dzieci podstawowej wiedzy dotyczącej zasad kompozycji obrazu i przybliżeniem im podstawowych rodzajów malarstwa, Muzeum Śląskie w Katowicach postanowiło w ramach programu Akademia Orange zrealizować warsztaty "Czym jest obraz?". 
Pracownicy Muzeum Śląskiego bardzo starannie przygotowywali się do realizacji tego projektu konsultując wiele zagadnień z pracownikami Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Słabowidzących i Niewidomych w Dąbrowie Górniczej. W czasie tych spotkań podpatrywali pracę na lekcjach, dyskutowali z nauczycielami i bibliotekarzami, obserwowali narzędzia pracy, którymi posługują się na lekcjach dzieci z dysfunkcją wzroku. Wreszcie po miesiącach przygotowań uczniowie szkoły podstawowej przy SOSW zostali w maju br. zaproszeni na warsztaty muzealne prowadzone w Galerii Malarstwa Polskiego XIX-XX wieku. W małych grupkach dzieci uczestniczyły w lekcji, której celem było przede wszystkim zapoznanie z budową i sposobem funkcjonowania obrazu jako dzieła malarskiego, przyswojenie wiedzy dotyczącej zasad kompozycji obrazu, rozwijanie twórczej wyobraźni, a także uzyskanie informacji o warsztacie artysty malarza. 
Już pierwszy etap zajęć z uczniami i atmosfera sali, w której zasiedli wśród prac Jana Matejki, Wojciecha Kossaka i wielu innych wybitnych twórców sprawiły, że dzieci początkowo onieśmielone szybko pozbyły się tremy, chętnie i bez skrępowania pracowały, zadawały pytania i konfrontowały swoje prace z tymi na ścianach. Chodziło bowiem o właściwy dobór różnych ram malarskich do prac przygotowanych przez studentów malarzy. Obrazki wykonane były przez nałożenie dużej ilości farby, aby dzieci mogły poprzez dotyk swobodnie odczytać ich treść. Z kilkudziesięciu fragmentów różnych ram wybierali te, które ich zdaniem najlepiej pasowały do treści obrazków, a później każda grupa musiała przekonać kolegów do swojego wyboru. Najwięcej zachwytu wywołały pędzle malarskie, które młodzi uczestnicy dotykali, sprawdzali ich miękkość i mieli dużo pytań dotyczących ich używania. Otrzymali również płótna, farby, aby poznać kolejne fazy tworzenia obrazu olejnego. 
Kolejny etap zajęć był trudniejszy i wymagał od dzieci umiejętności słuchania i wyszukiwania na obrazach przekazywanych informacji. Każdy otrzymał katalog z reprodukcjami, których oryginały znajdowały się w salach ekspozycyjnych. Były to reprodukcje kontrastowe, pozbawione szczegółów, o intensywnie podkreślonych plamach barwnych. Dzieci niewidome poznawały treść obrazu dotykając reprodukcji konturowych w druku wypukłym. Jednocześnie wszyscy mając do dyspozycji słuchawki odsłuchiwali w dużym skupieniu opisów nagranych w formacie MP3, aby w ten sposób poznać budowę pejzażu, portretu oraz martwej natury. Wśród omawianych były dzieła Józefa Chełmońskiego, Aleksandra Kotsisa czy Maurycego Gottlieba. Dzieci uzyskiwały informacje nie tylko o zawartości obrazu, ale również o wielkości płótna, wielkości i rozmieszczeniu poszczególnych elementów, a także barwie i budowie ramy. 
Dużą radość sprawiło im to, że po szczegółowych informacjach samodzielnie rozpoznawały wśród wiszących oryginałów te, które miały w specjalnie dla nich przygotowanych katalogach. Nie sprawiała im trudności rozmowa o swoich odczuciach, przemyśleniach i skojarzeniach. 
W jednej z sal czekała na dzieci niespodzianka, bo słuchając o portretach, mogły wybrać ramkę, w której pozowały do pamiątkowego zdjęcia. 
Nie był to koniec zajęć, gdyż ostatnie ćwiczenie stanowiła praca w małych 2-3 osobowych grupach, a polegała na skomponowaniu własnej martwej natury z przygotowanych rekwizytów. Wcześniej na przykładzie obrazu Zygmunta Waliszewskiego "Martwa natura z butelką" poznały zasady doboru elementów do wybranego tematu. Do wyboru były materiały o różnej fakturze, naczynia, owoce, książki i inne drobiazgi, z których dzieci starały się wybrać te, które pomogły im zrealizować wcześniej przedyskutowaną koncepcję. Były też bardzo dumne, gdy wyjaśniały kolegom zamysł swojej martwej natury. Chętnie też zadawały pytania i cieszyły się, gdy ich kompozycje zyskiwały uznanie dorosłych. 
Jeszcze długo po zakończeniu zajęć dyskutowano o ciekawej i nietypowej wizycie w muzeum, która dzieciom słabowidzącym i niewidomym pozwoliła na bliskie obcowanie ze sztuką i zrozumienie tego, co dla wielu z nich było czymś nieznanym i niezrozumiałym. 
 
aaa 
7.12. Uczelnie wprowadzają zajęcia z nauki audiodeskrypcji 
PAP 
 
Źródło: http://wyborcza.pl 
Data opublikowania: 2010-10-08 
 
Wyższe uczelnie wprowadzają do swoich programów nauczania zajęcia z audiodeskrypcji - techniki, dzięki której można opisać słowami osobom niewidomym i niedowidzącym, np. filmy lub obrazy, czyli wizualną twórczość artystyczną. 
Audiodeskrypcja polega na opisywaniu przez lektora (bez własnej interpretacji i komentarza) tego, co dzieje się np. w filmie lub spektaklu teatralnym między dialogami bohaterów, ale także na opisywaniu zabytków czy dzieł sztuki. Nagrany przez lektora opis osoba niewidoma może usłyszeć w słuchawkach, dzięki temu może np. przyjść na seans do kina czy spektakl do teatru i uczestniczyć w nim wspólnie z osobami widzącymi. W ten sposób osoby niewidome i niedowidzące mają pełniejszy kontakt ze sztuką. 
W Europie Zachodniej ta technika jest znana i stosowana od kilkudziesięciu lat, w Polsce pierwsze poważniejsze próby z audiodeskrypcją podjęte zostały zaledwie kilka lat temu. 
Od tego roku akademickiego audiodeskrypcji można się uczyć w pięciu szkołach wyższych w Polsce są to Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski, Wyższa Szkoła Psychologii Społecznej w Warszawie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Katolicki Uniwersytet Lubelski. Prowadzone są tam ćwiczenia albo studia podyplomowe w tym zakresie. 
Na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim ćwiczenia z audiodeskrypcji, które rozpoczęły się w tym semestrze, odbywają się w ramach specjalizacji translatorskiej na studiach magisterskich. Są one częścią rocznych zajęć z tłumaczenia filmów. Jak powiedziała PAP prowadząca zajęcia Anna Sadowska, audiodeskrypcja stanowić będzie ok. 1/3 programu. Zajęcia odbywać się będą w grupach 15-osobowych. Sadowska podkreśliła, że obok zajęć teoretycznych, będą to przede wszystkim zajęcia praktyczne, które nauczą studentów najpierw obserwowania tego, co osobie niewidomej przekazać. "Inaczej to wygląda, gdy oglądamy film, inaczej, gdy program telewizyjny, a jeszcze inaczej, gdy opisujemy dzieło sztuki" - dodała. 
W ramach zajęć przewidziane są ćwiczenia z opisywania obrazów czy tworzenia audiodeskrypcji w specjalnym programie komputerowym. Studenci nauczą się także tworzenia skryptu, m.in. opisywania bohaterów czy wydarzeń, a następnie sami nagrają przygotowany materiał. "Ponieważ świat współczesny opiera się na informacjach audiowizualnych, więc umiejętność tłumaczenia takich informacji jest konieczna, nie tylko dla nas, ale i dla osób, które mają pewne niepełnosprawności, które niedosłyszą bądź niedowidzą" - powiedziała Sadowska. 
Podyplomowe studia z audiodeskrypcji mają zostać otwarte - najprawdopodobniej od przyszłego semestru - również na Uniwersytecie w Białymstoku. Jak powiedział PAP dziekan wydziału filologicznego uniwersytetu Bogusław Nowowiejski, uczelnia obecnie jest na etapie przygotowań, zarówno programu jak i organizacji. Dodał, że we wstępnej fazie powstawania studium, mogą się odbywać kursy bądź warsztaty z audiodeskrypcji. Jednak uczelnia dąży, aby ostatecznie była to oddzielna specjalizacja. 
Zdaniem Nowowiejskiego, jest zainteresowanie nauką audiodeskrypcji. "Dzisiaj absolwenci kierunków, w szczególności humanistycznych i społecznych, potrzebują dodatkowych umiejętności. Podstawowy profil studiów im nie wystarcza, poszukują czegoś wyjątkowego, czegoś ekstra" - dodał. 
Zajęcia z audiodeskrypcji prowadzone są na podstawie polskich standardów audiodeskrypcji opracowanych przez Fundację Audiodeskrypcja. Fundacja została założona w 2008 roku przez niewidomych białostoczan, Tomasza Strzymińskiego i Barbarę Szymańską. 
Głównym celem działalności organizacji jest wprowadzenie techniki audiodeskrypcji do wielu instytucji kultury w kraju. Członkowie fundacji stworzyli wytyczne, które mają ujednolicić zasady i reguły tworzenia audiodeskrypcji przez wszystkie osoby podejmujące się opisania produkcji audiowizualnych. Jak poinformowali założyciele fundacji, standardy zostały opracowane na podstawie ich doświadczeń, a także wytycznych obowiązujących w innych krajach, jak Wielka Brytania czy Kanada. 
 
aaa 
7.13. 		Trzeba przeczytać! 
Zofia Krzemkowska 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
"Człowiek żyje prawdziwie ludzkim życiem, dzięki kulturze". 
(Jan Paweł II - "Pamięć i tożsamość") 
	 
	Polski Związek Niewidomych wydał "Przegląd Tyflologiczny" Nr 1-2/2008 "Niewidomi w kulturze - od terapii do sztuki - wybrane zagadnienia", praca zbiorowa pod redakcją naukową Małgorzaty Czerwińskiej. 
	W 2009 r. BC PZN i Uniwersytet Zielonogórski wydały książkę: "Niewidomi wśród książek i bibliotek" pod redakcją naukową także Małgorzaty Czerwińskiej i dyrektor BC PZN Teresy Dederko. Obie pozycje związane z kulturą można nabyć lub wypożyczyć w wersji czarnodrukowej w Bibliotece Centralnej pod adresem e-mailowym: 
biblioteka@bcpzn.pl 
Wspomniany "Przegląd Tyflologiczny", którego treść szerzej zaprezentuję, można nabyć za 13 zł. Warto to uczynić i nie tylko przeczytać, ale wielokrotnie do niego sięgać. 
	Kto w nim i o czym pisze, dowiemy się z umieszczonej na końcu bardzo przydatnej "informacji o autorach" oraz z pierwszego artykułu Małgorzaty Czerwińskiej. Są to głównie pracownicy akademiccy, tyflopedagodzy, terapeuci, muzycy, dziennikarze, historycy sztuki, pedagodzy kultury, animatorzy kultury, organizatorzy działalności kulturalnej. Autorzy reprezentują: Warszawę, Laski, Kraków, Wrocław, Kielce, Bydgoszcz, Poznań. To dobrze, że udało się podejść do kultury niewidomych w sposób całościowy, że poświęcono tej tematyce odrębne wydawnictwo. 
Jak pisze we wstępie M. Czerwińska - badań na ten temat jest niewiele i są one rozproszone. W prasie środowiskowej znajduję relacje z poszczególnych imprez, koncertów, akcji kulturalnych. Trzeba się zgodzić ze stwierdzeniem H. Skonieczko, że kultura jest ważnym czynnikiem rehabilitacji społecznej niewidomych. Omawiany "Przegląd Tyflologiczny" ma 291 stron, podzielony jest na 5 rozdziałów: 
I.	Między wiedzą o niewidomych a wiedzą o twórczości i sztuce - przegląd problematyki, 
II.	Sztuka w procesie rehabilitacji osób z niepełnosprawnością wzroku, 
III.	Animacja kultury a rehabilitacja osób z niepełnosprawnością wzroku, 
IV.	Działalność artystyczna osób z niepełnosprawnością wzroku, 
V.	Niewidomi twórcy - między profesją a sensem życia. 
	 
