Pr 2590

WIEDZA i MYŚL

INTERNETOWY MIESIĘCZNIK TYFLOSPOŁECZNY

Wydawca Stanisław Kotowski

Czasopismo nie jest dofinansowywane ze środków publicznych ani żadnych innych. Wydawane jest bez nakładów finansowych. Osoby piszące artykuły oraz zaangażowane przy redagowaniu, adiustacji i korekcie oraz kolportażu nie otrzymują wynagrodzenia. Fundacja „Klucz” przetwarza „WiM” nieodpłatnie na format MP3 w systemie DAISY, a IVO Software Sp. z o.o. udostępnia bezpłatnie niezbędne do tego oprogramowanie.
Czytelnicy otrzymują „WiM” również bezpłatnie. Wystarczy napisać na adres:
ST.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl
i w każdym miesiącu znaleźć aktualny numer w swojej „Skrzynce odbiorczej”.
Wersję dźwiękową można pobierać pod adresem:
http://wypozycz.bcpzn.pl/wim/ 

Czerwiec 2011 
Rok III 
Nr 6(30)/2011 
 
REDAKTOR NACZELNY 
Stanisław Kotowski 

ADRES REDAKCJI - wyłącznie internetowy: 
st.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl 
Telefon komórkowy: 501-239-769 

Na łamach „Wiedzy i Myśli” zamieszczamy różne opinie i poglądy, w tym takie, z którymi się nie zgadzamy.

Spis treści 

1. OD REDAKCJI
2.1. Cele rehabilitacyjne realizowane w późniejszych latach życia- Stanisław Kotowski
2.2. Bieganie daje im radość- Krzysztof Lech
2.3. Bieganie z przewodnikiem nie jest trudne- Sławomir Cywka
3. OKULISTYKA, WYNALAZKI, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE
3.1. Okulary przeciwsłoneczne
3.2. Elektroniczne okulary ze zmianą ostrości- Grzegorz Młodawski
3.3. W ciągu kwadransa stuletnia pani Maria odzyskała ostrość widzenia!- Daria Klimza-Stępień
3.4. Z iPada skorzystają niewidomi?- Krzysztof Pielesiek
3.5. Orange ułatwia obsługę telefonu osobom niewidzącym i starszym- Łukasz Szewczyk
3.6. Dwa nowe portale dla naszego środowiska- Sylwester Piekarski
4. ROZMOWA MIESIĄCA
4.1.Ze Stanisławem Leonem Machowiakiem rozmawia Stanisław Kotowski
4.2. Bo cóż nam więcej prócz miłości trzeba...?- Andrzej Rodys
5. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE
5.1. Z Ludwikiem Braille`em do Unii Europejskiej
5.2. Jak być niewidomym ojcem?- Oprac. Natalia Łyczko
5.3. "Malarze naszych marzeń" w Tyflogalerii do końca maja- oprac. Natalia Łyczko
5.4. Charytatywny Piknik Wielkopolski "Każde serce ma dwa kije" Korespondencja z Poznania - HST
5.5. Wyjazdowa wystawa maszyn dla niewidomych
5.6. Warsztaty na temat udostępniania muzeum niewidomym - PAP
5.7. Ośrodek im. Braille'a zostanie rozbudowany o nowe skrzydło
5.8. Gołębi lepiej nie karmić, bo można stracić wzrok - jagor, PAP
6. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH ZAJĘCIACH - Czas na zimowe leże - Jaga Praktyczna
7. ORGANIZACYJNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY
7.1. Praca nasza upragniona- Maria Marchwicka
7.2. Niewidomi i kultura, a może chałtura? - Weredyk
7.3. Prycham i parskam. Nasza szkoła rehabilitacji - czyli żeby nam się chciało chcieć - Kuba Żalikowski
7.4. Niezupełnie jest tak, jak pisze Kuba Żalikowski - Stanisław Kotowski
7.5. Niepełnosprawność obrotowa - Zuzanna Ratek
7.6. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH - Bicie piany ze wspomnień i przełomów uśmiechem kryte - Jerzy Ogonowski
8. FAKTY, ARGUMENTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI
8.1. Zaproszenie do wypowiedzi
8.2. A brajlacy żyją i... - Jerzy Ogonowski
8.3. Tak, i jeszcze raz tak, dla staruszka brajla - Maria Marchwicka
8.4. Brajl ma przyszłość! - Aleksandra Bohusz
8.5. Czy brajl jest dziś potrzebny? - Hanna Pasterny
8.6. Kształt i sens - Józef Szczurek
8.7. O brajlu i nie tylko - Alicja Nyziak
8.8. Czy pismo Braille'a ma przyszłość - Ireneusz Morawski
8.9. Przedmiot kultu czy narzędzie - Stanisław Kotowski
9. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE
9.1. Dwudzieste urodziny PFRON - Piotr Stanisławski
9.2. Procedura ratyfikacji "Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych" rozpoczęta - MPiPS
9.3. Pułapka rentowa zostanie zniesiona przed wakacjami? oprac. - Natalia Łyczko
9.4. Urlopy dla niepełnosprawnych - oprac.: AB
9.5. Wydatki na dofinansowanie zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników
9.6. PFRON nie straci osobowości prawnej - Tomasz Przybyszewski
9.7. Resort pracy chce złagodzenia zasad przyznawania rent - Bożena Wiktorowska, oprac.: AJ
9.8. Zmiany w systemie rentowym - Bożena Wiktorowska, oprac.: AJ
9.9. Niepełnosprawni bez pierwszeństwa w naborze do urzędu? - oprac. Natalia Łyczko
9.10. Wymiar czasu pracy dla pracowników niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i znacznym w maju 2011 r. - Marta Gadomska, oprac.: AB
9.11. Rośnie liczba pracowników niepełnosprawnych starających się o podwyższenie stopnia niepełnosprawności - Michalina Topolewska, oprac.: AB
10. Z PRZESZŁOŚCI- SPRAWA NIEWIDOMYCH - dr fil. Ewa Grodecka
11. WPROST ALBO NA OPAK
11.1. Śmieszne, nieśmieszne - Opowiada Stanisław Kotowski
11.2. Bileciki do kontroli - Tomasz Wandzel
11.3. Mruczę i prycham - Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją

 aaa 
1. OD REDAKCJI 
 
W dniach 16 i 17 czerwca 1951 r. odbywał się pierwszy Krajowy Zjazd Polskiego Związku Niewidomych, który powołał do życia to stowarzyszenie. W br. obchodzimy sześćdziesiątą rocznicę tego wydarzenia. W ciągu tych lat PZN przeżywał różne okresy, lepsze i gorsze, ale w sumie wykonał wielką pracę na rzecz niewidomych i słabowidzących. PZN wniósł wielki wkład w rozwój teorii i praktyki rehabilitacji osób z uszkodzonym wzrokiem. Wszyscy możemy być dumni z jego dokonań w przeszłości i powinien być on przedmiotem naszej troski obecnie. Jest bowiem ciągle potrzebny wielu niewidomym i słabowidzącym, zwłaszcza całkowicie niewidomym oraz osobom ze złożoną niepełnosprawnością. Świętując tę rocznicę zastanówmy się wszyscy nad przyszłością PZN-u oraz możliwościami doskonalenia jego działalności. Będzie to godnym uczczeniem sześćdziesięciu lat istnienia stowarzyszenia i setek wybitnych jego działaczy oraz pracowników z tego okresu. 
Polecamy dział 10 - Z przeszłości - SPRAWA NIEWIDOMYCH - Narodziny Polskiego Związku Niewidomych Ewy Grodeckiej 
Niewidomym i słabowidzącym życzymy, żeby zawsze mogli liczyć na pomoc swojego stowarzyszenia, żeby nikt, kto znajdzie się w trudnej sytuacji, nie pozostał bez pomocy. 
Redakcja Wiedzy i Myśli 
 
aaa 
2. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH 
 
 aaa 
2.1. Cele rehabilitacyjne realizowane w późniejszych latach życia 
Stanisław Kotowski 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W życiu każdego człowieka, niewidomego i słabowidzącego również, są różne okresy. Każdy z nas był noworodkiem, niemowlęciem, dzieckiem, młodzieńcem (młodą dziewczyną), człowiekiem w pełni sił i w końcu osobą w podeszłym wieku. Każdy z tych okresów stawia inne wymagania, występują w nim inne potrzeby i inne sposoby ich zaspokajania. Tak trwa przez całe życie, aż do pełnej niezaradności i śmierci. 
O tej końcówce życia nie będę pisać. Jak zaznaczyłem w pierwszym odcinku tego cyklu, w publikacjach będę wykorzystywać wiedzę tyflologiczną i własne doświadczenia, a tak się składa, że nie mam tu żadnych. Ograniczę się więc do wieku emerytalnego, bez jego końcówki. 
Ludzie żyją coraz dłużej. Wydłuża się więc okres zmniejszonej aktywności. Niezależnie od tego, czy wcześniej ktoś pracował zawodowo, czy zajmował się tylko gospodarstwem domowym, czy żył bez sprecyzowanych obowiązków, jego aktywność w późniejszych latach życia ulega zmniejszeniu aż do całkowitego zaniku. Zmniejszenie aktywności nie jest skokowe, odczuwalne z dnia na dzień. Najczęściej przebiega w sposób niezauważalny dla osoby zainteresowanej i jej otoczenia. Widoczne jest natomiast w dłuższych okresach. Oczywiście, bywa i tak, że ktoś jest aktywny do śmierci, zwłaszcza kiedy następuje ona nagle. 
Starzenie się jest trudnym okresem życia, stopniowa utrata sprawności, pojawianie się wielu schorzeń, często bólu, zanik nadziei itd. Ważne jest, żeby zbyt wcześnie nie poddawać się i nie rezygnować z niczego, z czego nie musimy. 
Przejście na emeryturę wprowadza w życie człowieka wielkie zmiany i to zmiany radykalne. Niektórzy nawet nasz system emerytalny nazywają emeryturą-gilotyną. I coś w tym jest. Znane są przypadki górników, którzy po przejściu na emeryturę całe lata wstają bardzo wcześnie, żeby iść pod kopalnię i obserwować kolegów dążących do pracy. Podobnie bywa w innych zawodach. 
Dobrze jest, jeżeli można stopniowo rezygnować z aktywności zawodowej - najpierw przejść na 3/4 etatu, potem na 1/2 i na koniec na jakieś zastępstwa w niewielkim wymiarze. Jednak najczęściej nie ma takich możliwości i trzeba uporać się z tą zmianą we własnym zakresie. 
Przejście na emeryturę jest szczególnie trudne dla osoby niewidomej, która była bardzo aktywna. Wymaga to, jak od każdego, przebudowania całego życia, z tym że przebudowa ta jest znacznie trudniejsza, znacznie trudniej znaleźć sobie inne zajęcia, ujście dla swej aktywności, wypełnić czas wolny. 
Mimo tych ograniczeń, istnieją tu spore możliwości, z których nie należy rezygnować. Możliwości te zależą od wielu czynników, a przede wszystkim od zainteresowań, stanu zdrowia, stopnia samodzielności, warunków rodzinnych, usposobienia, warunków lokalnych i stopnia zamożności. Nie na wszystko mamy wpływ, ale wiele możemy. Warto więc tych możliwości poszukiwać. 
Dziadek, a zwłaszcza babcia, to naprawdę wspaniała instytucja. Jeżeli mamy wnuki, zajmowanie się nimi może wypełnić nadmiar wolnego czasu i może być bardzo korzystne dla wszystkich, dla babci, dla wnuków i dla ich rodziców. Zajęcie to jest w znacznej mierze dostępne dla nawet całkowicie niewidomej babci czy dziadka, oczywiście, jeżeli są oni dobrze zrehabilitowani, samodzielni i mądrzy. 
Prowadzenie gospodarstwa domowego wymaga czasu. Niewidomi również mogą się tym zajmować, mogą prowadzić własne gospodarstwo domowe i mogą pomagać dzieciom lub innym osobom, które takiej pomocy potrzebują. Tu znowu trzeba zastrzec, że jest to możliwe, ale tylko wtedy, kiedy niewidomy jest dobrze zrehabilitowany, zaradny, samodzielny. Tak jednak jest w każdym przypadku, dlatego trzeba o tym pamiętać przy rozpatrywaniu wszystkich możliwości. Trzeba też wiedzieć, że niemal wszystko, czym człowiek zajmował się w okresie aktywności zawodowej, jest nadal dostępne, a często w większym zakresie, niż poprzednio. Teraz jest więcej czasu na zajmowanie się tym, co lubimy, co sprawia nam przyjemność. 
We wcześniejszych odcinkach pisałem, co jest dla niewidomych dostępne. Teraz tylko króciutko przypomnę, że mogą zajmować się turystyką, sportem, grami towarzyskimi, uczestniczyć w przyjęciach, uroczystościach i zabawach, mogą brać czynny udział w zajęciach świetlicowych i klubowych, słuchać wykładów na uniwersytecie trzeciego wieku, chodzić na długie przechadzki, czytać książki i prasę, słuchać radia i oglądać telewizję, mogą zajmować się zbieractwem, angażować się w działalność społeczną i wolontariacką. 
Pewnie nie wszystko wymieniłem, ale i nie o to chodzi. Chcę tylko zwrócić uwagę na fakt, że wybór, chociaż ograniczony, nie jest mały. Każdy może znaleźć coś, co jemu odpowiada, i co w danych warunkach jest możliwe. 
Znam, np. osobę całkowicie niewidomą, która od lat gromadzi stare zegary. Ma ich kilkadziesiąt, a może już setkę. Wprawdzie osoba ta pracuje, ale po przejściu na emeryturę będzie również mogła czyścić swoje zegary, nakręcać je i słuchać, jak dzwonią. 
Znam wielu niewidomych, którzy pasjonują się sporami na listach dyskusyjnych, prowadzą własne blogi i wyszukują interesujące ich wiadomości. 
Naprawdę jest wiele możliwości i trzeba z nich korzystać. Życie będzie ciekawsze, pełniejsze, bardziej wartościowe. 
Wielkie zadania stoją przed organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz niewidomych i słabowidzących. Powinny one stwarzać różne udogodnienia, ułatwiające niewidomym korzystanie ze swojej działalności oraz tej, którą prowadzą inne instytucje. Niestety, nie zawsze tak jest. Niektóre koła PZN, np. zajmują się organizowaniem działalności dla dziesięciu procent swoich członków, niemal samych słabowidzących. PZN nie dopracował się efektywnych form pracy z mniej zaradnymi niewidomymi seniorami. Nie zawsze potrafi wykorzystać ich doświadczenie i wiedzę, włączyć w swoją działalność i stworzyć warunki uczestnictwa w życiu organizacji oraz korzystania z oferowanych form działalności. 
Pomoc niewidomym seniorom, zwłaszcza samotnym, mniej zaradnym i schorowanym - jest to zadanie, które czeka na wypracowanie efektywnych form pracy, na jej podejmowanie i prowadzenie. I jest to zadanie dla wszystkich ogniw PZN, a także dla niektórych fundacji i stowarzyszeń działających na rzecz osób niewidomych. 
 
 *** 
 
Na emeryturę przeszedłem w dniu 31 sierpnia 2004 r. Miałem wówczas prawie 67 lat. Nie była to moja wola. Nowym władzom PZN, wybranym w marcu 2004 r., moje umiejętności i wiedza okazały się zbędne, a może wręcz szkodliwe, a może poglądy na potrzeby osób niewidomych i na zadania PZN-u nie takie, jak być powinny. Tak czy owak, zostałem odesłany na emeryturę. Na pociechę obiecano mi, że nadal będę redagował "Biuletyn Informacyjny". No i redagowałem aż do grudnia, czyli 4 miesiące, po czym miesięcznik ten został zlikwidowany. W ten sposób od 1 stycznia 2005 r. stałem się emerytem całą gębą. 
Nie piszę o tym, żeby się żalić, ani po to, żeby wypominać niedotrzymaną obietnicę. Jest to tło dla mojej dalszej działalności. 
Zupełnie nie odpowiadało mi niezajmowanie się niczym. Z kilkoma kolegami zaczęliśmy szukać dla siebie nowych możliwości pożytecznej działalności. W wyniku tych poszukiwań, powołaliśmy Fundację Polskich Niewidomych i Słabowidzących "Trakt". Zostałem wiceprezesem jej zarządu. Opracowałem statut, wszystkie niezbędne regulaminy oraz programy działania. Piszę "opracowałem", ponieważ ja rzeczywiście je opracowałem, napisałem i po przedyskutowaniu przez Radę Fundacji oraz przez Zarząd Fundacji naniosłem uzgodnione poprawki i uzupełnienia. Miałem więc co robić. Fundacja została zarejestrowana w marcu 2005 r. i zaczęła działalność. 
W ramach podziału pracy w Zarządzie Fundacji zająłem się zagadnieniami wydawniczymi. Począwszy od maja 2005 r. rozpoczęliśmy wydawanie "Biuletynu Informacyjnego Trakt", uruchomiliśmy stronę internetową Fundacji i listę dyskusyjną. Wszelkie opracowania związane z tymi przedsięwzięciami należały do moich obowiązków. Zostałem też redaktorem naczelnym "Biuletynu Informacyjnego Trakt" i redaktorem serwisu informacyjnego "Trakt". Miesięcznik redagowałem do końca 2008 r. Zredagowałem 43 numery, z czego 31 bez wynagrodzenia i 12 za pieniądze. Dodam, że kiedy zrezygnowałem z pracy w Fundacji i redagowania "BIT-u", były pieniądze na jego wydawanie i mój następca przez cały 2009 r. otrzymywał wynagrodzenie. Dopiero w 2010 r. zabrakło pieniędzy i "BIT" z trudem przetrwał do końca roku. Fundacja była zmuszona zaprzestać wydawania tego czasopisma. 
Całe życie bardziej odpowiadała mi praca, którą mogłem sam wykonywać. Mniej interesowały mnie zaszczytne funkcje, stanowiska i kierowanie pracą innych osób. Sytuację, która z tych względów, odpowiada mi całkowicie, stworzyłem sobie w styczniu 2009 r. Rozpocząłem wówczas wydawanie internetowego miesięcznika "Wiedza i Myśl". Tu potrzebuję pomocy niemal wyłącznie przy korekcie i adiustacji oraz, w mniejszym zakresie, przy wyszukiwaniu informacji w internecie. 
Wydawanie "WiM" rozpocząłem tylko przy pomocy żony. Obecnie mam już kilkoro stałych współpracowników i kilkoro raczej dorywczych. Kiedy zaczynałem tą działalność, dysponowałem około pięćdziesięcioma adresami mailowymi prenumeratorów "BIT". Numer, w którym ukaże się ten artykuł, jest już trzydziestym z kolei, a trafi do 883 prenumeratorów indywidualnych, do około 50 bibliotek, które prowadzą zbiory dla niewidomych, około 50 czytelników, którzy otrzymują "WiM" za pośrednictwem listy dyskusyjnej oraz do nieznanej mi liczby czytelników, którzy pobierają "WiM" w wersji dźwiękowej, w formacie mp3, w systemie DAISY. Dodam, że mój miesięcznik, którego jestem wydawcą i redaktorem naczelnym, ukazuje się bardzo regularnie - pod koniec każdego miesiąca na miesiąc następny. No i co bardzo ważne, miesięcznik wydawany jest bez kosztów. Wszystkie osoby, łącznie ze mną i moją żoną, za wykonywane prace nie otrzymują wynagrodzenia, a prenumeratorzy czasopismo otrzymują nieodpłatnie. 
Zatrzymałem się dłużej nad tą kwestią, nie tylko po to, żeby się pochwalić, chociaż uważam, że jest czym. "WiM" jest największym środowiskowym czasopismem o bardzo zróżnicowanej problematyce i nie ucieka w sprawy natury ogólnej. Wszystkie teksty dotyczą niewidomych i słabowidzących oraz osób niepełnosprawnych, ale w tym przypadku, tylko w takim zakresie, w którym dotyczą również osób z uszkodzonym wzrokiem, głównie przepisów prawnych i funkcjonowania PFRON-u. 
Opisałem swoje dokonania jako emeryta po to, żeby pokazać na tym przykładzie, jakie są możliwości, jeżeli się bardzo chce. Oczywiście, nie każdy może wydawać miesięcznik, nie każdy może kolekcjonować stare zegary, ale każdy może robić coś interesującego, a w wielu przypadkach, coś pożytecznego. Chciałem także pokazać, jak niekiedy środowisko nasze, głównie PZN odrzuca ludzi, którzy mogą wnieść coś wartościowego do jego dorobku. Proszę zwrócić uwagę na fakt, że na emeryturę poszedłem w wieku prawie 67 lat. Od tego czasu, nie licząc różnych prac organizacyjnych, kontynuowałem redagowanie : przez 4 miesiące "Biuletynu Informacyjnego" wydawanego przez PZN, przez 43 miesiące redagowałem "Biuletyn Informacyjny Trakt" i już przez 30 miesięcy redaguję "WiM". Razem jest to 77 miesięcy, czyli prawie 6 i pół roku. Nie wiem, jak długo jeszcze będę mógł wydawać "WiM", może rok, może dwa lata, a może tylko kilka miesięcy, ale to, co zrobiłem do tej pory, moim zdaniem, zasługuje na uwagę. Dodam, że w czasie tym, tj. w 2008 r. wydałem pozycję książkową - "Przewodnik po problematyce osób niewidomych i słabowidzących". 
Próbowałem też innej formy działalności. Włączyłem się w pracę zarządu mojego koła PZN. Niestety, szybko zrezygnowałem. Nie jest to taki rodzaj działalności, który mi szczególnie odpowiada. Nie w tym jednak główny powód rezygnacji. Szybko zorientowałem się, że w pracy zarządu nic zmienić nie można. Wszystko najlepiej wie przewodniczący, a pozostali członkowie zarządu są chyba jedynie dla zasady. Próbowałem np. doprowadzić do spotkania zarządu w godzinach, w których koło nie jest czynne i nie przychodzą interesanci. Chodziło mi o spokojne przedyskutowanie dalszej działalności koła. Przewodniczący stanowczo się sprzeciwił. Praca zarządu koła wyglądała tak - spotkania odbywały się w godzinach przyjęć interesantów. Ponieważ prawie wszystkie sprawy załatwiał przewodniczący, co chwila wychodził z zebrania, wracał po kilku lub kilkunastu minutach, i znowu wychodził, bo ktoś przyszedł. Cały zarząd czekał. I głównie na tym polegała jego praca. Dlatego chciałem to zmienić. Nie udało się. Doszedłem do wniosku, że jest to strata czasu, że czas ten potrafię lepiej spożytkować. Mogłem wprawdzie podjąć akcję przeciwko panu przewodniczącemu i to chyba skuteczną, ale pod warunkiem, że zostanę przewodniczącym. Na to ochoty nie miałem, bo wymagałoby chodzenia po sponsorach, proszenia o pieniądze... Nie lubię tego, więc zrezygnowałem. Uważam, że tego rodzaju działalność jest również potrzebna, ale nie leży ona w mojej naturze. 
Ilu jest ludzi, których PZN odrzucił, którzy mogliby jeszcze efektywnie pracować? Tego pewnie nikt nie wie, ale z pewnością jest ich sporo. 
Żeby jednak nie być jednostronnym, muszę zauważyć i to, że jest wiele osób, które czują się pokrzywdzone, mają żal i pretensje, że musieli odejść, chociaż nie mają do tego żadnych podstaw. Są tacy, którzy doskonale wiedzą, co trzeba zrobić, jak to zrobić i że mają to zrobić inni, broń Boże, nie oni. Są działacze-gadacze, którzy tylko potrafią zabierać głos na zebraniach i mówić na każdy temat, z zapałem i długo. Są ludzie, którzy nie potrafią się uśmiechać, uważają, że wiele mogą, a mogą tylko zgłaszać pretensje i żale, sączyć wokół swoje rozgoryczenie. Trudno znaleźć sensowne zajęcie dla tego typu osób. 
Jak znaleźć złoty środek? Jak nie dać zdominować całej działalności malkontentom, którzy tylko narzekać potrafią i mówić o swoich krzywdach, tych rzeczywistych i tych liczniejszych, urojonych? Jak nie dopuścić do marnowania możliwości osób, które mogą wiele, ale nie całkiem samodzielnie? Niełatwo odpowiedzieć na te pytania, a już na pewno nie w tym artykule. Tu chciałem tylko zwrócić uwagę na fakt, że jeżeli ktoś bardzo chce, wiele może i nie należy odrzucać jego chęci. 
Proszę tego nie traktować jako wylewania moich żali. Ja sobie poradziłem, robię to, co lubię i mam nadzieję, że potrafię to robić. Czuję się z tym dobrze i nie marzę o żadnych funkcjach społecznych, nie mówiąc już o pracy etatowej. Oczywiście, wolałbym, żeby z tej pracy były jakieś pieniądze, ale nie to jest najważniejsze. Mam emeryturę i mogę robić to, na co mam ochotę, a jeżeli jeszcze ludzie chcą z tego korzystać... Jest wspaniale. Te uwagi to tak pro publico bono. 
Oczywiście, praca redaktorska, chociaż przewyższa wymiar jednego etatu, nie wypełnia mi całego czasu. Nadal zostaje go trochę na inne zajęcia. 
Przede wszystkim czytam książki. Najczęściej lekturę łączę ze spacerami. Prawie codziennie wychodzę na około dwie godziny do lasku, który mam w odległości sześciu minut od domu, nazywam go swoją puszczą, chodzę i czytam książkę. Czytam też trochę prasy dzięki e-Kioskowi, rano słucham radia, wiadomości i komentarzy, wieczorem oglądam wiadomości w dwóch stacjach telewizyjnych, czasami jakieś spotkanie towarzyskie, częściej rodzinne, jakaś rozmowa. 
Codziennie przeglądam listę Typhlos, a wcześniej przeglądałem również listę dyskusyjną PZN przed jej zlikwidowaniem. Z komputerem gram w brydża. Oczywiście, wolałbym grać z ludźmi, ale skoro ich nie ma... Żałuję też, że nie mam partnera do szachów. Trudno, nie wszystko można mieć. 
I tak wygląda moje życie emeryta. Nie jest nudne, raczej bardzo aktywne, a może też pożyteczne - jeżeli tak, to i dobrze. 
 
 aaa 
2.2. Bieganie daje im radość 
Krzysztof Lech 
 
 Źródło: www.zyciewarszawy.pl 
 Data opublikowania: 04-05-2011 
 
O zwycięzcach XXI Biegu Konstytucji można znaleźć informacje w wielu mediach. Wygranymi są jednak wszyscy, którzy na sportowo czczą narodowe święta. Wśród nich też niepełnosprawni. 
 
Sebastian i Karolina Grzywaczowie wraz z psem Rollem na trasie 
 
Wtorkowy bieg ze startem na ul. Myśliwieckiej i metą w parku Agrykola (5 km) ukończyło 1741 osób z 2 tys., które wykupiły pakiety startowe. Tak jak przed rokiem zwyciężyli ci sami zawodowcy: mistrz Polski w półmaratonie z 2009 r. Mariusz Giżyński i najlepsza polska triathlonistka Maria Cześnik. Wygranymi byli jednak wszyscy, dla których połączenie biegania z obchodami święta narodowego jest czymś wyjątkowym. 
Sebastian Grzywacz z Pruszkowa trzy lata temu w wypadku stracił wzrok. Teraz pracuje jako operator wprowadzania danych, ale jego pasją jest bieganie. W Biegu Konstytucji wystartował z żoną Karoliną i psem Rollem. 
- Chcieliśmy pokazać, że niepełnosprawność nie wyklucza z aktywnego uprawiania sportu. Biegać można, nawet nie widząc trasy - wyjaśnia pan Sebastian. 
Przyszłą żonę poznał na tańcach. - Zatańczyliśmy tango i już zostaliśmy razem - mówi pani Karolina. Pies Roll rasy chesapeake bay retriever jest półtorarocznym, wyszkolonym przewodnikiem. Na co dzień pomaga panu Sebastianowi w życiu. W biegu przewodnikiem była jednak żona. 
- Roll tylko nam towarzyszył. To był jego pierwszy bieg, ale nieźle się spisał. Dostałem go miesiąc temu z fundacji Vis Maior - mówi z uśmiechem Sebastian Grzywacz. Z żoną biegają regularnie, nawet w maratonach. 
- Na trasie musimy biec tym samym tempem. Jak któreś z nas ma zadyszkę, to oboje musimy zwolnić - dodaje Karolina Grzywacz. 
Wyjątkowa para otrzymała od organizatorów biegu - Warszawskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji - nagrody, plecaki sportowe i prezenty od sponsorów. Nagrodę specjalną dostał też piesek Roll. Z rąk pani profesor Ewy Łętowskiej z Trybunału Konstytucyjnego, która była starterem biegu, otrzymał... kiełbaski z grilla. 
Nagrodę dla najwytrwalszego zawodnika wręczono jedynemu biegaczowi o kulach - Robertowi Pawłowiczowi (1668. miejsce) z Suchowoli koło Radzynia Podlaskiego, nazywanemu przez kolegów "Niezniszczalnym". 
- Od ponad 20 lat biegam za pomocą kul łokciowych na różnych dystansach, nawet do 30 km. Moim marzeniem jest pokonać maraton - mówił na podium po otrzymaniu nagrody Robert Pawłowicz. 
- Ze względu na porażenie mózgowe nie miałem łatwego dzieciństwa. Dzięki wielu życzliwym ludziom mogę realizować się w życiu poprzez sport - dodaje. 
- Bieg był znakomity. Na trasie pojawiło się wiele osób, dla których już sam start był nie lada wyzwaniem - podsumowuje Janusz Kopaniak, dyrektor WOSiR. 
- Podbieg na ul. Agrykola to masakra. Dobrze, że był na początku, bo później bym pewnie umarł - dzieli się wrażeniami Andrzej Supron, mistrz świata i Europy oraz wicemistrz olimpijski w zapasach. - Ja niestety nie jestem w formie, poza tym bolały mnie kolana. Łatwo nie było, ale najważniejszy był sam udział - dodaje Supron. W przyszłym roku organizatorzy chcą zmodyfikować trasę oraz zwiększyć limit uczestników nawet do 4 tys. osób, aby mógł wystartować każdy, kto zechce. 
 
 aaa 
2.3. Bieganie z przewodnikiem nie jest trudne 
Sławomir Cywka 
 
 Źródło: Lista dyskusyjna Typhlos 
 Data opublikowania: 2011-05-07 
 
Bieganie z przewodnikiem nie jest wcale aż tak trudne. Wystarczy kawałek sznurka lub smycz do telefonu komórkowego. Każdy kto chce, po najwyżej miesięcznym treningu, jest w stanie przebiec dystans pięciu kilometrów. 
Największym problemem jest stały przewodnik. Jeżeli jest, znikają wszelkie bariery. 
Włączyłem się do stowarzyszenia Bieg Opolski, o którym dowiedziałem się od kolegi, napisałem na ich forum i zostałem przyjęty. Biegam z nimi od roku i jest dobrze. 
Zainteresowanym radzę, żeby znaleźli stowarzyszenie biegowe w swoim mieście. Często stowarzyszenia takie mają fora internetowe. Można je wykorzystać, a powiem, że warto. 
Odkąd biegam czuję się lepiej i nic mnie nie boli. Zacząłem biegać, bo bolało mnie wszystko od siedzenia przed komputerem i chciałem się trochę poruszać. Myślałem, że będę biegał jakieś 400 m, najwyżej kilometr i tyle, a wystarczyło dwa tygodnie, czyli kilka treningów i byłem w stanie biegać 2 kilometry i więcej. Po miesiącu wystartowałem w zawodach na 10 kilometrów. Zachęcam każdego niewidomego do biegania. 
Trochę mnie męczy, kiedy ludzie mówią, że osoba niewidoma biega, i że są pełni podziwu. Próbuję ile się da to prostować i każdemu powtarzam, że z przewodnikiem ma się takie same szanse, jak inni biegacze. Przecież nogi najczęściej mamy zdrowe, więc nie ma za co nas podziwiać. Co innego osoby niepełnosprawne ruchowo. 
Myślę, że niewidomą osobę można podziwiać za samodzielne napisanie na komputerze, np. książki - bo bardzo łatwo o jakiś błąd nawet z Jawsem, to linia ucieknie, to się jakiś symbol czy wstawka pojawi niewiadomo skąd.Tak samo, skonstruowanie jakiegoś urządzenia czy napisanie programu komputerowego można podziwiać, ale nie za to, że biegają. Niewidomych biegaczy można podziwiać, ale na równi z innymi biegaczami, nie bardziej. 
Rozumiem, że dla widzących jest to wielkie halo, gdyż nie znają naszych możliwości. Ale my nie powinniśmy siebie podziwiać za proste czynności, gdyż nie sprzyja to naszej rehabilitacji. Odgraniczajmy czynności trudne od łatwych, a będzie po prostu normalnie. 
 aaa 
3. OKULISTYKA, WYNALAZKI, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE 
 
aaa 
3.1. Okulary przeciwsłoneczne 
 
Źródło: www.oko.info.pl 
 
 Wielokrotnie, idąc ulicą podczas słonecznego dnia, mrużymy oczy chroniąc je przed zbyt silnym światłem. Zamiast wykrzywiać twarz warto więc zaopatrzyć się w okulary słoneczne. 
 