	Recenzentami przeglądu są: prof. Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz i prof. dr hab. Tadeusz Gałkowski. Szkoda, że te recenzje nie zostały zamieszczone w "Przeglądzie". Szkoda też, że wśród wypowiadających się tylko znikoma liczba autorów to niewidomi. Wszystkie wymienione profesje są w środowisku niewidomych, często z bogatym doświadczeniem zawodowym, nie mają siły przebicia, nie ma na nich zapotrzebowania, ale oni są. To nieprawda, że ich nie ma. Może tylko nie są tak utytułowani, nie są wykładowcami akademickimi. Może warto byłoby ich dostrzec i zaproponować opracowanie wybranego zagadnienia? Ciekawe jak odbierają dobra kultury sami niewidomi. No i kultura ogólnodostępna, w miejscu zamieszkania, jej rola integracyjna. Intelektualny kapitał ludzki trzeba wykorzystać także w środowisku niewidomych. 
	Przedstawiam redaktor naukową tej pracy - dr Małgorzatę Czerwińską. Mieszka w Zielonej Górze. Jest adiunktem na Wydziale Pedagogiki, Socjologii, Nauki o Zdrowiu Uniwersytetu Zielonogórskiego. Cenionym dydaktykiem i pracownikiem naukowym, lubianą przez studentów, koleżanki i kolegów. Jest aktywna, pracowita, chętnie podejmuje badania naukowe. Jak czytamy: "W informacjach o autorach": jest bibliologiem, dziennikarzem (po doktorze Kaziowie przejęła redagowanie poczytnego kwartalnika "Terapii Fizykalnej" - dawnego "Niewidomego Masażysty"). Jest pedagogiem kultury. 
	Pierwsze podjęte przez dr Małgorzatę Czerwińską badania dotyczyły analizy prasy środowiskowej (wówczas był cały zestaw dostępnych czasopism). Obejmowały one: cele poszczególnych pism, treść, odbiór przez czytelników, formy kontaktów z nimi. Były to interesujące badania. Obecna tematyka badań obejmuje: uczestnictwo w kulturze, bibliotekarstwo i czytelnictwo, zwłaszcza osób z niepełnosprawnością wzroku, biblioterapię i książkę literacką autorów z niepełnosprawnością wzroku. Ten ostatni problem stał się tematem jej pracy habilitacyjnej. 
	Obserwowałam jak środkami komunikacji publicznej "wędrowała" w trudnych warunkach pogodowych po województwie kujawsko-pomorskim, by dotrzeć do miejsca zamieszkania niewidomych twórców ze wsi i małych miasteczek. 
	Towarzyszyła jej osobista asystentka, która jest lektorką, pomaga w znalezieniu potrzebnej informacji czy jej źródła, przewodniczką. Jest osobą zaufaną, dyspozycyjną, ułatwia pracę i osiąganie sukcesów. 
	W omawianym "Przeglądzie Tyflologicznym" dr Małgorzata Czerwińska zamieściła trzy własne artykuły: 
- "Niewidomi w kulturze - problem interdyscyplinarny", 
- "Twórczość osób z niepełnosprawnością wzroku - między terapią a sztuką. Rozważania interdyscyplinarne", 
- "Polscy niewidomi literaci okresu powojennego - wybrane zagadnienia". 
	Małgorzatę Czerwińską gościłam w swoim domu. Przedstawił nas dr Michał Kaziów. Dwukrotnie słuchałam jej publicznych wystąpień w Bydgoszczy dla bibliotekarzy, w Bibliotece Narodowej w Warszawie - "Z historii pisma dla niewidomych - przed brajlem", ilustrowanych środkami wizualnymi przez asystentkę. 
	Jest elegancka, zadbana, swobodna - mówi płynnie, przekonywująco, bez dygresji nie związanych w tematem. Zawsze starannie przygotowana do tematu. W tym co robi jest kompetentna, odpowiedzialna, łatwo nawiązuje kontakt z rozmówcą. Dla młodych może być przykładem posiadanej wiedzy, którą chce i umie przekazać innym. 
	W 2010 r. weszła w skład jury oceniającego prace konkursowe: "Nie widzę i co"? Inicjatorem tego konkursu był Marek Jakubowski z Owińsk. Napłynęło prawie 100 prac. Były wśród nich bardzo wartościowe. Warto się zapoznać z ich treścią. 
	Serdecznie gratulujemy dr Małgorzacie Czerwińskiej sukcesów dydaktycznych i naukowych, wydawniczych, dziękujemy za nie, bo kształtują wizerunek środowiska, pokazują nasze możliwości. 
	Żeby pokazać różnorodność omawianych w "Przeglądzie Tyflologicznym" tematów, podam przykłady. W pierwszej części książki Małgorzata Paplińska - pracująca w Akademii Pedagogiki Specjalnej, omawia: "Niepełnosprawność wzroku i jej psychospołeczna specyfika". 
Dr hab. Marzena Zaorska - Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, pedagog specjalny, autorka 10 książek i 140 artykułów, członek TPG, zajmuje się funkcjami twórczymi głuchoniewidomych. 
Ewa Dziedzic-Szeszuła z Poznania (córka zasłużonego dla środowiska w zakresie popularyzacji sportu Jana Dziedzica - profesora Poznańskiej Akademii Wychowania Fizycznego) jest psychologiem klinicystą, specjalistką ds. rehabilitacji niewidomych, instruktorem orientacji przestrzennej. Pisze na temat terapii tańcem osób niewidomych. 
	Szczególnie rozbudowany jest dział poświęcony muzyce. Waldemar Król przedstawia Działalność Szkoły Muzycznej I stopnia dla niewidomych w Krakowie, a Magdalena Kasperska podobną szkołę w Laskach. Paweł Cylulko z Wrocławia, przewodniczący ZG Towarzystwa Terapeutów dzieli się z czytelnikami wybranymi refleksjami nad muzykoterapią. 
Hanna Milewska znana z tekstów zamieszczanych w "Nowym Magazynie Muzycznym", córka dr. Stanisława i Heleny Jakubowskich, doktorantka Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk pisze o działalności Towarzystwa Muzycznego im. Edwina Kowalika. Przedstawia wybrane sylwetki niewidomych muzyków okresu powojennego. Pisze m.in.: o Edwinie Kowaliku wybitnym pianiście, Remigiuszu Szumanie (gitara klasyczna), Annie Kuszaj (organistce), Mieczysławie Koszu (dżezmenie), Marku Andraszewskim (klarneciście), Januszu Skowronie (pianiście, kompozytorze), Bronisławie Harasiuku (tenor altowy), Wiesławie Pawlaku (wokaliście), Ewie Błoch i Wiesławie Stolarczyk (interpretatorkach poezji śpiewanej), Karolinie Perdek (jako pierwsza niewidoma ukończyła dyrygenturę chóralną w Akademii Muzycznej w Warszawie), Jolancie Kaufman (śpiewaczce). 
	Szkoda, że nie znaleźli się wśród nich: wirtuoz organów Szczepan Jankowski, żyjący w latach 1900-1990, który przepracował w kościele Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy 65 lat, został odznaczony za zasługi dla kościoła przez papieża Pawła VI, uwieczniony w "Leksykonie Muzycznym" (2004 r.), w sześciu pracach magisterskich i licznych artykułach w prasie. Był kompozytorem pieśni patriotycznych i religijnych, prześladowanym przez gestapo. Ukończył studia zagraniczne w zakresie gry na organach. Jedna z ulic Bydgoszczy zostanie nazwana jego imieniem, na jego domu znajduje się tablica pamiątkowa. 
Powinny również znaleźć się sylwetki: prof. Henryka Mikołajczaka (pianisty) "legenda Bydgoszczy", prof. Leona Bronka, Henryka Weredy - twórcy "Dzieci Papy". Warto pamiętać o jednorękim pianiście dr. Włodzimierzu Dolańskim, prof. Włodzimierzu Bielajewie, Stefanii Skibie. 
	Dyrektor Artystyczny Krajowego Centrum Kultury Niewidomych w Kielcach Arkadiusz Szostak przedstawia dorobek tej placówki oraz stosowane formy pracy. 
	To nie wszystkie tematy, którymi zajmuje się "Przegląd Tyflologiczny". Do pozostałych sięgnijmy sami nabywając go i uważnie czytając. W opracowaniu zaletą jest przeplatanie się teorii z praktyką. Może nas to zainspirować do zastosowania sprawdzonych już rozwiązań. 
	Trzeba wzmóc promocję wydawnictw tyflologicznych, sam internet tu nie wystarczy. 
 
"Kultura jest właściwym sposobem istnienia i bytowania człowieka". (Jan Paweł II) 
 
 aaa 
8. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH ZAJĘCIACH 
Czym chata bogata, gospodyni rada 
Jaga Praktyczna 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W poprzednim odcinku uporaliśmy się z estetycznym nakryciem stołu, a teraz zmierzymy się z zapełnieniem go smakowitymi potrawami. 
Podam kilka uniwersalnych sposobów obłaskawienia rondla, patelni i piekarnika. 
Gotujemy ziemniaczki czy jarzyny, najlepiej na parze, wówczas odpadnie konieczność odcedzania. Ale jeśli nie mamy takiego garnka, trzeba sobie poradzić z gorącą zawartością. 
Przede wszystkim pamiętajmy o przestrzeganiu zasady, że zawsze unosimy pokrywkę wypukłością skierowaną do siebie. W ten sposób osłonimy się przed parującym wrzątkiem. Pamiętajmy także o kuchennych rękawiczkach. 
Ustawiamy obok zlewu żaroodporną płytkę, a w zlewie pusty garnek z wpuszczonym do niego durszlakiem. Nie polecam stawiania durszlaka w zlewie, ponieważ może się z zawartością przechylić, chyba że durszlak wyposażony jest w stabilne nóżki. Przenosimy rondel z potrawą, opieramy jego krawędź na brzegu durszlaka, lekko przechylamy i wolno wlewamy zawartość do durszlaka. Mam mieszane uczucia co do odlewania przez uchyloną pokrywę rondla, ponieważ możemy poparzyć parą ręce i twarz. Po wytrząśnięciu zawartości garnka do durszlaka, stawiamy rondel na podstawce żaroodpornej, a durszlakiem lekko potrząsamy, aby pozbyć się resztek wody. 
Zdejmujemy rękawice i opieramy półmisek lub salaterkę o brzeg durszlaka, przytrzymujemy go jedną ręką, a łyżką w drugiej ręce przenosimy na niego jarzyny. Pamiętajmy o trzymaniu łyżki w poziomie, najlepiej między wskazującym i serdecznym palcem, a kciukiem kontrolujemy, czy nie ustawia się pionowo. 
Jeśli mamy dość szeroką i głęboką salaterkę, to ujmując durszlak w obie dłonie tak, aby wystawały ponad jego krawędź, przesypujemy zawartość do salaterki. Uformowana z dłoni łódeczka zapobiega wysypywaniu się zawartości poza naczynie. 
 