DLACZEGO NOSIMY OKULARY PRZECIWSŁONECZNE? 
 
Jedną z podstawowych funkcji okularów przeciwsłonecznych jest wspomniane ograniczenie ilości światła docierającego do naszych oczu. Zdarza się bowiem, że do oka dociera wielokrotnie silniejsze światło niż jest to niezbędne do zapewnienia dobrego widzenia. Efekt taki, nazywany olśnieniem, może powodować ból oczu, a jego redukcja polega właśnie na ograniczeniu ilości światła wpadającego do oka. 
Innym ważnym powodem używania okularów przeciwsłonecznych jest ochrona naszego wzroku przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego, a w szczególności promieniowania ultrafioletowego (UV). 
Terminem ultrafiolet określa się światło, którego długość fali zawiera się w przedziale od około 200 do około 400nm. Jest to światło niewidzialne dla człowieka. Ochrona przed tego typu promieniowaniem jest ważna, ponieważ może być ono przyczyną wielu chorób z rakiem włącznie. 
Promieniowanie ultrafioletowe dzieli się na trzy zakresy: UVA (315-400nm) - może powodować zwiotczenie skóry i zmarszczki, 
UVB (290-315nm) - bywa przyczyną zaćmy, zwyrodnień siatkówki rogówki oka, oparzeń skóry, raka skóry UVC (200-290nm) - przy długotrwałej ekspozycji może być przyczyną raka skóry, jednak ze względu na to, że większość tego promieniowania jest absorbowana przez warstwę ozonową, jego wpływ na człowieka jest znikomy. 
Ważnym powodem, dla którego decydujemy się na noszenie okularów przeciwsłonecznych, jest też wyostrzanie obrazu. Zwykle zamglenie obrazu jest spowodowane rozproszeniem światła o najkrótszej długości fali (niebieskiego - zgodnie z prawami fizyki) na drobinach kurzu i pary wodnej w powietrzu. Eliminacja efektu rozmycia obrazu sprowadza się więc do ograniczenia przepuszczalności światła niebieskiego przez szkła okularów przeciwsłonecznych. 
Możemy też ograniczyć ilość światła czerwonego docierającego do naszych oczu, przez co wyeliminować ewentualne podrażnienie i uczucie suchości oczu. Należy jednak pamiętać, aby eliminacja poszczególnych składowych światła nie powodowała przekłamań kolorystycznych w obserwowanych obrazach. 
Częstą zaletą wielu okularów przeciwsłonecznych, docenianą szczególnie przez kierowców, jest redukcja odblasków od różnych powierzchni. Szkła takich okularów posiadają właściwości polaryzujące, przez co do oka dociera tylko światło o określonej płaszczyźnie polaryzacji - światło pochodzące tylko bezpośrednio ze źródła. Wszelkie odbicia światła, np. od karoserii samochodu, czy od powierzchni wody, są przez te okulary całkowicie eliminowane. 
Osoby cierpiące na wady refrakcji oczu docenią zapewne fakt możliwości noszenia przyciemnionych okularów korekcyjnych. Okulary takie mogą posiadać wiele ze wspomnianych właściwości, co powoduje, że konieczność używania szkieł korekcyjnych nie dyskryminuje w żaden sposób wobec ochrony wzroku przed światłem słonecznym. Szczególnym typem takich okularów są okulary fotochromatyczne, zmieniające natężenie swego zabarwienia pod wpływem padającego nań promieniowania słonecznego. Im mocniej świeci słońce tym okulary te są ciemniejsze i przez to przepuszczają mniej światła. W zaciemnionych pomieszczeniach stają się niemal całkowicie bezbarwne. Nie działają jednak zbyt dobrze za szklanymi zasłonami, jakimi są min. szyby samochodowe, dlatego okulary takie nie są polecane dla kierowców. 
 
 PODSUMOWUJĄC 
 
Okulary przeciwsłoneczne powinny poprawiać komfort widzenia, eliminować zmęczenie wzroku, ograniczać zamglenie obrazów, wzmacniać kontrast przy jednoczesnym zachowaniu rzeczywistych relacji kolorów, chronić oczy przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego i oczywiście sprostać wymogom mody, elegancji i naszego gustu. 
 
 KUPUJEMY OKULARY PRZECIWSŁONECZNE 
 
Kupując okulary przeciwsłoneczne zwróćmy uwagę na: 
* redukcję promieniowania UVA i UVB w zakresie 99-100. Nie chodzi tu jednak o naklejkę informującą nas o tym fakcie, ale o faktyczne właściwości szkieł, 
* przeznaczenie okularów i zgodnie z nim dobrać przyciemnienie okularów w normalnych warunkach wystarczające jest przyciemnienie 25%, na narty lub nad jezioro należy wybrać okulary przyciemnione około 50 procent. Nie należy używać okularów przyciemnionych powyżej 50% bez konsultacji z lekarzem, ewentualną jazdę samochodem, wędkowanie itp. aby zastanowić się nad wyborem szkieł polaryzujących czy wyostrzających obrazy, pamiętając o konieczności zachowania wyraźnych, rzeczywistych relacji kolorystycznych 
* wielkość oprawek - obecnie modne są stosunkowo małe oprawki, które nie zasłaniają całego oka i światło słoneczne zupełnie swobodnie dociera do jego wnętrza omijając szkła w takich przypadkach celowe jest używanie np. dodatkowego nakrycia głowy. 
 
 aaa 
3.2. Elektroniczne okulary ze zmianą ostrości 
Grzegorz Młodawski 
 
 Źródło: http://technologie.gazeta.pl 
Data opublikowania: 2011-04-29 
 
 Często jest tak, że ludzie z wadą wzroku zmuszeni są do noszenia ze sobą dodatkowych par okularów, na przykład do czytania. To już przeszłość. 
zeszłym miesiącu, na targach Inerternational Vision Expo East w Nowym Jorku, firma PixelOptics zaprezentowała efekt 12-letniej pracy - pierwsze elektroniczne okulary z cienką warstwą płynnego kryształu umieszczoną w soczewkach. Rozwiązanie to umożliwia zmianę ostrości widzenia w mgnieniu oka, co szczególnie ułatwi życie osobom potrzebującym oddzielnych par okularów do czytania i codziennego funkcjonowania. 
Co pierwsze rzuca się w oczy, to że emPower nie wyglądają jak okulary wyjęte wprost z filmu science fiction. Użytkownik ma do wyboru ustawienia automatyczne, jak i manualne. W pierwszym przypadku wystarczy pochylić głowę do przodu, aby okulary przestawiły się w tryb czytania. Żeby powrócić do poprzedniego trybu wystarczy podnieść głowę. Użytkownik ma także możliwość manualnego sterowania okularami, poprzez dotykanie oprawki, co pozwala na samodzielne dobieranie optymalnych ustawień ostrości do danej sytuacji. 
emPower są oczywiście zasilane bateriami, które po naładowaniu na specjalnej podstawce pozwalają na używanie ich od 2 do 3 dni. 
Producent okularów zapewnia, że jeśli chodzi o dobór oprawek, to z tym nie będzie najmniejszego problemu. Opracowane przez PixeOplOptics soczewki mogą być zamontowane w „obudowie” z dowolnego tworzywa, dzięki czemu w praktyce okulary nie wyróżniają się niczym wyjątkowym w porównaniu do współczesnych oprawek. Co równie ważne, emPower ważą praktycznie tyle samo co normalne okulary i są wodoodporne. 
Okulary trafią do sprzedaży w Stanach Zjednoczonych tego lata. Początkowo ceny, zaczynające się od 1000 dolarów, mogą być jednak odstraszające dla przeciętnego Kowalskiego. Ale tak to już jest z nowymi wynalazkami. 
(za: Mail Online) 
 
 aaa 
3.3. W ciągu kwadransa stuletnia pani Maria odzyskała ostrość widzenia! 
Daria Klimza-Stępień 
 
Źródło: Tokfm.plhttp://katowice.gazeta.pl 
Data opublikowania: 2011-05-10 
 
Stuletnia pani Maria odzyskała ostrość widzenia. Jako jedna z najstarszych osób w Polsce, która pomyślnie przeszła operację usunięcia zaćmy z wszczepieniem soczewki. Zabieg wykonali lekarze z bielskiej kliniki okulistycznej. Operacja trwała 15 minut. Przeprowadziła ją kierownik medyczny kliniki Okulus w Bielsku Białej dr Iwona Filipecka. 
Podkreśla, że wiek nie stanowi problemu, a ryzyko jest niewielkie. 
- Cięcie jest małe 2 mm, w związku z tym nie zakładamy szwów. Okres rekonwalescencji jest bardzo szybki, rana się goi szybko - tłumaczy dr Filipecka. 
Odzyskanie ostrości widzenia trwa około doby. Dla pani Marii to wielka radość. Od blisko roku prawie nic nie widziała na jedno oko. A ponieważ dużo czyta i ogląda telewizję, sama zgłosiła się do lekarza. 
- W naszym społeczeństwie jest tak przyjęte: "Ach, już mam swoje lata, po co się mam operować?" Ta pacjentka podeszła do tego inaczej. I całe szczęście - dodaje kierownik kliniki. 
Z pacjentką nie udało się porozmawiać, bo nie pozwolili na to lekarze. Nieoficjalnie wiadomo, że Maria namawia teraz do wizyty w klinice swoją 101-letnią siostrę. 
Zabieg jest refundowany przez NFZ. 
 
aaa 
3.4. Z iPada skorzystają niewidomi? 
Krzysztof Pielesiek 
 
 Źródło: Gazeta.pl 
Data opublikowania: 04.05.2011 
 
Dwoje projektantów - Kikki Tham Sterner i Johan Ollas - przygotowało projekt specjalnej nakładki na tablet firmy Apple. Teoretycznie pozwoli ona osobom niewidomym korzystać z tego urządzenia. 
iSense to nazwa specjalnej powłoki na iPada, która pozwala osobom niewidomym korzystać z tego tabletu. Powłoka ta składa się z "bąbelków" reagujących na natężenie padającego na nie światła. Kiedy trzeba, mogą one podnosić się, by tworzyć kształty, które da się wyczuć opuszkami palców. 
Niestety, póki co cały projekt jest jedynie formą demonstracji pomysłu projektantów. Nie wiadomo jeszcze jaki materiał nadaje się do stworzenia takiej powłoki. Sam pomysł jest interesujący i przydatny. Można więc liczyć na to, że w przyszłości w ręce niewidomych wpadnie prawdziwy iSense. 
 
 aaa 
3.5. Orange ułatwia obsługę telefonu osobom niewidzącym i starszym 
Łukasz Szewczyk 
 
Źródło: www.orange.pl - TAGI: Orange 
Data opublikowania: 2011-05-10 
 
 Grupa TP stworzyła Asystenta NN, specjalną aplikację dla osób niewidzących, niedowidzących i starszych, która ułatwia korzystanie z telefonu komórkowego. 
Aplikacja wykorzystuje do obsługi telefonu udźwiękowione menu. Umożliwia też rozpoznawanie kolorów, kierunku źródła światła oraz daje możliwość zlokalizowania swojej pozycji poprzez GPS. 
- Stworzenie aplikacji Asystent NN jest kolejnym przykładem zaangażowania Grupy TP w tworzenie przyjaznych rozwiązań dla ludzi starszych oraz osób z niepełnosprawnościami. 
Staramy się, by żaden z naszych klientów nie został dotknięty wykluczeniem cyfrowym i wszyscy mogli w pełni korzystać z naszych nowoczesnych usług i produktów - uważa Maciej Witucki, prezes Grupy TP. 
Asystent NN to mówiący telefon komórkowy. Wykorzystanie zintegrowanego syntezatora mowy, umożliwia odczytywanie tekstów pojawiających się na ekranie telefonu oraz plików pomocy wyjaśniających działanie poszczególnych funkcji. Dzięki kamerze wbudowanej w telefon możliwe jest też rozpoznawanie kolorów czy kierunku źródła światła. Natomiast GPS pozwala na wysłanie do wskazanej wcześniej osoby, np. rodziny czy opiekuna, wiadomości SMS określającej współrzędne miejsca, w którym przebywa użytkownik telefonu. Zastosowanie dużych czcionek oraz kontrastowych barw menu ułatwia korzystanie z telefonu także przez osoby starsze. 
Aplikacja obsługuje język polski i angielski (wymagane są odpowiednie syntezatory mowy). 
Asystent NN dostępny jest w bardzo konkurencyjnej cenie, miesięczny abonament to zaledwie 11, 07 zł. Cena jest tak niska m. in. dzięki użyciu darmowego syntezatora Nokia. Właśnie dlatego aktualnie program obsługuje modele telefonów tej firmy. Są to Nokia 6210 Navigator, 6220 Classic i E75. 
Usługę pobiera się wysyłając SMS o treści NXMLT44044 na numer 7929. 
Program powstał w Orange Labs Grupy TP we współpracy z naukowcami z Zakładu Elektroniki Medycznej Politechniki Łódzkiej, z którą Grupa TP pracuje nad rozwiązaniami zapobiegającymi wykluczeniu cyfrowemu osób z niepełnosprawnościami. Aplikacja była też testowana przez osoby niewidome. Wcześniej wspólnie z pracownikami tej uczelni TP opracowała program b-Link, który umożliwia korzystanie z komputera osobom z niepełnosprawnościami ruchowymi wyłącznie za pomocą mrugnięć powiekami. Program jest bezpłatny i bardzo prosty w obsłudze. Do tej pory z naszych stron internetowych ściągnęło go już blisko 16 tys. osób. W tym 12 895 polską wersję aplikacji, 2 296 wersję francuską i 672 angielską. 
 
 aaa 
3.6. Dwa nowe portale dla naszego środowiska 
Sylwester Piekarski 
 
Źródło: Lista dyskusyjna Typhlos 
Data opublikowania: 2011-05-05 
 
Dzisiaj, tj. w dniu walki z dyskryminacją osób niepełnosprawnych zostały uruchomione dwa duże portale. 
Pierwszy to Akademicka Biblioteka Cyfrowa dostępny pod adresem: 
www.abc.uw.edu.pl 
- jest to biblioteka kierowana przede wszystkim do studentów, ale nie tylko. Nowością w tym przedsięwzięciu jest wspólne gromadzenie zbiorów przez kilka dużych polskich uczelni. Obecnie bibliotekę zasilają zbiorami uczelnie: Uniwersytet Adama Mickiewicza, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Akademia Górniczo-Hutnicza i Uniwersytet Warszawski. Miejmy nadzieję, że z czasem uczelni będzie więcej. Natomiast Biblioteka na CNIN zostanie zamknięta. 
Drugi, to portal edukacji włączającej, mający na celu wspieranie rodziców dzieci niepełnosprawnych, oraz nauczycieli szkół ogólnodostępnych, w których pobierają naukę dzieci niepełnosprawne. Portal jest dostępny pod adresem: 
www.abcd.edu.pl 
Zbiory będą, tak jak obecnie, dostępne w większości w rtf i txt. Mogą też być inne formaty, trudniej dla nas dostępne, jak pdf, ale przyjęliśmy, że ze względu na uniwersalność i brak utraty formatowania dokumentu, podstawowym formatem jest rtf. 
Oczywiście, książki, które były w txt nie będą formatowane do rtf, bo nie miałoby to sensu. 
Poza tym udostępnimy nasze książki audio, które były w standardzie Libra, ale zostaną przekonwertowane na Daisy. 
 
 aaa 
4. ROZMOWA MIESIĄCA 
 
 aaa 
4.1.Ze Stanisławem Leonem Machowiakiem rozmawia Stanisław Kotowski 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
S.K. - Szanowny Panie Stanisławie! Jest Pan poetą z bogatym dorobkiem literackim. Pańskiej twórczości poświęcono wiele recenzji, esejów i innych opracowań. Czytelnicy "Wiedzy i Myśli" mieli okazję zapoznać się z jedną z recenzji, którą opublikowaliśmy w numerze 3(25)/2011 "Wiedzy i Myśli". Twórczość jednak i jej ocena to jeszcze nie człowiek, który ją tworzy. Oczywiście, warunki jego życia, doświadczenia, ludzie, z którymi się spotyka itp., mają wpływ na twórczość każdego artysty. 
Pan jest poetą. Z pewnością Pańskie życie, brak wzroku, trudności z tym związane musiały wywrzeć wpływ na uprawianą twórczość, na poezję. Czym innym jest ocena czyjegoś dorobku, a czym innym ocena własna. Jeżeli Pan pozwoli, porozmawiamy o wpływie Pańskich doświadczeń na wiersze. 
 
S.M. - Chętnie opowiem czytelnikom o wszystkim, co wiąże się z moim życiem i moją twórczością. 
 
S.K. - Dziękuję. Zanim jednak przystąpimy do śledzenia Pańskich losów, dobrze będzie, jeżeli zechce Pan przedstawić pokrótce swój dorobek literacki. Wówczas łatwiej będzie nam rozmawiać. 
 
S.M. - Myślę, że lepiej będzie, jeżeli najpierw omówię pokrótce swoją drogę do poezji, a następnie wymienię tytuły moich tomików poezji. 
 
S.K. - Proszę bardzo. Zacznijmy zatem od początku. 
 
S.M. - Jako poeta zadebiutowałem jeszcze przed maturą w piśmie "Weteran". Wtedy ukazały się po raz pierwszy moje wiersze drukiem, ale pisałem je już dużo wcześniej. Wystąpiłem z recytacją własnej poezji na ogólnopolskim zlocie inwalidów w Sierakowie. Wówczas moimi wierszami zainteresował się redaktor naczelny "Weterana", niestety, nie pamiętam jego nazwiska, bo był to rok 1963. Był to początek mojej poetyckiej drogi. 
W roku 1965 odważyłem się złożyć maszynopis swoich wierszy w Wydawnictwie Poznańskim. Nie zyskały one jednak uznania wydawcy, ale były to też czasy, że nie każde nazwisko mogło się pojawić na łamach wydawniczych. Przez dziesięć lat starałem się o wydanie mojej poezji w tej oficynie, lecz bez skutku. Nie załamałem się, przeciwnie, zezłościła mnie ta sytuacja. Złożyłem więc ten sam maszynopis w stołecznej Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. Uzyskałem obietnicę, że tomik się ukaże, ale po trzech latach zwrócili mi go bez jakiegokolwiek wyjaśnienia. 
 
S.K. - To rzeczywiście można było się załamać i zrezygnować z pisania wierszy. Pan jednak wytrwale dążył do celu. O tym, że było to skuteczne dążenie, świadczą późniejsze Pańskie osiągnięcia. Jak doszło do przełomu w tych staraniach? 
 
S.M. - Osoba niepełnosprawna, jeżeli ma ambicje artystyczne, musi być bardzo wytrwała, uparta i konsekwentna w dążeniu do celu. Ja musiałem wyrzucić z siebie temat ślepoty, co robiłem usilnie w tekstach pierwszego i drugiego tomiku. Myślałem, że uda się ten temat zamknąć, ale niestety, powraca on bardzo często w moich wierszach. 
 
S.K. - To zrozumiałe, że Pańska niepełnosprawność nie daje o sobie zapomnieć i przenika do Pańskiej twórczości. A odnośnie wytrwałości itp., takie cechy powinny chyba charakteryzować każdego twórcę. 
 
S.M. - Tak, ale niewidomego, słabowidzącego czy z inną niepełnosprawnością jeszcze w większym stopniu. 
 
S.K. - A więc, co Pan zrobił, kiedy dostał Pan zwrot swego maszynopisu? 
 
S.M. - Pomyślałem - pies z wami tańcował i wysłałem ten sam maszynopis do wówczas najbardziej renomowanego wydawnictwa, czyli do "Czytelnika". I skończyło się pasmo niepowodzeń. Tu wreszcie trafiłem na bardzo życzliwego mi człowieka i zrozumienie. Był nim Klemens Górski, który bardzo życzliwie zainteresował się moją twórczością. Dzięki tej życzliwości w "Czytelniku" wyszły dwa moje tomy wierszy - pierwszy w roku osiemdziesiątym drugim "Noce ze słońcem", a w osiemdziesiątym szóstym "I było światło". Krytyka bardzo życzliwie przyjęła te tomiki. Teraz poczułem się w pełni poetą. 
 
S.K. - Wszędzie trzeba trochę życzliwości. Sam talent nie zawsze wystarczy, żeby się przebić, żeby zyskać uznanie. Dobrze, że trafił Pan na Klemensa Górskiego. Później już pewnie poszło łatwiej. Proszę wymienić pozostałe Pańskie tomiki poezji. 
 
S.M. - W czasie studiów i później wydałem 28 tomów poezji. W Bibliotece Narodowej znajdują się następujące moje książki: 
1. Barwy ciemności wyd. 2004 
2. Do światła. Poezje wybrane wyd. 1998 
3. Epitafia wyd. 1993 
4. Góry nad górami wyd. 1993 
5. Góry jak ołtarze wyd. 2007 
6. I było światło wyd. 1986 
7. Jak krzyk milczenia wyd. 1990 
8. Listy bez odpowiedzi wyd. 1999 
9. Matki w kwiatach wyd. 1997 
10. Między żywiołami wyd. 1995 
11. Niech milczą słowa wyd. 1992 
12. Noce ze słońcem wyd. 1982 
13. Słowem- światłem 1991 
14. Światło na rozdrożach 1997 
15. Światło przed słowem 1994 
16. Światło zapisane wiersze 1993 
17. Święci wśród nas 1992 
18. Tak ich zapamiętałem 1988 
19. W królestwie wichrów wyd. 1992 
20. W mieście ratuszowych koziołków 3 wydania wyd. 1996, 1980, i 2003 r. 
21. W oczach ciemności wyd. 2001 
22. Gostyń w poezji wyd. 2000 
23. Rozrastasz się we mnie słoneczną młodością wyd. 2000 
24. Podniesiony z kolan wyd. 2008r. 
25. Dzieciom myszki i ptaszki niosą wiersze i fraszki wyd. 2007 r. 
26. Śmiercią niepokonani wyd. 2008 r. 
27. Ze światłem jest to wybór wierszy 
św. Wojciech 2010 r. 
28 "Psalmy" /nakładem własnym/ 
oraz cztery kompakty z wyborem wierszy. 
Dodam, że za dwie książki dla dzieci - "W mieście ratuszowych koziołków" i za dalszą twórczość dla dzieci, na ich wniosek do Kapituły Orderu Uśmiechu w 2000 r., otrzymałem to zaszczytne odznaczenie, czyli Order Uśmiechu. Byłem drugim niewidomym kawalerem tego Orderu. 
Wiele moich tomików na kasetach magnetofonowych znajduje się w Bibliotece Centralnej PZN. Ostatnio Jacek Kiss nagrał tomik, który ukazał się w ubiegłym roku w Księgarni św. Wojciecha. Jest to wybór moich wierszy pt. "Ze światłem", który jest dedykowany "Przyjaciołom moim nadwidzącym niewidomym". Jest to spora książka, bo liczy 235 stron. 
Wkrótce znany aktor, a mój dobry przyjaciel, Wiesław Komasa nagra moje psalmy. Będzie to kolejny zbiorek udostępniony niewidomym. 
 
S.K. - Jest to imponujący dorobek. Serdecznie gratuluję w imieniu naszych Czytelników i we własnym. 
 
S.M. - Dziękuję. 
 
s.K. - Czy któryś ze swoich tomików lubi Pan szczególnie? 
 
S.M. - Tak, są to dwa tomiki, które dedykowałem mojej żonie Zofii, czyli: "Noce ze słońcem" i "Niech milczą słowa". Moja wspaniała żona jest moją dobrą wróżką, aniołem i całym moim dobrem. Na tym drugim tomiku zamieściłem dedykację - "Żonie za niebo cierpliwości". 
 
S.K. - Pańskiej żonie życzę, żeby nigdy nie zabrakło jej cierpliwości, a Panu, żeby nie zabrakło "nieba" i poetyckiego natchnienia. 
 
S.M. - Dziękuję w imieniu żony i własnym. 
 
S.K. Teraz proszę opowiedzieć nam o swoim życiu. 
 
S.M. - Urodziłem się we wsi Lubonia koło Leszna. Wieś ta ma tradycje poetyckie, może dlatego realizuję się w poezji. Jej właścicielem był Franciszek Dzierżykraj Morawski - znany poeta, tłumacz i sponsor twórczości poznańskiego poety Ryszarda Berwińskiego. W dworze Morawskiego gościł również Adam Mickiewicz. 
S.K. - Rzeczywiście, we wsi z takim tradycjami, z pewnością atmosfera nasycona jest poezją. 
 
S.M - To chyba jednak nie miało bezpośredniego wpływu na moje zamiłowanie do poezji. Zanim jednak zacząłem się nią zajmować, jako chłopiec nasłuchałem się dużo książek i recytacji wierszy, które czytała i recytowała mi babka. Musiałem rosnąć, uczyć się i zdobywać życiowe doświadczenia, a to nie było takie proste. Nauka w szkole podstawowej nie była łatwa, bo już wtedy pojawiły się poważne kłopoty ze wzrokiem. Do szkoły podstawowej uczęszczałem w Luboni, ale ostatnią klasę ukończyłem w Pawłowicach i wtedy napisałem swój pierwszy wiersz. 
Po ukończeniu szkoły pojawiły się nowe trudności. Nie mogłem otrzymać żadnej pracy, a do mocno osłabionego wzroku dołączył się niedowład ręki. Z pomocą przyszedł mi ksiądz Henryk Kamiński. Był on rektorem niższego Seminarium Duchownego na Świętej Górze w Gostyniu. Zatrudnił mnie, najpierw na zaszczytnym stanowisku gońca, a następnie jako pracownika administracji. Wzrok mój ciągle się pogarszał. Nie chciałem się jednak poddać przeciwnościom losu i zostałem aktorem w amatorskim zespole teatralnym "Immaculata", który założył wspomniany już kapłan Henryk Kamiński. Zespół ten wystawiał Misterium Męki Pańskiej, z którym jeździliśmy niemal po całym kraju. 
Ponieważ wzrok mój ciągle się pogarszał, wstąpiłem do Polskiego Związku Niewidomych. PZN skierował mnie na kurs rehabilitacji zawodowej do Bydgoszczy. Po ukończeniu szkolenia zostałem zatrudniony w Spółdzielni Niewidomych "Sinpo" w Poznaniu. W spółdzielni tej pracowałem jako robotnik w dziale metalowym przy wyrobie siatki parkanowej przez okrągłych dziesięć lat, a potem przez następne cztery lata przy maszynach tłocznych. 
Praca mi jednak nie wystarczała i podjąłem naukę w liceum wieczorowym im. Marcinkowskiego. Zamieszkałem w czymś, co nieudolnie usiłowało udawać pokój. Tak naprawdę, sypiałem w korytarzu, a uczyłem się we wspólnej kuchni. Wówczas nie było komputerów i prawie nie było podręczników w brajlu. Korzystałem więc głównie z pomocy lektorów i magnetofonu marki "Tonette". To naprawdę nie był łatwy okres w moim życiu. Miałem chwile załamania, ale zawsze potrafiłem się otrząsnąć i robić swoje. Zdałem pomyślnie maturę w liceum korespondencyjnym przy ulicy Mylnej w Poznaniu. Po maturze nadal pracowałem w spółdzielni na stanowisku robotniczym i podjąłem studia zaoczne na wydziale polonistyki Uniwersytetu Poznańskiego. 
 
S.K. - To nasze drogi życiowe są podobne. Mamy doświadczenia w pracy, w charakterze uprzywilejowanej wówczas klasy robotniczej, naukę w uciążliwych warunkach, w pokonywaniu trudności i przelewaniu myśli na papier. Ale są też różnice. Pan jest artystą słowa, a ja rzemieślnikiem. Różnimy się i tym, że ja kończyłem studia stacjonarne, a Pan zaoczne. 
Z pewnością dla osoby z uszkodzonym wzrokiem, studia zaoczne nie są najłatwiejszą formą zdobywania wykształcenia. Jak to wyglądało w Pańskim przypadku? 
 
S.M. - Nie było aż tak źle. Na Uniwersytecie spotkałem wspaniałych wykładowców i wspaniałych ludzi, którzy wywarli wielki wpływ na mój rozwój literacki. Szczególnie duży wpływ na mój rozwój wywarli profesorowie: Jerzy Ziomek, Edward Balcerzan, Edward Pieścikowski, Tadeusz Witczak i asystentka Maria Adamczyk. Pracę magisterską pisałem u profesora Balcerzana. W pracy magisterskiej połączyłem zainteresowania poezją z twórczością radiową. Jej tytuł - "Struktura radiowej audycji poetyckiej". Przez dwa lata słuchałem wszystkich audycji poetyckich w polskim radiu. W ten sposób zbierałem materiały do mojej pracy. 
 
S.K. - Witam Pana Magistra! Po ukończeniu studiów, mam nadzieję, że nie obsługiwał Pan już tych maszyn tłocznych? 
 
S.M. - Nie, najpierw pracowałem jako kierownik do spraw kultury w ZO PZN w Poznaniu i na pół etatu w Rozgłośni Polskiego Radia w Poznaniu. 
Kolejnym, ważnym etapem mojego życia była praca pedagogiczna w ośrodku szkolno-wychowawczym dla Dzieci Niewidomych w Owińskach. Tam mogłem, wreszcie, realizować wszystkie swoje pomysły pedagogiczne i twórcze. Na takie możliwości czekałem przez całe trzydzieści lat. Sprowadzałem na spotkania z młodzieżą pisarzy, aktorów, filmowców i dziennikarzy, organizowałem konkursy czytelnicze. Szkoła wówczas bez przerwy tętniła życiem artystycznym. W Owińskach przepracowałem siedemnaście lat i często z ogromnym sentymentem wracam do tego okresu. 
 
S.K. - No, można powiedzieć, że miał Pan bogate życie zawodowe. A czy i w działalność społeczną się Pan angażował? Dla mnie jest to sprawa ważna i pytam o to swoich rozmówców. 
 
S.M. - Owszem, przez dwie kadencje byłem członkiem Krajowej Rady Kultury Niewidomych w Warszawie - w ten sposób Zarząd Główny PZN docenił mój kilkudziesięcioletni wkład w krzewienie kultury w środowisku niewidomych. Pracując w Spółdzielni przez 10 lat byłem jedynym recytatorem i występowałem z recytacjami niemal na wszystkich imprezach kulturalnych, które organizowano w ZO PZN i w Spółdzielni. Zrezygnowałem z tej funkcji, kiedy podjąłem studia, bo nie wyrabiałem już czasowo, ale na to miejsce postawiłem bardzo zdolnego kolegę z takim zamiłowaniem, a był to Roman Ludwiczak. Teraz bardzo chętnie spotykam się z czytelnikami mojej poezji, przede wszystkim z młodzieżą. To również jest działalnością społeczną, efektywną formą popularyzacji możliwości rehabilitacyjnych osób niewidomych i słabowidzących. Ciągle jeszcze odbywam wiele takich spotkań. 
 
S.K. - Czy mógłby Pan powiedzieć, jak często spotyka się z czytelnikami i szacunkowo, ile tych spotkań było? A może przytoczyłby Pan jakieś interesujące reakcje na spotkanie z niewidomym poetą. 
 
S.M. - W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych odbywałem w ciągu roku około siedemdziesiąt spotkań autorskich w szkołach i w bibliotekach, najmniej, i to z przykrością trzeba powiedzieć, w ośrodkach dla niewidomych, w niektórych z nich nie byłem ani razu. 
Nie zliczę spotkań ani ich uczestników. Było ich naprawdę dużo i nie wszystkie pamiętam. Dużą przyjemność sprawili mi, np. uczniowie II Liceum Ogólnokształcącego w Poznaniu, którzy wystawili spektakl, złożony z moich wierszy. Było to bardzo piękne i przejmujące widowisko. Mam nadzieję, a uczestnicy to potwierdzają, że moje spotkania autorskie nie mają nic z rutyny ani ze sztampy, że są interesujące. Zresztą zamierzam o swoich spotkaniach z czytelnikami napisać książkę. 
W tym miejscu dodam, że świetnie czuję się z dziećmi. Żona również je bardzo lubi. Może bierze się to stąd, że moja małżonka pracowała w przedszkolu, a ja w Owińskach. Mamy więc bogate doświadczenia i potrafimy zjednywać sobie i kochać dzieciaki. Jest to piękne, bo w drugim człowieku jest dobroć, jest miłość, jest Bóg. 
 
S.K. - Bez wątpienia, jest to bardzo wartościowa działalność społeczna. Przyczynia się Pan do poprawy wizerunku osoby niewidomej w społeczeństwie. Moim zdaniem, szczególnie cenne pod tym względem, są spotkania z młodzieżą. 
Powiedział Pan o stopniowej utracie wzroku. Jak obecnie sprawa ta wygląda, jaki jest stan Pańskiego wzroku? 
 
S.M. - Moje prawe oko jest całkowicie ślepe, nieużyteczne, a w lewym mam poczucie światła, ale nie rozpoznaję osób, ni rzeczy, niczego co jest mniejsze od słonia. 
 
S.K. - Jakie techniki pracy Pan stosuje, czym się posługuje, w jaki sposób korzysta z niezbędnych materiałów fachowych? 
 
S.M. - Posługuję się białą laską i korzystam z lektorów, posługuję się komputerem z syntezatorem mowy. 
 
S.K. - Co uznaje Pan za ważne, może najważniejsze dla swojej twórczości? 
 
S.M. - Nie jest łatwo odpowiedzieć na to pytanie. Jest tu wiele ważnych czynników. Najważniejsza jest jednak wspaniała atmosfera w domu, którą stworzyła mi żona. Mam też grupę wiernych przyjaciół, którzy wspomagają mnie na co dzień. To jest również niezmiernie ważne. 
 
S.K. - Jak widzę, dużą rolę i znaczenie w swoim życiu przyznaje Pan ludziom, żonie i przyjaciołom. To piękna cecha, docenianie przyjaźni, pomocy i zrozumienia. To świadczy o wrażliwości i o człowieczeństwie. Mówię tak, bo odniosłem wrażenie, że nie jest Pan Zosią samosią. 
 
S.M. - No, chyba nie. 
 
S.K. - Nie wspomina Pan o dzieciach. Czy nie mają Państwo dzieci? 
 
S.M. - Dwukrotnie mieliśmy taką nadzieję i radość, ale na nadziei się skończyło. Może właśnie dlatego wszystkie dzieci, z którymi spotykam się na spotkaniach autorskich są moje. Ale mamy i nieformalnie przybraną córkę. Małżonka przez szereg lat opiekowała się małą Olgą, a zaczęła tę opiekę, kiedy Olga miała 5 miesięcy. Każdego dnia przynoszono ją do nas i tak zostaliśmy ciocią i wujkiem, prawie jak rodzicami. Z dumą mogę powiedzieć, że nasza Olga jest najlepszą na świecie dziewczyną, teraz dorosłą kobietą. Ma już 33 lata. Mogłaby zapomnieć o pomocy i opiece mojej żony - tak było to dawno, a ona traktuje nas, a szczególnie moją żonę, jak swoją mamę, kocha ją bezgranicznie. Olga właśnie od kilku dni jest w Poznaniu ze swoimi synkami Adasiem i Zakiem, jeden ma 6 a drugi dwa latka, Są u rodziców, jej tata jest profesorem na UAM, a mama na rencie. U nas Olga bywa w odwiedzinach z chłopcami. Zawsze, kiedy przebywa w Polsce nas odwiedza, a ze Stanów Zjednoczonych często z nami rozmawia telefonicznie. Ciągle, po tylu latach, jesteśmy dla niej ciocią i wujkiem, jesteśmy dla niej prawie jak rodzice. 
 
S.K. - Co lubi Pan robić w czasie wolnym, w którym nie ma Pan natchnienia twórczego? Jakie są Pańskie zainteresowania poza poezją? 
 
S.M. - Chciałem już powiedzieć, że przeglądam z żoną klasery zebranych znaczków, ale tych pozbyłem się już czas jakiś, wychodzę więc na krótkie spacery, słucham książek mówionych, wychodzę z żoną po zakupy i szukam tematów do pisania. 
 
S.K. - Jakie ma Pan plany na przyszłość poza napisaniem książki o swoich spotkaniach z czytelnikami? 

S.M. - Bardzo chciałbym wydać dwie kolejne książki dla dzieci, których maszynopisy od dwóch, trzech lat czekają na wydanie, tylko nie mogę znaleźć sponsorów. Jest to maszynopis o Gdańsku, jakby wierszowany przewodnik po tym mieście "Miasto w Trójzębie Neptuna" i maszynopis "Boże narodzenie w Moim Mieście". 
 
S.K. - Co chciałby Pan powiedzieć młodym niewidomym i słabowidzącym, którzy marzą o pisaniu wierszy i szerzej dzieł literackich? 
 
S.M. - Żeby nie poddawali się przeciwnościom i trudnościom i żeby starali się dużo czytać. 
 
S.K. - Dziękuję za bardzo interesującą rozmowę. Mam nadzieję, że Czytelnicy "Wiedzy i Myśli" również ją tak ocenią. Życzę dalszych sukcesów twórczych, wydania jeszcze wielu tomików poezji i wszystkiego najlepszego. Łączę serdeczne pozdrowienia dla Pańskiej żony. 
·	Stanisław Kotowski 
 
 *** 
Z ostatniej chwili 
 W dniu 24 maja br. odbyła się uroczystość, w czasie której Stanisław Leon Machowiak otrzymał Odznakę Honorową za Zasługi dla Województwa Wielkopolskiego. Odbyła się bogata impreza artystyczna, na którą złożyły się również recytacje wierszy Pana Stanisława. 
Serdecznie gratulujemy. 

aaa 
4.2. Bo cóż nam więcej prócz miłości trzeba...? 
Andrzej Rodys 

Źródło: Wstęp do tomiku Stanisława Leona Machowiaka "Psalmy" 
 
Prawie każdy wychowany w naszym kręgu kulturowym, słysząc słowo psalm, kojarzy je natychmiast z wiarą w Boga, z kościołem, z liturgią. I nie ma w tym niczego dziwnego, bo w tej sferze psalm jest zakorzeniony dość silnie. Nie ma przecież chrześcijańskiej mszy świętej bez wykonania psalmu responsoryjnego, podczas którego wierni respondują, czyli odpowiadają na wołanie kantora. I chyba właśnie w tym miejscu zaczyna się kontakt społeczeństwa z pojęciem psalmu. Za ojca psalmu uważamy biblijnego króla Dawida, chociaż zapewne nie był on ani pierwszym, ani jedynym autorem utworów, składających się na starotestamentową księgę, stanowiącą dzisiaj jeden z ważnych elementów chrześcijańskiej liturgii. 
Psalm nie musi być jednak wyłącznie formą wyrażającą kult religijny. W historii literatury wielokrotnie zdarzało się, że formę psalmu, biorącego swą nazwę od greckiego słowa psalterron, co oznacza dźwięk drgającej struny, liryczni poeci wykorzystywali dla tworzenia utworów pochwalnych, adresowanych może nie tylko do Stwórcy, choć od uwielbienia dla Stwórcy nie uciekali. Liczne są przykłady polskich poetów, którzy tworząc lub przekładając psalmy dla przyswojenia ich polskiemu wyznawcy, pisali także inne psalmy, o charakterze bardziej świeckim. Wszakże to z Psałterza Dawidów - Jana Kochanowskiego pochodzi słynny dwuwiersz: 
I wdarłem się na skałę pięknej Kallijopy, 
Gdzie dotychczas nie było znaku polskiej stopy. 
I Mikołaj Rej i Wespazjan Kochowski posługiwali się psalmem, jako formą swojej twórczości. Powszechne jest to również u poetów romantycznych, takich jak Zygmunt Krasiński, Kornel Ujejski, Stefan Witwicki. U nich psalm staje się narzędziem wyrażania treści patriotycznych. Nie sposób w tym krótkim wstępie dokonać przeglądu wszystkich polskich i zagranicznych twórców, uprawiających formę psalmu. Godzi się jednak wspomnieć jeszcze o kilku wybitnych poetach, tłumaczących psalmy, takich jak Franciszek Karpiński, znany także przecież jako autor licznych pieśni modlitewnych, trwale wrośniętych już w polską mentalność, jak, z bardziej współczesnych, Leopold Staff, Roman Brandstaetter czy Czesław Miłosz. Pamiętać przecież trzeba, że tłumaczenie poezji, to w rzeczywistości jednak tworzenie nowych utworów, niejednokrotnie przyćmiewających oryginały... 
Natomiast psalmy Stanisława Leona Machowiaka, to w całym tego słowa znaczeniu, psalmy oryginalne. Autor w swoim bogatym dorobku ma wiele wydanych zbiorów poetyckich, wielokrotnie sięgał po wątki związane z Bogiem, wiarą, tradycjami religijnymi. Wchodząc na ten obszar stąpał po nim dość pewnie, a i z wrażliwością godną zapewne samego Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, zapomnianego, renesansowego piewcy Bożego majestatu, a jednocześnie człowieka z krwi i kości, czującego, jak mało kto z jego współczesnych, nietrwałość rzeczy świata tego... Tak i u naszego autora, z kart książki przemawia ciągłe odkrywanie owej nietrwałości i ostrzeganie przed nią czytelnika. Jak bowiem inaczej odczytać zwroty, na przykład z Psalmu do Luboni 
Odeszli ludzie, których nie liczyłem, 
Zabrałem tylko w pamięci ich twarze 
albo z Psalmu do Olgi naszej 
Tu polskie kwiaty, dom rodzinny czeka, 
a nasz czas ciągle skraca się, ucieka 
albo wreszcie z psalmu Przerwany lot 
Dopisujemy lata, śmierci dzieje, 
Chichot historii, mając wciąż nadzieję… 
Psalmów w tej książce jest czterdzieści. I wszystkie z wyjątkiem jednego, Psalmu do Luboni - miejsca urodzenia, adresowane są do ludzi, choć nie zawsze wymienionych z imienia i nazwiska. Jest bowiem i Psalm do brata bezimiennego, a Przerwany lot jest psalmem o ofiarach katastrofy smoleńskiej. W tych zdaniach o ludziach, przepełnionych głębokim dla człowieka szacunkiem, Bóg nie zawsze jest bezpośrednio widoczny. Ale nawet tam, gdzie nie wymieniony, odnoszę wrażenie, że jest. A chyba właśnie o to chodzi i mamy do czynienia z najlepszą ilustracją twierdzenia, że Bóg jest w ludziach... 
Ludzi, adresatów psalmów Stanisława Leona Machowiaka uzbierał się wcale pokaźny poczet. Składa się on z najbliższych poety, jego przyjaciół, znajomych, polityków, przedstawicieli duchowieństwa, a nawet hierarchii kościelnej z Janem Pawłem II na czele. Ale grupę szczególną pod względem ilościowym, stanowią, już niestety zmarli, kamilianie, członkowie zakonu posługującego chorym, noszącego na habitach "czerwony krzyż", symbol poświęcenia i służby ludziom. I to jest bardzo wymowne, gdyż świadczy o jakimś szczególnym upodobaniu autora dla idei posługiwania potrzebującym, upodobaniu poprzez szacunek dla ludzi realizujących tę ideę, tak, by 
W chorych zapalać uśmiech, by w pokorze 
Samemu znaleźć nieba ukojenie. 
(Psalm o o. Bogusławie Palecznym) 
I niechby już zostało na zawsze tak, jak pisze autor w Psalmie do siostry Janiny zakrystianki 
Spraw, żeby człowiek zakosztował nieba 
I tu na ziemi chodził uśmiechnięty 
Bo cóż nam więcej prócz miłości trzeba… 
Właśnie! Czegóż nam więcej trzeba...? 
 
aaa 
5. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE 
 
aaa 
5.1. Z Ludwikiem Braille`em do Unii Europejskiej 
 
 Źródło: Ogłoszenie Stowarzyszenia "De Facto" 
 
Mazowieckie Stowarzyszenie Pracy dla Niepełnosprawnych "De Facto" 
 ul. Małachowskiego 4b lok. 3, 09-400 Płock, 
telefony 
24 366-86-76 
i 22 620-51-10 
 zaprasza osoby niewidome i słabowidzące do wzięcia udziału w projekcie 
 "Z Ludwikiem Braille`em do Unii Europejskiej" 
 (w oryginale "With Louis Braille to United Europe") 
 
Celem projektu jest przekazanie wiedzy o pracy Parlamentu Europejskiego. W ramach projektu będzie opublikowanych 13 Pakietów informacji o pracach Parlamentu Europejskiego poświęconych przepisom prawnym oraz rozwiązaniom dotyczącym praw osób niepełnosprawnych funkcjonującym w państwach członkowskich Unii Europejskiej. 
Pakiety informacji będą publikowane od maja 2011 roku do kwietnia 2012 roku. 
Będą także przygotowane załączniki do Pakietów informacji poświęcone wybranym zagadnieniom z zakresu niepełnosprawności w krajach członkowskich Unii Europejskiej. 
Pakiety informacji oraz załączniki wysyłać będziemy do wszystkich zainteresowanych w plikach cyfrowych lub w plikach audio, w formie mailowej lub na płytach CD. 
Pakiety informacji o pracy Parlamentu Europejskiego i załączniki będą także dostępne on-line na stronie: 
www.ekiosk.defacto.org.pl 
w dziale: miesięczniki pod tytułem "Unia Europejska dla Niepełnosprawnych". 
Czytelnicy e-Kiosku z prasą dla niewidomych będą automatycznie objęci działaniami projektu. 
Osoby, które nie są czytelnikami e-Kiosku, a chcą wziąć udział w projekcie, proszone są o kontakt telefoniczny lub mailowy ze Stowarzyszeniem "De Facto". 
W ramach projektu będą zorganizowane quizy wiedzy o Unii Europejskiej. 
Laureaci quizów otrzymają atrakcyjne nagrody rzeczowe. Zdobywcy pierwszych miejsc wezmą wiosną przyszłego roku udział w wyjeździe do Brukseli, do Parlamentu Europejskiego. 
Koszty wyjazdu pokryje Stowarzyszenie "De Facto". Osobom niewidomym zostanie zapewniona pomoc wolontariuszy. 
Dodatkowe informacje na temat projektu można uzyskać pisząc na adres: 
uedlaniepelnosprawnych@defacto.org.pl 
lub dzwoniąc na podane numery telefonów Stowarzyszenia "De Facto". 
 Projekt dofinansowany ze środków Parlamentu Europejskiego 
 
 aaa 
5.2. Jak być niewidomym ojcem? 
Oprac. Natalia Łyczko 
 
Źródło: inf. prasowa i www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: kwiecień 2011 r. 
 
W maju na polskim rynku wydawniczym ukaże się autobiograficzna powieść Ryana Knightona "Zapiski niewidomego taty", która w zabawny i poruszający sposób przedstawi więź łączącą rodziców z dzieckiem - zanim jeszcze pojawią się słowa. 
Niepełnosprawność wzroku stawia przed rodzicem szczególne wyzwania. Czy potrafimy wyobrazić sobie spacer ruchliwą ulicą z niemowlęciem w nosidełku, mając nadzieję, że nie wpadniemy na słup? Albo jak przewinąć noworodka z opaską na oczach? 
"Zapiski niewidomego taty" przedstawią ojcostwo tak, jak widzi je Ryan Knighton. A ściślej mówiąc - jak go nie widzi. 
Książka, w tłumaczeniu Anny Nowak, trafi do polskich księgarń 18 maja br. nakładem wydawnictwa Nasza Księgarnia. Patronat medialny nad nią objęły Integracja oraz portal Mediafm. net. 
Dla Czytelników magazynu "Integracja" przygotowaliśmy kilka egzemplarzy polecanego tytułu. Aby dowiedzieć się, jak je zdobyć, czytajcie kolejne numery "Integracji". 
 
 aaa 
5.3. "Malarze naszych marzeń" w Tyflogalerii do końca maja 
oprac. Natalia Łyczko 
 
Źródło: inf. prasowa organizatora i Biuletyn Niepełnosprawni 
Data opublikowania: 2011-05-05 
 
W Tyflogalerii Biblioteki Centralnej PZN w Warszawie, przy ul. Konwiktorskiej 7, trwa wystawa "Malarze naszych marzeń", na którą składa się ponad 80 prac malarskich i graficznych autorów zrzeszonych w "Naszej Galerii" - ogólnopolskiej galerii twórców z niepełnosprawnością. 
Wśród prezentowanych prac znajdują się oleje, akryle, akwarele, rysunki tuszem, pastele, gwasze, kolaże, drzeworyty i małe formy rzeźby. Organizatorzy zapraszają do nabywania prezentowanych prac kwota uzyskana z ich sprzedaży wspomoże realizację „artystycznych marzeń” niepełnosprawnych twórców. 
Wystawa będzie dostępna do końca maja br. 
 
 aaa 
5.4. Charytatywny Piknik Wielkopolski "Każde serce ma dwa kije" Korespondencja z Poznania 
HST 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Arena Ruchu oraz Fundacja Stworzenia Pana Smolenia - ubiegłorocznego Człowieka Wielkiego Serca - zaprosili Człowieka Roku 2010 - p. Pawła Piechowicza i jego bractwo kijkowe na piknik Nordic Walking. Impreza odbywała się pod nieco zabawnym hasłem: "Każde serce ma dwa kije". 
Pojechaliśmy więc, jak przystało, w kilka tandemów plus luzak-paparazzi do Baranówka k/Mosiny (ok. 27 km od Poznania). Imprezę zapowiedziano jako wesoły wiosenny piknik, skierowany do wszystkich osób chodzących z kijkami niezależnie od wieku, stanu zdrowia i sprawności fizycznej. Dodatkową atrakcją zaproszenia były wspaniałe leśne, zróżnicowane stopniem trudności tereny do uprawiania Nordic Walking i jak wieść niesie - pełne dzikiej zwierzyny! 
Powołana przez artystę Fundacja prowadzi zajęcia hipoterapeutyczne dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie i fizycznie - pod jej opieką jest ich obecnie ponad dziewięćdziesięcioro. 
Program pikniku brzmiał zachęcająco: 
- o godz. 11.15 rejestracja, zakup biletów, wypożyczalnia kijków, rozdanie naklejek 
- o godz. 12.00 rozpoczęcie imprezy na łące obok Fundacji, 
- powitanie uczestników i ich rodzin - rozgrzewka, czyli wesołe hasanie po łące 
- minizawody i bieg z przeszkodami 
- zawody w parach, szukanie łakoci 
- bieg na orientację 
- malowanie twarzy i turniej piłki hokejowej, czyli alternatywne wykorzystanie kijków 
- pokaz zaprzęgów konnych, możliwość przejażdżki z zawodnikiem 
- bezpłatny pomiar ciśnienia i poziomu cukru we krwi 
- ok. godz. 14.30 przejście na teren Fundacji i ognisko + małe co nieco (kiełbaski, smalec, ogórki, grochówka, napoje - wszystko w cenie biletu) 
- możliwość skorzystania z jazdy konnej (za dodatkową opłatą do puszki Fundacji) dla osób początkujących i zaawansowanych pod opieką instruktorów - a konie mądre, grzeczne i spokojne 
- quizy i konkursy, pasowanie na Nordic Walkera 
- losowanie upominków, kuponów na darmowe zajęcia NW 
- ok. 17.00 zakończenie pikniku i podziękowanie uczestnikom za ich wielkie serce dla niepełnosprawnych dzieci. Część wpływów z imprezy została przeznaczona na zakup siana - dla pracujących w Fundacji czworonożnych terapeutów - koni! 
Gospodarze imprezy odebrali nas ze stacji Mosina samochodami (nie na koniach, a szkoda!). Zostaliśmy godnie przedstawieni i pokazaliśmy co potrafią zaprzęgi (nie konne). Pokaz naszych tandemów spotkał się ze zrozumiałym zainteresowaniem i autentycznym aplauzem. Cierpliwie pokazywaliśmy zasady pracy w tandemach, a także udzielaliśmy instruktażu, i tylko żal, że nie mogliśmy wziąć udziału w grze terenowej, ponieważ szlaki prowadziły na przełaj przez poszycie leśne. 
A konie? Koniki były nasze: bułane, białe, kare i prześliczne kasztanki, a także norweskie zaprzężone do bryczki: żwawe i wesołe oraz skore do zabawy. 
Bohater Roku Paweł pojeździł sobie na kontemplacyjnym i cierpliwym koniku, ze stoickim spokojem znoszącym takie "duże dziecko". Konik zdawał się być opiekuńczy, przyzwyczajony do współpracy z małymi pacjentami. 
Pozostali tandemowicze brali aktywny udział w programowych zajęciach i konkursach, grzali się przy ogniu, pojadali kiełbaski zapijając zacnym Okocimem. Zostawiliśmy prezenty dla koników i gorąco zapraszani przez życzliwych gospodarzy obiecaliśmy "rychły powrót". 
A kij! 
 
aaa 
5.5. Wyjazdowa wystawa maszyn dla niewidomych 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2011-05-04 
 
Muzeum Maszyn Biurowych w Tychach, oferujące wyjazdowe wystawy zabytkowych maszyn biurowych, stworzyło odrębną ekspozycję poświęconą pomocom stosowanym przez osoby niewidome. Wystawy organizowane są na terenie całej Polski w muzeach, szkołach, bibliotekach, domach kultury i bankach. Uwzględniają one historię powstania pisma Braille'a oraz prezentację książek, tabliczek, map, maszyn i innych pomocy do nauki pisania z przełomu XIX i XX w. 
Zauważyłem potrzebę stworzenia takiej ekspozycji, organizując wystawy zabytkowych maszyn biurowych: do pisania i liczenia - wyjaśnia Jan Kałuża, pomysłodawca i organizator wydarzenia. 
Kolekcja maszyn liczy ponad 350 eksponatów i - jak informuje Kałuża - cieszy się znacznym zainteresowaniem zwiedzających. 
W muzeum funkcjonuje również komis świadczący usługi serwisowe i renowacyjne maszyn Braille'a. 
Więcej informacji o przedsięwzięciu można znaleźć na stronie organizatora. 
 
aaa 
5.6. Warsztaty na temat udostępniania muzeum niewidomym 
PAP 
 
 Źródło: Gazeta Wyborcza 
 Data opublikowania: 2011-05-04 
 
Warsztaty z udostępniania muzeum osobom niewidomym i słabowidzącym rozpoczęły się w środę w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli (Podkarpackie). Uczestnicy uczą się m.in. tworzenia audiodeskrypcji i poznają alternatywne możliwości udostępniania dzieł sztuki. 
W trzydniowych zajęciach biorą udział pracownicy podkarpackich placówek kulturalnych. Audiodeskrypcja to technika, która dzięki dodatkowym opisom słownym udostępnia odbiór wizualnej twórczości artystycznej oraz pozwala osobom niewidomym poznawać dorobek kulturalny z zakresu sztuki plastycznej, teatralnej i filmowej. 
Podczas audiodeskrypcji opisywane są informacje wizualne takie jak: język ciała, wyraz twarzy, przebieg akcji, sceneria, kostiumy. Są to obiektywne opisy, które pozwalają osobie niewidomej podążać za rozwijającym się wątkiem historii oraz usłyszeć i zrozumieć, co dzieje się na scenie, ekranie, obrazie. 
Jak poinformował PAP prowadzący warsztaty Tomasz Strzymiński, zajęcia rozpoczną się od zaprezentowania, kim jest zwiedzający niewidomy lub słabowidzący i pokazania różnic między poszczególnymi dysfunkcjami wzroku. "Są różnice między kimś, kto nie widzi zupełnie, a kimś kto np. widzi wszystko w ciągu dnia, a po zmroku już nie. Jeszcze inaczej jest w przypadku osoby, która widzi tylko na wprost" - powiedział Strzymiński. 
Uczestnicy warsztatów zapoznają się też m.in. z alternatywnymi sposobami udostępniania dzieł sztuki. Może to być np. strona internetowa umożliwiająca dźwiękowy odczyt informacji, mogą to być także wypukłe plansze lub mocno powiększona grafika, czy informacja napisana alfabetem Braille'a. 
Prowadzący przedstawią także sprzęt, umożliwiający niewidomym i słabowidzącym samodzielne zwiedzanie. Będą to m.in. przewodniki głosowe, które - zdaniem Strzymińskiego - oprowadzą zwiedzającego jak po "wirtualnym sznurku". 
Najwięcej zajęć poświęconych zostanie tworzeniu audiodeskrypcji. "Najpierw wyjaśnimy, czym jest interpretacja, potem jej oduczymy. Następnie powiemy, czym jest opis, a na końcu nauczymy, jak tworzyć opis obiektywny, aby zwiedzający sami mogli interpretować dzieła sztuki" - zaznaczył Strzymiński. 
Stalowowolskie muzeum od 2007 roku realizuje pierwszy w Polsce nowatorski program edukacyjny "Dostępne Muzeum. Zintegrowany program dla osób niepełnosprawnych", za który w październiku 2010 otrzymało nagrodę w konkursie "Polska Pięknieje - 7 Cudów Funduszy Europejskich", a Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznało muzeum w Stalowej Woli za wiodącą instytucję w Polsce w tematyce obsługi gości niepełnosprawnych w muzeum. 
W ramach programu "Dostępne Muzeum" działa także od 2007 roku "Galeria przez Dotyk", skierowana głównie do osób niewidzących i niedowidzących, której zwiedzanie polega na dotykaniu eksponatów. Opisy do nich są w formie dźwiękowej oraz napisane pismem Braille'a. Dla tych zwiedzających stworzono też kompleksowy system informacji wykonany wielkim drukiem lub pismem Braille'a. Osoby niesłyszące i niedosłyszące mają w muzeum zapewnioną obsługę w języku migowym. 
Na stronie internetowej zamieszczono filmy z ekspozycji stałych, przetłumaczone na język migowy. Dla gości muzeum niepełnosprawnych intelektualnie prowadzone są zajęcia zespołowe, lekcje muzealne i warsztaty artystyczne. Ponadto w placówce zlikwidowano wszelkie bariery architektoniczne, zainstalowano platformę samobieżną, w salach ekspozycyjnych i edukacyjnych zlikwidowano progi. 