Czas na smażone mięsko 
 
Kotlety, kurczę lub inne mięso przyrządzane w porcjach może być nadziane na widelec lub uniesione szczypcami. Weź widelec (lub szczypce) do jednej ręki zataczając nim niewielkie kręgi, na dnie patelni lub brytfanki wyczujesz położenie każdej porcji. Po natrafieniu widelcem na daną porcję, wbij go energicznie w jej środek. Podnieś widelec z nadzianą nań porcją nad patelnią i trzymaj kilka chwil, aby osaczyć ją z nadmiaru tłuszczu lub sosu. Postaw półmisek blisko patelni lub brytfanki z mięsem stojącej na fajerce. Przenieś widelec z nadzianą nań porcją nad krawędzią patelni i przełóż na półmisek. Trzymanym w drugiej ręce widelcem przyciśnij mięso przełożone na półmisek, aby móc uwolnić pierwszy widelec. Jaja, naleśniki i kotlety, typu hamburgery, najlepiej przenosić z patelni na półmisek za pomocą łopatki. 
Łyżka durszlakowa jest najlepszym narzędziem do przenoszenia na półmisek frytek lub małych kawałków mięsa duszonego w sosie. 
Aby wyjąć z brytfanki indyka, rostbef i inne tego typu mięsa, użyj długich, rękawic kuchennych. Pamiętać trzeba o bezwzględnym utrzymywaniem ich w czystości. Często pierz rękawice kuchenne w wodzie z mydłem, aby usunąć znajdujący się na nich tłuszcz i dobrze wysusz przed ponownym użyciem. Najlepiej wyjąć brytfankę z piekarnika, postawić na pierwszych dwóch pustych palnikach kuchenki. Jeśli brytfanka jest przykryta, powoli unieść pokrywę w taki sposób, aby zasłonić się jej wypukłą stroną. Odczekaj aż nadmiar pary ulotni się z brytfanki. Następnie chwyć indyka, gęś czy inny rodzaj drobiu rękami w rękawicach za dwa jego przeciwległe końce. Unieś powoli i chwilę zatrzymaj, aby go osaczyć. Możesz go lekko potrząsnąć. Przenieś ptaka ponad krawędzią brytfanki i złóż na półmisku ustawionym w pobliżu kuchenki. Mięso upieczone w kawałku wyjmuje się w ten sam sposób. 
Aby pokroić ptaka na porcje nożycami do drobiu, trzeba mieć nieco wprawy, by porcje były na krawędziach równe a nie poszarpane. Dlatego opowiadam się raczej za pieczeniem drobiu już w porcjach i rezygnuję z nadzienia, typu wątróbka czy kasza, na rzecz owoców układanych pomiędzy pieczonym mięsem. 
Pieczone kartofle, chleb i inne opiekane potrawy należy wyjmować z piekarnika zawsze w rękawicach. 
Ponieważ goście lubią domowe wypieki, nie może zabraknąć ich na Twoim przyjęciu. 
Ciasto w zależności od rodzaju - drożdżowe, kruche, półkruche, z nadzieniem stałym lub półpłynnym, z kremem na wierzchu - pieczemy w różnych blachach i blaszkach, tortownicach, o średnicy 12,5 cm, 20 cm, 22,5 cm, 25 cm - blaszanych, aluminiowych, z pobielanego staniolu, szkła żaroodpornego i teflonu. 
Jako przykład posłuży kruche ciasto długości 20 cm, z nadzieniem o charakterze ciała stałego, np. orzechy upieczone w okrągłej blasze. Potrzebne będą: nóż, łopatka do ciasta, wykałaczki, półmisek i łyżka. 
Ciasto wystygło, można je dotknąć. Bardzo stare poradniki sugerują, że aby zlokalizować środek ciasta, oprzyj koniuszki palców prawej ręki na prawej krawędzi tortownicy, z palcami rozstawionymi i skierowanymi ku dołowi. W podobny sposób oprzyj palce lewej ręki na lewej krawędzi tortownicy. Przesuwaj palce, aż poczujesz, że stykają się ze sobą, zaś palce środkowe wypadają na godzinie 9-ej i godzinie 3-ej. Zetknij ze sobą koniuszki kciuków nad powierzchnią ciasta. Stopniowo obniżaj kciuki, cały czas złączone, aż dotkną powierzchni ciasta. Będzie to mniej więcej jego środek. Pozostaw lewą rękę w tej pozycji, z kciukiem zaznaczającym środek ciasta. Sądzę, że rada ta będzie skuteczna przy blachach i tortownicach o dużej powierzchni. Przy mniejszej, wystarczy obwieść rękoma krawędzie, aby znaleźć środek. Jeśli mamy sprawdzony środek, to weź wykałaczkę i przytknij ją do tego punktu. Wbij wykałaczkę w ciasto, pozwalając jednak, by nieco wystawała, tak aby łatwo ją można było znaleźć bez ponownego dotykania palcami ciasta. Do bardzo wysokich ciast, warto posłużyć się wyższym niż wykałaczka ozncznikiem środka. 
Weź nóż w prawą rękę. Upewnij się, czy trzymasz go w prawidłowy sposób, to znaczy ostrzem do dołu. Sprawdź to, ale bardzo delikatnie dotykając tnącej powierzchni. Trzymając drugą rękę płasko nad ciastem, powoli opuszczaj ją, aż natrafisz na wykałaczkę. Wówczas przesuń rękę powoli, tak aby środkowy palec delikatnie spoczął na wykałaczce. W tym samym czasie kciuk powinien spocząć na krawędzi tortownicy. Prawą ręką przysuń koniuszek noża ku środkowi ciasta, wyczuwając jednocześnie położenie noża palcem wskazującym drugiej ręki. Palec wskazujący ręki nie trzymającej noża pomaga zorientować się w położeniu noża. Oprzyj koniuszek noża na wykałaczce. Wbij ostrze noża w ciasto tuż przy wykałaczce, niemal pionowo, aż do dna blachy. Obniż położenie rączki, aż nóż znajdzie się w normalnej pozycji do krojenia. Tnij od środka ciasta do kciuka na krawędzi blaszki, upewniając się, czy każdy ruch noża dosięga jej dna. Zwracaj szczególną uwagę na przekrajanie spodniej warstwy ciasta. 
Trzymając środkowy palec na wykałaczce, obróć blaszkę zgodnie z ruchem wskazówek zegara, przesuwając jednocześnie kciuk tej samej ręki wzdłuż krawędzi naczynia, aby wymierzyć szerokość ciętego kawałka. Drugą ręką można sobie przy tym pomagać. Przestajesz obracać naczyniem, kiedy kciuk przesunie się o pożądany odcinek. Weź nóż i powtarzaj czynność krojenia zgodnie powyższymi wskazówkami. 
Zdejmij palec z wykałaczki i z krawędzi blachy. Połóż nóż. Chwyć krawędź naczynia pomiędzy palec wskazujący i kciuk jednej ręki, mniej więcej w miejscu, gdzie skończył się pierwszy ukrajany kawałek. Wsuń łopatkę do ciasta pod spód pierwszego kawałka, mniej więcej w jego środku. Unieś kawałek z blachy i połóż go na półmisku, który powinien znajdować się tak blisko, jak to tylko możliwe. 
Pierwszy odcięty kawałek wyznacza dostatecznie dobrze środek ciasta i dlatego dalsze używanie wykałaczki jest zbędne. Zwilżenie noża ułatwia krojenie każdego rodzaju ciasta. 
Jeśli ustawiasz nakrycia na stole przed przyjściem gości, to przypomnij sobie ich rozstawienie, zanim postawisz półmiski z potrawami. Stawiając półmisek na stole, wsuwaj grzbiet dłoni pomiędzy nakrycia, aby utorować miejsce dla półmiska i nie strącić stojących naczyń. 
W następnym odcinku zabierzemy się do mycia. 
 
 aaa 
9. ORGANIZACYJNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY 
Nie ma ani wiedzy ani myśli, są kwiatki redakcji "WiM" 
Stanisław Kotowski 
 
 Źródło: opracowanie własne "WiM" 
 
W październikowym wydaniu "Wiedzy i Myśli" pod pozycją 8.10 opublikowałem artykuł Sofii Wojtali pt.: "Świat sparciał, a może raczej ludzie". Artykuł ten został zamieszczony na liście dyskusyjnej przez Beatę i wywołał ostrą reakcję. Osoby zainteresowane mogą przeczytać ten artykuł w podanym wyżej numerze "WiM". A teraz przeczytajmy kilka wypowiedzi na ten temat. 
 
Beata pisze: Czytając ostatni numer "Wiedzy i myśli" natknęłam się na objawiający rzeczywistość środowiskową artykuł, który wklejam poniżej. 
Jarosław: Tak, proszę bardzo, do czego to doszło. Moralności będzie nas uczyć drżąca pod zasłoną pseudonimu, domorosła "dziennikarka", która wychodząc od definicji "listy dyskusyjnej" stwierdza między innymi, iż jest to miejsce do "popyskowania". 
Brawo dla redakcji! Coraz ciekawsze "kwiatki" dokłada do swojego czasopisma. 
Beatko, czy o tę właściwość, panoszącą się niekompetencję w środowisku Tobie chodziło? Bo o co chodziło autorce, to nie za bardzo wiadomo. Nie wspomniała czym jest konkurs "Człowiek bez barier", jakie w tym roku stawia wymogi, nie zaprezentowała ubiegającego się o tytuł kandydata, i nie zestawiła zbieżności i rozbieżności między chęciami a faktami. Takie podejście byłoby ciekawsze. A tak mamy nędzny tekst, który nic nie wnosi, poza tym, iż autorka celowo zapomniała o jeszcze jednej funkcji list dyskusyjnych zakładanych przez konkretne organizacje pozarządowe. Pełnią one rolę komunikacyjną pomiędzy organizacją a jej, jakkolwiek rozumianymi, członkami. 
Wyjątek tu stanowi lista, na której dyskutujemy, gdyż czytelnicy są przekonani, iż ma służyć kontaktowi z Zarządem PZN, a tymczasem ma ona spełniać inne cele, zgodne z jej nazwą. 
Fakt, iż jakaś lista jest jednocześnie płaszczyzną komunikacji między zainteresowanymi a organizacją, jest wystarczającym usprawiedliwieniem na wystąpienie owego prezesa. Telepatia nie działa jeszcze na tyle skutecznie, aby przekazywać informacje o podejmowanych decyzjach, akcjach, promocjach itp. Rozumiem, że autorka artykułu, nie proponując żadnego innego rozwiązania poinformowania ludzi o pomyśle zgłoszenia do konkursu, oczekiwałaby, iż zrobi się to samoistnie, że nagle iluś tam ludzi samodzielnie wpadnie na pomysł, napisze rekomendacje, prześle je do nieznanej jednostki zgłaszającej i wszystko się uda. 
Nie dostrzega też, iż organizacja zgłaszająca, "Regionalne Centrum Informacji i Pomocy Organizacjom Pozarządowym w... (nazwijmy to w Pcimiu Dolnym), nie jest bliżej znana członkom listy dyskusyjnej. Prezesa wszyscy listowicze znają, jednostki zgłaszającej nie. Zatem jest oczywistym, że nic nie ma zdrożnego w tym, iż o rekomendacje poprosiła właśnie owa prezes. 
Rzecz następna, na jakiej podstawie autorka sugeruje, iż napisane rekomendacje mogłyby być fałszywe? Ja nie widzę żadnego powodu, aby pisać rekomendację osobie, która nie zasługuje na dany tytuł. Jeśli ktoś nic nie zrobił, nie przedstawia sobą postawy zgodnej z kryteriami konkursu, nie otrzyma zwyczajnie rekomendacji. A zatem, nie przysporzy problemów kapitule konkursu. Jedynym problemem będzie konieczność przeczytania zgłoszenia tylko po to, aby je odrzucić. Jeśli więc rekomendacje zawierałyby prawdę, to czemuż martwić się o kapitułę konkursu? Nie sądzę, aby ilość rekomendacji miała decydujący wpływ. Wpływ taki ma jakość zawartych w nich faktów. Natomiast sugerowanie, iż rekomendacje byłyby fałszywe, napisane tylko po to, aby móc dalej korzystać z działań organizacji, jest niepoważne i nielogiczne. Przecież ów prezes zwrócił się z prośbą do osób, które go znają, i które mogły osobiście przekonać się zarówno co do osoby, jak i owoców jego działania. 
No sorry, ale trudno szukać rekomendacji gdzieś indziej. Kapitułą też bym się specjalnie nie przejmował. Skoro jest, skoro podjęła się pracy, to znaczy, że wie, jak to się robi i jakieś tam nędzne zabiegi socjotechniczne nic nie wskórają. 
Reasumując - nie rozumiem celu artykułu, chyba że przyjąć zasadę "psa ogrodnika" lub złorzeczenie tym, którym się coś fajnego udało. Nie widzę też u autora artykułu referencji do składania pouczeń moralnych, skoro nie rozumie on, co jest czym, np. lista dyskusyjna. Zamiast dywagacji, nieudacznych zresztą, nad tym, czy organizacyjna lista dyskusyjna jest miejscem właściwym do prośby o rekomendacje, wolałbym przeczytać zgrabnie napisany artykuł, w którym zostałaby zaprezentowana osobowość kandydata, jego osiągnięcia w świetle wymogów konkursowych. Coś takiego by wniosło jakąś informację, a może nawet okazałoby się, iż ów prezes zasługuje na zgłoszenie. A tak, na ironię losu ani w tym artykule wiedzy, ani myśli, czego mógłbym oczekiwać po tytule czasopisma "Wiedza i Myśl". 
 
Beata: Jarek pisze: Czy Beatko o tę właściwość, panoszącą się niekompetencję w środowisku, Tobie chodziło? 
Nie, nie o tę. Jakoś znajomy mi się wydał temat, bo info organizacyjne sama tutaj zamieszczałam i zastanowienie autorki, czy tak wyglądają wszystkie kandydatury. Jarek dalej pisze: Moralności będzie nas uczyć drżąca pod zasłoną pseudonimu, domorosła "dziennikarka". Nie mnie oceniać ani obrażać kogoś, kto podpisał się Sofia Wojtala, może własnym nazwiskiem? Znasz wszystkich w środowisku? W końcu podobno człowiek ma prawo do swojego niesterowanego myślenia i wypowiadania się choćby na łamach tego pisma. Ani pseudonim nieznany, ani nie o to idzie kto, ale jak postrzega. Być może sporo takich osób różne działania w środowisku odbiera? Nie wymienione zostały ani z nazwiska, ani z nazwy dane kandydata, a Wy tak szybko przypisujecie te cechy widocznie komuś Wam znanemu? No nie wiem, czy to akurat autor miał na myśli. 
Mirek: Cytat: "A tak, na ironię losu, ani w tym artykule wiedzy, ani myśli, czego mógłbym oczekiwać po tytule czasopisma "Wiedza i Myśl". Bardzo ładnie napisane, bardzo. Takie bezinteresowne szkodzenie bliźniemu, zdaje się być modne ostatnio. 
 
 aaa 
10. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE 
 
aaa 
10.1. Pracodawcy chcą ograniczyć przywileje osób z niepełnosprawnością Oprac. Natalia Łyczko, na podstawie Gazety Prawnej 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania: 2010-09-29 
 
Osoby z niepełnosprawnością nie powinny mieć prawa do krótszej pracy, jeśli dofinansowanie za ich zatrudnienie zostanie zmniejszone - twierdzą pracodawcy. 
Według projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, dofinansowania do pensji pracowników z niepełnosprawnością w stopniu lekkim i umiarkowanym mają być stopniowo obniżane odpowiednio z 60 do 40 proc. i ze 140 do 100 proc. płacy minimalnej. Ponadto dopłaty mają stracić osoby z umiarkowanym i lekkim stopniem niepełnosprawności, które uzyskały prawo do świadczenia emerytalnego. 
Choć ograniczenie finansowania jest koniecznie, aby PFRON mógł zachować płynność finansową, zmiany spotkały się z krytyką pracodawców. Podczas prac nad nowelizacją ustawy chcą oni wyjść z propozycją ograniczenia części przywilejów pracowniczych dla osób z niepełnosprawnością. Wśród postulatów PKPP Lewiatan są m.in. zniesienie dodatkowego 10-dniowego urlopu dla pracowników z niepełnosprawnością i zmiana czasu pracy z siedmiu do ośmiu godzin dziennie. Wymiar pracy mógłby zostać obniżony o godzinę przez lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne. 
Jak twierdzą przedstawiciele zrzeszającej przedsiębiorców prywatnych organizacji, takie rozwiązanie przyczyniłoby się do wzrostu zainteresowania osobami z niepełnosprawnością na rynku pracy. 
- Powinniśmy zlikwidować ustawowe bariery, które zniechęcają do ich zatrudniania - mówi Gazecie Prawnej Małgorzata Rusewicz z PKPP Lewiatan. 
Zmiany krytykują także Pracodawcy RP. Jak poinformowali, zabezpieczenie płynności finansowej PFRON nie może odbywać się wyłącznie kosztem pracodawców. Według ich obliczeń obniżenie wysokości dopłat przyniesie około 1, 8 mld zł oszczędności, czyli 40 proc. rocznych wydatków funduszu. Pracodawcy RP zaznaczyli, że wpłaty, których obowiązkowo dokonują firmy na rzecz PFRON, wciąż są wyższe od środków przekazywanych na pomoc pracodawcom osób z niepełnosprawnością. 
- Będziemy się domagać, aby środki te nie były przeznaczane na programy niezwiązane z rehabilitacją zawodową - mówi w rozmowie z Gazetą Prawną, Magdalena Janczewska, ekspert Pracodawców RP. Wyjaśniła także, że nadwyżki mogłyby być lokowane i służyć funduszowi jako zabezpieczenie działalności w razie problemów finansowych. 
 