Aaa
5.7. Ośrodek im. Braille'a zostanie rozbudowany o nowe skrzydło 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2011-05-13 
 
Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Louisa Braille'a w Bydgoszczy, liczący 139 lat, zostanie rozbudowany o nowe skrzydło, w którym znajdzie się 26 sal dydaktycznych i pracowni. Inwestycja warta 5,3 mln zł ruszy w czerwcu. 
Ośrodek przeznaczony jest dla dzieci i młodzieży niewidomej, słabo widzącej, głuchoniemej, a także ze złożonymi niepełnosprawnościami. Obecnie w placówce kształci się 273 osoby w wieku od 2,5 do24 lat. 
W ramach inwestycji m.in. powstaną: sale do zajęć dydaktycznych i indywidualnej nauki, pracownie hotelarska, gastronomiczna, informatyczna, stolarska, garncarska, zajęć plastycznych. Niektóre pracownie dydaktyczne będą miały aneksy kuchenne, gdzie będą prowadzone zajęcia przygotowujące do życia. Dzięki rozbudowie powierzchnia ośrodka powiększy się o prawie 1,3 tys. m kw. 
Całkowity koszt inwestycji wyniesie 5,3 mln zł, z czego 3,4 mln zł będzie stanowić dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, a 1,9 mln zł - środki Urzędu Marszałkowskiego. 
Z nowych sal i pracowni podopieczni ośrodka mają zacząć korzystać jeszcze w tym roku. 
Bydgoski ośrodek im. Braille'a został założony w 1872 r. Obecnie jest to jedyna placówka tego rodzaju w województwie kujawsko-pomorskim. W ramach ośrodka funkcjonuje szkoła podstawowa, gimnazjum, zasadnicza szkoła zawodowa, liceum ogólnokształcące i szkoła policealna, a także szkoła przysposabiająca do pracy. 
 
W powyższej informacji błędnie podano, że Ośrodek przeznaczony jest dla młodzieży m.in. głuchoniemej. Powinno być głuchoniewidomej. 
Sprostowanie redakcji "WiM" 
 
 aaa 
5.8. Gołębi lepiej nie karmić, bo można stracić wzrok 
jagor, PAP 
 
Źródło: www.gazeta.pl 
Data opublikowania: 2011-04-30 
 
Lepiej nie karmić gołębi, bowiem kontakt z tymi ptakami niesie ryzyko groźnej choroby, która może zakończyć się nawet ślepotą - przypominają od kilku dni kanadyjskie media. 
 Powodem przestróg stał się przypadek młodej kobiety z Fredricton (stolicy prowincji Nowy Brunszwik, na wschodzie Kanady), która oślepła w wyniku roznoszonej przez gołębie choroby cryptococcal meningitis - rodzaju zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Wywołujący chorobę grzyb znajduje się w odchodach tych ptaków. 
 
Przypadek jeden na milion 
 
Co prawda w Kanadzie, jak podawała telewizja CBC, przypadki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych takiego typu zdarzają się raz na milion mieszkańców, a sama choroba nie przenosi się z człowieka na człowieka, to jednak władze niektórych miast traktują zagrożenie bardzo poważnie. W samym Fredricton radni wzięli się za napisanie lokalnego prawa, które zabroni karmienia gołębi, będzie też zakazywało robienia czegokolwiek, co by je przyciągało. 
Podobne prawo obowiązuje np. w portowym Halifaksie choć, jak podają media, rzadko jest przestrzegane. Głównymi winowajcami są rodziny z dziećmi i dlatego władze stawiają obecnie na edukację. 
 
Skargi na uciążliwe sąsiedztwo ptaków 
 
Problem karmienia gołębi i przyzwyczajania ich w ten sposób do niektórych miejsc istnieje wszędzie, gdzie ptaki te zdecydowały się zamieszkać. W Toronto sprawą już kilka lat temu zajęli się urzędnicy odpowiedzialni za zdrowie mieszkańców, ze względu na skargi osób cierpiących z powodu uciążliwego sąsiedztwa zbyt dużych stad gołębi. Choć władze Toronto nie otrzymują wielkiej liczby skarg na gołębie (ok. 250 w ciągu dwóch lat, gdy w Nowym Jorku - 300 skarg miesięcznie) i przez długi czas miało regulacje dotyczące tylko zanieczyszczania przez ptaki fasad domów, to już położone w pobliżu Toronto Hamilton ma od 2002 roku specjalne zarządzenie dotyczące uciążliwych gołębi. Podobnie jak w Halifaksie rozporządzenie ma głównie walor edukacyjny. 
Urzędnicy miejscy w Toronto znaleźli niewiele przykładów skutecznego rozprawienia się z hałaśliwymi i brudnymi stadami gołębi. Jednym z nich jest szwajcarska Bazylea. W ciągu pięciu lat liczba gołębi w tym mieście spadła o połowę - do 10 tys. - dzięki m.in. skutecznej kampanii informacyjnej i zabieraniu z gniazd gołębich jaj. 
Toronto na razie próbuje walczyć z gołębiami przekonując ludzi, by nie karmili tych ptaków. Na stacjach metra można znaleźć specjalne znaki zakazu - za jego złamanie grozi mandat w wysokości 235 dolarów, ale tylko za karmienie na terenie stacji. Jednak kilka tygodni temu dziennik "The Star" opisywał przypadek wykrycia kilku pań, które wieczorami ukradkiem wysypują ziarno dla gołębi na jednej ze stacji metra. 
 
aaa 
6. O ZWYKŁYCH I NIEZWYKŁYCH ZAJĘCIACH 
Czas na zimowe leże 
Jaga Praktyczna 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Z przyjemnością chcę przekazać Pt. Czytelnikom znaleziony adres strony www.myszowisko.tyflonet.com. Znaleźć w nim można smakowite przepisy kulinarne. A dlaczego myszowisko? Myszki są łasuchami i lubią smakołyki. 
 
Wiosna zawitała gwałtownie i choć tu i ówdzie śniegiem prószy, jednak czas zakonserwować nasze zimowe okrycia, a przede wszystkim te ze skóry. Każde futro powinno być często wietrzone i trzepane. Do trzepania nie wolno używać wiklinowych czy plastykowych trzepaczek, gdyż wyrywają one włosy. Najlepszy jest skórzany bat lub elastyczna, leszczynowa witka. Trzepać powinno się głównie po stronie podszewki. 
Wiosną, kiedy słońce nie operuje jeszcze bardzo mocno, należy futro wynieść na balkon albo zawiesić w oknie. Jeśli były w nim zarodki moli, słońce potrafi je skutecznie zniszczyć, a dokładne czyszczenie i trzepanie dopomoże do ich całkowitej likwidacji. Zwykle oddajemy odzież do czyszczenia, ale jeśli zdecydujemy się na domowe sposoby konserwacji, oto kilka podpowiedzi. 
 
FUTRA SZLACHETNE 
JASNE FUTRA o krótkim włosie położyć płasko na desce, opartej na wannie. Posypać obficie talkiem i delikatnie wcierać go nie tylko we włosy, ale i w skórę. Pozostawić przez 15-20 min., po czym strzepnąć energicznie i miękką włosianą miotełką wyczesać resztki proszku, czyszcząc zawsze zgodnie z kierunkiem włosa. Można również przesunąć odkurzaczem (bez zakładania końcówki) w odległości kilku centymetrów nad futrem. 
CIEMNE FUTRA najlepiej czyścić ciepłymi otrębami pszennymi, podgrzanymi w piekarniku do temperatury ok. 40°C. Nakłada się je na całą powierzchnię okrycia i postępuje jak wyżej. 
KOŁNIERZE I MANKIETY są najbardziej narażone na zabrudzenie i przetłuszczenie. Jeśli mamy do czynienia z jasnym futrem, nakładamy na przybrudzone miejsca papkę z magnezji lub benzyny ekstrakcyjnej (ostrożnie ogień!). Po 15-20 min. suchy proszek należy strzepnąć i futro powiesić w przewiewnym miejscu, z dala od źródła ciepła i słońca, aby wywietrzyć zapach benzyny. 
Ciemne kołnierze czyści się podgrzanymi w piekarniku otrębami, które możemy zastąpić czystym, suchym piaskiem, również podgrzanym uprzednio w piekarniku. Postępujemy identycznie jak przy czyszczeniu otrębami, lekko rozcierając piasek całą dłonią. Po 10-15 min. energicznie wytrzepać i wyczyścić szczoteczką. Tak można czyścić kołnierze z bobrów, wydry i kretów. 
CO ROBIĆ Z FUTREM, KTÓRE ZMOKŁO? 
Natychmiast po przyjściu do domu strzepnąć je energicznie, aby nie pozostały resztki deszczu czy śniegu na jego włosach. Następnie całe okrycie przetrzeć miękką, czystą szmatką, zmieniając ją tak, aby była stale sucha. Futro powiesić na ramiączku obwiniętym starym swetrem czy ręcznikiem frotte (co nadaje mu grubość) z dala od źródła ciepła. 
Futra o długim włosie (np. lisy) lepiej znoszą śnieg i deszcz. Wystarczy je przetrzeć szmatką i energicznie strzepnąć, a skóra sama da sobie radę z resztką wilgoci. 
Futra o krótkim włosie są bardziej kłopotliwe i wymagają więcej zabiegów. Po wytarciu suchą, miękką szmatką i wysuszeniu powinno się miękką gąbkę lekko zwilżyć czystą terpentyną i przeciągnąć nią po powierzchni futra. Kiedy terpentyna wyschnie, posypać obficie talkiem (lub otrębami, jeśli to ciemne futro) i po 3-4 godz. starannie wytrzepać. Karakuły przeciera się odrobiną oliwy z oliwek, wcierając ją całą dłonią. Niektóre futra, jak piżmowce czy bobry, dobrze jest po wyschnięciu przesypać kwasem bornym, a po upływie 30 min. wyczesać grzebieniem o rzadko rozstawionych zębach. Nabiorą wówczas szlachetnego połysku. 
Futra z baranków, noszone włosem na wierzch, wyciera się miękką szmatką zwilżoną wodą z dodatkiem odrobiny amoniaku. Następnie przeczesuje żelaznym grzebieniem i wiesza na ramiączku do przeschnięcia. 
Przy okazji warto zapamiętać, że DYWANY-FUTRZAKI: nie wolno czyścić odkurzaczem ani ostrą szczotką. Najlepiej nadaje się do tego celu specjalna miotełka do dywanów. Jeśli futrzak zszywany jest z małych kawałków, nie wolno go trzepać na trzepaku czy balkonie. Najlepiej położyć na świeżym, suchym śniegu, lekko uderzając elastyczną witką. Trzeba przy tym często zmieniać miejsce, aby brud wbijał się stale w świeży śnieg. Powiesić do wyschnięcia w chłodnym pomieszczeniu. 
RADY DLA POSIADACZEK FUTER: 
1. Kołnierze brudzą się i wycierają najszybciej. Pamiętajmy, aby zawsze nosić szalik czy apaszkę. 
2. Nie wkładajmy rąk do kieszeni, bardzo szybko wytrze się futro dookoła i zeszpeci cały przód okrycia. 
3. Zapinajmy futro na wszystkie guziki. Zakładanie i przytrzymywanie ręką wyciera brzegi przodu. 
4. Nie nośmy torebki (tzw. konduktorki) na ramieniu. Jeśli jest to konieczne, zmieniajmy miejsce jej zawieszenia z jednego na drugie ramię. To samo dotyczy torebek czy teczek noszonych pod pachą lub na zgiętym przedramieniu. 
5. Nie spryskujmy futra perfumami czy wodą kolońską, bo mu to nie służy. Jeśli już chcemy koniecznie, perfumujmy podszewkę lub szalik. 
6. Jeśli to możliwe, nie nośmy futra codziennie, jeden dzień odpoczynku wyjdzie mu na zdrowie. 
7. Szanować nawet bardzo zniszczone futra, które nie nadają się już do noszenia. Zawsze można z nich zrobić podpinkę pod dziecinny płaszczyk, poduszkę na tapczan, dywanik zszywany z małych kawałków czy ciepłe wkładki do zimowych botków. 
 
KOŻUSZKI I KOŻUCHY 
GRUBE KOŻUCHY, TZW. "STRÓŻOWSKIE", krajowej produkcji i wyprawy, można czyścić mieszaniną terpentyny i tranu w proporcji: 1 łyżka terpentyny na 5 łyżek tranu. Czystą, grubą szmatkę lnianą zwilżyć tą mieszaniną i przecierać cały kożuch, kawałek po kawałku, starannie wcierając kolistym ruchem. Zawiesić na ramiączku w suchym, chłodnym i przewiewnym pomieszczeniu. Po takim zabiegu kożuch będzie miękki i elastyczny. 
CIENKIE, DELIKATNE KOŻUSZKI WYPRAWIANE W KRAJU można przetrzeć miękką szmatką zmoczoną w wodzie z rozgotowanym mydłem i odrobiną amoniaku. Szmatkę trzeba często zmieniać, aby nie wcierać brudu w skórę. Następnie przygotować mieszaninę 1/2 litra ciepłej wody, 20 g gliceryny, 20 g amoniaku i 5 g boraksu. Silnie ją skłócić, zwilżyć czystą szmatkę, wyżąć i szybko przetrzeć cały wierzch kożuszka. Powiesić na ramiączku w chłodnym, przewiewnym miejscu. A jeśli skóra będzie nieco sztywna po tym zabiegu, zmiąć ją w rękach. 
CIENKIE KOŻUSZKI POCHODZENIA ZAGRANICZNEGO lepiej oddać do pralni chemicznej, ponieważ nie wiadomo jakich garbników użyto do ich wyprawy. 
BIAŁE KOŻUSZKI, SERDAKI, CZAPKI przeciera się szmatką zmoczoną słodkim mlekiem z dodatkiem odrobiny amoniaku (1 łyżeczka od kawy amoniaku na 1 szklankę mleka). Włos czyści się przez wcieranie suchych, rozgrzanych w piekarniku otrąb lub papką z magnezji i benzyny ekstrakcyjnej (ostrożnie ogień!). Po wyschnięciu proszek strzepnąć, kożuszek powiesić w chłodnym i przewiewnym miejscu. 
UWAGA: Są to rady dla osób, które nie mogą sobie pozwolić na oddanie futra w ręce fachowca, dla osób, które mają dość czasu i umiejętności, aby wszystkie zabiegi wykonać dokładnie i starannie. Muszą się jednak liczyć, że wyniki nie zawsze będą zadowalające. Dlatego kosztowne futra z delikatnych skór na pewno lepiej powierzyć specjaliście. Natomiast bez większych obaw można czyścić w domu futrzane czapki, kołnierze, rękawice czy dziecinne futerka, stosując podane wyżej wskazówki. 
 
FUTRA SZTUCZNE 
Istnieje wiele rodzajów sztucznych futer. Każde z nich wymaga innego sposobu czyszczenia i prania. Dlatego nie można podać tu ogólnych przepisów, oprócz jednej rady: oddać do dobrej pralni chemicznej. Jeśli jednak pralni nie ma w pobliżu, a odzież ze sztucznego futra gwałtownie domaga się odświeżenia, proszę dokładnie odczytać załączoną metkę, gdzie podane są zasadnicze informacje. 
PRZECHOWYWANIE FUTER W LECIE 
1. Zawiesić wyczyszczone, wytrzepane i odświeżone futro w szafie stojącej w chłodnym pomieszczeniu i wewnątrz wytartej terpentyną. Co 2-3 tygodnie okrycia wyjmować, wietrzyć i zawieszać w ponownie wytartej terpentyną szafie. 
2. Uszyć worek z gęstego, lnianego płótna, zamoczyć go w mocnym roztworze soli, wysuszyć i przeprasować. Włożyć do niego futro, otwór dokładnie zaszyć i przyczepić karteczkę, na której podana jest zawartość. Takie "paczki" futrzane można układać na półce szafy, w kufrze czy w walizce na pawlaczu lub strychu. 
Wszyscy są zgodni, aby nie zapominać o wycieraniu szafy terpentyną, nie wkładać futer w plastykowe torby, ponieważ musi ono oddychać”. Do kieszeni okryć powinno się wkładać małe woreczki z gazy z różnymi ziołami mocno aromatycznymi, jak lawenda, nostrzyk, szałwia czy popularne bagno. Mole nie lubią zapachu tych roślin. Można też położyć specjalne preparaty odstraszające mole. Trzeba je często wymieniać, ponieważ tracą moc, a mole są wyjątkowo łase na futrzaki i wełnę. 
KONSERWACJA ODZIEŻY ZE SKÓRY 
ODZIEŻ ZE SKÓRY GLANSOWANEJ 
Aby zapewnić racjonalną konserwację odzieży ze skóry glansowanej, wystarczy ją co 2-3 tygodnie starannie natłuścić woskową pastą do obuwia, którą wciera się wełnianą szmatką. Po całkowitym wyschnięciu (20-30 min.) polerować inną wełnianą szmatką aż do połysku. 
SKÓRA BARDZO STWARDNIAŁA I MAŁO ELASTYCZNA wskutek silnego przemoczenia 
Należy zaopatrzyć się w aptece w kilka buteleczek gliceryny. Płaszcz czy kurtkę rozłożyć płasko na stole lub desce do prasowania, nabierać na dłoń trochę gliceryny i systematycznie wcierać ją w skórę. Kiedy gliceryna wsiąknie, natrzeć pastą, odczekać i wypolerować. 
Inny sposób to nacieranie skóry miękką flanelką zamoczoną w mieszaninie olejku terpentynowego (można to zastąpić ewentualnie czystą terpentyną), mleka, octu i oliwy z oliwek, w następującej proporcji: 1 łyżka olejku, 1 łyżka mleka, 1 łyżka octu i 3 łyżki oliwy. Skłócić bardzo dokładnie, wcierać długo i starannie, ruchem kolistym, aż skóra wchłonie mieszaninę. Wówczas natrzeć ją odrobiną pasty i po 45 min. polerować. 
SKÓRA WYSUSZONA, wskutek złego konserwowania, może popękać. Należy ją wówczas przetrzeć (ale nie zmoczyć!) gąbką zwilżoną letnią, mydlaną wodą i dobrze wyciśniętą. Po wyschnięciu natłuścić olejem rycynowym. Odczekać, aż wsiąknie on w skórę, przetrzeć pastą i wypolerować. 
SZYBKO I EFEKTOWNIE MOŻNA ODŚWIEŻYĆ SKÓRZANĄ ODZIEŻ, przecierając ją skórką pomarańczy czy cytryny lub wewnętrzną stroną skórki banana, a po wyschnięciu polerować do połysku wełnianą szmatką. Można też natrzeć skórę mieszaniną spirytusu denaturowanego i gliceryny w proporcji: 2 łyżki spirytusu i 1 łyżka gliceryny. Po wyschnięciu polerować wełnianą szmatką. 
CZARNA ODZIEŻ ZE SKÓRY GLANSOWANEJ nabiera pięknego połysku po przetarciu świeżo przekrajaną surową cebulą lub tamponem maczanym w surowym mleku. 
WYWABIANIE PLAM NA ODZIEŻY ZE SKÓRY GLANSOWANEJ 
* Z wody deszczowej i śniegu. Zmyć całość watką zwilżoną spirytusem denaturowanym, wetrzeć dobrą pastę do obuwia i po 30-40 min. polerować wełnianą szmatką. 
* Z tłuszczu. Nakładać gęstą papkę ze sproszkowanej kredy lub magnezji i spirytusu denaturowanego. Po wyschnięciu proszek usunąć i ewentualnie zabieg powtórzyć. 
* Ze smoły. Przetrzeć tampon zwilżonym olejem jadalnym i zmyć ciepłą wodą, natychmiast osuszając. 
* Z atramentu. Pocierać szmatką zwilżoną sokiem z cytryny, często szmatkę zmieniając. Po zniknięciu plamy natrzeć pastą i wypolerować. 
* Z pleśni. Przecierać szmatką zwilżoną terpentyną. Po wysuszeniu wetrzeć trochę gliceryny, a następnie pastę i wypolerować. 
* Z cukru i miodu. Miękką szmatkę zwilżoną gorącą wodą wyżąć i przetrzeć nią splamione miejsce. Osuszyć czystą szmatką, wetrzeć pastę i wypolerować. Gdyby oczyszczone miejsce było bardzo widoczne — trzeba całą powierzchnię przetrzeć szmatką zmoczoną mydlaną wodą z dodatkiem amoniaku, wysuszyć, przetrzeć sokiem z cytryny i wypolerować. 
* Z brudu. Przetrzeć dobrze wyciśniętą gąbką, zwilżoną ciepłą wodą. Dokładnie wytrzeć miękkim gałgankiem. Ubić na sztywno pianę z białka i wcierać w skórę. Po wyschnięciu polerować do połysku. 
* Z przepalenia papierosem. Małe, powierzchowne dziureczki przeciera się delikatnym papierem szklistym (Nr 000) i wciera odrobinę oliwy z oliwek. Kiedy oliwa wyschnie, naciera się pastą i poleruje. Głębsze wypalenie można ewentualnie wypełnić rozgrzanym pszczelim woskiem. Po wyschnięciu wetrzeć pastę i polerować. 
 
ODZIEŻ Z IMITACJI SKORY GLANSOWANEJ, np. skaj, czyści się szmatką zwilżoną letnią wodą, wyciera do sucha i wciera odrobinę kremu Nivea. Po wyschnięciu polerować do połysku. 
ODZIEŻ Z ZAMSZU I WELURU 
Zamszem nazywamy potocznie skóry baranie, cielęce, świńskie czy sarnie z usuniętym licem, garbowane przez nasycenie tłuszczem. W zależności od wyprawy i gatunku skóry, otrzymuje się różne rodzaje zamszu, między innymi wysoko u nas ceniony, mięciutki welur. 
ODZIEŻY ZAMSZOWEJ nie wolno doprowadzać do silnego zabrudzenia, gdyż wtedy nie pomogą jej żadne zabiegi, ani nawet pranie chemiczne. Trzeba ją czyścić stale, niemal każdorazowo po przyjściu do domu. Najlepiej używać miękkiej gumki do ołówka, skórki czerstwego chleba lub gumowej szczoteczki. 
Jeżeli odzież zamszowa jest nowa, sposoby te wystarczają. Kiedy jest przybrudzona, można ją czyścić według tzw. przepisu klasycznego, najczęściej stosowanego. Przygotować mieszaninę wody i amoniaku w równych ilościach. Zwilżyć nią czystą szmatkę i pocierać małe partie skóry, natychmiast wycierając do sucha czystą, niepylącą ściereczką. Szczotkować następnie gumową szczoteczką. Kołnierze, mankiety, brzegi przy zapięciu brudzą się najszybciej. Można je lekko przetrzeć miałkim papierem szklistym (Nr 000), który wprawdzie odświeża włos zamszu, ale ściera skórę. Nie należy więc stosować tego zabiegu zbyt często. 
JEŚLI ZAMSZOWĄ ODZIEŻ SPLAMIMY TŁUSZCZEM, nie próbujmy stosować żadnych popularnych środków, jak benzyna ekstrakcyjna, spirytus denaturowany czy inne. Układamy wówczas płaszcz czy kurtkę płasko na stole lub desce do prasowania i splamione miejsce obficie posypujemy talkiem, pozostawiając go przez całą noc. Rano talk strzepujemy i szczotkujemy zamsz gumową szczoteczką. Jeśli plama nie ustąpiła, zwilżamy eterem (Uwaga: ogień!) kawałek waty i pocieramy plamę, a po wyschnięciu szczotkujemy. 
ODZIEŻ ZE SKÓR WELUROWYCH jest bardzo delikatna i lepiej oddawać ją do czyszczenia fachowcowi. Kołnierze i mankiety czyścić można miękką gumką do ołówka. Tłuste plamy masuje się (i w ten sposób lekko rozgrzewa) opuszkami suchych palców, a następnie przykłada płatek ligniny, uprzednio nagrzanej na grzejniku czy na ciepłym żelazku. Plamy z wody lub mleka wysusza się bibułą i po wyschnięciu szczotkuje gumową szczoteczką. Do czyszczenia plam na skórze welurowej, w przeciwieństwie do zamszu, nie wolno używać benzyny ekstrakcyjnej ani amoniaku. 
SKÓRKA IRCHOWA, którą często używamy do mycia okien, czyszczenia srebra i armatury nad zlewem czy wanną, łatwo się brudzi. Szczęśliwie brud schodzi z niej równie ławo. Niezbyt brudną wystarczy wypłukać w czystej, ciepłej wodzie i powiesić do wyschnięcia. Bardzo brudną namydlamy z obu stron dobrym mydłem i zanurzamy na 2 godz. w ciepłej wodzie z dodatkiem sody i soli. Płukać w wodzie z dodatkiem amoniaku (1 łyżka amoniaku na 2 litry wody), a następnie w 2-3 wodach czystych. Powiesić z dala od źródła ciepła i w czasie suszenia kilka razy rozciągnąć, aby skórka była miękka i elastyczna. 
KURTKI I PŁASZCZE Z TKANIN IMITUJĄCYCH ZAMSZ nadają się wyłącznie do prania w pralni chemicznej. 
W następnym odcinku zajmiemy się rękawiczkami i jeśli wystarczy przydzielonego miejsca na szpaltach "WiM", także zimowymi botkami. 
 
 aaa 
7. ORGANIZACYJNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY 
 
 aaa 
7.1. Praca nasza upragniona 
Maria Marchwicka 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Temat pracy, trudności związanych z jej znalezieniem, braku satysfakcji z jej wykonywania, progów dochodowych dla pracobiorców pozostających na rencie lub pobierających zasiłek socjalny - to tematy stale obecne w prasie środowiskowej i na liście dyskusyjnej Typhlos. Padają buńczuczne lub gorzkie słowa "niech nam dadzą godziwą pracę albo solidną osłonę socjalną, przecież rząd o tego jest". Zjawiska bezrobocia nie łagodzą liczne kursy typu, jak pisać CV czy list motywacyjny, oraz w jaki sposób odnaleźć swoje mocne strony i potencjał twórczy. Czy kłopoty z zatrudnieniem dotykają jedynie niepełnosprawnych, w tym niewidomych? Z badań CBOS wynika, że ogólnie młodzi Polacy są przekonani, że pracę można dostać tylko po znajomości. Ten mechanizm tak silnie wrył się w tkankę społeczną, że ludzie nawet się już z nim pogodzili. Są przekonani, że gdyby byli lepiej umiejscowieni w lokalnej elicie, to mogliby sobie czy dzieciom załatwić coś lepszego, niż przysłowiowe sprzątanie. 
Wojciech Łukowski, profesor w Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego badał przeobrażenia społeczne na podstawie przetasowań na rynku pracy polegających głównie na redukcji miejsc. Na początku transformacji ustrojowej toczyła się podskórna walka o zasoby. Ci, którzy lepiej rozumieli nowe mechanizmy, wiedzieli, że własność ziemi i środków produkcji umożliwia dobre wejście w nowy system. To oni organizowali przemianę na poziomie lokalnym. Natomiast znaczna część społeczeństwa, w tym i niewidomi - nie rozumiała konsekwencji zmiany, jaka wtedy nastąpiła, czyli tego, że prymat państwa został zastąpiony przez prymat własności prywatnej. Wprawdzie ludzie tracili pracę, ale jeszcze pojawiało się zasilanie ze strony państwa. Może skromne, ale jednak. 
W połowie lat 90. bezrobocie ustabilizowało się na poziomie trzydziestu paru, czterdziestu procent. Co miało upaść, upadło. Zaczął się kolejny etap: emigracja, która początkowo mogła dawać poczucie życiowego sukcesu. Niestety, niewielu z niewidomych skorzystało z tych możliwości, kilku masażystów, kilku muzyków. Ci, którzy nie wyjechali, musieli jakoś podzielić się skromną pulą miejsc pracy. Ukształtował się podwójny model rynku pracy i przestrzeni społecznej. Okazało się, że sytuacja rynkowa jest zbieżna z koncepcją amerykańskiego ekonomisty Michaela J. Piore'a, który zauważył, że rynek pracy rozwiniętych krajów kapitalistycznych dzieli się na segment uprzywilejowany i segment podrzędny. Pomiędzy tymi segmentami jest szyba, czyli przepływ pracowników jest niemożliwy albo bardzo ograniczony. W segmencie podrzędnym prace są kiepsko płatne, raczej na umowę niż na etat, a czasem w ogóle bez umowy. Widać to było także na przykładzie Wielkiej Brytanii, która po wejściu Polski do Unii zasysała Polaków do podrzędnego segmentu, ponieważ wykonywali najsłabiej płatne prace. 
W Polsce, podobnie jak w krajach zachodnich, jedni mają szansę dostać pracę, a inni nie, choć ich kompetencje bywają porównywalne. Z badań prof. Łukowskiego wynika, iż kluczem do pracy są znajomości i pozycja zajmowana w grupie, która ma wpływ na podział miejsc pracy. "Wszystko odbywa się w przyjacielskiej, ciepłej, miłej atmosferze. Reglamentacji podlega nawet tak niskie stanowisko jak palacz. W jednej z badanych miejscowości wykryliśmy taką sytuację: ogłoszono konkurs na stanowisko specjalisty w urzędzie. Wystartowało kilkanaście osób. Wśród nich dziewczyna, która pochodziła z tego miasta i skończyła Sorbonę oraz człowiek, który zrobił dyplom zaocznie w jakiejś małej prywatnej uczelni. Wygrał konkurs ten człowiek. Dziewczyna miała wyższe kompetencje niż burmistrz. Władza nie lubi konkurencji. Podniosła poprzeczkę tak wysoko, że nie tylko nie przeskoczyliby jej inni pracownicy w tym wydziale, ale sam burmistrz czułby się zagrożony. Dziewczyna nie miała takiego samego habitusu". 
Z powyższego przykładu, przytoczonego przez prof. Łagowskiego, wynikają daleko idące konsekwencje natury praktycznej. Żeby nie zostać odrzuconym przez grupę, trzeba być do niej podobnym. "Trzeba mieć taki sam sposób uśmiechania się, dysponować takim samym zasobem pojęć, mieć taki sam sposób podlizywania się, prawienia sobie uprzejmości. Trzeba być spójnym na poziomie języka, komunikacji niewerbalnej, stylu". Na przemianach 1989 r. wygrali ludzie z odpowiednią siatką znajomości, którzy szybko przejęli kontrolę nad segmentem uprzywilejowanych miejsc pracy i zamknęli do nich dostęp. 
I choć zdarza się, że ktoś otrzymuje stanowisko poza reglamentacją, ale jest to raczej wyjątek, a nie reguła. Odrzuceni przez lokalny rynek pracy muszą jej szukać w dużych miastach. Tam ewentualnie mogą odnieść sukces, nie mając zaplecza. Na przeszkodzie stoi jednak brak zaplecza typu mieszkanie i wysokie koszty utrzymania. W sytuacji niewidomych barierę tę trudno przekroczyć, ponieważ ludzie boją się ewentualnych kłopotów związanych z wynajmem pokoju osobie niewidomej. Ale bywa często, że i w wielkich miastach młodzi ogromnym wysiłkiem całej rodziny kończą studia i podlegają frustracji. Nie ma dla nich żadnej pracy. Sam dyplom nic nie daje. Ci ludzie są narybkiem do segmentu podrzędnego, w którym można się znaleźć w trzech podstawowych rolach. Pierwsza to deklasacja, czyli podjęcie pracy np. w dużej fabryce, która konkuruje w skali globalnej jakimś stosunkowo prostym produktem. Zarobki rzędu 1,5 tys. zł pozwalają na przeżycie, ale dają tylko pozorną stabilizację. Przy utracie zdrowia czy nagłym wydatku rzędu 600 zł, bardzo szybko można stracić stabilność ekonomiczną. 
Kolejną możliwością jest migracja. Niestety, najczęściej również do podrzędnego segmentu rynku pracy. Emigranci, odmawiając sobie godnych warunków życia, są w stanie oszczędzić. Ta minimalizacja kosztów powoduje degradację kulturową. Mieszkają po sześciu, siedmiu w pokoju. Pojawia się alkohol, tymczasowe związki. Trzecia grupa to tzw. pominięci. Zdobyli jakieś wykształcenie, na przykład wyższe, bo takie możliwości teraz istnieją. Natomiast system ich nie absorbuje. Są spoza układu. Do tej grupy należą niepełnosprawni - niewidomi. 
Kiedy pracy jest mało, staje się ona przedmiotem walki i spekulacji. Dyplom niepoparty odpowiednią siatką znajomości rodziców i krewnych, nie gwarantuje sukcesu. Natomiast ambitni, niezależni, nastawieni na samorealizację potrafią się wybić, ale płacą za to ogromną cenę - odbijają się od tej szyby. Bywają na tyle zmotywowani, że z czasem wywalczą sobie pozycję uprzywilejowaną. Są także osoby zdeterminowane, które szukają nisz i je znajdują. Mogą to być usługi rzemieślnicze, rękodzielnicze, drobne usługi reagujące na niezagospodarowane obrzeża rynku. 
Problem w czym innym. Spojrzenie na rzeczywistość, uwzględniające mechanizm reglamentacji rynku pracy, powoduje nie tylko zakwestionowanie kapitalistycznego mitu równych szans, także dla nas niewidomych. Bardziej niepokoi mnie coś innego. Osoby mogące liczyć na uprzywilejowaną pozycję w wyniku reglamentacji mają świadomość swojej wyjątkowości już na poziomie wczesnej edukacji. Dojrzewają z nią, bo otoczenie też zna ów mechanizm i dodatkowo ich utwierdza w tym przekonaniu. Nawet, gdy nie sprostają wymaganiom szkoły czy uczelni, to kapitał wyniesiony z domu pozwoli im znaleźć się na pozycji, do której zostali przeznaczeni. Tym dzieciom nie tylko więcej wolno, im się więcej wybacza. Takie osoby przestają być responsywne, kontaktowe. Przestają być wrażliwe na to, co się dzieje w społeczeństwie, gdyż mają wszystko podane. Wystarczy, że będą w miarę sumiennie wpisywać się w rolę. Nie muszą walczyć, nie znają uczucia prawdziwej porażki, odrzucenia. Duża część tych osób zasila administrację publiczną. To nie jest przypadek, że samorząd obsesyjnie skupia się na infrastrukturze, a nie zauważa zwykłego człowieka. Teraz wszyscy budują baseny. Każda gmina ma ambicję posiadania basenu. A dlaczego nie ma ambicji poprawy demografii? 
Taka sytuacja wpływa na niewrażliwość i arogancję urzędników, którzy w swojej masie są niezwykle konformistyczni. Wejście w system reglamentacji eliminuje w nich inicjatywę własną i zaprzeczenie choćby najbardziej nielogicznym decyzjom "z góry". Natomiast trzymanie się raz zdobytej pozycji, zabija w nich odwagę i eliminuje samodzielne myślenie. Nie do wyobrażenia jest, żeby jakiś urzędnik z własnej inicjatywy zrobił cokolwiek, co wymagałoby jakiejś pomysłowości i wysiłku. 
Przed większymi niepokojami uratował nas w 2004 r. wentyl migracyjny. Atmosfera się uspokoiła. Popyt na miejsca pracy i ich podaż nieco się zrównoważyły. Ale znów wywierana jest gigantyczna presja na sektor publiczny, by upychać tam kolejnych uprzywilejowanych. I pomimo zapisów o zrównoważeniu pomocy osobom niepełnosprawnym na otwartym i zamkniętym rynku pracy, nie zauważono zatrudniania niewidomych w administracji. Jest jeszcze sektor prywatny. Coś się produkuje. Ludzie sukcesu zajęli bezpieczną pozycję ustawionych i nie mają zamiaru niczego zmieniać. Nie ingerują w układ społeczny. Czasem płacą jakąś daninę, żeby zachować status quo. Są bardzo mało prorozwojowi. Osiągnęli swoją wyspę szczęścia, z której wysuwają żądania finansowego haraczu, jeśli cokolwiek zrobią ponad, tzn. zatrudnią jakiegoś niepełnosprawnego. No i mamy pat, nieomal jak w Egipcie. Hermetyczna, zhierarchizowana struktura i frustracja młodych - wykształconych i odrzuconych. 
Dopóki są pieniądze z Unii, dopóty jakoś to będzie. A jak się skończą? Pula miejsc reglamentowanych się wyczerpuje. Ci wykluczeni nie chcą być wykluczeni. Czytam na liście buntownicze hasła, aby puścić to wszystko z dymem. Czyżby odrzuceni mieli skrzyknąć się na Facebooku i podpalić ten kram? Cała klasa polityczna jest beneficjentem reglamentacji i nie potrafi zaproponować czegoś innego. Nie widzi, że podcina własne korzenie. I choć jeszcze jest możliwe stopniowe otwieranie tego systemu, przestawianie go na reguły bardziej przejrzyste i otwarte, trwa chwiejna równowaga dopóki państwo jeszcze ma jakieś możliwości opiekuńcze, jakieś zasiłki, jakieś programy pomocowe. Ale na jak długo ich wystarczy? 
Co możemy zrobić? Spółdzielnie niewidomych z ich rozdętą strukturą i cieplarnianymi warunkami, gdzie starano się o maksymalne przywileje upadły, w zpch niewidomi pracownicy są rzadkością. Pozostaje uważne śledzenie lokalnego rynku i usługi typu informatycznego, korepetycje, tłumaczenia, analizy. Może zadomowią się minispółdzielnie z kilkoma propozycjami. Liczę na podpowiedzi Pt. Czytelników. 
 
 *** 
 
 Wojciech Łukowski, profesor w Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Historyczno-Socjologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. W latach 2009-10 realizował projekt badawczy "Wyzwania metodologiczne w badaniach nad współczesnymi migracjami. Rewizja etnosondażu" Cytaty pochodzą z tych badań. 
 
 aaa 
7.2. Niewidomi i kultura, a może chałtura? 
Weredyk 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
"Osoby niewidome i kultura - gdzie i w jakich sytuacjach spotykają się te światy, co je łączy, a co dzieli, co zrobić, by do siebie pasowały i inspirując nawzajem uzupełniały". 
Przytoczone wyżej pytania nie tyle inspirują, ile zadziwiają i żenują dwoistością postrzegania zagadnienia. Z jednej strony osoby niewidome, z drugiej strony kultura bardzo szeroko pojęta. Takie hipotezy postawili organizatorzy i autorzy programu konferencji organizowanej przez BC PZN. Nic dziwnego, że konsekwencją takiego podejścia jest pytanie: "Gdzie, kiedy i w jakich warunkach spotykają się owe dwa światy". Jeśli przyjmiemy założenie przeciwstawności pojęć niewidomi i kultura - a taki cel postawili sobie organizatorzy konferencji - trudno będzie znaleźć wspólny obszar. Wobec tego program konferencji zorganizowanej przez PZN "Niewidomi w kulturze" na postawione wyżej pytania nie odpowie. 
Sam dobór tematów wykładów nie wskazuje na uzupełnianie się czy wzajemne przenikanie tych światów. Niewidomi albo jawią się jako przedstawiciele własnego świata, albo odbiorcy, czy też użytkownicy zjawisk i przestrzeni dla nich udostępnionej i przystosowanej. Zabrakło akcentu wspólnego. Zapoznajmy się z tytułami wykładów. 
 
- Wykład: "Kultura zamknięta nie tylko w książkach" - prezentacja Biblioteki Centralnej Polskiego Związku Niewidomych, 
- Wykład: "Pejzaże kultury" - dr Andrzej Jawłowski, socjolog (SGGW), 
- Wykład: "Niewidomi twórcy literatury" - Andrzej Bartyński, prezes Dolnośląskiego Oddziału Związku Literatów Polskich, 
- Wykład: "Talent zaklęty w rzeźbie" - prof. Ryszard Stryjecki (ASP), 
- Wykład: "Dotyk melodii - niewidomi muzycy", 
- Wykład: "Teatr bez barier" - Ryszard Polaszek, 
- Wykład: "Audiodeskrypcja od kulis" - Izabela Kanstler (SWPS), 
Wykład: "Znaki czasu i przestrzeni, czyli oznakowania przestrzeni publicznej" - Marek Jakubowski, 
Prezentacje: "Zobaczyć dotykiem i dźwiękiem. Muzealne placówki na piątkę": Muzeum w Stalowej Woli, Muzeum Śląskie, Muzeum w Łazienkach. 
Warsztaty w 2 równoległych grupach: "Muzea otwarte na potrzeby osób niewidomych" i "Audiodeskrypcja w kinie i w teatrze. Nowa era w kulturze". 
Zwiedzanie warszawskich obiektów kultury oraz imprezy towarzyszące. 
Podsumowanie i omówienie projektu "Niewidomy w wielkim mieście". 
Imprezy towarzyszące: 
* "Barwa kształtu i dotyku" - wernisaż wystawy prac plastycznych 
* "Jesteśmy - kultura bez barier" - prezentacja multimedialna Krajowego Centrum Kultury Niewidomych "Wczoraj i dziś" 
* "W kręgu muzyki pop" - minirecital artystów KCKN. Wieczór integracyjny 
* "Proscenium" - koncert muzyki wielkiej sceny w wykonaniu artystów KCKN. 
 Nie mogę oprzeć się wrażeniu, że pomysłodawcy chcąc wiele powiedzieć, nie powiedzą nic, albo prawie nic, ponieważ wielość tematów przytłacza i rozwadnia zagadnienie. 
 
aaa 
7.3. Prycham i parskam. Nasza szkoła rehabilitacji - czyli żeby nam się chciało chcieć 
Kuba Żalikowski 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Szanowny Kocurze! To dobrze, że tym razem nie prychałeś, ponieważ mam ochotę zrobić to za Ciebie. 
Zauważasz: "Jeżeli Wam nie powiedzą, że jesteście w placówce dla niewidomych, sami tego nie odkryjecie. Niewidomi swobodnie chodzą, biegają i skaczą, gazety czytają, telewizję oglądają, z daleka się witają, fotografują, malują, ptaszki i mrówki faraonki podglądają. wielu z nich jeździ na wrotkach, na rowerach i samochody prowadzi". 
I to jest "najoczywistsza oczywistość", tyle że wynika z nieszczelności przepisów określających, kim ten niewidomy ma być. I mamy jak mamy, czyli niedowidzący (nawet nie słabo, tylko nie....) zdominowali szeregi Związku, idąc w dziesiątki tysięcy. A PZN, zamiast stworzyć organizację niewidomych, uparcie wierzy, że silniejsi wielością. Zapomina, iż dla mniejszej grupki łatwiej uszczknąć kęs z państwowych darów, bo państwo łatwiej poradzi sobie z małymi nakładami czy przywilejami dla niewielkiej grupy. Pomijam taki drobiazg, jak wiarygodność społeczna osoby niewidomej czytającej swobodnie gazetkę. 
Zauważasz "Niewidomi nawet zawodu nie muszą się uczyć. Wystarczy, że będą uczestniczyli 40 razy w wypoczynkowym szkoleniu poszukiwania pracy". W tym przypadku - jak się zdaje - działa metoda naczyń połączonych. Damy pieniądze, a wy nas zatrudnicie jako szkoleniowców. I wszystko jest jasne. Sami niewidomi takie kursy traktują nie jako źródło przydatnej wiedzy, ale właśnie jako dobry sposób na wypoczynek i rozrywkę, ponieważ niezależnie czy skończą analogiczny kurs w urzędzie zatrudnienia, czy zorganizowany przez fundacje lub macierzyste koło, to i tak pracy po jego skończeniu nie otrzymają. 
Przytaczając plan pracy koła PZN Żoliborz piszesz: "Popatrzcie jeno uważnie. Ani słowa o poradnictwie rehabilitacyjnym, ani słowa o nowo ociemniałych, o sprzęcie rehabilitacyjnym, o przewodnikach osób niewidomych, o skierowaniu na szkolenie rehabilitacyjne, ani o niczym podobnym". 
Nie wiem, jakimi zasobami kadrowymi, a przede wszystkim zasobami finansowymi dysponuje wspomniane koło, ale śmiem wątpić, że takowe posiada. Za jakiekolwiek porady trzeba zapłacić, ponieważ doradcy sprzedają usługę typu wiedza i zapewne nie będą robić tego pro publico bono. Nie znam sytuacji tego koła i zapewne jego członkowie zechcą na ten temat zabrać głos. 
Nie mogę się zgodzić z sugestią, że koła mają organizować kursy rehabilitacji podstawowej, orientacji przestrzennej czy nauki różnych czynności. Koła nie dysponują specjalistami, a jeśli takowi się znajdą, to nie mają na te cele pieniędzy, a i niewidomych medycznie także coraz mniej. Te formy edukacyjne to sprawa okręgów, a nawet Wysokiej Centrali. Koła powinny "wyłapywać" nowo ociemniałych i powiadamiać okręgi o konieczności udzielenia im pomocy. 
A teraz o samych zaniedbanych niewidomych. Aby nie było wątpliwości, opowiem o propozycjach adresowanych do nich i dla nich. 
Owszem, niewidomym można zaproponować wiele ciekawych imprez, co też znajomi zapaleńcy (nie tylko z koła PZN) zrobili: 
- cykliczne spotkania z cyklu herbatki u…... zainteresowanie minimalne, choć i tematy ciekawskie: a to misjonarze, podróżnicy, ułani, rzeźbiarze, wszelakiego rodzaju twórcy chcący pokazać, dać do ręki eksponaty i barwnie opowiedzieć, 
- może literatura i muzyka - klub dyskusyjny - zainteresowanie zerowe, 
- pracownia plastyczna, w której można robić różne miłe rzeczy w technikach dowolnych, tylko chcieć. Zainteresowanie - trzy osoby. 
- wspólne odkrywanie szlaków i historii, niekoniecznie podręcznikowej - udział niewidomych minimalny, 
- gimnastyka rehabilitacyjna, tylko godzina w tygodniu, świetny instruktor opłacany przez organizatora - 4 czasami 5 uczestników, 
- to może taniec, strzelanie, kijki? Ależ gdzie tam. Trzeba było zawiesić umowy z instruktorami, bo frekwencja w granicach 4-5 osób. 
- ciekawe spektakle teatralne. "Tak, oczywiście przyjdę, kupcie bilet, oddam przed spektaklem". Organizator wykłada własne pieniążki, a niewidomi nie przychodzą, bo "nie chciało mi się, zapomniałem, było brzydko", ale o oddaniu należności za bilet i wyrównanie prywatnego debetu ani mru, mru. 
Powiedz Szanowny Kocurze, ile można i jak długo można poświęcać własny czas, energię i w dodatku cierpliwie wysłuchiwać narzekań i krytycznych uwag. Zrób, podaj, załatw, bo mi się należy i od czego jesteś... 
W takiej sytuacji wolimy skrzyknąć prywatnie zgraną grupkę i robić swoje, czyli imprezy podobne do tych z żoliborskiego koła. 
 
 aaa 
7.4. Niezupełnie jest tak, jak pisze Kuba Żalikowski 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Kuba Żalikowski polemizując z poglądami Starego Kocura dotyczącymi planu pracy żoliborskiego koła PZN napisał: 
"Nie wiem, jakimi zasobami kadrowymi, a przede wszystkim zasobami finansowymi dysponuje wspomniane koło, ale śmiem wątpić, że takowe posiada. Za jakiekolwiek porady trzeba zapłacić, ponieważ doradcy sprzedają usługę typu wiedza i zapewne nie będą robić tego pro publico bono". 
 
 Nie mogę zgodzić się z taką oceną możliwości koła PZN. Całkowicie podważa ona działalność społeczną i zdolności osób niewidomych. Koła mogą informować i prowadzić poradnictwo. Osoby słabowidzące, ale również niewidome, mogą informować m.in.: jakie istnieją możliwości dokonywania odpisów od dochodów na cele rehabilitacyjne, jakie przysługują ulgi komunikacyjne, jaki sprzęt rehabilitacyjny jest dostępny i jaki w danym przypadku może być przydatny, jakie imprezy organizuje koło i okręg, o możliwościach korzystania z prasy w e-Kiosku i z literatury w BC. Mogą radzić, do jakiego ośrodka warto wyjeżdżać, pokazać, jak posługiwać się zegarkiem brajlowskim czy odtwarzaczem. Mogą omawiać z rodzicami dzieci niewidomych możliwości pobierania nauki w specjalnych ośrodkach i w systemie zintegrowanym. Takich możliwości jest o wiele więcej, a przecież do kół trafiają ludzie, którzy nic o tych sprawach nie wiedzą, albo co gorsze, wiedzą błędnie. Często wystarczy rozmowa, wysłuchanie, opowiedzenie o swoich doświadczeniach. W takiej działalności mogą wyspecjalizować się dwie, trzy osoby w każdym kole. Trzeba tylko wiedzieć, że jest to potrzebne, doceniać taką działalność i ją organizować, a więc i planować. 
 
"Nie mogę się zgodzić, z sugestią, że koła mają organizować kursy rehabilitacji podstawowej, orientacji przestrzennej czy nauki różnych czynności. Koła nie dysponują specjalistami, a jeśli takowi się znajdą, to nie mają na te cele pieniędzy, a i niewidomych medycznie także coraz mniej. Te formy edukacyjne to sprawa okręgów, a nawet Wysokiej Centrali. Koła powinny "wyłapywać" nowo ociemniałych i powiadamiać okręgi o konieczności udzielenia im pomocy". 
 
Szczera prawda, tyle że Kocur nie sugerował organizowania szkoleń. Pisał o skierowaniach na szkolenie, co i pan Kuba Żalikowski uznaje, ale w planie żoliborskiego koła o takich skierowaniach nie ma ani pół słowa. Najwidoczniej nie uznają tam takiej potrzeby. A może wszystko to robią, tylko że nie zamieszczają tego w swoich planach działania. Jeżeli tak sprawa wygląda, nie jest to prawidłowe, ale "WiM" chętnie zamieści informację zarządu koła lub innej osoby na ten temat. Pan Kuba wyraził przypuszczenie, że członkowie żoliborskiego koła zechcą się wypowiedzieć na ten temat. Zapraszamy. Łamy "WiM" są dla nich otwarte. 
 
 Pan Kuba trafnie ocenia brak jakiegokolwiek zaangażowania wielu niewidomych w zaspokajanie własnych potrzeb i pisze: 
"W takiej sytuacji wolimy skrzyknąć prywatnie zgraną grupkę i robić swoje, czyli imprezy podobne do tych z żoliborskiego koła". 
 
Słusznie, ale tak mogą myśleć i działać osoby prywatne. Mają do tego prawo. Zarządy kół PZN jednak, powinny starać się pomagać najsłabszym, a nie tylko działać na rzecz grupki aktywnych, którzy uczestniczą w wycieczkach, pielgrzymkach, turnusach... i potańcówkach "samotnych serc". Dodam, że najczęściej we wszystkich formach działalności niektórych kół biorą udział ciągle te same osoby. Uczestniczą one w wyżej wymienionych imprezach, a także: w spotkaniach opłatkowym i przy święconym jajeczku, w imprezie z okazji Dnia Seniora, w odczytach i w innych spotkaniach świetlicowych. Trudno uznać, że taka działalność jest prawidłowa. 
 
aaa 
7.5. Niepełnosprawność obrotowa 
Zuzanna Ratek 

W Rzeczpospolitej (2011-05-12), znalazłam taki passus prawny. W jednym z zakładów otwartego rynku pracy zatrudniono kilku niepełnosprawnych pracujących 8 godzin dziennie i 40 tygodniowo. W okresie długiego weekendu tj. 2 maja wszyscy pracownicy firmy otrzymali wolny dzień, ale z obowiązkiem odpracowania go w sobotę 14 maja. 
Zgodnie z zapisami chroniącymi niepełnosprawnych pracowników nie można planować ich czasu pracy tak, by w jednym tygodniu pracowali 6 dni i w zależności od dniówki odpowiednio 42 albo 48 godzin (35 + 7 albo 40 + 8 dodatkowych), a w drugim 4 dni i odpowiednio 28 albo 32 godziny (35 - 7 godzin albo 40 - 8 dodatkowych). Takie przeciętne planowanie godzin pracy jest możliwe tylko wobec osób zatrudnionych na podstawie kodeksu pracy. W przypadku niepełnosprawnych taki układ wolnych i roboczych dni jest niedopuszczalny, bo spowoduje, że pracodawca zaplanuje pracę w nadgodzinach tygodniowych, a to jest wykroczeniem, za które grozi kara grzywny. I nie ma w tym wypadku znaczenia, że w skali miesiąca wymiar czasu pracy nie zostanie przekroczony. Istotne jest to, że w jednym z jego tygodni godzin pracy będzie o osiem więcej. 
Przepis wyraźnie stoi z jednej strony na straży wymiaru czasu pracy chroniącego niepełnosprawnych, z drugiej stawia ich "pod bramką", ponieważ albo muszą wziąć przymusowy jednodniowy urlop, albo łamiąc przepisy nieoficjalnie "dogadać się" z przełożonym. Natomiast pracodawca może dojść do wniosku, że ekwilibrystyka związana z zatrudnieniem niepełnosprawnego nie jest opłacalna, niezależnie od zachęt finansowych towarzyszących temu zatrudnieniu. 
Oburzeni niepełnosprawni komentują "to jest chore" - kolejny przykład dyskryminacji niepełnosprawnych. Pełnosprawny może odpracować w sobotę, a niepełnosprawny będzie musiał wziąć urlop. Mało który pracodawca wyrazi zgodę na to, by część pracowników ten dzień odpracowała, a reszta się obijała. Będą więc musieli wziąć urlop. 
Według mnie to kolejna kłoda rzucona pod nogi pracodawców i niepełnosprawnych pracowników. Czy nikt z nas nie był w pracy w sobotę? Znam innych niepełnosprawnych, którzy tego dnia byli w pracy i jakoś żyjemy.” 
I jeśli trudno się nie zgodzić z argumentami pracowników, to trudno zaprzeczyć groźbie grzywny dla zatrudniającego. 
Z jednej strony ustawodawca stoi na straży zdrowotnych interesów niepełnosprawnego pracownika, z drugiej strony bywają sytuacje zbiegu świąt i wolnych dni między nimi. 
Co w tej sytuacji mają zrobić niepełnosprawni? 
Mamy tylu strażników naszych interesów i to na szczeblu ministerialnym. Do nich należy wyłapywanie i zwracanie uwagi ustawodawcy na zderzenie litery prawa i życia. Mamy także organizacje, z założenia mające bronić naszych interesów, więc przekazujmy im nasze uwagi, drążmy sprawy z uporem i nie pozwalajmy sobie jedynie na podskórne niezadowolenie. 
 