 aaa 
10.2. Sejm utrzymuje dofinansowanie stopnia lekkiego 
Piotr Stanisławski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2010-10-07 
 
Wczoraj odbyło się w Sejmie najważniejsze spotkanie podkomisji nadzwyczajnej, która rozpatrywała poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.W spotkaniu uczestniczyło kilkudziesięciu posłów oraz wielu przedstawicieli organizacji pozarządowych i pracodawców wyrażających swoje opinie nad głosowanymi przez posłów poszczególnymi propozycjami zmian do ustawy. Obecni byli także pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, Jarosław Duda, oraz prezes PFRON, Wojciech Skiba. 
Podkomisja pozytywnie zaopiniowała większość propozycji zawartych w projekcie poselskim, nie obyło się jednak bez gorących dyskusji nad niektórymi propozycjami. Podczas obrad największe emocje wzbudziła poprawka dotycząca zmian wysokości dofinansowania dla pracodawców osób z różnymi grupami niepełnosprawności. 
Przedstawiono trzy warianty, ostatecznie przegłosowano wariant pierwszy, a więc dofinansowanie w wysokości 180 proc. najniższego wynagrodzenia dla pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności, 100 proc. - dla osób z umiarkowanym stopniem i 40 proc. ze stopniem lekkim. 
Jeden z wariantów przewidywał całkowitą likwidację dofinansowania dla pracowników z lekkim stopniem niepełnosprawności. Tę wersję popierały niemal wszystkie organizacje pozarządowe oraz pracodawcy organizacji Lewiatan. 
- Apelujemy do wszystkich posłów, aby głosowali za wersją likwidującą dofinansowanie dla lekkiego stopnia niepełnosprawności - powiedziała Maria Król w imieniu organizacji pozarządowych. - Musimy postawić sobie pytanie, dla kogo jest ta ustawa, jakim osobom niepełnosprawnym naprawdę potrzebna jest rehabilitacja zawodowa i społeczna: czy osobom z lekkim stopniem, które mają większe możliwości poradzenia sobie na rynku pracy, czy osobom ze znacznymi schorzeniami, które mają o wiele trudniej. To jest podstawowe pytanie. 
Ostatecznie jednak posłowie nie wybrali tego wariantu, obawiając się negatywnych skutków społecznych związanych ze zwolnieniem wielu pracowników z lekkim stopniem niepełnosprawności. Pracodawcy mają trochę czasu na dostosowanie się do tych zmian, ponieważ będą one wchodzić w życie w trzech etapach - od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r. 
Zmiana ta przyniesie PFRON 460 mln zł oszczędności. Wariant całkowitej likwidacji dofinansowania pracowników lekkiego stopnia zapewniłby 900 mln. 
Inną propozycją, która wywołała gorące dyskusje, jest rezygnacja z dofinansowania dla pracowników mających świadczenia emerytalne. Choć pracodawcy chcieli, aby nowy projekt nic nie zmieniał w tej kwestii, podkomisja zaakceptowała zmiany poselskie. Oznacza to, że od marca bądź kwietnia 2011 r. PFRON nie będzie już dofinansowywał zatrudnienia otrzymujących świadczenia emerytalne pracowników z umiarkowanym i lekkim stopniem niepełnosprawności, jedynie tych ze stopniem znacznym. 
Duże oszczędności dla PFRON przyniesie likwidacja części ulg i zwolnień podatkowych dla pracodawców, a także zmiany w Zakładowym Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (ZFRON). 
Zmiany te wchodzą w życie już od stycznia 2011 roku, będą więc głównym źródłem oszczędno¶ci Funduszu w pierwszym kwartale przyszłego roku. Dotychczas zakłady pracy chronionej mogły zatrzymywać w ZFRON 90 proc. środków uzyskiwanych z tytułu ulg i zwolnień, a 10 proc. przekazywały do PFRON. Od przyszłego roku do Funduszu trafiać będzie 50 proc. tych środków.Obecnie na kontach ZFRON pracodawcy zebrali kwotę 1 mld zł, która nie jest wydana. 
Poseł Marek Plura wniósł poprawkę - która przeszła w głosowaniu - aby wszystkie środki z tej puli, które nie zostaną wydane do końca marca, także wróciły do PFRON. 
Od stycznia 2012 r. osoby niepełnosprawne będą mogły pracować 8 godz. dziennie (40 godz. tygodniowo). 7-mio godzinny czas pracy uzyskają tylko te osoby z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności, które otrzymają zaświadczenie od lekarza specjalisty (muszą sami o to wystąpić) o celowości stosowania krótszego czasu pracy. 
Przyjęto także zmianę dotyczącą warunków otrzymania statusu zakładu pracy chronionej. Dotychczas mógł go dostać zakład zatrudniający 50 proc. pracowników z niepełnosprawnością. Po wejściu nowego zapisu w życie status ten otrzymają zakłady, które zatrudniają co najmniej 50 proc. takich osób - minimum 20 proc. spośród nich muszą stanowić osoby z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności. 
 
Informacja powyższa zawiera błąd. Obecnie zakład pracy chronionej musi zatrudniać 40 proc., a nie 50 proc., niepełnosprawnych pracowników, w tym conajmniej 10 proc. ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. 
 (Przypis redakcji "Wim") 
 
Pełnomocnik Jarosław Duda zaproponował także wcześniejsze wejście w życie zmian dotyczących likwidacji dofinansowań dla pracujących emerytów (zamiast sześciu - trzy miesiące), aby jak najszybciej PFRON dysponował dodatkowymi środkami.- 
Wzrost zatrudnienia osób niepełnosprawnych w ostatnich dwóch latach o 66 tys. jest gorzkim sukcesem - powiedział. - Wzrosło zatrudnienie, ale zabrakło środków na inne cele. W najtrudniejszej sytuacji znalazły się organizacje pozarządowe i samorządy, które realizują u siebie zadania dla osób z niepełnosprawnością. 
Musimy zadbać o te dwa podmioty. Nasze propozycje to najłagodniejszy z wariantów, który jednak zapewni stabilność finansów± Funduszu, obsługę SOD dla pracodawców oraz realizację programów celowych i zadań prowadzonych przez organizacje pozarządowe. 
Pełny tekst poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3292) w formacie pdf można pobrać pod adresem: 
 wild.com.pl/kigr/data/aktualnosci/druk_3292.pdf 
 
 aaa 
10.3. Skazani na wykluczenie? 
Tomasz Przybyszewski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania: 2010-10-11 
 
Polska jest jedynym krajem w Europie, a pewnie i na świecie, który w tak wysokim stopniu dofinansowuje lekki stopień niepełnosprawności na chronionym i otwartym rynku pracy - mówił 8 października w Senacie Jarosław Duda, sekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, podczas zorganizowanej z inicjatywy Caritas Polska konferencji "Skazani na ubóstwo?!". 
Minister Duda zwracał uwagę, że wzrost w ciągu ostatnich dwóch lat liczby osób z niepełnosprawnością ujawnionych w systemie dofinansowań PFRON o niemal 70 tys. jest wynikiem kryzysu gospodarczego, podczas którego pracodawcy byli zainteresowani zatrudnianiem tych osób, by uzyskać za nie pieniądze. Zainteresowanie było jednak największe w odniesieniu do osób z orzeczonym stopniem lekkim. - Powinniśmy pomagać przede wszystkim osobom ze znacznym, a w drugiej kolejności z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności - tłumaczył minister Duda. - Dzisiaj w polskim systemie orzecznictwa, który jest ogromnym wyzwaniem na najbliższy czas, który - w moim przekonaniu - jest nie do końca szczelny, łatwo uzyskać lekki stopień niepełnosprawności. Mamy więc np. w systemie dofinansowań wiele tysięcy młodych emerytów: 37-, 38-letnich, którzy, będąc wcześniej w określonych obszarach zatrudnienia - myślę tutaj o służbach, takich jak policja, straż itd. - mają już świadczenia emerytalne. Z jednej strony mają świadczenia, z drugiej - są gotowi do podjęcia różnego rodzaju aktywności, są więc atrakcyjni dla pracodawcy. 
 
Bardziej krytyczny był prowadzący konferencję senator Mieczysław Augustyn, przewodniczący Komisji Rodziny i Polityki Społecznej. - Jest skandalem, że 30-, 40-letni byli policjanci zatrudniają się jako niepełnosprawni, ale, żeby pikanterii sprawie dodać, w większości w firmach ochroniarskich - mówił. - Panu ministrowi może nie wypada tak mocno mówić, ale to jest patologia. I na to idą ogromne pieniądze, których potem brakuje na programy. Więc ja jestem zwolennikiem przykrócenia tego procederu - bo tak można powiedzieć - wyłudzania pieniędzy, które są potrzebne innym na słuszne programy. 
Wypowiedzi te były odpowiedzią na pytanie z sali o brak środków z PFRON na działania organizacji pozarządowych i samorządów. 
Minister Duda tłumaczył, że trudną obecnie sytuację PFRON pozwoli załagodzić nowelizacja ustawy o rehabilitacji, nad którą toczą się obecnie prace w Sejmie. Umożliwi ona w przyszłym roku utrzymanie poziomu finansowania samorządów i organizacji pozarządowych z roku 2009. Wcześniej minister Duda zapowiedział rozpoczęcie debaty na temat zmiany systemu pomocy społecznej, ponieważ obecny jest anachroniczny. Rocznie na świadczenia z pomocy społecznej wydaje się w Polsce 13 mld zł, jednak, zdaniem ministra Dudy, efektywność wykorzystania tych środków jest nikła. 
Lepsze dysponowanie środkami kierowanymi na wsparcie osób potrzebujących pomocy jest konieczne, bo z każdą osobą zagrożoną wykluczeniem społecznym można pracować, każdy ma jakiś potencjał - taki wniosek wyciągnąć można z prezentowanej podczas konferencji książki pt. "Skazani na wykluczenie!? Zasoby adaptacyjne osób zagrożonych marginalizacją społeczną". 
Tę publikację badawczą stworzyli naukowcy z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego na zamówienie Caritas Polska. Książka jest z założenia pozytywna ukazuje na jakich zasobach można bazować, żeby człowiek mógł wyjść z każdego rodzaju ciężkiej sytuacji życiowej. 
-Do tej pory bardzo rzadko ktoś wskazywał na to, czy osoba z grupy wykluczenia ma potencjał rozwojowy, czy nie. My udowodniliśmy, że ma - tłumaczyła prof. KUL Iwona Niewiadomska, współredaktorka książki. - Oczywiście o jednej rzeczy trzeba powiedzieć: ta grupa nie jest jednorodna. Te grupy mają bardzo różny potencjał. 
Książka jest rodzajem "gotowca" wyjaśniającego, jak pracować z ludźmi doświadczającymi różnych problemów. Zaprezentowane są zdolności adaptacyjne m.in. młodzieży z rodzin alkoholowych, eurosierot, małoletnich matek, byłych więźniów czy osób bezdomnych. 
Nie ma wśród tych grup osób z niepełnosprawnością. Czy to znaczy, że nie są zagrożone wykluczeniem społecznym? 
- W publikacji są wybrane grupy, takie, do których w tym momencie udało nam się dotrzeć - tłumaczyła prof. Niewiadomska. - To był wysiłek podejmowany w ciągu dwóch lat, zajmowaliśmy się różnymi grupami. W ramach tych grup były też osoby niepełnosprawne, mieliśmy jednak za małą grupę, była ona niereprezentatywna, żeby móc wyciągnąć wnioski dotyczące badań. Moje zdanie jest takie, że rzeczywiście osoby niepełnosprawne są w szczególny sposób predysponowane, żeby stawać się podmiotem czy przedmiotem wykluczenia. 
Czy planowana jest więc publikacja dotycząca pracy adaptacyjnej z osobami z niepełnosprawnością? 
- Jeżeli będziemy już mieli wyniki dotyczące osób niepełnosprawnych, na pewno w jakiś sposób je opublikujemy - zapewniła prof. Niewiadomska. - Zbieramy dane, mamy materiały dotyczące tych grup i, jeżeli w przyszłości będzie taka wola osób, które zajmują się przeciwdziałaniem wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, też na pewno będziemy nad tym pracować. 
 
aaa 
10.4. Osoba niepełnosprawna w podróży lotniczej 
Barbara Kraśnicka 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
O tym, że osoby niepełnosprawne, tak jak i wszyscy, mogą korzystać z transportu lotniczego, wie chyba każdy. Jednak nie każdy wie, że czasami mają z tym poważne trudności, a niekiedy całkowicie się im to uniemożliwia. 
Pod pozycją 2.4 tego wydania "WiM" Czytelnicy znajdą informację, że w Dubaju nie wpuszczono niewidomego do samolotu. W nr 4(4)/2009 "WiM", pozycja 6.6. można przeczytać, że słabowidzący miał podobne kłopoty w Rosji, a w numerze 2(14)/2010 "WiM" pod pozycją 8.2. znajdziemy informację o czwórce polskich niewidomych, którzy zostali wyproszeni z samolotu oraz o chwilach upokorzenia na brytyjskim lotnisku osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim. 
Jak z tego widać, podobne kłopoty zdarzają się w różnych krajach. Warto więc zagadnienie to przybliżyć naszym Czytelnikom. Nie każdy bowiem wie, że osoby niepełnosprawne oraz osoby mające trudności z poruszaniem się mają prawo podczas podróży lotniczej do i z Unii Europejskiej do pomocy ze strony obsługi lotniska i personelu samolotu. 
Obowiązujące przepisy oraz wyjaśnienie, w jaki sposób osoby niepełnosprawne mogą podczas podróży lotniczej skorzystać ze swoich praw zawiera "Przewodnik dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących drogą lotniczą" opracowany przez Komisję Ochrony Praw Pasażerów oraz Departament Ochrony i Ułatwień w Lotnictwie Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Treść Przewodnika znajduje się na stronie Urzędu Lotnictwa Cywilnego: 
http://www.ulc.gov.pl/index.php?option=com_content&task=vie- w&id=578&Itemid=491 
W Przewodniku zostały omówione w sposób szczegółowy prawa i powinności osób niepełnosprawnych związane z poszczególnymi etapami - krokami podróży lotniczej: 
Krok pierwszy - Przed podróżą 
 Krok drugi - Rezerwacja 
Krok trzeci - Przybycie na lotnisko 
Krok czwarty - Odprawa biletowo-bagażowa (check-in) 
Krok piąty - Kontrola bezpieczeństwa 
Krok szósty - Przemieszczanie się po porcie lotniczym 
Krok siódmy - Wejście na pokład 
Krok ósmy - Na pokładzie 
Krok dziewiąty - Opuszczenie pokładu. 
Osoby niepełnosprawne planujące podróż samolotem zachęcam do dokładnego zapoznania się z całością lektury, gdyż w niniejszym artykule przedstawię tylko kilka wybranych kwestii. 
Linie lotnicze mogą odmówić dokonania rezerwacji dla osoby niepełnosprawnej jedynie w wypadku, gdy zasady bezpieczeństwa nie pozwalają na jej przewóz lub rozmiar samolotu albo jego drzwi sprawiają, że przyjęcie na pokład lub przewóz tej osoby są fizycznie niemożliwe. W przypadku takiej odmowy linie lotnicze muszą poinformować pasażera o przyczynach odmowy. 
Lotniska, linie lotnicze i biura podróży mają obowiązek zapewnić jasne i zrozumiałe informacje dotyczące obowiązujących zasad bezpieczeństwa. Informacje powinny być upublicznione w takiej formie, by były dostępne dla wszystkich pasażerów. Przed planowaną podróżą warto jest się z tymi informacjami zapoznać, co ułatwi odbycie podróży i wykluczy niemiłe niespodzianki podczas jej trwania. 
W większości przypadków zasady bezpieczeństwa przewidują, że osoby, które nie są w stanie samodzielnie zapiąć pasów, opuścić swoich miejsc i dotrzeć do wyjścia ewakuacyjnego, powinny podróżować w towarzystwie osoby zdolnej do udzielenia im niezbędnej pomocy. Dotyczy to również pasażerów mających trudności z oddychaniem, spożywaniem pokarmów, korzystaniem z toalet lub zażywaniem leków. W przypadku mniejszych samolotów mogą nawet wystąpić ograniczenia w liczbie osób niepełnosprawnych podróżujących na ich pokładzie w tym samym czasie. 
Osoby niepełnosprawne korzystające z określonych materiałów lub urządzeń powinny za każdym razem, tzn. przed każdą podróżą dowiedzieć się, czy są ograniczenia związane z bezpieczeństwem lub ochroną lotnictwa cywilnego w ich przewozie. 
W momencie dokonywania rezerwacji należy zawsze poinformować linię lotniczą o pomocy potrzebnej w trakcie podróży. Potrzeba pomocy powinna być zgłoszona nie później niż 48 godzin przed lotem. Jednak także w przypadku późniejszego zgłoszenia, lub nawet jego braku, linie lotnicze i pracownicy lotniska mają obowiązek podjąć starania w celu otoczenia pasażera z niepełnosprawnością odpowiednią opieką. 
W trakcie dokonywania rezerwacji warto upewnić się, czy potrzeby zostały właściwie zrozumiane przez pracownika linii lotniczej. Dla pewności i większego poczucia bezpieczeństwa można poprosić, aby pisemnie potwierdzono zgłoszenie potrzeby pomocy na bilecie lub w planie podróży. Pisemne potwierdzenie może okazać się istotne również w przypadku składania reklamacji. Zgłaszając potrzebę pomocy, nie ma obowiązku przedstawiania żadnych zaświadczeń. 
Przed podróżą, poza obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa, osoba planująca podróż powinna również zapoznać się z planem lotniska i rozmieszczeniem na jego terenie wszelkich udogodnień. Uwagę należy zwrócić w szczególności na usytuowanie miejsc do parkowania i umieszczenie punktów, w których osoby niepełnosprawne mogą zwrócić się o pomoc (porty lotnicze są zobowiązane do ich wyznaczenia). Informacje te można zdobyć kontaktując się z portem lotniczym lub wyszukując w internecie. 
Bardzo ważną sprawą jest posiadanie w czasie podróży lotniczej lekarskiego zaświadczenia zezwalającego na lot. Takim zaświadczeniem winny dysponować osoby, u których podróż ta może negatywnie wpłynąć na zdrowie. O stosowne zaświadczenie lekarskie należy zadbać również w przypadku konieczności przewożenia w bagażu podręcznym płynnych lekarstw lub sprzętu medycznego. Dzięki zaświadczeniu lekarskiemu będzie możliwe przeniesienie ich przez kontrolę bezpieczeństwa. Osoby niepełnosprawne, podobnie jak wszyscy pasażerowie, poddawani są kontroli bezpieczeństwa. Takiej kontroli poddawany także bagaż, włączając w to sprzęt używany do poruszania się. 
Kontrola bezpieczeństwa jest przeprowadzana w sposób uwzględniający stopień i rodzaj niepełnosprawności. Osoby, które nie są w stanie przejść samodzielnie przez bramkę magnetyczną, są poddawane kontroli manualnej, przy ewentualnej pomocy ręcznego wykrywacza metali. Kontrola osobista musi być wykonana przez osobę tej samej płci, przy pełnym zachowaniu prywatności oraz poszanowaniu godności. Kontrola powinna zostać wykonana z uwzględnieniem niepełnosprawności oraz nie powinna powodować dodatkowych niedogodności. W przypadku osób, które nie są w stanie samodzielnie przejść przez bramkę, sprzęt umożliwiający poruszanie się również zostanie poddany kontroli manualnej lub, w zależności od potrzeb, kontroli przy użyciu urządzeń rentgenowskich. 
Zarządzający portem lotniczym jest odpowiedzialny za udzielenie pomocy pasażerom niepełnosprawnym oraz osobom o ograniczonej sprawności poruszania się w dotarciu na pokład samolotu, w tym w dokonaniu odprawy biletowo-bagażowej oraz przejście przez kontrolę bezpieczeństwa oraz do udzielenia pomocy w przemieszczeniu się z samolotu do hali bagażowej, odbiorze bagażu wraz z dopełnieniem procedur związanych z przylotem (np. imigracyjnej, celnej) i pomocy w uzyskaniu lotów połączeniowych. 
Port lotniczy zobowiązany jest również do pomocy w dostaniu się do wyznaczonych punktów, gdzie istnieje możliwość skorzystania z innych środków transportu, np. taksówek lub autobusów. Ponadto personel portu lotniczego lub przewoźnika jest zobowiązany do zapewnienia pomocy w zakresie przemieszczania się do toalet przed, w trakcie lub po odbyciu lotu. Jednakże pomoc ta nie obejmuje osobistej asysty w toalecie. Pomoc ta jest bezpłatna. 
 
Poniżej kilka przydatnych informacji 
 
Zazwyczaj porty lotnicze są wyraźnie oznakowane oraz ich infrastruktura obejmuje dodatkowe udogodnienia dla pasażerów niepełnosprawnych, takie jak odpowiednio przystosowane toalety, telefony oraz windy. W poczekalniach przedodlotowych powinny być miejsca siedzące zarezerwowane specjalnie dla osób z ograniczoną sprawnością poruszania się. Tablice lub ekrany informacyjne powinny być zaprojektowane oraz umieszczone w taki sposób, aby osoby słabowidzące oraz poruszające się na wózkach inwalidzkich mogły z nich swobodnie korzystać. 
Niektóre porty lotnicze nie stosują głosowej informacji o lotach. Dlatego też w przypadku problemów z przeczytaniem informacji o połączeniach lotniczych znajdujących się na tablicach lub ekranach informacyjnych, personel portu powinien zapewnić właściwą informację. 
Wózki inwalidzkie nie zawsze mogą być umieszczone w kabinie i zazwyczaj są przewożone w lukach przeznaczonych do transportu bagażu rejestrowanego. 
Przewoźnik lotniczy jest zobowiązany do podjęcia wszelkich należytych starań w celu rozdysponowania miejsc siedzących tak, aby sprostać potrzebom osób niepełnosprawnych lub o ograniczonej sprawności ruchowej zgodnie z prośbą i z zastrzeżeniem zachowania wymogów bezpieczeństwa oraz dostępności. 
W przypadku podróży z osobą towarzyszącą, przewoźnik lotniczy zobowiązany jest do podjęcia wszelkich starań, by zapewnić takiej osobie miejsce obok niepełnosprawnego pasażera. 
Przewoźnicy lotniczy zobowiązani są do przekazywania istotnych informacji o locie wszystkim pasażerom. Jeżeli niepełnosprawny pasażer wymaga osobistego przekazania informacji w odpowiedniej dla niego formie, należy taką informację przekazać załodze. 
Przewoźnik lotniczy powinien zapewnić możliwość zarezerwowania najbardziej dogodnego miejsca, które pozwoli na swobodne przemieszczanie się, będzie posiadało ruchomy podłokietnik lub większą przestrzeń na nogi. W sytuacji, kiedy pasażer z niepełnosprawnością lub o ograniczonej sprawności ruchowej będzie potrzebował więcej niż jednego miejsca w samolocie, zazwyczaj zostanie pobrana dodatkowa opłata, jednakże może zostać zaproponowana specjalna zniżka. 
Przewóz psów przewodników jest dozwolony w kabinie samolotu bez dodatkowych opłat. Warto zauważyć, że ograniczenia stosowane zazwyczaj przez przewoźników odnośnie formy transportu zwierząt (przewóz w klatkach) nie dotyczą psów przewodników. Psy przewodniki o większych rozmiarach mogą podróżować siedząc na podłodze, a mniejsze mogą znajdować się na kolanach swoich właścicieli. 
Pasażerowie wymagający pomocy podczas zejścia z pokładu, zazwyczaj będą ostatnimi, którzy opuszczą kabinę pasażerską. Podyktowane jest to faktem, że poruszanie się oraz świadczenie pomocy w pustej kabinie jest znacznie łatwiejsze. Dlatego też w przypadku potrzeby szybszego opuszczenia pokładu, np. z uwagi na konieczność stawienia się o czasie na kolejny lot, zalecane jest wcześniejsze poinformowanie o tym przewoźnika. 
Gdy tylko jest to możliwe, należący do osoby niepełnosprawnej sprzęt służący do poruszania się, powinien być dostępny zaraz po wylądowaniu. Jeżeli nieszczęśliwie uległ on zniszczeniu lub zagubieniu, zarządzający portem lotniczym jest prawnie zobowiązany do dostarczenia tymczasowego sprzętu zastępczego, przy czym nie musi być on identyczny. 
Na koniec jeszcze jedna ważna informacja 
- w przypadku braku usatysfakcjonowania poziomem otrzymanej pomocy, można złożyć skargę do portu lotniczego lub przewoźnika. W sytuacji, gdy odpowiedź na zażalenie również nie będzie satysfakcjonująca lub zostało naruszone prawo, możliwe jest złożenie skargi do działającej w imieniu Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego - Komisji Ochrony Praw Pasażera (KOPP). 
 
aaa 
11. FAKTY, ARGUMENTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI 
 
aaa 
11.1. Fakty i mity o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 
oprac.: AB 
 