aaa 
7.6. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH 
Bicie piany ze wspomnień i przełomów uśmiechem kryte 
Jerzy Ogonowski 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
	"Boże, ileż tu tego nieszczęścia!" zawołał noworodzący się prominent, kiedy odwiedził spółdzielnię niewidomych w roku 1989. Zaraz po przełomie nierzadko zdumiewałem się nagłym zainteresowaniem niepełnosprawnymi, pojawianiem się nowych, nieznanych dotąd postaci, które nagle podjęły aktywną działalność na rzecz. A że z problematyką zupełnie nieobeznani, ludzie ci odkrywali ciągle jakąś nową Amerykę, no i w dobrym tonie było kwestionowanie wszystkiego, co istniało wcześniej, więc należało i w tej dziedzinie zanegować, np. fakt, że niewidomi pracują w takich niedobrych warunkach, gdzie śmierdzi klejem. Tymczasem mamy wiosnę, ciepło wreszcie, pachnie budzącym się po zimie życiem przyrody i znowu przybyło mi trochę lat, powspominam sobie i zachęcam Czytelników, aby spróbowali zrobić to wraz ze mną (to tych wapniaków, a młodzi niech poczytają, może się uśmiechną, a może nawet całkiem im się zrobi wesoło). 
Wielkie zdziwienie budzi zawsze wśród nie tylko najmłodszych fakt, że kiedy przybyłem do pierwszej klasy Zakładu dla Dzieci Niewidomych, na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, codziennie odbywały się trzy apele. Poranny, na którym poszczególni grupowi składali raporty ze stanu liczebnego grupy prowadzącemu apel wytypowanemu kolejno spośród starszej młodzieży. Następnie prowadzący składał raport sumaryczny kierownikowi internatu. Kierownictwo natomiast przekazywało różne wiadomości i polecenia, śpiewało się "Naprzód młodzieży świata" - były też sezonowo inne pieśni masowe - i potem szło się na śniadanie. Po śniadaniu przechodziło się do szkoły, aby wziąć przed ósmą udział w drugim apelu, również z komunikatami, ale także z przygotowaną przez starszą młodzież prasówką polegającą na tym, że starszy dyżurny przekazywał najważniejsze wiadomości społeczno-polityczne, które wysłuchał z głośnika radiowęzła. Nie wiem, po co to robił, bo my zresztą też słuchaliśmy podczas wstawania i ubierania się, zatem nie wiadomo, komu te wiadomości były potrzebne. A wieczorem zwoływano apel podobny jak rano, tyle że wtedy więcej było reprymend i nagan za różne przewinienia, które zostały przez grono pedagogiczne przyuważone w ciągu lekcji i życia internatowego. Niezależnie od pieśni masowej było wykrzykiwane na koniec jeszcze hasło: "Pracy - cześć! Walce - cześć! Nauce - cześć! Cześć! Cześć!" 
W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku chciał do tego wrócić, sławny przez krótki czas, prof. Heliodor Muszyński, ale na szczęście, społeczeństwo nie dało się już zwariować, no i nie wprowadzano tego z taką stalinowską determinacją, jak za mego dzieciństwa. Nie od rzeczy też będzie przypomnieć, że przy tym drylu utrzymywano jeszcze stare zwyczaje. Po dwóch apelach odbywała się modlitwa na początku pierwszej lekcji, w sobotę była katecheza, a w niedzielę - grupowe wyjście do kościoła, były też wolne dni podczas wielkanocnych rekolekcji. Potem to zmodyfikowano i o dziwo, wraz z likwidacją katechezy i grupowych wyjść do kościoła, zlikwidowano również w poważnym stopniu codzienne apele. Apel szkolny był zastąpiony słuchaniem z radia "Błękitnej Sztafety", a na apelach internatowych już nie śpiewano, składano natomiast nadal raporty i przekazywano różne ogłoszenia. Po październiku na pewien czas wróciła wprawdzie do szkół katecheza, ale apele już nie. 
	Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte ubiegłego wieku przyniosły polskim niewidomym masowy rozwój spółdzielczości. Zostało też ukute pojęcie "polskiego modelu rehabilitacji", który miał być i - jak sądzę - był modelem bardzo interesującym, rozwiązującym na wielką skalę i bardzo skutecznie problem pracy (mówiono wówczas o produktywizacji) niewidomych. I co by nie mówić, niewidomi w tamtym modelu gospodarki funkcjonowali całkiem dobrze, często to nie oni szukali pracy, lecz praca ich. Jakie znaczenie miała dla niewidomych spółdzielczość dobrze wiedzą ci wszyscy, którzy z głuchej zabitej deskami wsi, czasem z wieloletniego pobytu w chlewie, przybywali nagle do miasta i zaczynali własne życie z własnymi pieniędzmi przez siebie zarobionymi. A ci, którym dziś do pracy niespieszno, wolą żyć na żebraczym chlebie i pomocy społecznej, niczego nie zrozumieją i nie warto ich o niczym przekonywać. Kiedy więc po przełomie 89 spółdzielczość ta zaczęła obumierać, chyba nikt, albo prawie nikt, z zainteresowanych nie rozumiał, co się tak naprawdę dzieje. Upadkowi spółdzielczości niewidomych i masowym zwolnieniom z pracy towarzyszył demagogiczny hałas o konieczności działania na rzecz rozwoju zatrudnienia inwalidów wzroku, ich możliwościach, umiejętnościach, a przede wszystkim głoszono wszem i wobec pozbawione treści hasło, że potrzebne są "rozwiązania systemowe". 
Pomysłów było co nie miara, w kilku miałem okazję jakoś uczestniczyć, choć w sensie dość dziwnym, jak na dziwne wówczas czasy przystało. Był taki człowiek, też niewidomy, który w pewnym momencie powołał do życia spółdzielnię zajmującą się wszystkim i niczym. Miał tam funkcjonować masaż, produkcja, usługi, doradztwo, rehabilitacja, rekreacja i diabli wiedzą, co tam jeszcze. W dodatku ów cudotwórca, nie wiedzieć czemu, głosił po cichu, że to ja jestem jednym z głównych osobistości tego tworu, chociaż na zebranie założycielskie musiałem się wprosić na siłę. Wszelkie wątpliwości zebranych rozwiewał, tłumacząc, że zarząd (w jego osobie) jest w stanie pokonać wszystkie problemy. Jeśli ktoś straciłby rentę skutkiem zarobków osiąganych w tej spółdzielni, to otrzyma stosowną rekompensatę w wynagrodzeniu z nawiązką. Zebranie założycielskie zakończyło się względnie sutą kolacją. Potem została zatrudniona jedna osoba do załatwiania lokalu, krzesełek, stolików i fotelików, a potem już nie działo się nic. Po roku bohater przedsięwzięcia zwołał walne zebranie i ogłosił, że nikt z członków założycieli nie wykazał zainteresowania spółdzielnią, toteż nie przyniosła ona żadnych zysków. O ile mi wiadomo, osoba ta podejmowała kilka podobnych działań, w tym również formę wypoczynku polegającą na przebywaniu przez pewien czas w więzieniu. 
Druga impreza, w której przyszło mi uczestniczyć na prośbę Zarządu Głównego PZN - to spółka, którą zarządzał znany wieloletni działacz spółdzielczości niewidomych. Ten podmiot gospodarczy przez pewien czas istniał, ludzie zarabiali, ale zysków nie przynosił. Moim zadaniem, jako przewodniczącego rady nadzorczej, było doprowadzić sprawę do końca tak, aby PZN jako właściciel firmy chociaż nic nie stracił i to mi się udało, a com się nadziwował, to moje. Firma produkowała wyroby bez atestu, a wyroby te nie miały ze sobą nic wspólnego, bo były to elektryczne elementy i kosmetyki. Spółka nabyła dwa wielkie budynki po wojskach radzieckich. Kiedy zwróciłem się do władz miasta z zapytaniem, czy nie mogłyby pomóc w wyremontowaniu tych budynków i przeznaczeniu ich na cele produkcyjne, uzyskałem odpowiedź, że takie przedsięwzięcie pochłonęłoby więcej niż połowę całego budżetu podówczas wojewódzkiego miasta. Ostatecznie udało się spółkę bezboleśnie rozwiązać, chociaż osoba, która podjęła się kierowania firmą pod koniec jej istnienia i w czasie likwidacji na pewno mocno nadwyrężyła swoje zdrowie, bo w pewnym momencie istniała groźba, że będzie skazana sądownie na zwrot 100 tysięcy złotych, a człowiek ten nigdy takiej sumy naraz nie widział. 
Było też i tak, że o mało nie wpakowałem się w jakąś szemraną imprezę w postaci przejęcia przez okręg PZN dość dużego budynku, który wcześniej służył dawnym prominentom, gdy przyjeżdżali na połów karpia. O tych sprawach na moje szczęście decydował Zarząd Główny PZN. Gdyby udało mi się władze okręgu Związku namówić na to, nie wiadomo, co by się z tym działo, kiedy trzeba by było cały ten kompleks utrzymać. Rzecz wyglądała podobnie, jak ta opisana wcześniej przeze mnie spółdzielnia widmo. Dyrektor namawiający na przejęcie obiektu obiecywał, że w zasadzie chodzi tylko o to, żeby budynek używać, bo jego przedsiębiorstwo wszystko (tj. opał, czynsze, konserwację itp.) pokryje bez żadnego problemu. Potem przejęła to prawdopodobnie opieka społeczna, a Urząd Miejski wyraził przy okazji żal, że PZN nie miał odpowiedniej ilości pieniędzy, żeby to przejąć. Tak wyglądało pokrycie kosztów utrzymania obiektu obiecywane przez dyrektora. 
Zdarzyło się jeszcze i tak, że jakiś ambitny i niedoceniany pracownik Urzędu Miejskiego zwrócił mi uwagę, iż inni mają tyle pieniędzy, a nam, tj. Klubowi Inteligencji Niewidomej coś się ciągle nie udaje, więc ma niezwykłą propozycję i musimy się spotkać. Z tego spotkania wynikło, że ów niedoceniany urzędnik proponuje zorganizowanie turnusu rehabilitacyjnego na 1500 osób (słownie: tysiąc pięćset osób) i tam mieliśmy się dogadać. Kiedy zaproponowałem, że możemy zapewnić fachową kadrę, szybko mnie przebił twierdząc, że kadrę i program, to już on i Urząd Miejski zapewnią, byleśmy się dogadali. Oczywiście, za tym spotkaniem żadne działania organizacyjne nie poszły. Bo i pójść przecież nie mogły, choćby ze względu na planowany rozmach i ilość uczestników. 
	Tak więc po szeregu podobnych imprez i przy własnych kłopotach ze znalezieniem się w nowej rzeczywistości gospodarczej, postanowiłem na jakiś czas przynajmniej dać sobie spokój. Jakież było moje zdumienie, gdy po kilku latach względnej nieobecności w różnych gremiach, znalazłem się znów na widoku i stwierdziłem, że problemy ciągle te same, nawet słowa jakby przepisane z tamtej rzeczywistości. To prawda, że owa elita z 89-90 roku, która nagle podjęła działalność na rzecz, gdzieś się wykruszyła, pewnie czegoś innego się spodziewali. Niektóre nastroje się uspokoiły, zwłaszcza żądania, do którego namawiała owa efemeryczna nowa elita. Spółdzielczość niewidomych została w formie szczątkowej, a pracownicy tam zatrudnieni już nie zarabiają jak górnicy w socjalizmie, ale jakby dużo mniej. Jeśli trzeba, to i klejem czasem tu i tam pośmierdzi. Ba, pamiętam z socjalizmu, kiedy gorliwie przeciwstawiałem się przechodzeniu niewidomych z wyższym wykształceniem do spółdzielczości na standardowego asystenta socjalnego, a nawet na zwykłego pracownika fizycznego. I oto niedawno wykryłem, że zjawisko trwa nadal, tyle że raczej już mniej jest wśród niewidomych prezesów czy wiceprezesów. A jeśli się pojawią, to sukcesy mają najczęściej niewielkie, z małymi wyjątkami, które z reguły są kontynuacją wcześniej zdobytych doświadczeń i umiejętności. 
	Przytoczone tu przeze mnie przykłady zjawisk, celowo tematycznie dobrane, ilustrują pewne irracjonalne tendencje odnośnie ludzi niepełnosprawnych, a więc i niewidomych. Szkolne apele w okresie stalinowskim, nowe pomysły odnośnie niewidomych i ich zatrudnienia w postaci turnusów rehabilitacyjnych na 1500 osób, prowadzenie jednostek gospodarczych na wariackich papierach, wszystko to jest do siebie podobne: jest czymś nierealnym, chociaż jako zjawisko istnieje. Przygotowanie przez dyżurnego wychowanka ośrodka prasówki zawierającej znane wszystkim wiadomości z kraju i ze świata było rzeczywistością, ale jednocześnie zjawiskiem nikomu niepotrzebnym, podobnie jak spółdzielnia, w której miało się odbywać wszystko albo spółka, produkująca sznury przyłączeniowe i dezodoranty bez atestów. 
	I jeszcze coś. W latach 90-ych zdarzyło mi się uczestniczyć w takiej imprezie, która, chcąc nie chcąc, okazała się jak gdyby pewnego rodzaju podsumowaniem, a może kwintesencją pewnej coraz bardziej uwidaczniającej się tendencji. Otóż wziąłem udział w zlocie nie zlocie, zjeździe nie zjeździe, spotkaniu nie spotkaniu… organizacji osób niepełnosprawnych w Konstancinie. Wiele było tam mówienia, liczne postulaty, dezyderaty i inne …aty. Nawet nabrałem przekonania, że chyba warto coś takiego kontynuować, będzie to bowiem głos zainteresowanych, reprezentujących przeróżne opcje, a więc w jakimś sensie głos reprezentatywny dla społeczności osób niepełnosprawnych. A kiedy wróciłem do domu, i tu i tam, zacząłem opowiadać, prezentując tematykę i wyrażając ogólnie pozytywne zdanie, usłyszałem od kilku osób, które uczestniczyły w podobnych imprezach w latach poprzednich, że wszystko to im jest znane. W zasadzie - mówili - można by te nasze protokoły z poprzednich lat przepisać, o tym samym była mowa i taka sama była ta mowa. No i musiałem przyznać rację innej współuczestniczce tego zgromadzenia, że było to kolejne bicie piany, ale żadne ciasto z tego się nie upiekło. Jeśli bowiem z ubijanych składników coś ma wyniknąć, to musi być oparte na racjonalnych podstawach, realnych możliwościach i ogólnej zgodzie społeczeństwa. 
I może już wystarczy, bo jakiś długi mi ten felieton wyszedł. A może to też bicie piany... 
 
 aaa 
8. FAKTY, ARGUMENTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI 
 
aaa 
8.1. Zaproszenie do wypowiedzi 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Począwszy od stycznia br., co miesiąc inna grupa Czytelników otrzymuje artykuł, który ukazuje się w najbliższym numerze "Wiedzy i Myśli", z prośbą o wypowiedzi. Głosy w naszej dyskusji, w postaci krótkich ocen, opinii i wniosków oraz w postaci artykułów są również publikowane w najbliższym numerze "WiM". 
Przyszła kolej na Państwa grupę. W załączeniu otrzymują Państwo felieton Jerzego Ogonowskiego poświęcony pismu punktowemu, czyli brajlowi. Kolejny raz zwrócę się do Państwa z prośbą o wypowiedzi najprawdopodobniej za osiem miesięcy. 
 
W 1825 r. szesnastoletni Ludwik Braille opracował system pisma punktowego, który przez około sto pięćdziesiąt lat był niemal jedynym sposobem czytania i pisania dostępnym dla niewidomych. Czy obecnie, w dobie elektroniki i informatyki, pismo to jest nadal potrzebne niewidomym? Jeżeli tak - czy wszystkim i w jakim zakresie? A może nie jest już potrzebne? Obecnie jest tylko historyczną ciekawostką, stosowaną przez "zacofanych" niewidomych? 
Czy należy nauczać niewidomych pisma brajla? A może tylko dzieci w szkołach? A może tylko młodszych nowo ociemniałych? 
 
Można stawiać więcej podobnych pytań, ale nie jest to konieczne. Państwo obserwują niewidomych, są niewidomymi, uczą niewidomych, pracują na ich rzecz. Znają więc Państwo ich potrzeby i możliwości. Państwa doświadczenia, spostrzeżenia, opinie, oceny i wnioski mogą okazać się bardzo cenne dla teorii i praktyki rehabilitacyjnej. Zapraszam więc do dyskusji. 
Wypowiedzi, niezależnie od ich formy i objętości, można podpisywać imieniem i nazwiskiem, inicjałami, pseudonimem lub przesłać bez podpisu. W takim przypadku, proszę zaznaczyć, że wypowiedź ma być niepodpisana. Zapewniam całkowitą dyskrecję. 
Listy proszę przesyłać na adres: 
st.k@onet.pl 
Ze słowami szacunku i serdecznymi pozdrowieniami 
Stanisław Kotowski 
 
aaa 
8.2. A brajlacy żyją i... 
Jerzy Ogonowski 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
"Jedna baba drugiej babie wsadziła do oka grabie, a brajlary żyją i gorzałę piją". 
 
Przeżyliśmy niedawno rocznicę urodzin Ludwika Braille'a (i na miłość boską, nie Louisa, bo Ludwik to już w polskim języku dawno się przyjął). Odbyło się trochę tradycyjnych imprez, ale dyskusji o roli, znaczeniu i obecnej wartości brajla było nieco mniej. No to może "Wiedza i Myśl", która nabiera coraz większego znaczenia dla coś wiedzących i jakoś myślących niewidomych, nadrobiłaby ten brak i podjęlibyśmy konstruktywną debatę na temat: "Brajl wczoraj i dziś", czy choćby "Brajl a sprawa polska". Pytań bowiem przed nami wiele, zanim więc zadławimy się śmiertelnie nowoczesną technologią, informatyką i różnymi takimi, spróbujmy spokojnie zastanowić się, co z tym brajlem. 
To prawda, na co zwraca w swoim artykule uwagę dr Czesław Ślusarczyk, że publikacje brajlowskie zajmują dużo miejsca i ich produkcja jest dość długa. Zanim jednak przyszły komputery i inne bajery, Francuzi zaczęli drukować książki o mniejszym formacie, toteż kiedy zacząłem czytywać po francusku, takie książki z powodzeniem brałem do czytania w podróż pociągiem i jeśli coś mi przeszkadzało, to tylko zbyt nachalne zainteresowanie otoczenia. Mogłem też bez większego problemu pisywać na tabliczce brajlowskiej listy do mojej żony, siedząc we Francji w kawiarni, bo tam nachalstwa było jak gdyby mniej. Gorzej by było, gdybym takie listy miał pisać na maszynie brajlowskiej, która czyniła hałas, zabierała miejsce no i w ogóle. A gdybym pisał na laptopie, to albo gadacz by gadał na całą kawiarnię, albo musiałbym założyć słuchawki i odgrodzić się od otoczenia słuchowo. Coś takiego mi zupełnie nie odpowiadało, tym bardziej, że w tej kawiarence wszyscy czuli się jak u siebie w domu. W każdej chwili sąsiad z drugiego stolika mógł mnie zapytać, czy dziś było fajnie na plaży i czy nie napiłbym się szklaneczki wina, bo on ma akurat nastrój mnie poczęstować. A może ktoś zechciałby mnie poczęstować papierosem, a ja bym tego nie usłyszał. Nie mówiąc już o tym, że we Francji byłem pod koniec studiów, aby poznać żywy język. Przysłuchiwanie się ludziom w kawiarni, to była wielka szkoła lingwistyczna. 
Francuzi oraz Anglicy i chyba inni, upowszechnili pisanie skrótami, by książki mieściły więcej tekstu. W Polsce bardzo szczegółowo i fachowo zajął się tym Tadeusz Józefowicz, ale nie znalazł większego zainteresowania, bo w owym czasie nikomu na żadnych oszczędnościach papieru czy miejsca nie zależało. To były takie czasy, że całe paki brajlowskich czasopism bez rozpakowywania szły ze spółdzielni na makulaturę, żeby otrzymać papier toaletowy. 
Kiedy byłem jeszcze w szkole, wszystko, co było jakoś tam przystosowane dla niewidomych, przybierało dodatkowy przymiotnik "brajlowskie". Tak więc miałem brajlowski zegarek, który nie wrzeszczał na cały tramwaj, że jest godzina trzynasta osiemnaście. Potem mówiono o pralkach czy innych urządzeniach jako "obrajlowione". A my w szkole podstawowej nazywaliśmy siebie "brajlakami". 
Teraz jest wiele różnych informatycznych urządzeń, które mogą zakrzyknąć na cały dom, że to, czego szukam, to jest kasza gryczana. Ale co będzie, jeśli zechce mi się zrobić skok w bok i moja boczna odskokowa prześle mi jakieś fajne słodycze. Jeśli wtedy takie urządzenie zakrzyknie na cały dom, że to są czekoladki z rumem, z dodatkiem wiagry, to żona zapyta, po co mi coś takiego i skąd to mam. A gdyby było cichutko na tabliczce napisane brajlem, to nikt by się nie dowiedział i byłoby, jak trzeba. Czy zatem jako niewidomy jestem skazany na bezgrzeszność? W dodatku w jakiś zupełnie zwariowany i niekontrolowany sposób przedarło się do mass mediów pojęcie "język brajla", co miałoby to oznaczać, że kiedy wprowadzono komputery i gadacze, to już wreszcie niewidomi zaczną mówić normalnym językiem, bo dotychczas mówili językiem brajla. 
Sprawne działanie niewidomego informatyka i matematyka wymaga, aby posługiwał się monitorem brajlowskim, a więc brajl jest mu bardzo potrzebny. Dobrze jest mieć podpisane brajlem produkty w lodówce, żeby niekoniecznie trzeba było chodzić po domu w uzbrojeniu różnych gadaczy i gęgaczy. Coraz więcej jest niewidomych, którzy mają kłopoty z ortografią, bo gadacz wszystkiego nie wypowie, a monitor brajlowski jest na tyle drogi, że niedługo już nawet i PFRON nie będzie ich przyznawał. Ceny wprawdzie wtedy może nieco spadną, gdyż one zależą przede wszystkim od tego, że firmy produkujące sprzęt i oprogramowanie dla niewidomych nie podlegają prawom rynku. W dalszym ciągu jednak sprzęt taki nie będzie dostępny dla przeciętnego śmiertelnika w polskim siermiężnym kapitalizmie bez kapitału. Zatem podyskutujmy, ale poważnie i przy założeniu, że niewidomy ma pracować, mieć rodzinę, utrzymywać ją, uczestniczyć w specjalnych imprezach rekreacyjno-rehabilitacyjnych o tyle, o ile mu to jest potrzebne dla usprawnienia. Rozrywka jest bardzo wskazana, ale po pracy i obowiązkach rodzinnych, a nie zamiast nich. 
Spróbujmy to wszystko uporządkować, ustalić kryteria i wartości. Kiedy byłem na studiach, często dyktowałem moim rówieśnikom notatki, bo oni nie zdążyli wszystkiego na wykładzie zanotować, a ja - stosując skróty tzw. laskowskie i swoje własne - mogłem to zrobić. W roku ubiegłym byłem sfrustrowany, przerażony i zdegustowany, kiedy dowiedziałem się, że w ramach pefronowskiego programu "Asystent" niektórzy niewidomi studenci korzystają w czasie wykładów z pomocy asystenta. Jego zadaniem jest robienie im notatek, potem przeczytać albo nagrać. Zatem nasuwają się pytania: 
- czy brajl jest dziś potrzebny, 
- czy mogą go zastąpić komputery i inne bajery, 
- czy warto uczyć się brajla, jeśli wszystko da się przeczytać przy użyciu programów OCR, 
- czy brajl da się zastąpić gadaczami i innymi cudakami, 
- do czego warto brajla używać, a do czego nie warto. 
No i ogólnie: czy niewidomy jest to człowiek w pełni wartościowy, czy też wymaga specjalnego traktowania, a jego intymność ginie w natłoku gadających i śpiewających programów pomocowych? 
 
 aaa 
8.3. Tak, i jeszcze raz tak, dla staruszka brajla 
Maria Marchwicka 
 
 Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Pan Jerzy Ogonowski postawił całkiem sensowne pytania o przyszłość jednego z najbardziej doniosłych wynalazków, jakim jest system brajla. Nie bez kozery stary pomnik Ludwika opatrzony jest inskrypcją w czterech językach "Swemu dobroczyńcy, niewidomi świata". Czyż może być piękniejsze upamiętnienie człowieka i dzieła? Jestem przekonana, że chociaż mamy szereg ułatwień elektronicznych "brajl ujdzie cało". Na pytanie, czy brajl jest dziś potrzebny, odpowiadam - zdecydowanie "tak" i cała pomocna elektronika go nie zastąpi. Wyobraźmy sobie nagły kataklizm. We wszystkich gniazdkach zabrakło przysłowiowego prądu. Zamilkły komputery screenreadery i inne dogodne dźwiękowce. Ale została niezawodna tabliczka i sztyfcik. Można zapisać i przeczytać. Można mieć kontakt ze światem, może nie tak ekspresowy i lotny, ale solidny i pewny bez zbytniego szumu informacyjnego i homogenicznej papki. 
Pytanie, czy warto uczyć się brajla, jeśli wszystko da się przeczytać przy użyciu programów OCR, jest w tym wypadku nieco przewrotne. Owszem, programy OCR, gadacze są szybsze i bardzo pożyteczne, tyle, że powodują skutki uboczne w postaci zastraszającego analfabetyzmu ortograficznego i stylistycznego. Przyswajana słuchowo wiedza nie zapada tak głęboko w pamięć. Pisząc brajlem utrwalamy prawidła pisowni na zasadzie pamięci mięśniowej znaku. Ten mechanizm jest analogiczny do pamięci mięśniowej pisma określanego jako "czarnodrukowe", choć nim nie zawsze bywa. 
Do czego warto brajla używać, a do czego nie warto. To już sprawa indywidualnego wyboru i stopnia "zaprzyjaźnienia z systemem". Na pewno warto dobrze opanować brajla, zanim przesiądzie się do komputera, warto robić nim doraźne notatki. Warto pisać osobiste listy, są lepiej odbierane, niż wydruki komputerowe, czytane syntetycznym głosem. 
Sądzę także, że niewidomy jest człowiekiem w pełni wartościowym dokonując wyboru w zależności od doraźnych potrzeb, natomiast programy gadające, śpiewające i niemal zastępujące samodzielność i myślenie, winny być tylko pomocowe i uzupełniające. Z wielu powodów, niezależnie od aktywności życiowej i umysłowej, dysponuję bardzo starym komputerem, telefonem bez gadacza, internetu i czego tam jeszcze, a nie czuję cywilizacyjnego wyobcowania. Choć nie czytam biegle "kropiastych tomów" (jestem samoukiem), lubię odczuć to sam na sam z książką. 
 
 aaa 
8.4. Brajl ma przyszłość! 
Aleksandra Bohusz 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Brajla zaczęłam się uczyć w laskowskiej szkole podstawowej i od tej pory pismo to nieustannie mi towarzyszy. Myślę, że nie będzie przesady w twierdzeniu, iż nie mogę się bez niego obejść. Początki mojej "brajlowskiej" edukacji nie były jednak łatwe. 
Nie wiem, kto wpadł na "genialny" pomysł, żeby zacząć nas uczyć najpierw pisania na maszynie, a dopiero potem wprowadzić tabliczkę. Wszystkie roczniki wokół - wyższe i niższe - zaczynały od tabliczek i naprawdę jest dla mnie do tej pory nie do pojęcia, dlaczego z naszą klasą postąpiono inaczej. To tak, jakby zacząć naukę pisania dla widzących dzieci od czarnodrukowych maszyn i komputerów, a pisanie długopisem zostawić na koniec. 
Mnie, przy braku zdolności manualnych, taki system nauczania nie wyszedł na dobre i do dziś korzystam z tabliczki sporadycznie, a piszę na niej w tempie wręcz żółwim, tak więc o szybkim robieniu przy jej pomocy notatek, choćby podczas podróży, nie ma mowy. Na szczęście w pewnym stopniu zastępują ją notatniki brajlowskie. 
W przeciwieństwie do tabliczki i dłutka sztukę pisania na maszynie oraz czytania brajlem opanowałam bardzo szybko. Zapisałam się do szkolnej biblioteki i przez cały okres podstawówki "połykałam" książki w niesamowitej ilości. Czytanie wciągało mnie do tego stopnia, że w internacie nie przeszkadzały mi nawet grające tuż obok na syntezatorze i śpiewające w niebogłosy koleżanki. Od zawsze przedkładam książkę brajlowską nad mówioną, a z czytanych przy pomocy syntezy mowy korzystam wyłącznie, gdy naprawdę wyczerpią się inne możliwości. Mając tekst pod palcami, bardziej się w niego "wczuwam" i łatwiej przyswajam informacje, dlatego w szkole i na studiach byłam najszczęśliwsza, gdy podczas nauki mogłam korzystać z notatek oraz podręczników brajlowskich. 
Dzięki pismu punktowemu mogłam też używać wielu ciekawych pomocy naukowych, jak kubarytmy służące do wykonywania działań pisemnych z matematyki, wypukłe mapy, globusy, makiety, rysunki itp. Ułatwiało to w dużym stopniu zdobywanie wiedzy i dawało lepsze wyobrażenie o świecie. 
Na zegarki mówiące mam "alergię". Nawet jeśli właściciel takiego "cuda" nie ma nawyku sprawdzania co chwila godziny niezależnie od tego, gdzie się znajduje, "gadacze" są niezwykle czułe i wystarczy zahaczyć o nie rękawem, aby włączyły się w najmniej odpowiednim miejscu i momencie. Brakuje mi jeszcze telefonów komórkowych z brajlowskimi wyświetlaczami, gdyż nie widzę powodu, dla którego wszyscy wokół mają poznawać treść przychodzących do mnie SMSów albo dowiadywać się, czyj numer akurat wybieram. 
Ktoś powie, że przecież można korzystać z zestawu słuchawkowego. Nie rozwiązuje to jednak problemu, gdyż, jak słusznie zauważył Pan Ogonowski, wyizolowuje nas z otoczenia, co, zwłaszcza podczas podróży czy spotkań towarzyskich, jest zdecydowanie niewskazane. 
Moja dyskografia jest na tyle bogata, że gdyby nie brajlowskie naklejki z tytułami, już dawno zostałabym przysypana stosem nierozpoznawalnych płyt i traciłabym mnóstwo czasu na szukanie tej, której w danym momencie chciałabym posłuchać. 
Przechodząc zaś z życia domowego do zawodowego: bez znajomości pisma punktowego nie mogłabym pracować tam, gdzie obecnie pracuję, czyli w bibliotece jednego z okręgów PZN, w której wszystko, począwszy od sygnatur na książkach, a skończywszy na katalogach i kartach czytelniczych, jest "obrajlowione". 
Brajl ma jeszcze inne, równie ważne, zastosowania praktyczne. 
Dla posługujących się nim osób może się stać pewnego rodzaju szyfrem niedostępnym dla innych. W "epoce przedmailowej" zawsze bardzo ceniłam całkowitą prywatność mojej korespondencji z niewidomymi koleżankami i kolegami. Choćbym zostawiła rozłożony list "na widoku", nikt z domowników nie mógł go przeczytać. 
Z drugiej strony, paradoksalnie, brajl może ułatwiać komunikację i współpracę z widzącymi. Na studiach, podobnie jak Pan Jerzy, dzieliłam się z kolegami swoimi notatkami, z tym, że w inny sposób, a mianowicie poprzez przerzucanie ich z notatnika brajlowskiego na dyskietki lub drukowanie z niego w zwykłym druku. Wszyscy byliśmy z tego zadowoleni: ja czułam się równoprawną uczestniczką życia studenckiego, a ludzie z roku mieli czytelne notatki, bez konieczności bezskutecznego niekiedy rozszyfrowywania czyjegoś odręcznego pisma. 
Pamiętajmy ponadto, że nowoczesne technologie bywają zawodne. Wystarczy zresztą zwykły brak prądu, a jeśli się przedłuża, to już prawdziwa katastrofa: laptop i inne elektroniczne gadżety, nawet jeśli działają na akumulatory czy baterie, w końcu się rozładują. Raz byłam w takiej sytuacji i ogromnie żałowałam, że nie miałam akurat przy sobie żadnej brajlowskiej książki. Wszystkie podręczne notatki robię w brajlu - na maszynie bądź notatniku. Mam małe segregatorki z numerami telefonów, bo jeśli w komputerze albo komórce padnie system, można bezpowrotnie stracić ważne dane. 
Mam ogromną nadzieję, że pismo punktowe nigdy nie zostanie zaniedbane i odrzucone. Dla mnie jest bezcenne i uważam, że powinno się go uczyć wszystkie dzieci niewidome, a także te słabo widzące, u których istnieje ryzyko całkowitej utraty wzroku. Dostaję "białej gorączki", kiedy pracująca w jednym z ośrodków szkolno-wychowawczych siostra opowiada, jak coraz większa liczba uczniów zdaje egzaminy końcowe z lektorem lub/i sekretarzem, bo czarnego druku czytać już nie mogą, a brajla jeszcze się nie nauczyli albo w ogóle nie zamierzają tego zrobić. 
Mój radykalizm jest nieco mniejszy, jeśli chodzi o osoby dorosłe tracące wzrok. Należy tutaj bowiem uwzględnić wiele czynników, takich jak: wiek, wykształcenie, charakter wykonywanej pracy, a także niezwykle ważny aspekt psychologiczny. Znam mądre osoby słabo widzące, które uczą się brajla "na wszelki wypadek", gdyby kiedyś zupełnie przestały widzieć. Są jednak i tacy ludzie, dla których nakłanianie do wzięcia do ręki białej laski i tabliczki brajlowskiej jest odbieraniem ostatniej nadziei na poprawę lub odzyskanie wzroku. W takim przypadku trzeba wykazać się wyjątkową delikatnością i wyczuciem. 
Nie zapominajmy ponadto, że z wiekiem zmniejszają się możliwości percepcyjne i nauka brajla może być utrudniona z tego powodu. 
Dla osób, które straciły wzrok w dzieciństwie, wczesnej młodości i niewidomych od urodzenia nieznajomość brajla równa się analfabetyzmowi. W przypadku ociemniałych dorosłych nie można jednak, moim zdaniem, o nim mówić, ponieważ mają oni cały czas w pamięci pismo czarnodrukowe i w razie potrzeby są z pewnością w stanie je odtworzyć, znają też zasady ortografii, których tak łatwo się przecież nie zapomina. 
Mam znajomą, która straciła wzrok po pięćdziesiątce i teraz nie wyobraża sobie życia bez brajlowskich książek. Za to mój czterdziestoletni kolega powiedział, że nie zamierza uczyć się brajla, gdyż, dzięki nowoczesnym technologiom, nie jest mu on do niczego potrzebny. Wiedząc, jak funkcjonuje w pracy i domu, przyznaję mu rację, choć jako wielka zwolenniczka brajla robię to z żalem. 
We wszystkich aspektach życia jestem wyznawczynią zasady, że każdy ma prawo układać je tak, jak chce, o ile nie krzywdzi tym innych i nie łamie obowiązujących przepisów. Jeżeli więc dorosły ociemniały mówi z pełną świadomością, że może funkcjonować bez znajomości brajla i udowadnia to swoim postępowaniem, nie ma sensu uszczęśliwiać go na siłę. Nas - "orędowników" tego genialnego XIX-wiecznego wynalazku - wciąż jest i pewnie nadal będzie na tyle dużo, że nie damy mu zginąć! 
 		 
aaa 
8.5. Czy brajl jest dziś potrzebny? 
Hanna Pasterny 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
	Oto jedno z pytań, które w artykule "A brajlacy żyją i ..." stawia czytelnikom Jerzy Ogonowski. 
	Brajla nauczyłam się w laskowskiej szkole dla niewidomych, gdy miałam siedem lat. Chciałam jak najszybciej samodzielnie zacząć czytać książki, więc naukę kontynuowałam popołudniami w internacie. 
	Podczas studiów miałam już komputer, od pewnego momentu także skaner. Z komputera korzystam na co dzień, dla przyjemności i w mojej pracy. Według mnie brajl i komputer absolutnie się nie wykluczają, lecz wzajemnie uzupełniają. Pracując w szkole, korzystałam z elektronicznego, brajlowskiego notatnika, w którym zapisywałam odpowiedzi dzieci, oceny i moje uwagi. Mając wystąpienie na konferencji lub prowadząc szkolenie, zwykle mam prezentację, która wyświetla się na ekranie dla widzących uczestników, ja natomiast mam jej tekst w brajlu. W takich sytuacjach wydruk lepiej się sprawdza niż brajlowski monitor, zwłaszcza gdy trzeba zmienić kolejność slajdów lub jakiś pominąć. Wtedy w kartkach odnajduję się łatwiej i szybciej niż na monitorze, nie muszę się też martwić o ewentualną awarię sprzętu. 
	Dwa lata temu uczestniczyłam w międzynarodowej konferencji o technologiach wspierających niepełnosprawnych. Prelegentkami były m.in. dwie niewidome kobiety, które w ogóle się do tego nie przygotowały. Nie miały ani notatek w brajlu, ani na laptopie, do którego można by podłączyć brajlowski monitor czy słuchawki. Ktoś musiał im więc pomagać. Siedząc z przodu, wciąż słyszało się suflera. Dla mnie było to bardzo irytujące. Poza tym wydłużał się czas, a z powodu przerw skoncentrowanie się na prezentacji było bardzo trudne. Uważam, iż taki brak profesjonalizmu działa na niekorzyść naszego środowiska. Zdecydowaną większość uczestników konferencji stanowili pełnosprawni, pracujący na uczelniach całego świata. Źle by się stało, gdyby pomyśleli, że niewidomy nie jest w stanie samodzielnie sklecić jednego zdania. Jeden z zagranicznych naukowców powiedział mi, że gdy zobaczył, iż podchodzę z brajlowskimi notatkami, wreszcie odetchnął z ulgą. Poprzednie doświadczenia utwierdziły go w przekonaniu, że niewidomy nie nadaje się na prelegenta. Słuchanie takich wypowiedzi nie jest miłe. Nie chcę, by tak o nas myślano. 
	Prawie zawsze podróżuję z brajlowskimi książkami lub czasopismami. Co prawda odtwarzacze książek zajmują znacznie mniej miejsca, ale czytając, dużo więcej zapamiętuję. Poza tym uszy powinny odpoczywać od słuchawek. Codziennie używam ich pracując z komputerem w biurze i bardzo mnie to męczy. Brajlowskie książki przyciągają uwagę i niejednokrotnie skłaniają do ciekawych rozmów. Jestem także pewna, że to dzięki ciągłemu, długoletniemu czytaniu brajlem, wygrałam konkurs ortograficzny, pokonując pięciuset pełnosprawnych rywali. 
	Brajlowskie książki wypożyczam nie tylko z Warszawy, ale też z Genewy, Brukseli i Paryża. Dzięki książkom wypożyczanym z zagranicznych bibliotek, mam stały kontakt z językiem francuskim: poszerzam zasób słownictwa, utrwalam struktury gramatyczne oraz ortografię. Książki, które stamtąd dostaję, wysyłane są - w zależności od biblioteki - w walizeczkach lub pudłach. Na górze znajduje się adresowa plakietka. Przed odesłaniem książek, wystarczy ją przełożyć na drugą stronę, by adres biblioteki znalazł się na wierzchu. Nie trzeba również wypisywać przekazu na paczkę. To rozwiązanie jest dużo wygodniejsze od materiałowych, polskich worków, które trzeba wiązać, a potem znaleźć kogoś widzącego, kto wypełni pocztowy druczek. Myślę, że jeśli Biblioteka Centralna zamieniłaby worki na pudła, znacznie więcej osób wypożyczałoby z niej brajlowskie książki. 
	Ograniczając się wyłącznie do udźwiękowienia, stajemy się nie tylko analfabetami, ale też skazujemy się na różnego rodzaju gadające gadżety i całkowicie się od nich uzależniamy. Oczywiście, takie urządzenia jak etykietownik Penfriend są potrzebne i znajdują zastosowanie, ale czy nie szybciej odnajdziemy płytę, gdy wszystkie płyty mamy podpisane brajlem? 
	P. Ogonowski pisze o zatrudnionych, w ramach projektu, asystentach robiących niewidomym studentom notatki. Czy oznacza to, że się uwsteczniamy i wracamy do czasów sprzed powstania brajla? Czy niewidomi są niepiśmienni? Niewidomemu studentowi przydadzą się zajęcia z orientacji przestrzennej, by mógł swobodnie poruszać się po uczelni i jej okolicy. Bardzo skorzystałby również na zatrudnieniu, np. przez uniwersytecką bibliotekę, osoby skanującej potrzebne książki i materiały, gdyż traci się na to mnóstwo czasu. Niekiedy, mimo dostosowanych komputerów i elektronicznych materiałów, niezbędna jest pomoc lektora. Czy jednak w epoce elektronicznych notatników, udźwiękowionych laptopów i dyktafonów niewidomy student rzeczywiście potrzebuje etatowego pracownika robiącego mu notatki? Tego typu pomoc może być potrzebna niesłyszącym, głuchoniewidomym i studentom mającym niesprawne ręce, ale nie jestem w stanie zrozumieć, dlaczego w notowaniu wyręcza się osobę niewidomą bez dodatkowej dysfunkcji. Nie domagajmy się specjalnego traktowania tam, gdzie nie jest nam ono potrzebne. Przecież chcemy być traktowani jak pełnowartościowi, równorzędni partnerzy. 
	Brajl dał mi możliwość normalnego funkcjonowania, poczucie niezależności, wolność i wiele godzin przyjemności. Bez znajomości tego alfabetu moja samoocena byłaby znacznie niższa. Marzy mi się telefon komórkowy z brajlowskim monitorkiem, gdyż program udźwiękowiający nie gwarantuje mi intymności. Właśnie dlatego nie noszę mówiącego zegarka. Dla wielu niewidomych, a także głuchoniewidomych, brajl jest niezastąpiony. Bez niego nie zdobyłabym wyższego wykształcenia i nie wykonywała satysfakcjonującej pracy. 
 
aaa 
8.6. Kształt i sens 
Józef Szczurek 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 O Ludwiku Braille'u, przez blisko dwieście lat, które upłynęły od czasu kiedy objawił światu swe genialne dzieło, powiedziano prawie wszystko. Nieco gorzej jest natomiast, a przynajmniej w Polsce, z wykorzystywaniem jego wspaniałego wynalazku w codziennej praktyce. Faktem jednak jest, że w skali światowej setki tysięcy niewidomych, dzięki wypukłemu pismu, znalazło drogę do światła, godnego bytowania i twórczej samodzielności. Śmiało mogę powiedzieć, że jestem jednym z nich, gdyż pismo punktowe nadało kształt i sens całemu mojemu życiu. Postaram się to ukazać na kilku przykładach. 
Blisko pięcioletni pobyt w Laskach dał mi rzetelną wiedzę na poziomie szkoły podstawowej, świadectwo ukończenia trzyletniego kursu masażu leczniczego, umiejętność biegłego pisania na zwykłej maszynie i największy skarb - dobrą znajomość pisma Braille'a. Bez tej wiedzy, zamkniętej w sześciu punktach i sześćdziecięciu trzech znakach, nie mógłbym potem ukończyć szkoły średniej, a następnie studiów dziennikarskich w Uniwersytecie Warszawskim. 
Nie muszę chyba przypominać, że w latach 50. nie było jeszcze podręczników dla niewidomych. Własne, brajlowskie notatki z wykładów stanowiły najpełniejszą podstawę wiedzy, decydowały o postępach w nauce i pozycji w grupie. W mojej klasie w liceum, a także na studiach przyjęła się zasada nauki zespołowej, zwłaszcza przed egzaminami. Wtedy moje notatki okazywały się bezcenne. Ważne było również to, że mogłem swym kolegom przekazywać istotne wartości, być pomocą w nauce. Nie byłem wobec nich nieporadnym niewidomym, któremu trzeba pomagać nic za to nie otrzymując. 
Postawa "proszącego", bez przerwy wieszającego się na czyimś ramieniu, dla mnie nigdy nie była do przyjęcia. Nasze stosunki miały charakter partnerski. Równorzędność dawała mi poczucie niezależności. Mogłem wtedy bez kompleksów korzystać z pomocy otoczenia, tam gdzie wzrok jest niezbędny. 
Równie wielkie znaczenie pismo Braille'a miało w wykonywaniu pracy redakcyjnej. Bez tej umiejętności moja zawodowa działalność dziennikarska nie byłaby możliwa. Nie mógłbym czytać brajlowskich listów przychodzących do redakcji od czytelników i odpowiadać na nie, przynajmniej na te poruszające ważne problemy. Nie mógłbym również sprawdzić jakości druku w czasopiśmie pod kątem technicznym i merytorycznym. 
Uczestnicząc we wszelkich zebraniach władz PZN oraz kierownictwa spółdzielni niewidomych, zapisywałem w brajlu wszystko, co uznałem za istotne do przygotowania artykułów sprawozdawczych. Nawet potem, gdy pod koniec lat 60. miałem mały magnetofon reporterski, nie używałem go do zapisu obrad, gdyż późniejsze odtwarzanie materiału zabierało bardzo dużo czasu. Magnetofon służył mi głównie do nagrywania rozmów z różnymi ludźmi, które potem w formie wywiadów znajdowały odbicie na łamach wydawnictwa. 
Moja praca nie ograniczała się do redagowania czasopisma. Zależało mi na jak najszerszym kontakcie z odbiorcami. Często więc organizowałem spotkania z czytelnikami w całym kraju. Uczestniczyło w nich przeważnie po kilkadziesiąt osób. Do tej formy działalności przywiązywałem dużą wagę. 
Wyglądało to tak, że najpierw miałem wystąpienie informacyjne, a następnie uczestnicy zebrania zadawali pytania, wysuwali wnioski. Spotkania te bardzo wzbogacały pracę redakcyjną, umożliwiały poznawanie nowych ludzi, aktywizowanie korespondentów, zdobywanie z pierwszej ręki wiadomości o potrzebach i nastrojach środowiska oraz nawiązywanie przyjaźni. 
I tu znów rola brajla była nie do zastąpienia. Na każde spotkanie wyjeżdżałem z brajlowskim konspektem swej prelekcji. Nigdy i nikt nie musiał mi szeptać do ucha co mam mówić. Własnoręcznie zapisywałem najważniejsze elementy dyskusji oraz wnioski uczestników. Podobnie było podczas spotkań z widzącą młodzieżą w szkołach licealnych, które w tamtym okresie, na terenie Warszawy organizowano dość systematycznie w ramach popularyzacji spraw niewidomych. 
Nie mogę też pominąć faktu, że byłem stałym klientem Biblioteki Centralnej, również wtedy, gdy mogłem bez ograniczeń korzystać z nagrań magnetofonowych. Przyjąłem zasadę, że codziennie wieczorem, przynajmniej przez pół godziny czytam książki brajlowskie. Pozwalało to na bardzo bezpośrednie przeżywanie wzruszeń emocjonalnych i doznań artystycznych, które najbardziej wzbogacają osobowość czytającego. W ten sposób poznałem wiele wspaniałych dzieł, między innymi - "Wojnę i pokój" Lwa Tołstoja. 
Nawet nie próbuję sobie wyobrazić, jak wyglądałoby moje życie, gdybym nie wszedł na drogę, którą nam wskazał Ludwik Braille. 
 
aaa 
8.7. O brajlu i nie tylko 
Alicja Nyziak 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 Z uwagą przeczytałam artykuł p. Jerzego Ogonowskiego, pt. "A brajlacy żyją i..." i zadumałam się nad zadanymi przez autora pytaniami. Spróbuję na nie odpowiedzieć z punktu widzenia osoby, która w pewnym momencie swojego życia straciła wzrok i długo dochodziła do wniosku, że pismo punktowe jest bardzo potrzebne, ale... 
Właśnie pojawia się tu małe ale, jednak jest ono bardziej związane ze spojrzeniem na problem autora, niż moimi wątpliwościami, co do przydatności i funkcjonalności brajla. 
Pytanie pierwsze: 
- czy brajl jest dziś potrzebny? 
Oczywiście, że tak! 
Obecnie człowiekowi w codziennym życiu towarzyszy ogromna ilość różnorodnych urządzeń technicznych, które nie tylko ułatwiają życie, ale także pozwalają wypełnić lub lepiej zagospodarować czas. Rozwój technologiczny pozwolił także niewidomym przełamać pewien stereotyp, który wykreował niewidomego zdolnego do produkcji szczotek, koszyków, a czasami w porywach wyobraźni widzących pojawiał się jeszcze niewidomy masażysta. 
Komputer oraz ogromna gama innych urządzeń specjalistycznych pozwoliły niewidomym sięgnąć do dziedzin życia, które do tej pory były dla nich zamknięte. 
Nowe możliwości odrobinę zdystansowały pismo punktowe, gdyż pozwalały na znacznie więcej. Nie zmienia to jednak faktu, że umiejętność pisania i czytania w brajlu powinna być priorytetem dla niewidomych. 
Dlaczego? 
Długo można pisać o atutach brajla oraz o pewnych minusach wynikających np. z dużej objętości druku, ale jeden z atutów jest nie do podważenia. Otóż umiejętność posługiwania się brajlem sprawia, że utrwala się poprawna pisownia. 
W sytuacji, kiedy niewidomi starają się o zatrudnienie na otwartym rynku pracy, CV czy list motywacyjny nafaszerowane błędami ortograficznymi typu tesz, jusz, cusz itp. sprawia, że kandydat odpada na przedbiegach i to wcale nie z powodu dysfunkcji wzroku. 
Systematyczne czytanie książek w brajlu jest bardzo pomocne w utrwalaniu właściwej pisowni, choć oczywiste jest, że podstawą poprawnej pisowni jest znajomość zasad ortografii, interpunkcji i gramatyki. 
Pytanie drugie: 
- czy mogą go zastąpić komputery i inne bajery? 
To ja przewrotnie zadam inne pytanie: 
A dlaczego komputery ze specjalistycznym osprzętowieniem lub inne urządzenia ułatwiające życie niewidomym mają zastąpić brajla? 
Przecież są obecnie dostępne urządzenia, w których niewidomi mają do wyboru zarówno pracę przy pomocy syntezatora mowy, jak i przy pomocy linijki brajlowskiej. Wybór należy do użytkownika i czasami miejsca, w którym przyjdzie mu akurat pracować. 
Czy naprawdę aż takim wielkim problemem jest fakt, że widzący w pierwszym momencie trochę będą podpatrywać, jak niewidomy wodzi opuszkiem palca po linijce brajlowskiej? 
Uważam, że nie. Zazwyczaj coś nowego, odmiennego powoduje w ludziach ciekawość i w tym wypadku jest ona wpisana w sposób funkcjonowania niewidomych. Może lepiej wyjść z założenia, że jeśli ktoś widzący popatrzy i zapyta (nawet jeśli pytanie będzie banalne, a nawet dla niewidomego śmieszne), to odpowiedź i wyjaśnienie kwestii może odrobinę przybliżyć sposób, w jaki pracują niewidomi. 
Natomiast różnego rodzaju urządzenia ułatwiające codzienne życie są bardzo przydatne i funkcjonalne. Warto pamiętać, że są wśród niewidomych osoby, które utraciły wzrok w wieku starszym, są diabetycy, u których czucie w opuszkach palców jest zaburzone i raczej małe szanse, aby te osoby posiadły umiejętność czytania i pisania brajlem. Dla nich wspaniałym rozwiązaniem są właśnie te urządzenia, gdyż dzięki nim stają się znacznie bardziej samodzielni. 
W tym miejscu pragnę zauważyć, że przechowywanie w domu czekoladek z dodatkiem niebieskiej pigułeczki od "lewizny" jest wysoce nierozważne, gdyż nie ma znaczenia w jaki sposób będziemy sprawdzać, co akurat trzymamy w dłoniach. Urządzenie i owszem podaje komunikat dość głośno, ale bardzo często urzędowa czy oficjalna partnerka choć trochę zna brajla. Tak więc eksplozja gotowa niezależnie od formy oznaczenia. 
Pytanie trzecie: 
- czy warto uczyć się brajla, jeśli wszystko da się przeczytać przy użyciu programów OCR? 
Warto zauważyć, że nie każdy tekst da się przeczytać przy użyciu programów OCR. Znajomość brajla okazuje się ogromnie przydatna przy odczytywaniu nazw leków na opakowaniu. Oczywiście, można dokonać skanu opakowania leku i przy pomocy programu rozpoznającego znaki odczytać nazwę leku. Zabiera to jednak znacznie więcej czasu, niż odczytanie układu kropeczek na opakowaniu. Jeśli niewidomi nie będą posługiwać się pismem punktowym, to tłoczenie nazwy leku straci sens. Mimo że korzystam z urządzeń elektronicznych, które bardzo ułatwiają mi życie, to wysoko cenię możliwość samodzielnego sprawdzenia nazwy leku. 
Pytanie czwarte: 
- czy brajl da się zastąpić gadaczami i innymi cudakami? 
Myślę, że każdy niewidomy szuka rozwiązań, które dla niego są optymalne. Jedni są zwolennikami różnorodnych urządzeń elektronicznych, inni pozostają tradycjonalistami, a jeszcze inni poszukują dogodnego dla siebie tandemu elektroniczno-brajlowskiego. 
Wszystko zależy od potrzeby i sytuacji, są osoby, które mają całą płytotekę opisaną w brajlu, ale są osoby, które wolą inną formę oznaczenia płyt. W tym wypadku ważny jest efekt końcowy. Trzeba również pamiętać, że zakup elektronicznego urządzenia wiąże się z pewnymi kosztami i jeśli osoba niewidoma nie ma szansy na dofinansowanie z PFRON lub PCPR, to raczej pozostaje jej "stary", sprawdzony brajl. 
Swoją drogą, skoro jesteśmy przy brajlu, to warto zadać jeszcze jedno pytanie: 
- gdzie osoby nowoociemniałe mają nauczyć się brajla? 
Jak wygląda nauka podczas 14 dniowego turnusu rehabilitacji podstawowej, zapewne większość Czytelników "Wiedzy i Myśli" się orientuje. Można na nim poznać podstawy pisma punktowego, natomiast dalsza edukacja powinna odbywać się w kołach PZN. Pytanie tylko, w ilu terenowych jednostkach PZN są instruktorzy pisma punktowego? Może właśnie tu częściowo grzęzną chęci i ochota do nauki? 
Pytanie piąte: 
- do czego warto brajla używać, a do czego nie warto? 
Ależ nie ma ogólnej recepty, która będzie tworzyła listę zaleceń, do czego brajl jest przydatny, a do czego nie. Wszystko zależy od poszczególnych użytkowników tego pisma. Zapewne osoby starsze, posługujące się brajlem od dziecka, znacznie częściej będą z niego korzystały. Natomiast ludzie młodzi lub słabo znający pismo punktowe raczej będą bazowali na innych rozwiązaniach. Tak naprawdę w codziennym życiu możemy zastosować brajla dosłownie wszędzie, ale również nowoczesne urządzenia techniczne sprawdzają się w tych samych dziedzinach życia równie dobrze. Wszystko zależy od preferencji niewidomego. Przecież trudno się obrażać na nowinki techniczne, bo właśnie dzięki nim świat pod każdym względem idzie do przodu. Warto jednak pamiętać, że umiejętność czytania i pisania brajlem ma swoje niepodważalne atuty. 
Pytanie szóste: 
- czy niewidomy jest to człowiek w pełni wartościowy, czy też wymaga specjalnego traktowania, a jego intymność ginie w natłoku gadających i śpiewających programów pomocowych? 
Jakąż miarkę należałoby przyłożyć do zmierzenia wartości człowieka? 
Praca, dbałość o rodzinę, aktywność społeczna, zaradność życiowa - ja nie pokuszę się o ogólną ocenę drugiego człowieka, a tym bardziej grupy ludzi i nie ma tu znaczenia, czy są oni widzący czy niewidomi. Łatwo bowiem kogoś skrzywdzić i urazić powierzchowną, subiektywną oceną. 
Wśród niewidomych (tak jak w globalnej populacji świata) są leniwi, złośliwi, nerwowi, cwaniacy, roszczeniowi, pracusie, aktywiści, optymiści, "złote rączki" oraz osoby ciekawe świata. Czy prywatność niewidomych ginie w natłoku udźwiękowionego osprzętowienia, które coraz częściej staje się nieodłącznym towarzyszem niewidomego? 
Posłużę się tutaj tylko jednym przykładem, powiedzmy, że do przedziału w pociągu wchodzi pasażer, który szuka wolnego miejsca. Rozgląda się i co widzi? 
Siedzą sobie spokojnie ludkowie, a troje z nich trzyma na kolanach netbooki i przegląda pocztę, czyta dokumenty, robi listę zakupów itp. 
Czy ten pasażer oraz obecni w przedziale domyślą się, że jedna z osób jest niewidoma? Nie! Natomiast, gdyby niewidomy trzymał na kolanach książkę w brajlu, to zapewne wzbudziłby ogólne zainteresowanie współpasażerów. Dodam jeszcze, że dyskrecję pracy w podróży zapewniają słuchawki, aby nie stracić kontroli nad tym, co dzieje się w przedziale, wystarczy włożyć słuchawkę tylko do jednego ucha. 
Tak więc nie zawsze udźwiękowiony sprzęt wywołuje sensację wśród otoczenia. Czasami bywa i tak, że to właśnie wodzenie opuszkiem palca po wypukłych kropeczkach, które dla widzącego są bezładną zbieraniną kropek, wywołuje znacznie większą ciekawość i sensację. Brajl umożliwia niewidomym (zwłaszcza uczniom) swobodne sięganie do skarbnicy wiedzy. Przychodzi jednak kolejny etap życia, a w nim nieodzowne stają się komputery z udźwiękowieniem oraz cała gama innych urządzeń, które nie tylko dają niewidomemu nieograniczone możliwości, ale pozwalają na w pełni samodzielne wykonanie zleconej pracy. 
 
aaa 
8.8. Czy pismo Braille'a ma przyszłość 
Ireneusz Morawski 
 
 Źródło: Publikacja własna "wim" 
 
Pismo Braille'a nie może przeminąć, jak nie mogą przemijać arcydzieła, ale dolą arcydzieł bywa też i to, że muszą się udawać na zaplecze, żeby je stamtąd wydobywać, gdy przyjdzie potrzeba. 
Przez całe moje życie, od przedszkola po dzień dzisiejszy, brajl był moim największym przyjacielem. Wyznaję, że od paru lat ta przyjaźń zmienia swoje oblicze, jak gdyby się rozluźnia, ale wciąż trwa. 
Jeszcze dziesięć lat temu, gdy wyjeżdżałem na urlop, albo tylko z druczkiem delegacji, obowiązkowo zabierałem na drogę tabliczkę i papier do pisania brajlem. Przez sześćdziesiąt lat nosiłem przy sobie dłutko, (tak ten przyrząd nazywano w Laskach), miałem przy sobie dłutko, które w roku 1948 podarował mi Oleś Roszkowski. Dłutko od Olesia dałem niedawno Wandzie Wantuchowej. Ona stworzyła kolekcję różnych dłutek, a moje jest zasłużone, bo nie zmieniając swojej tożsamości zrobiło bardzo dużo notatek w szkole podstawowej, przepisało dużo wierszy i piosenek, odrobiło mnóstwo lekcji - w tym także i w liceum, zdało maturę, a potem napisało pracę, którą przyjęto jako magisterską, a po egzaminie magisterskim wyrzuciłem może i dziesięć kilogramów zapisanego tym dłutkiem papieru. Nie miałem warunków, żeby te notatki przechowywać, chociaż niektóre były nawet cenne. W niedużym mieszkaniu mam około 40 tomów słowników, podręczników i jeszcze sporo własnych zapisków. 
Sądząc po ilości wyrzuconych koszy z zapisanymi przeze mnie papierami, to moje dłutko zrobiło tych brajlowskich kropek, tych punktów bardzo dużo, miliony, a może i miliard? 
Tego już nie policzy nikt. 
W szkołach, a potem w pracy na podnoszących kwalifikacje szkoleniach i wysokiego lotu kursach, zawsze towarzyszył mi brajl. Kiedy już miałem odpowiednio mały dyktafon, nagrywałem wykłady, żeby potem zrobić z nich notatki brajlem, bo moja pamięć zawsze uczyła się lepiej tego, co dotarło do niej za pośrednictwem palców. 
Jeszcze żyją chłopaki z Lasek, które pamiętają, jakim byłem brajlistą. Ponieważ w Laskach brajlowskie książki, a nade wszystko podręczniki były jedynie w jednym egzemplarzu, to przeważnie mnie przypadała przyjemność głośnego czytania odpowiednich fragmentów. I też ja bywałem wyznaczany do pokazywania, jak się czyta i pisze brajlem, gdy do Lasek przyjeżdżały różnego rodzaju ekspedycje, wśród których bywali ministrowie i ambasadorowie, a towarzyszące im damy wypychały moje kieszenie cukierkami, piernikami i czekoladą. Po tych pokazach miałem się czym dzielić z kolegami. 
Mam jeszcze jedno dłutko, jeszcze ważniejszą pamiątkę. Ono ma kształt małej gruszeczki, a wraz z dziewięciorządkową tabliczką dostała je moja mama od siostry Michaeli w roku 1941, gdy po ukończeniu nauki w przedszkolu, zacząłem uczęszczać do pierwszej klasy. Mama, a także starszy brat pisali do mnie listy alfabetem Braille'a. Umiałem już trochę czytać. Czytałem te listy w pokoju, raczej w pokoiku siostry Michaeli. Pokoik znajdował się w domku św. Antoniego, po lewej stronie korytarzyka, który prowadził do jadalnio-bawialni. W pokoiku pachniało jakby jabłkami, a może to był zapach jodyny, czasem atramentem i habitem siostry Michaeli. To siostra Michaela nauczyła mnie literek i cyfr brajlowskich. Gdy uda się nam przyjechać do Lasek, idziemy zapalić światełko na jej grobku też takim maleńkim, jak była ona sama. 
Ale pierwsza klasa nie była moim pierwszym kontaktem z pismem Braille'a. Nie wiem, czy pisząc, próbując napisać coś w sprawie przyszłości tego pisma, czy mogę pozwalać sobie na wspomnienia, ale cóż warta jest przyszłość, która nie nawiąże do minionego czasu. Kiedyś, w roku 1940-41 przebywałem w Laskach w przedszkolu. Kiedy w pierwszą noc bez mamy, leżałem gorzko płacząc na łóżku w dusznej sypialence przedszkolaków, na pierwszym piętrze w domku św. Antoniego, wtedy po raz pierwszy usłyszałem pochodzące z kącika koło drzwi, jakby stukanie, może coś podobnego do ptasiego dziobania na zaokiennym parapecie. To dziewczynka z siódmej klasy Jadzia Chmielewska odrabiała dłutkiem lekcje, a równocześnie pilnowała, żebyśmy byli grzeczni i cicho. 
Z prawdziwym brajlem zetknąłem się już dnia następnego, kiedy nieśmiałą dłoń wsunąłem do woreczka, jaki wisiał na ścianie w ubikacji, a w woreczku znajdowały się nieduże karteczki pocięte z zeszytów szkolnych takich, jakimi posługiwał się mój starszy brat. Kartki te były pokryte drobną kaszką, z której nie rozumiałem niczego, a która okazała się największą szansą w moim życiu, bo bez Pisma Ludwika Braille'a byłbym nikim. 
W Laskach długie lata pisało się na zapisanych po widzącemu zeszytach szkolnych biorąc po trzy kartki, co tworzyło potrzebną grubość papieru. Przez bardzo wiele lat były trudności ze zdobyciem odpowiedniego papieru do pisania brajlem, a pierwsze "Pochodnie", pamiętam, drukowano na papierze pakunkowym. Trudno się to czytało. 
Może powiem coś zabawnego. Kiedy na wakacje pojechałem do domu z brajlowską ministranturą, ja czytałem: "Introibo ad altare Dei, ad Deum qui letificat iuventutem meam", a przechylony przez moje ramię brat z tej samej strony czytał: “30 fartuchów, 127 koszul, 180 chusteczek"... Bo ministranturę napisano na jakichś kartotekach z magazynu czy pralni. Dodam, że siostra Germana jeszcze w przedszkolu przyzwyczajała nas do brajla. To była taka zabawa. Klękaliśmy przy naszych miękko zaścielonych łóżkach i szpilkami wykłuwaliśmy dziurki w papierze, a potem musieliśmy palcami szczegółowo obejrzeć wyniki naszej pracy-zabawy. 
Wydaje się, że podobnie pracował Ludwik Braille, gdy z artyleryjskiego alfabetu kapitana Barbiera próbował stworzyć swój alfabet, który przez sto kilkadziesiąt lat był dla nas jedyną możliwością pisania i czytania tekstów. W drugiej połowie dwudziestego wieku sami poszukaliśmy udogodnień. Od obszernych tomów, które trzeba było penetrować palcami, bardziej poręczne okazały się taśmy szpulowe, potem kasety z nagranymi książkami, teraz już płyty kompaktowe. Kiedy w latach dziewięćdziesiątych minionego stulecia p. Marek Kalbarczyk pokazał mi gadającą wtyczkę, gadający syntezator mowy, który wtykało się do komputera, zrozumiałem, że zaczynamy nową epokę i natychmiast zakupiłem urządzenie do komputera w spółdzielni. Jak się teraz okazuje, owa wtyczka nie była jeszcze siódmym cudem techniki. Te cuda mamy ciągle przed sobą, ale ja też do domu kupiłem sobie używany komputer, przenośne cudo, które miało DOSa i pojemność chyba oszałamiające 70 Mb, a do tego syntezator i Apollo z Altixu. Gadający komputer umożliwiał mi operacje, które w pisaniu brajlem są niemożliwe. Mogłem w tekście wycinek skreślić, dopisać, skopiować, przenieść z miejsca na miejsce... Cudowne! Niestety, w brajlu niemożliwe! Wprawdzie miałem już drukarkę igłową, ale nie miałem odpowiednich sterowników, drukarka nie drukowała, więc redagowałem listy i inne pisma na komputerze, a potem pod dyktando komputera przepisywałem je na maszynie, albo na brajla w zależności od potrzeb. Dziś prehistoryczna wtyczka z Altixu spoczywa gdzieś na dnie jakiejś szafki, a my mamy już inne rozwiązania. 
 