Źródło: www.popon.pl 
Data opublikowania: 2010-09-28 
 
 W związku z toczącą się dyskusją o zmianach w ustawie o rehabilitacji, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych opracowała pięć najważniejszych jej zdaniem zagadnień dotyczących problematyki zatrudniania osób niepełnosprawnych, mylonych w mediach, wprowadzających w błąd opinię publiczną i często stawiających w złym świetle pracodawców zatrudniających takie osoby. 
 1. Najbardziej rażącym mitem wykorzystywanym w debacie publicznej są informacje o wysokości otrzymywanego przez pracodawców dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych. Bardzo często media upraszczają podawaną informację podając jedynie kwoty wyliczone na podstawie procentowych wskaźników dofinansowań do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych wynikających z zapisów ustawowych. Zapominając niestety o ustawowym ograniczeniu 75% kosztów płacy, co powoduje nieuzasadnione zawyżenie obliczonych kwot, których pracodawcy nigdy realnie nie otrzymują. Mechanizm obliczania, ostatecznie otrzymywanej kwoty jest bardzo skomplikowany i końcowy wynik zależy od wielu zmiennych. 
Mitem, zatem są opowieści o tym, że pracodawcy dostają na umiarkowany stopień 1800 zł a płaca pracowników wynosi wtedy 900 - 1000 zł. Jasno z tego wynika, że podawane w wielu publikacjach kwoty wynikające ze wskaźników procentowych np. 1800 zł. dla umiarkowanego stopnia czy 2100 zł dla znacznego stopnia to mit . Jest to po prostu prawnie niemożliwe!! Nigdy, bowiem kwota ta nie przekroczy 75% kosztów płacy (płaca brutto + składki na ubezpieczenie społeczne). Podsumowując, fakt to ograniczenie w postaci 75% kosztów płacy. 
Zwracamy uwagę, że gdyby odebrać dofinansowanie dla lekkiego stopnia niepełnosprawności budżet państwa zaoszczędziłby zaledwie ok. 10 mln zł. W celu obliczenia kwoty oszczędności uzyskanych z odebrania dofinansowania do stopnia lekkiego uwzględniliśmy płacę w 2011 r. na poziomie 1663 zł (jest to płaca realna). Odejmując od niej podatki oraz wszelkie składki płacone do ZUS, Urzędu Skarbowego oraz PFRON, należy stwierdzić, iż Państwo dopłaca 94,45 zł do pracownika w ZPCHr oraz 26,44 zł dla pracownika z rynku otwartego. Zatem zgodnie z danymi z PFRON uwzględniając, iż niepełnosprawnych pracowników w stopniu lekkim zatrudnionych było 95472 na chronionym i 28316 na otwartym rynku pracy to zaoszczędzona kwota związana z likwidacją dla nich dofinansowania wyniesie właśnie ok. 10 mln zł. 
Wyliczenie to wskazuje bezsprzecznie, że jest to kwota śladowa, biorąc pod uwagę potrzebę dokonywania oszczędności. Natomiast skutki dla aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych będą olbrzymie. Pozbawieni wsparcia, najprawdopodobniej zostaną bez pracy. 
2. Drugi mit to podawane informacje o tym, że dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych to forma wsparcia dla pracodawców (forma darowizny), bo przecież osoby niepełnosprawne są tak samo wydajne i pracodawcy nie ponoszą żadnych dodatkowych kosztów. W rzeczywistości dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych jest formą rekompensaty podwyższonych kosztów zatrudniania osób niepełnosprawnych. 
Kosztem tym są nie tylko niższa wydajność czy mniejsza efektywność. To również szereg przywilejów pracowniczych np. obniżony czas pracy osób z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności czy dodatkowy urlop. Przykładowo w optymalnym dla pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przypadku mógłby przebywać on na płatnym urlopie lub zwolnieniu 47 dni roboczych w roku, czyli ponad dwa miesiące kalendarzowe! Co rodzi dla pracodawcy koszty, które muszą być w jakiś sposób zrekompensowane. Stąd właśnie podwyższone koszty zatrudnienia tej grupy osób i związane z tym dofinansowanie do wynagrodzeń. 
Warto dodać, że oprócz wspomnianych przywilejów pracowniczych, kosztami tymi są niższa wydajność, niższe kwalifikacje czy zwiększona absencja chorobowa, dodatkowy nadzór czy pomoc drugiego pracownika. 
Podkreślenia wymaga również fakt, iż pracodawcy prowadzący zakłady pracy chronionej mają obowiązek zapewnić podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną, co stanowi dla nich kolejne obciążenie finansowe. 
Podsumowując mitem jest stwierdzenie ze dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych to forma darowizny dla pracodawców. Dlatego nie można wrzucać wszystkiego do jednego worka, każdy stopień i każdy rodzaj niepełnosprawności ma swoją specyfikę i wynikające z tego podwyższone koszty zatrudnienia. Faktem jest to, że dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych jest formą rekompensaty za podwyższone koszty zatrudnienia. 
3. Kolejny mit to sprawa ZFRON, czyli zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, osławionych ulg i zwolnień podatkowych w zakładach pracy chronionej. Opinia publiczna znów może odnieść mylne wrażenie skoro pracodawca ma ulgi podatkowe to zwiększa się jego zysk. Nic bardziej mylnego. Zwolnienia dla ZPCH polegają w największym uproszczeniu na zmianie numerów rachunków bankowych, na które i tak musi on przelać naliczone kwoty podatków i opłat. 
Dwa główne zwolnienia to podatek od nieruchomości i podatek od osób fizycznych od zatrudnionych pracowników. Pracodawca zamiast na konto urzędu skarbowego lub urzędu gminy musi te kwoty przekazać na specjalne konto ZFRON i PFRON. Z tym jednak, że z konta ZFRON może wykorzystać pieniądze na pomoc dla pracowników niepełnosprawnych (na leki, sprzęt ortopedyczny, rehabilitację itp.) lub wyposażenie nowych miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych. Dlatego mitem jest twierdzenie, że ulgi zwolnienia dla zakładów pracy chronionej to zysk osobisty ich właścicieli. 
4. Odnieść się także musimy do rozpowszechnianej informacji o mundurowych emerytach zatrudnianych w zakładach pracy chronionej. Tutaj również często stosuje się uproszczenia wprowadzające opinię publiczną w błąd. Prawdą jest ze takie osoby pracują w zakładach pracy chronionej, lecz są to osoby niepełnosprawne a nie tylko emeryci jak próbuje się przekonywać opinię publiczną, tworząc kolejny mit . Nie jest zadaniem pracodawców kwestionowanie ich niepełnosprawności tak jak każdej innej osoby niepełnosprawnej. 
Trudno zgodzić się również kolejną tezą. Próbuje się całym złem za problemy PFRON obarczać pracodawców. Obwinia się ich za nieprecyzyjny system orzecznictwa. Stawia się często wnioski, że zatrudnionych osób niepełnosprawnych jest za dużo, że. (pracodawcy zjadają budżet PFRON, to kolejny mit . Budżet PFRON nie domyka się z innego powodu. 
System zasilania PFRON w środki finansowe oparty był o dwa źródła, jednym jest obowiązkowa wpłata pracodawców z tzw. kar za niezatrudnianie osób niepełnosprawnych a drugi to dotacja budżetowa. I niestety od kilku lat dotacja z budżetu państwa stale się zmniejsza obecnie zmalała do poziomu, który maksymalnie może wynieść zaledwie 30%, a w praktyce jest znacząco niższy. Nawet Biuro Analiz Sejmowych w opinii merytorycznej do poselskiego projektu ustawy) z dn. 30 sierpnia 2010r. podaje, że zmniejszanie finansowania zadań wynikających z ustawy ze środków budżetu państwa może stanowić główne ograniczenie w utrzymaniu pozytywnych tendencji na rynku pracy osób niepełnosprawnych, które spowodowane zostały m.in. zmianami ustawy o rehabilitacji. Realizacja zadań związanych z integracją osób niepełnosprawnych i rehabilitacją społeczną powinna być finansowana przede wszystkim ze środków budżetowych. 
5. W ostatnim okresie pojawiła się również opinia, że trzeba zreformować system, odebrać dofinansowania, ponieważ otwarty rynek pracy (w tym sfera publiczna) rozwiążą problemy osób niepełnosprawnych związane z zatrudnieniem. Niestety jest to kolejny mit. 
Trudno nie zadać sobie pytania, że skoro tak łatwo jest zatrudniać osoby niepełnosprawne, to dlaczego tak wielu pracodawców tego nie robi? Niestety przoduje w tym sfera publiczna. Woli płacić kary z naszych podatków i to jest kolejny fakt! Można na to podać szereg niechlubnych przykładów. 
Należy także zauważyć, iż jak wynika z przywoływanej już opinii merytorycznej Biura Analiz Sejmowych z 30 sierpnia 2010 r. w uzasadnieniu projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji projektodawca nie przedstawił, jakie będą skutki społeczne i w jaki sposób zmieni się rynek pracy dla osób niepełnosprawnych pod wpływem zaproponowanych zmian. 
 
aaa 
11.2. Opinie wyrażone na środowiskowych listach dyskusyjnych 
 
 Źródło: opracowanie własne "WiM" 
 
J.Z. - Tytuł powinien brzmieć "Mity i mity..." 
S.G. - A ja napisałbym "Kity i mity". 
Bewika - Aha, widać nie korzystam z takich dobrodziejstw. Ale w tym artykule ukłuło mnie jeszcze coś. Nie będę dokładnie cytować, ale z tekstu wynikało, że osoba niepełnosprawna częściej bierze zwolnienia lekarskie niż pełnosprawna. Stwierdzenie bardzo krzywdzące. 
 Danuaria - Czytamy - Przykładowo w "optymalnym" dla pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przypadku mógłby przebywać on na płatnym urlopie lub zwolnieniu 47 dni roboczych w roku, czyli ponad dwa miesiące kalendarzowe! - Pierwsze słyszę. Zawsze słyszałam o 36 dniach. 
 J.Z. - 26 dni normalnego urlopu, 10 dni urlopu dodatkowego, 21 dni płatnego zwolnienia od pracy w celu wzięcia udziału w turnusie rehabilitacyjnym daje razem nawet 57 dni, ale dodatkowy urlop razem z płatnym zwolnieniem nie może przekroczyć 21 dni. A zatem 26 + 21 = 47 dni w roku. 
Wyliczenie jest poprawne, ale ja wolałbym zobaczyć, ilu pracowników niepełnosprawnych naprawdę z tego korzysta. Ja nie korzystałem nigdy. 
X - I tu się z Panem zgodzę, ja bym to nazwał mity i bzdury, szczególnie, że wszystko pomieszano tak sprytnie, aby w głowie zamącić. W sumie wszystko prawie tyczy się otwartego rynku pracy a nie zpch, bo koszty płacy nie obowiązują zpch w wysokości 75 proc. Ponadto odniosłem wrażenie, że popon to mafia pilnująca nie interesów osób niepełnosprawnych, tylko interesów zpch, które robią na niepełnosprawnych niezłą kasę i podobnych dziwnych firm. 
J.Z. - To jest typowa argumentacja pracodawców z rynku segregacyjnego. "Te niepełnosprawne to są zupełnie niewydajne, ciągle chorują i wyjeżdżają co roku na turnusy rehabilitacyjne. A my musimy ich zatrudniać, więc dawajcie kasę. Jak nie dacie, to ich zwolnimy". 
Całkiem niedawno takie tezy wygłosili prezesi spółdzielni niewidomych z całego kraju na posiedzeniu zespołu parlamentarnego, a nawet doprowadzili do skierowania w tej sprawie dezyderatu do rządu ze strony Komisji polityki społecznej i rodziny. 
Tyle jest warta nasza praca zdaniem "reprezentantów", którzy dbają o nasze interesy. 
 
S.K. - Chciałbym zwrócić uwagę na drobny fakt. Ponad 95 tysięcy osób z lekkim stopniem niepełnosprawności pracuje w zakładach pracy chronionej, a tylko ponad 28 tysięcy na otwartym rynku pracy - czyli około 3,5 razy więcej w zpch. To chyba totalne nieporozumienie. Zakłady pracy chronionej zatrudniają osoby nieznacznie niepełnosprawne i korzystają z dofinansowań. Jeszcze mógłbym zrozumieć, żeby dotyczyło to osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności... 
Z drugiej strony - uprawnienia niepełnosprawnych pracowników powodują wiele trudności i nie sprzyjają zatrudnieniu. Pamiętam, że już w 1991 może 1992 r. zaraz po uchwaleniu pierwszej ustawy o rehabilitacji, na łamach "Pochodni" przewidywałem taki rozwój sytuacji, tj. poważne ograniczenie możliwości zatrudnienia i utrzymania się w zatrudnieniu. Wywołałem burzę. Myślałem, że samosąd i śmierć mnie nie minie. Jeden z masażystów, również na łamach "Pochodni", twierdził, że dzięki pracy w wymiarze 6 godzin dziennie (masażyści właśnie tyle pracowali tygodniowo) wyrobili sobie znakomitą opinię i pozycję zawodową. Ówczesne władze Związku musiały mnie podregulować, żebym głupot nie wypisywał. Nie mogły zrozumieć, jak można występować przeciwko "interesom" osób niewidomych. 
W krajach Europy Zachodniej, i nie tylko, zatrudnienie chronione i warsztaty terapii zawodowej wyglądają zupełnie inaczej i nie ma żadnych skróconych wymiarów czasu pracy. 
S.P. - Oczywiście, że to wielkie nieporozumienie, ale czego tu oczekiwać, skoro nawet zakłady pracy stworzone po to, aby zatrudniać niewidomych - czytaj spółdzielnie niewidomych - nie wierzą w ich możliwości i wolą zatrudniać tych lepiej widzących. 
Domra - Zastanawiałam się nad ideą skróconego dnia pracy dla niepełnosprawnych, który to przywilej w wielu zawodach był fikcją, ponieważ trudno było rozbijać rytm pracy zakładu czy instytucji. Ale widzę też przewrotne dążenie zakładów pracy chronionej. Z jednej strony do zatrudniania niepełnosprawnych z lekkim stopniem, a z drugiej wymuszenie pobierania z tytułu ich zatrudnienia różnego rodzaju dopłat i zwolnień. Ponieważ pracodawcy ww. są dobrze zorganizowani, więc jako lobby mają duże szanse zaszachować państwo np. groźbą zwolnień, w realizację której trudno uwierzyć. 
Rolab - To ja nawet o tym nie wiedziałem, że mogę wziąć zwolnienie lekarskie na turnus rehabilitacyjny. 
S.P. - No, to może i lepiej, bo nie brałeś i masz pracę. Dajmy spokój już z nadmiarem tych przywilejów, bo znam takich, których ponad dwa miesiące w pracy nie ma, niby prawnie wszystko jest w porządku, tylko pytanie, jaki pracodawca to wytrzyma. Gdybym był na miejscu pracodawcy, to bym na takie coś nie poszedł - albo jesteśmy zrehabilitowani i pracujemy, albo ciągle się rehabilitujemy i siedzimy w domu. Wiem, że niewidomi mają trudności ze znalezieniem pracy, o czym czasami daję tu wyraz, ale tych przywilejów to stanowczo za dużo. 
 
 aaa 
12. Z PRASY I Z INTERNETU 
 
aaa 
12.1. Cudem przeżyłem wypadek 
 
Źródło: Gazeta Wyborcza 
Data opublikowania: 2010-10-08 
 
Cudem przeżyłem wypadek. Co ma się wydarzyć, by urzędnicy zabrali się do roboty? Mają przeżyć to, co ja? Miażdżycę kości, odrywanie skóry, infekcje? 
 
Tak dramatycznie mówi niewidomy student Filip Zagończyk. 17 września 2008 r. na stacji metra Centrum w Warszawie wpadł na tory. Nie wyczuł końca peronu. Wagon zmiażdżył mu nogi, udało się uratować lewą, prawą lekarze amputowali. 
 
Wypadek Filipa był wstrząsem dla warszawiaków także dlatego, że metro jest uważane za nowoczesne i przyjazne. Tragedia studenta pokazała, że nie wszystko jest super: na peronach nie ma pasa z wypukłościami, które niewidomi wyczuwają laską bądź stopą. 
 
Ich organizacje tuż po wypadku Filipa poprosiły o jak najszybsze zamontowanie takich pasów. 
 
Urzędnicy obiecali działanie. Wiceprezydent Warszawy Jacek Wojciechowicz mówił wtedy: - Liczę, że będzie to zrealizowane jeszcze w tym roku. 
 
Przez dwa lata nie stało się nic. Najpierw nie było pieniędzy, potem producenta pasa z atestami. Na początku 2009 r. urzędnicy z Metra ogłosili, że aby mogli zamontować pas, konieczne jest rozporządzenie ministra infrastruktury w sprawie dostosowania stacji metra i kolei do potrzeb niepełnosprawnych. Metro twierdzi, że położenie pasa bez tej prawnej podkładki grozi odpowiedzialnością karną. Resort twierdzi za to, że pas można kłaść na podstawie obowiązującego prawa budowlanego. Tak robią tramwajarze i kolejarze na nowych peronach. 
 
Trwa biurokratyczny ping-pong. Prezydent Hanna Gronkiewicz-Waltz śle ponaglenia do ministerstwa, a pełnomocniczka ratusza ds. równego traktowania Karolina Malczyk-Rokocińska zleciła zbadanie, czy rozporządzenie ministerialne jest niezbędne. 
 
Pisemną interwencję w ministerstwie obiecał poseł PO Sławomir Piechota. A Katarzyna Munio (SD) walcząca o prezydenturę Warszawy w tłumie dziennikarzy przyklejała na peronie kawałek ostrzegawczego pasa. 
 
Organizacje niewidomych spotykały się z dyrekcją Metra już ponad 20 razy. Niedawno zorganizowały przed stacją metra dramatyczną konferencję. - Usłyszcie w końcu nasz głos - apelowali do władz Metra i władz Warszawy. O kulach przyszedł Filip Zagończyk. Ostrzegał: - Kolejny wypadek może się nie zdarzyć i przez 30 lat, ale może też do niego dojść jutro. 
 
 aaa 
12.2. Urodziny koła i szefowej 
 
Makowskie koło Polskiego Związku Niewidomych obchodziło 35-lecie istnienia 
 
Źródło: http://www.to.com.pl 
Data opublikowania: 2010-09-18 
 
Koło Polskiego Związku Niewidomych w Makowie Mazowieckim świętowało 35-lecie działalności. Jego członkowie oraz licznie zaproszeni goście spotkali się na uroczystości, którą tradycyjnie rozpoczęła msza święta odprawiona w intencji niewidomych i ich rodzin w kościele św. Brata Alberta. Na część oficjalną spotkania w Miejskim Domu Kultury przybyło blisko 200 osób. Wśród nich posłanka Elżbieta Prządka, radny Sejmiku Mazowieckiego Janusz Gołota, przedstawiciele władz samorządowych miasta i powiatu ze Zbigniewem Deptułą i Januszem Jankowskim na czele oraz władz okręgowych Polskiego Związku Niewidomych - Sylwester Mieczysław Peryt i Dorota Datek. Licznie przybyli księża. Były też delegacje kół PZN z różnych miast województwa mazowieckiego. 
Makowskie koło PZN liczy 110 członków. Zostało zawiązane w 1975 r. , aby chronić interesy osób z dysfunkcją wzroku. Jest organizacją pozarządową opartą na działalności społecznej. Funkcję prezesa koła od 14 lat pełni Elżbieta Dębek. 
- Obok pomocy w rozwiązywaniu problemów socjalno-bytowych, ważnym elementem naszej działalności jest rehabilitacja zdrowotna, społeczna i środowiskowa. Organizujemy wyjazdy do ośrodków leczniczych i rehabilitacyjnych, dzięki którym nasi członkowie mogą uczyć się podstawowych czynności niezbędnych w codziennym życiu oraz poruszania się z pomocą białej laski. Największą popularnością cieszy się ośrodek PZN w Muszynie - mówi Elżbieta Dębek. Członkowie koła chętnie uczestniczą też w wycieczkach krajoznawczych oraz innych formach społecznej integracji. 
Prezes Dębek znana jest z tego, że pieniądze na działalność koła potrafi spod ziemi wykopać. - Nie ma takich drzwi, których by nie otworzyła, a jak ją wypchną to oknem wejdzie - mówią o niej makowianie. Znają ją więc dobrze samorządowcy, instytucje opieki społecznej i lokalni biznesmeni. Znają i szanują, czemu dali wyraz w niekończących się słowach uznania, gratulacjach i podziękowaniach oraz cennych upominkach, jakimi obdarowali koło. A że jubileuszowa uroczystość przypadła w dniu urodzin pani Elżbiety, zgromadzeni w sali goście odśpiewali jej tradycyjne "Sto lat". 
 
aaa 
12.3. Chorzów: Turniej tańca przyciągnął niewidomych z całej Polski Łukasz Respondek 
 
Źródło: http://chorzow.naszemiasto.pl 
Data opublikowania: 2010-10-15 
 
Niewidomi i słabowidzący z całego kraju wzięli udział w turnieju tanecznym w Kompleksie Sportowym "Hajduki". Taniec pozwala im żyć "na nowo". Poznają się na parkiecie i partnerami zostają również po zejściu z niego. Mają dzieci, kochają się. Są szczęśliwi, mimo że nie widzą - tak układają się losy wielu par, które w sobotę przyjechały do Chorzowa. 
W Kompleksie Sportowym "Hajduki" odbył się VI Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego Osób Niewidomych i Słabowidzących. 
Katarzyna i Wieńczysław Leszczyńscy zdobyli kilka złotych medali. Ze swoją 4-letnią córeczką przyjechali z Tarnowa. Pan Wieńczysław w 1997 roku całkowicie stracił wzrok. 
- Ruch w moim przypadku jest bardzo ważny - poprawia koordynację, pamięć i orientację przestrzenną. Dlatego nurkujemy z żoną, a poza tańcem ćwiczę też kung-fu - mówi Leszczyński, który żonę poznał szukając partnerki tanecznej. - Z wyniku jesteśmy zadowoleni, bo widać, że robimy postępy - dodał. 
Taniec to jedna z podstawowych form rehabilitacji osób niewidomych. Uprawiają go osoby, które całkowicie lub częściowo utraciły wzrok. Zawody w tej dyscyplinie organizowane są jednak rzadko. 
- Teraz będzie ich jeszcze mniej, bo ministerstwo sportu ograniczyło nam dotację - martwi się Czesława Konieczna, prezes klubu Karolinka Chorzów, który przygotował turniej. - A dzięki tej dyscyplinie ci tancerze są niejednokrotnie bardziej sprawni niż osoby zdrowe. 
Poziom w Polsce bardzo szybko się podnosi. Podczas turnieju uczestnicy zmagali się w tańcach standardowych i w latynoamerykańskich, w zależności od kategorii. W innych rywalizowały np. doświadczone pary, które składały się z osoby niewidomej i zdrowej, a w jeszcze innych początkujące pary, w których obie osoby nie widzą. 
Publiczność mogła oglądać trudne technicznie tango czy walca wiedeńskiego, a także ognistą rumbę, fokstrota i szybkiego quick-stepa. Łącznie w zawodach wzięły udział dwadzieścia dwie pary z całego kraju. 
Z podwarszawskiego Józefowa przyjechali Joanna i Dariusz Popławscy. Ona widzi bardzo słabo, a on wcale. Zdobyli trzy medale. Najbardziej lubią tańczyć rumbę. Trenują raz w tygodniu. Poznali się oczywiście na parkiecie. 
- Gdyby nie ten taniec, to wielu ludzi nie miałoby życia prywatnego. On jest dla nas wszystkim - sportem, ruchem, ale również możliwością na poznawanie ludzi i wychodzenie z domu. Kobiety mimo, że nie widzą starają się dbać o siebie. Malują się i układają włosy. To bardzo ważne - tłumaczy Joanna. Jak dodaje Darek, dzięki temu, że tańczy chodzi prosto i lepiej radzi sobie w życiu codziennym. - Jak teraz idę na imprezę, to do tańca jestem pierwszy, a kiedyś się tylko chowałem. 
 
 aaa 
12.4. Nie wpuścili niewidomego do samolotu w Dubaju 
Matmal, AP 
 
Źródło: www.gazeta.pl 
Data opublikowania: 2010-10-05 
 
Dubajskie linie lotnicze odmówiły niewidomemu amerykańskiemu podróżnemu prawa do lotu, ze względu na jego niepełnosprawność. Tłumaczyły, że musi mieć opiekuna. 
Personel linii FlyDubai oświadczył, że samodzielne podróżowanie osób niewidomych jest sprzeczne z polityką firmy - opowiada amerykański obywatel Zuhair Mahmoud. 
Dyrektor generalny linii lotniczych Ghaith al-Ghaith zapewnił, gdy sprawa wyszła na jaw, w mailu do The Associated Press, że przewoźnik nie dyskryminuje podróżnych wymagających szczególnej opieki. Przeprasza za zajście i obiecuje szczegółowe dochodzenie w tej sprawie wśród swoich pracowników. - Taka sytuacja nie powinna nigdy się zdarzyć - twierdzi. 
37-letni mieszkaniec Arlington w stanie Virginia, Zuhair Mahmoud planuje zostać u rodziny w Dubaju, dopóki nie uda mu się znaleźć innego lotu do Jordanii. Później wraca do domu. 
 
 aaa 
13. DYSKUTUJEMY 
O możliwości leczenia oczu w Rosji 
 
 Źródło: opracowanie własne "WiM" 
 
Magda - Prawdopodobnie wkrótce będę w Moskwie i nadarza mi się okazja na badanie w osławionej klinice Fiodorowa. Moja choroba to retinopatia, z którą niewiele raczej da się zrobić, no może pogodzić... Czy warto podjąć starania o badanie i konsultacje u nich? Czy będą to pieniądze wydane na smutną diagnozę, którą i tak już od dawna znam. 
Irena - Nawet jak to będzie smutna diagnoza, to warto, choćby dlatego, że okuliści mogą pokazać coś, co pomoże na jakiś czas zachować resztki wzroku. Poza tym oni mają lepszych diagnostyków niż u nas. Czasem warto zachować to, co się ma jak najdłużej. 
Domra - O ile wiem, "Fiodorow" specjalizuje się w wadach, szczególnie w krótkowzroczności. 
Artur - Jest to klinika chirurgii oka, a więc rogówka przede wszystkim - przeszczepy, korekcja astygmatyzmu etc. Wielu specjalistów przeszkolonych w Klinice Fiodorowa i Fiłatowa (Odessa) pracuje w Polsce. 
Mała - Na retinopatię nikt jeszcze lekarstwa nie znalazł, wiem co mówię, mam to samo, odpuściłabym sobie wizytę. 
Magda - Leczyłam się parę lat temu za granicą w ponoć renomowanej klinice (za własne czy rodzinne pieniądze) i rezultaty tego były tragiczne - utrata resztek widzenia i poważne komplikacje, których wynikiem będzie tegoroczne usunięcie oka. Lekarz, który mnie zobaczył, powiedział tak: "Ale dlaczego leczyła się Pani za granicą? Przecież takie operacje z powodzeniem wykonuje się w Polsce". 
Nie chcę tu nikogo straszyć, ale w takich sprawach powinno się naprawdę uważać i nie liczyć na to, że w klinice zagranicznej dokonają cudów. 
Andrzej - Zaprosili mnie do siebie serdecznie, obiecali obwąchać i między liniami można wyczytać obietnicę cudownego ozdrowienia. Do tego dostałem cennik, z którego wynika, że badanie i konsultacja to koszt około 450 zł. Do tego hotel, tłumacz i może jeszcze defilada. Koszt się robi spory, co może sugerować, że próbują mnie naciągnąć. 
Sylwia - Skoro próbują naciągnąć, nie należy jechać. 
Marek - A gdybyś np. pojechał do jakiejś kliniki w Szwajcarii czy do John Hopkinshospital w USA, to co, za darmo by zbadali niewidomka z biednego kraiku w Europie Środkowej? Co za mentalność, czasy socjalizmu się skończyły, chcesz być zdrowy, to płacz i płać, i tyle. Jeśli cię nie stać, to szukaj pomocy w jakiejś fundacji czy coś podobnego, może uda się badania przeprowadzić. 
Przypominają się czasy, gdy po otwarciu granic pomiędzy Niemiecką Republiką Demokratyczną a Republiką Federalną Niemiec, sporo ludzi przyjeżdżało do NRD leczyć się, bo było za darmo. Te czasy minęły bezpowrotnie. Nie mieści mi się w głowie, jak ktoś może liczyć, że za granicą zbadają go za darmo. Nie jesteś obywatelem Federacji Rosyjskiej, nie masz tamtejszego ubezpieczenia, to zielone do koperty i cała filozofia. Zresztą 500 zł to wcale nie duża kwota na dzisiejsze czasy. Znalezienie sobie kogoś, kto mówi po rosyjsku i zabranie go ze sobą, to też nie problem. Kwestia wiz itd. to drogie sprawy, ale cóż, zdrowie ponoć jest bezcenne. Naciągnąć? Chłopie, nie bądź śmieszny, oni mają gdzieś Twoje marne 100 euro, a klinika jest pewnie codziennie pełna pacjentów. Cholernie mnie irytuje taka postawa. Jedź do Korvity, będzie taniej, i w Polsce, a też są rosyjscy lekarze, tylko uważaj, żeby Cię ktoś nie naciągnął. 
Staszek - Ha, ha, a Ty chciałeś tak za darmoszkę, co? Tak się nie da, trzeba jechać, zapłacić i dalej to samo. Kiedyś po wielu wizytach w Korvicie, chciałem iść tylko na konsultację do doktora, bez diagnostyki, ponieważ miałem diagnostykę parę miesięcy wcześniej. Dopiero po dłuższym przekomarzaniu się w okienku, rejestratorka się na to zgodziła. Poszedłem na wizytę do pana doktora, pogadaliśmy chwilkę i oznajmił, że bez diagnostyki nic nie może powiedzieć. No i musiałem zapłacić za diagnostykę. Okazało się, że po diagnostyce też nie miał mi nic do powiedzenia. Po prostu na tych badaniach też się robi niezłą kasę. 
Alicja - To naliczyli Ci malutki koszt! Ode mnie zażądano o wiele wiele więcej i za "cud widzenia" podziękowałam. Magdo, moja wada to całkowite odwarstwienie siatkówki, a więc zupełnie inna niż Twoja. W Korvicie byłam i również trzeba wyłożyć dużą kasę, a gwarancji nie dają. Im chodzi o to, aby dobrze "kręcił" się biznes... Taka jest prawda. Kataraktę, jaskrę, to i w Polsce dobrze operują, nie musi to być lekarz rosyjski. 
Magda - Czy Ty zrezygnowałaś, czy oni nie byli Ci w stanie pomóc? Z moich dotychczasowych ustaleń wynika, że zajmują się chirurgią gałki ocznej, a samego nerwu, siatkówki nie tykają. Jeśli uda mi się to potwierdzić, będzie dla mnie rozstrzygające. 
Alicja - Za własną kasę nie chciałam być doświadczalnym "królikiem" i zrezygnowałam. 
 Opracowała Kaktus 
 
 aaa 
14. Z PRZESZŁOŚCI 
Wieczór festiwalowy młodzieży łódzkiej 
Zbigniew Tomalak 
 
Źródło: "Pochodnia" wrzesień 1955 r. 
 
W dniu otwarcia Piątego Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów, które nastąpiło w Warszawie, odbyło się spotkanie niewidomej młodzieży z terenu naszego miasta. Z inicjatywą urządzenia spotkania wystąpił Komitet Festiwalowy przy Spółdzielni Inwalidów Niewidomych "Przyjaźń", a projekt ten gorąco poparły władze Spółdzielni oraz zarząd Oddziału Łódzkiego Polskiego Związku Niewidomych. 
Spotkanie odbyło się w pięknie udekorowanej świetlicy jednej z łódzkich fabryk. Część oficjalna spotkania była celowo zwięzła. Sprawa Festiwalu Młodzieży, tak popularna na terenie całego kraju, nie była też obca niewidomej młodzieży, brała ona bowiem czynny udział w przedfestiwalowym współzawodnictwie. Chodziło więc tylko o podkreślenie znaczenia spotkania na tle rozpoczynającego się w tym dniu Piątego Międzynarodowego Spotkania Młodzieży i Studentów. Uczestnicy Festiwalu przybyli do Polski, aby udokumentować wolę pokoju i przyjaźni między narodami. Wielka niedzielna manifestacja w stolicy stworzyła nastrój, ułatwiający zbliżenie i zbratanie się młodzieży z całego świata. Po części oficjalnej nastąpiła zabawa taneczna przy dźwiękach orkiestry. Rozbawiona młodzież śpiewała piosenki, tańczyła i prowadziła rozmowy, których tematem był przede wszystkim Festiwal i jego znaczenie. 
Występy poszczególnych członków zespołu świetlicowego Spółdzielni "Przyjaźń" oraz konkurs literacki z nagrodami,ufundowanymi przez władze Spółdzielni, stanowiły miłą atrakcję wieczoru. Wesoły taniec i beztroska zabawa na naszym wieczorze zbliżyły młodych niewidomych, stworzyły atmosferę, sprzyjającą swobodnej wymianie myśli. Spotkanie szybko minęło w nastroju pogodnym, a zarazem podniosłym. Wieczór był prawdziwie piękny i pouczający. 
 
 aaa 
15. MRUCZĘ I PRYCHAM 
Dwie sekutnice 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Wyobraźcie sobie jeno, jak podle potraktowała mnie pewna sekutnica. Przysłała mi list drugiej sekutnicy z niedwuznaczną sugestią, żebym ją poparł, tj. tę drugą sekutnicę. A jak, u kata, mam je popierać, to znaczy one obie sekutnice, skorą są one mądre inaczej i zachcianki mają zaiste niebywałe. Ale przystępuję do rzeczy. Sami będziecie mogli ocenić, jak głupie, szkodliwe i dziwaczne są żądania onych sekutnic. 
 
Sekutnica 1 
 
Już sam temat listu tej sekutnicy spowodował, że mi się sierść zjeżyła. To szkaradne babsko bowiem list swój do mnie zatytułowało: "Coś dla Prychacza". No właśnie, coś takiego... Dla prychacza... 
No, nie mówię, że powinna napisać: "Coś dla Mruczusia". Wiem, że jestem Starym Kocurem i "Mruczuś" to byłaby malutka przesada, ale przecie "Mruczek" byłoby w sam raz. 
Na tym jednak nie koniec. Poglądy tej sekutnicy są też godne uwagi. Otóż toto pisze: 
"Kocie, może w ramach mruczenia prychnąłbyś na problem poruszony w liście, którego fragment Ci wklejam. "Samotna niewidoma w ramach zamiany mieszkania przeprowadziła się do innego miasta, w którym nie zna nikogo. Potrzebny jest jej ktoś, kto zwyczajnie po niewidomemu i po ludzku nauczyłby ją strategii chodzenia w okolicy nowego miejsca zamieszkania. Zwróciła się z tym problemem do biura zarządu okręgu PZN. Nic jednak nie osiągnęła. Do licha! Kobieta nie jest nowoociemniałą i nawet podesłanie jej do pomocy w orientacji dobrze zrehabilitowanego niewidomego, pomogłoby przezwyciężyć trudności. Ale na to trzeba być zwykłym człowiekiem a nie związkowym urzędasem. 
Zanim urzędas ten pomyśli i coś zrobi albo i nie zrobi, to kobieta ma czekać na Godota?" 
 
Widzieliście coś takiego? A może o czymś podobnym słyszeliście? To niby zarząd okręgu PZN ma organizować towarzystwo jakiejś babie, która przyplątała się na teren jego działania! A niby z jakiej racji? A dlaczego to bezecne babsko nie siedziało tam, gdzie było jej dobrze? Dlaczego szukało czegoś lepszego? Czyżby na zasadzie koguta, któremu dać grzędę, a on chce wieżę. 
 
Sekutnica 2 
 
Sekutnica ta pisze: "Dzwoniłam dziś również do biura okręgu i nic nie uzyskałam. Radzono mi, abym się w sprawie orientacji przestrzennej, zwróciła do tamtejszego PCPR i na pewno mi nie odmówią. Mają tam pieniądze, pielęgniarki i wolontariuszy. Na to ja odpowiedziałam, że nie jestem chora i pielęgniarka nie jest mi potrzebna. Dzwonię po to, aby uzyskać instruktorkę i prosić o 10 godzin nauki orientacji przestrzennej, ponieważ przenoszę się na całkowicie nieznany mi teren. Dodałam, że jestem osobą samotną, w dodatku całkowicie niewidomą. Usłyszałam, że nie mają kasy, ale jak się zorientują w sytuacji, to do mnie zadzwonią. No cóż, muszę sobie radzić sama, a na pomoc PZN nie mam co liczyć. Taka jest prawda. Zajmują się pierdołami, a na zrehabilitowanie niewidomego człowieka nie mają kasy. Zastanawiam się, co oni tam w tych biurach robią i za co otrzymują wynagrodzenia?" 
 
No i nie zeźliły Was tak nonsensowne żądania? Przecież wystarczy trochę odczekać i nieprzyzwoite babsko sobie samo poradzi. Przecież musi coś jeść, więc musi poznać drogę do sklepu. I po jakiego grzyba zawraca głowę ciężko pracującym urzędnikom PZN-u? Naprawdę, ci ludzie to gatunek zupełnie niepoczytalny i niezrozumiały. 
Jak u wszystkich zapchlonych kundlów ma PZN pomagać, skoro zatrudnia tylko 971 osób na 786,3 etatach? Nie, nie zmyślam. Przeczytałem o tym w sierpniowym wydaniu "Pochodni", a to dobrze zorientowane czasopismo i całkowicie wiarygodne. A w czasopiśmie tym stało czarno na białym i wypukło na gładkim, że na koniec 2009 r., ni mniej ni więcej, tylko 971 pracowników zatrudniał Polski Związek Niewidomych. No i jak tu przy tak szczupłych kadrach może komuś pomagać? Jak można tego wymagać? 
Jakaś tam sekutnica opłaca składki w wysokości aż 3,50 zł miesięcznie - 42 zł rocznie i wyobraża sobie, że to na wszystko wystarczy. Zamiast się cieszyć, że Zarząd Główny nie zwiększył wysokości składek, ma jakieś dziwne wymagania - dziesięć godzin instruktora. Też coś? Powinna wiedzieć, że tych składek nie wystarczy nawet na sól do śledzia. 
Dodam, że ten durny PFRON to też lepsza firma. Rzec by można, że jest to trzecia sekutnica. Nie daje tyle pieniędzy, ile potrzebuje PZN i nie daje ich wtedy, kiedy PZN potrzebuje, tj. zawsze. Ale bez żartów, na firmie tej wcale polegać nie można. Nigdy nie wiadomo kiedy, ile i na co da. A tak przecież sensownie pracować nie można. Na początku roku jeszcze nie ma pieniędzy, a pod koniec roku już nie ma, albo jest tyle, że nie wiadomo, jak je sensownie wydać. 
Tak czy owak, od PZN-u nic wymagać nie można i to dla każdego powinno być oczywiste. Mnie to aż dziw bierze, że mimo tak trudnych warunków, PZN jednak dużo i dobrze robi na rzecz swoich członków, na rzecz niewidomych i słabowidzących. Chwała mu za to! 
Muszę z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że słusznie postępują władze PZN-u, że nie przejmują się takimi poglądami, takimi wymaganiami i takimi pretensjami, jakie zaprezentowały nam te dwie sekutnice. Ja też nie będę przejmował się takimi durnymi żądaniami niewidomych i takimi epitetami pod moim adresem jak "Prychacz". Niech sobie myślą co chcą i gadają co chcą, a ja mam to w nosie albo powiem bardziej elegancko, miejscu, nad którym zaczyna się ogon. Tak będzie całkiem wykwintnie i prawdziwie. 
Nieprzejmujący się Stary Kocur