I oto po stukilkudziesięciu latach panowania w dziedzinie dostępności do słowa pisanego, niewidomym dano olbrzymiego konkurenta pisma Braille'a, jakim jest komputer i ciągle nadawane mu nowe możliwości. No i jeszcze ta akcja, którą nazwano "Komputer dla Homera". Dzięki tej akcji tysiące niewidomych otrzymało poważną pomoc na zakupienie informatycznego sprzętu. 
Ze znacznym żalem dorzucę skargę. Oto PFRON postanowił, że gdy jesteś emerytem, nie przysługuje ci już taka pomoc. Dziwne, że ktoś to wymyślił. Autorowi pomysłu nie przyszło pewnie do głowy, że są emeryci, którzy potrzebują kontaktu z komputerem zaraz po porannym umyciu zębów. 
Pamiętam, jak bardzo się cieszyłem, gdy po raz pierwszy odezwał się do mnie mój komputer. Ale pamiętam też, jak ogromnie się cieszyłem, gdy w roku 1961 nabyłem pięć tomów słownika angielsko-polskiego. Akurat wtedy musiałem coś sobie tłumaczyć i miałem na stole przed sobą tabliczkę i duży magnetofon szpulowy "Melodia", a obok krzesła dwa tomy słownika po lewej stronie, tom pierwszy od a do c, tom drugi od d do j, a trzy inne tomy po stronie prawej. Kiedy natrafiłem na słowo na literę o, wyłączałem bieg taśmy, podnosiłem z podłogi tom trzeci, rozkładałem go na kolanach, szukałem słowa, jego znaczenie zapisywałem brajlem przy pomocy tabliczki i dłutka. Odstawiałem tom trzeci, uruchamiałem znowu magnetofon... Czekałem na następne nieznane mi słowo. A że słów takich było sporo, to robota była nie do pozazdroszczenia, ale mój wieloletni szef, Antoni Maślanka powiadał, że niewidomy, zwłaszcza tzw. pracownik umysłowy, musi pracować o wiele więcej, niż widzący. Więc pracowałem godzinami, żeby przetłumaczyć całkiem nieduży kawałek tekstu. 
A dziś... Komputerowi piszę dany wyraz, rozkazuję: Znajdź i mam odpowiedź. Wygoda do pozazdroszczenia. 
Jeszcze kilka lat temu Helena (moja żona) przynosiła mi do czytania brajlowskie książki z biblioteki Ośrodka Dzieci Niewidomych. Prenumerowałem też "Pochodnię", "Nasz Świat" i "Encyklopedię Prawa" w wersji brajlowskiej. Czytałem, szkoda mi było wyrzucać, wycinałem pracowicie co ciekawsze fragmenty, gromadziłem na szafach, pod szafami też, żeby w końcu w dniu większych porządków w domu wszystko to zebrać i wynieść sąsiadowi, który zbierał makulaturę. Ciągle miałem gorzki wyrzut sumienia, że wyprodukowanie jednego egzemplarza np. "Pochodni" kosztuje spore pieniądze, a ten tom ma tylko jednego czytelnika i po przeczytaniu odchodzi w niebyt. 
Mam kolejny dobry komputer. Prasę brajlowską zacząłem zamawiać na dyskietkach, potem na płytach CD, a "Magazyn muzyczny" i "Biuletyn Informacyjny Trakt" - bezpośrednio e-mailem. Tak samo z "Wiedzą i Myślą". 
Cyfrowo zapisany tekst w ciągu sekundy kopiuje się na twardy dysk, a dyskietkę czy płytę o wiele łatwiej anihilować. Mam też na tym dysku 12 tysięcy tytułów książkowych - m.in. Konstytucję Trzeciego Maja i pakt Ribbentrop-Mołotow. Mogę też skanować następne. 
Przyszłość brajla w moim życiu jest prosta. Nie po to wymyślono i stworzono te wszystkie ułatwienia dla niewidomych, żebym z nich nie korzystał. Bardzo nieraz chciałbym sobie poczytać brajlem, ale Helena nie pracuje już w bibliotece i nie będzie przynosić mi książek, a ośrodek dla dzieci niewidomych wraz z biblioteką przeniesiono hen, na drugi koniec miasta. 
Na urlop nie zabieram już tabliczki i papieru, bo po co. Mam dyktafon - cudowne pudełeczko, na którym mogę nagrywać informacje bieżące, a przed wyjazdem wgrywam sobie do niego ze trzy książki z płyt w formacie MP3 i przez słuchawki czytam nawet w nocy. 
Słowniki, których pewnie nigdy nie wyrzucę, stoją karnie w pawlaczu wzdłuż całego przedpokoju. Nie wspinam się do nich, bo mogę sobie kliknąć klawiaturą komputera i już wiem. 
A brajl? Na fiszkach mam dużo telefonów. Mógłbym je wgrać do dyktafonu, ale mam niechęć do tej roboty. Brajlem opisuję płyty i kasety magnetofonowe, ale na takim opisie zmieści się najwyżej tytuł. Zawartość przynajmniej niektórych nagrań zapisuję w komputerze. Robię też sobie brajlowskie wyciągi z różnych instrukcji, np. do dyktafonu Milestone, komend Jawsa albo Kajetka. 
No i są też problemy. Kiedy przygotowywałem referat, który musiałem osobiście wygłosić przed audytorium, potrzebne do referatu materiały zapisywałem na dysku, ale przecież nie mogłem zabierać ze sobą komputera. Więc musiałem położyć przed sobą tabliczkę, (nie lubię brajlowskiej maszyny do pisania), wydobyć dłutko, którego nie oddałem jeszcze do kolekcji Wandy, i po prostu przepisywałem z dysku, bo przecież jeszcze nie wymyślono niewidomym możliwości łatwego czytania zwykłego druku. To informatycy mają jeszcze do zrobienia. Dodam, że nie mam drukarki brajlowskiej. 
Przepraszam, że wciąż mówię o sobie. Tak mówię, bo to najłatwiej, ale przecież nie wszyscy niewidomi mają komputery, kajetki, inne notatniki. Jedni z nas, też niewidomi, widzą na tyle, że brajla nie potrzebują, co najwyżej pomaga im skuteczna lupa. Inni znowu brajla nie uznają. Kiedyś nawet umieli czytać, ale jak twierdzą, mają za grubą skórę na palcach. Lecz są i tacy, którzy bardzo chcą czytać. Kto może odpowiedzieć na pytania: czy dla tej grupy będą wydawane czasopisma, czy będą drukowane książki? 
Czy ułatwi się im obrót tymi książkami? Czy w szkołach dla niewidomych przywróci się rangę i ważność uczenia się brajla? 
Czy nie jest tak, że w szkołach znaczenie brajla maleje? Czy uczestnicy turnusów rehabilitacyjnych, na których są uczeni tego pisma, będą umiejętności doskonalić? Wiem, że płynnie czytają brajla tylko ci, którzy nauczyli się go od dziecka. Nikt z moich kolegów - cywilnych ofiar wojny, nie czytał płynnie. Wiem, że są osoby, które w późniejszych latach doskonale opanowały to pismo, ale ich nie znam. Dlatego sądzę, że bardzo nieliczni uczestnicy tych turnusów kontynuują czytanie w domu. A co mają czytać? Czy jest w moim mieście takie miejsce (z wyjątkiem szkoły dla niewidomych), gdzie można wypożyczać książki? A czy w szkole osobie z zewnątrz chętnie książki wypożyczą? Natomiast biblioteki publiczne uruchamiają wymianę książek na kasetach, na płytach, już przymierzają się do wypożyczania odtwarzaczy, więc trend jest brajlowi przeciwny. 
Wszelako na czytaniu książek nie kończy się użyteczność brajla. Niewidomy powinien umieć brajlem opisać sobie w domu kolory ubrań, koszul, bluzek, skarpetek, a także większość produktów w kuchni. To samo leki, jeżeli nie zostały opisane fabrycznie, niewidomy sam może je opisać. 
Takie oznaczenia ogromnie podnoszą samodzielność w samoobsłudze. Szczególnie mocno chcę podkreślić tę funkcję brajla domowego, ponieważ sam z niej nie korzystam. Wyznaję: nie korzystam z lenistwa. A jakże często, gdy nie ma w domu widzących domowników, poszukuję konserwy z byczkami w pomidorach, albo słoika z chrzanem, albo wiśniowych konfitur... 
Wszelako dla sprawiedliwości powiedzmy, że informatycy i w tym względzie postarali się pominąć brajla. Wystarczy wziąć dwa albo trzy tysiące złotych i kupić urządzenie do rozpoznawania kolorów, a potem podjąć z banku kilka tysięcy i kupić odpowiednie urządzenie, żeby czytało zawartość puszek i słoików. Teoretycznie jest więc taka możliwość, tylko pieniędzy najczęściej brakuje. 
Niestety, znika potrzeba korzystania z kochanego brajla. 
I jeszcze jedno - jest łacińska maksyma: "Nie wszystek umrę". Jeszcze długo brajl będzie potrzebny do muzycznych notacji, a także do zapisu treści i znaczeń nauk ścisłych - matematyki, fizyki, chemii, może biologii. Wedle mojej wiedzy nic nie wskazuje na to, że przy pomocy programów udźwiękowiających będzie się przekazywać zapisy przedmiotów ścisłych. 
Przez sto kilkadziesiąt lat pismo brajla było dla niewidomych odkryciem wręcz kopernikańskim. Ale w dobie lotów w kosmos i próby dotarcia do wiedzy o początkach wszechświata, pismo to jest jedyne w swoim rodzaju, bo lepszego nie wynaleziono. Jednakże maleje możliwość i chęć jego praktycznego wykorzystywania. 
W tym ograniczaniu ma też udział Biblioteka Centralna PZN, bo wprowadza digitalizację, cyfryzację, informatyzację zbiorów. Taki jest bowiem wymóg i konsekwencja czasów, w których żyjemy. Niech więc to robi z powodzeniem. 
 
 aaa 
8.9. Przedmiot kultu czy narzędzie 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Zacznę od stwierdzenia, że pismo punktowe wiele straciło ze swego znaczenia, ale jest w dalszym ciągu niezbędne. 
To ogólne stwierdzenie wymaga rozwinięcia, wprowadzenia ograniczeń i zastrzeżeń oraz uzasadnienia. 
Znaczenie brajla poważnie ograniczyły, najpierw magnetofon, a następnie komputer. Nie ma powodu rozwijać tego wątku. Pisał o tym ostatnio Czesław Ślusarczyk w numerze 5(29)/2011 "WiM" pozycja 3.6. Zwłaszcza komputer odgrywa tu wielką rolę, gdyż praca z tekstem stała się niezwykle łatwa, może nie aż tak, jak w przypadku osób widzących, ale łatwa. Podobnie jak brajl, umożliwia czytanie i pisanie, tyle że o wiele łatwiejsze, a zwłaszcza pisanie długich tekstów. W przeciwieństwie do komputera jednak, pisząc brajlem niezwykle trudno nanosić poprawki, zmieniać, dopisywać, poprawiać błędy ortograficzne, stylistyczne i interpunkcyjne. I w tym zakresie komputer bije brajla na głowę. Nie oznacza to jednak, że nie ma takich zastosowań, w których brajl na głowę bije komputer, chociaż z pewnością, w szerokim zastosowaniu, ma mniej przewag nad komputerem. 
Walory komputera w rehabilitacji niewidomych są już niemal powszechnie znane w naszym środowisku. Nie będę ich więc omawiać. Brajl natomiast, jest jakby niedoceniany, skazywany na banicję, uważany za przeżytek, o którym można spokojnie zapomnieć. Warto jednak zauważyć, że są i tacy niewidomi, którzy brajla kochają i ze wstrętem mówią o komputerach. Jedni i drudzy racji nie mają. 
Właściwa ocena przydatności pisma punktowego w czasach panowania elektroniki i informatyki wymaga przyjęcia założenia, że brajl jest narzędziem umożliwiającym niewidomym posługiwanie się pismem, a nie przedmiotem kultu ani eksponatem muzealnym. Zastanówmy się więc, do czego możemy używać tego narzędzia, do czego musimy go używać, a do wykonywania jakich czynności mamy już lepsze narzędzia. 
Od razu odrzućmy nieco chybione argumenty w rodzaju, bo jak prądu zabraknie, oraz te przyjemnościowe, że to niby czytanie brajlem daje więcej zadowolenia. Może i tak, ale łatwiej mówić o praktycznej stronie zagadnienia, niż o odczuciach, zamiłowaniach i upodobaniach. Te bowiem mogą być bardzo różne. Argument z brakiem prądu jest mocno na wyrost. Gdybyśmy chcieli stosować go w życiu, musielibyśmy zrezygnować np. z lodówek i wind. Bo przecież można zawisnąć między piętrami, kiedy prądu zabraknie, a produkty żywnościowe popsują się nam w lodówkach. I tak się zdarza, ale nie rezygnujemy z tych urządzeń, ani z tramwajów, ani z metra, ani oświetlenia elektrycznego. 
A więc, jakie walory stawiają brajla ponad komputerem? 
Nie wyobrażam sobie, żeby niewidomy mógł odczytać referat, sprawozdanie, fragmenty liturgii w kościele przy pomocy komputera albo jakichś innych urządzeń elektronicznych. A brajlem może to zrobić, oczywiście tylko wówczas, kiedy opanował go doskonale. 
Przy wygłaszaniu wykładu można wykorzystać inne sposoby, np. odtwarzacze, na które nagramy plan w punktach, które następnie będą omawiane. Ale wielostronicowego sprawozdania nie da się w ten sposób przedstawić. 
Prawdopodobnie są już programy komputerowe, które umożliwiają zapis nut. Nie znam się na tym, ale nie bardzo sobie wyobrażam, że ktoś może położyć laptop na pianinie i ćwiczyć. Myślę, że znacznie łatwiej posługiwać się przy tym brajlowskim zapisem nut. 
Nie wyobrażam sobie również rozwiązywania zadań matematycznych, np. równań z wieloma niewiadomymi przy pomocy zapisu komputerowego, no, chyba że komputer za nas zadanie takie rozwiąże. Przy pomocy brajla jednak, możemy zrobić to sami. 
Podobnie zapis wzorów fizycznych i chemicznych wymaga posługiwania się brajlem, a przynajmniej jest zdecydowanie praktyczniejszy, niż inne sposoby zapisu. 
Opisy produktów żywnościowych, lekarstw, płyt są najtańsze i w sumie najwygodniejsze przy pomocy brajla. 
No i ortografia, ale o niej mówią wszyscy zwolennicy tego pisma. Trudno ją opanować, jeżeli czyta się jedynie przy pomocy mowy syntetycznej. Chociaż z drugiej strony, komputer może dokonywać korekty i proponować właściwą pisownię. 
Języki obce również mają własną pisownię. Nie wiem, jak niewidomy, który nie posługuje się zwykłym pismem, może sobie z nią poradzić bez brajla. Moim zdaniem, nie jest to możliwe, a w najlepszym przypadku, bardzo trudne. 
Reasumując, brajl jest ciągle przydatnym narzędziem, a w niektórych sytuacjach niezastąpionym, ale jego znaczenie jest już zdecydowanie mniejsze. 
Na koniec zastanówmy się przez chwilę, kto powinien uczyć się pisma punktowego, a kto może się bez niego obejść. 
Z pewnością niewidome dzieci, których stan wzroku uniemożliwia posługiwanie się zwykłym pismem, powinny doskonale opanować brajla i stosować go przy czytaniu i pisaniu. Doskonałe opanowanie bowiem, jest warunkiem efektywnego korzystania z pisma i może sprawiać przyjemność. Bez doskonałego opanowania tego pisma, młode osoby, rzeczywiście niewidome, nie będą mogły dobrze opanować wymaganych w szkole umiejętności i przyswoić wiedzy, przewidzianej programem. Pomijam sytuację, w której mama poświęci się i będzie lektorem, przewodnikiem i korepetytorem. 
Uważam natomiast, że dorośli ociemniali nie muszą uczyć się tego pisma, no, chyba że chcą, że widzą jego zastosowanie w swoim życiu. Najczęściej tak nie jest. Ich potrzeby są na ogół mniejsze. Bardzo rzadko się zdarza, żeby osoba pięćdziesięcioletnia, która utraciła wzrok, mogła opanować brajla w stopniu umożliwiającym publiczne czytanie referatów i sprawozdań. Rzadko kto nawet z osób widzących czyta publicznie długie teksty. Do drobnych notatek natomiast, w zupełności wystarczy odtwarzacz czy inny elektroniczny notatnik, którym bez porównania łatwiej nauczyć się posługiwać. Opanowanie pisma punktowego natomiast, żeby mogło być użyteczne, wymaga wielu uciążliwych ćwiczeń, wytrwałości i motywacji, których często ociemniałym brakuje. Nauka tego pisma może być dla nich nawet deprymująca, a wtedy nie spełni pozytywnej roli rehabilitacyjnej. 
Jak widzimy, w stosunku do brajla, jak w wielu innych sytuacjach, konieczny jest umiar, rozwaga i świadomość celów. Nic nie powinno się tu robić dla zasady. Celem powinna być samodzielność niewidomego, którą można osiągnąć różnymi sposobami, a sposoby te należy dobierać w zależności od indywidualnych potrzeb. 
 
 aaa 
9. W PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE 
 
aaa 
9.1. Dwudzieste urodziny PFRON 
Piotr Stanisławski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2011-05-09 
 
Równo dwadzieścia lat temu, 9 maja 1991 roku, polski parlament uchwalił ustawę o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, która usankcjonowała stworzenie Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. 
Fundusz szybko stał się ogromnym wsparciem dla dopiero powstających organizacji pozarządowych. Otworzył nowe możliwości zatrudniania osób niepełnosprawnych i rozbudził nadzieje całego środowiska. Rok później odbył się pierwszy Ogólnopolski Sejmik Osób Niepełnosprawnych (OSON), w którym ponad 100 różnych organizacji powołało 15-osobową Krajową Radę Osób Niepełnosprawnych (KRON). Dzięki jej wysiłkom osoby ze środowiska trafiły także do Rady Nadzorczej PFRON, dzięki czemu zyskały wpływ na politykę Funduszu. 
Jednym z największych sukcesów było doprowadzenie do podziału środków Funduszu, których część zaczęto przeznaczać także na rehabilitację społeczną osób niepełnosprawnych. Niestety, walka pomiędzy organizacjami osób niepełnosprawnych, organizacji pracodawców i związków zawodowych o wpływ na sposób dysponowania środkami sprawiła, że po trzech latach z Rady Nadzorczej odwołano wszystkich jej przedstawicieli. 
Fundusz w czasie 20-letniej historii przeszedł wiele zmian. W latach dziewięćdziesiątych był często krytykowany, m.in. za słabe procedury kontroli wydawanych środków, defraudacje i korupcję. Wiele procedur udało mu się z czasem znacznie poprawić: otrzymał pozytywną opinię Najwyższej Izby Kontroli, a w 2001 roku, jako jedna z pierwszych instytucji państwowych - certyfikat jakości ISO. 
Organizacje pozarządowe i osoby niepełnosprawne zawsze sprzeciwiały się likwidacji Funduszu, stając na stanowisku, że do czasu stworzenia przez rząd alternatywnej, lepszej formy wspierania osób niepełnosprawnych i finansowania działań organizacji pozarządowych, likwidacja PFRON tylko pogorszyłaby i tak trudną sytuację tej grupy. Minister Jacek Rostowski powrócił do pomysłu likwidacji PFRON poprzez odebranie mu osobowości prawnej i likwidację Rady Nadzorczej (Fundusz stałby się rachunkiem bankowym, a dysponowaniem zebranymi środkami zajmowałoby się Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej). I tym razem organizacje osób niepełnosprawnych, przy poparciu pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Jarosława Dudy oraz posłów Marka Plury i Sławomira Piechoty, sprzeciwiły się temu pomysłowi. Dzięki ich wysiłkom udało się tę decyzję powstrzymać - prawdopodobnie na 3 lata. 
Do tego czasu ma powstać nowa ustawa o osobach niepełnosprawnych, zastępująca wielokrotnie nowelizowaną ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. 
 
Kalendarium wydarzeń związanych z działalnością PFRON 
 
1991 r. - przyjęcie ustawy z 9 maja 1991 roku o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, która powołała PFRON 
1993 r. - uruchomienie pierwszych programów Funduszu: "Wykształcenie Twoją szansą" i "Premia dla aktywnych" 
1997 r. - przyjęcie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych 
1998 r. - powstaje strona internetowa PFRON: www.pfron.org.pl 
1999 r. - zmiana zasad funkcjonowania PFRON w związku z reformą terytorialną kraju - nawiązanie współpracy z samorządami powiatowymi i wojewódzkimi 
2000 r. - uruchomienie programu "Partner" wspierającego sektor organizacji pozarządowych trzeci sektor otrzymał gwarancję stabilnego finansowania i możliwość rozwoju swojej działalności 
2000 r. - PFRON otrzymuje pozytywną ocenę NIK, dotyczącą wykonania planu finansowego w poszczególnych latach. Z kolejnych wystąpień pokontrolnych Izby wynika, że z roku na rok systematycznie maleje liczba zaleceń pokontrolnych kierowanych pod adresem Funduszu 
2001 r. -PFRON, jako jedna z pierwszych instytucji państwowych, uzyskuje certyfikat ISO podstawą uzyskania certyfikatu była dbałość o podniesienie jakości usług świadczonych osobom niepełnosprawnym 
2000 - 2001 r. - uruchomienie programów dla indywidualnych osób niepełnosprawnych (m.in. Komputer dla Homera, Pegaz) 
2002 r. - rusza proces informatyzacji wszystkich podstawowych obszarów funkcjonowania Funduszu realizowana strategia spełnia priorytety i cele zawarte w Planie Informatyzacji Państwa 
2002 r. - uruchomienie programu "STUDENT" 
2003 r. - udział PFRON w działaniach związanych z organizacją Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych (ERON) 
2004 r. - uruchomienie Systemu Obsługi Dofinansowań (SOD) 
2004 r. - wejście Polski do UE. PFRON, jako instytucja wdrażająca projekty realizowane w ramach Działania 1.4 SPO RZL 
2007 r. - PFRON, jako beneficjent systemowy realizuje projekty w ramach PO KL 
2009 r. - uruchomienie systemu zadań zlecanych organizacjom pozarządowym, gwarantującego wzrost efektywności wykorzystania środków publicznych 
2011 r. - wprowadzono system kontroli zarządczej z uwzględnieniem wymogów ustawy o finansach publicznych oraz standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych. 
 
 aaa 
9.2. Procedura ratyfikacji "Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych" rozpoczęta 
MPiPS 
 
Źródło: www.baza-wiedzy.pl 
 Data opublikowania: 2011-05-04 
 
 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz) zakończyło opracowywanie analiz zgodności ustawodawstwa polskiego z postanowieniami Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, z 2006 roku. Na ich podstawie podjęta została decyzja o wszczęciu procedury ratyfikacji przez Polskę tej konwencji. 
W celu zapoznania się z tymi analizami zapraszamy na stronię internetową Biuletynu Informacji Publicznej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (zakładka Projekty aktów prawnych - W związku z umowami międzynarodowymi - Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych). 
 
 aaa 
9.3. Pułapka rentowa zostanie zniesiona przed wakacjami? 
oprac. Natalia Łyczko 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna i www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2011-05-12 
 
Posłowie koalicji planują zniesienie aktualnych limitów dorabiania do renty socjalnej. Projekt, który został już skierowany do marszałka, Sejmu Grzegorza Schetyny, miałby zostać uchwalony w najbliższych miesiącach - informuje "Dziennik Gazeta Prawna". 
Według projektu nowelizacji ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. nr 135, poz. 1268 z późn. zm. ), przedstawionego przez posłów PSL, zmieniona miałaby zostać kwota graniczna przychodu, której przekroczenie powoduje zawieszenie otrzymywania renty socjalnej. Obecnie wynosi ona 1031,50 zł. Jeśli zmiany w ustawie zostaną wprowadzone, renciści socjalni zyskają możliwość pracy na tych samych zasadach, co pozostali renciści lub emeryci. Oznacza to, że osoby te będą mogły zarobić - bez ryzyka zmniejszenia świadczenia socjalnego - do 2406,80 zł. Zawieszenie otrzymywania renty dotyczyłoby zaś osób, których przychód z pracy wynosi powyżej 4469,70 zł - to kwota czterokrotnie wyższa niż obecnie. 
Aktualna wysokość renty socjalnej to 611,67 zł. Pobiera ją 251,5 tys. osób tylko 12 tys. osób z tej grupy pracuje. 
- Pieniądze wypłacane przez ZUS są pewne, w odróżnieniu od pracy. Z tego powodu popieramy ten projekt, który powinien być uchwalony jeszcze przed wakacjami - mówi w rozmowie z "Dziennikiem Gazetą Prawną" poseł PO Sławomir Piechota, przewodniczący sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. 
 
aaa 
9.4. Urlopy dla niepełnosprawnych 
oprac.: AB 
 
Źródło: Rzeczpospolita 
Data opublikowania: 2011-05-09 
 
Stanowisko Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 27 kwietnia 2011 r. uzyskane przez redakcję "Rzeczpospolitej". 
Zgodnie z art. 19 ustawy z 27 sierpnia 1997 o rehabilitacji (...) osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym (jeżeli nie jest uprawniona do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego dłuższego niż 10 dni roboczych na podstawie odrębnych przepisów). 
Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba niepełnosprawna nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z wymienionych powyżej stopni niepełnosprawności (art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji). 
Uzyskanie uprawnień do dodatkowego urlopu wypoczynkowego przez osobę niepełnosprawną ma takie skutki, że zwiększa wymiar zwykłego urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikom na podstawie kodeksu pracy, tj. obecnie z 20 dni do 30 dni oraz z 26 dni do 36 dni. 
Prawo do dodatkowego urlopu przysługuje pracownikowi niepełnosprawnemu nieprzerwanie, do momentu utraty statusu osoby niepełnosprawnej. Osoba niepełnosprawna, która raz nabyła wskazane uprawnienie, zachowuje do niego prawo, nawet jeśli następnie zmieni pracodawcę. (...) 
Mając na uwadze powyższe, odnosząc się do pytania dotyczącego możliwości udzielania w wymiarze proporcjonalnym urlopu dodatkowego, gdy pracownik nabędzie prawo do niego w trakcie roku kalendarzowego, wyjaśniamy, że pierwszy dodatkowy urlop wypoczynkowy osoba niepełnosprawna nabywa w całości (czyli w wymiarze dziesięciu dni roboczych). Nawet jeżeli uzyska do niego prawo np. dopiero w grudniu danego roku. Wynika to zarówno z brzmienia art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, jak i z faktu, że nabycie pierwszego urlopu dodatkowego w trakcie roku traktowane jest jako urlop uzupełniający (a więc urlop ten nie podlega obniżeniu proporcjonalnie do okresu, w którym pracownik nie miał do niego prawa). Warto także nadmienić, że urlop w wymiarze proporcjonalnym może być stosowany jedynie w przypadkach ściśle określonych w art. 1551 k. p. (ustanie stosunku pracy) oraz art. 1552 k. p. (np. po trwającym co najmniej miesiąc okresie urlopu bezpłatnego lub wychowawczego). 
Odpowiadając na drugie pytanie dotyczące wyliczania urlopu dodatkowego w stosunku do wymiaru etatu, wyjaśniamy, że zgodnie ze wspomnianym art. 66 ustawy o rehabilitacji w sprawach nią nieuregulowanych zastosowanie mają m.in. przepisy kodeksu pracy. Wykorzystanie przez pracownika niepełnosprawnego i udzielenie mu dodatkowego urlopu wypoczynkowego odbywa się na zasadach określonych w kodeksie pracy. W związku z tym, ustalając wymiar urlopu pracownika niepełnosprawnego zatrudnionego na część etatu, należy najpierw obliczyć łączny wymiar urlopu (tj. 26 dni + 10 dni = 36 dni), a następnie ustalić ten wymiar proporcjonalnie do wymiaru etatu. 
 
aaa 
9.5. Wydatki na dofinansowanie zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników 
 
 Źródło: www.onet.pl 
 
Jak informuje portal Onet.pl, w projekcie budżetu Państwa na 2012 r. przewidzianych zostało 2 mld 886 mln 512 tys. zł (w 2011 r. - 2 mld 753 mln 211 tys. zł) na dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. 
Budżet państwa zrekompensuje gminom dochody utracone z tytułu zwolnień podatkowych dla prowadzących zakłady pracy chronionej lub zakłady aktywności zawodowej - plan zakłada na ten cel 50 mln zł (w 2011 r. - 100 mln zł). 
Wydatki PFRON zostały wyodrębnione w projekcie budżetu w dziale dotyczącym funduszy celowych. Wydatki funduszu mogą być dokonywane w ramach posiadanych środków finansowych obejmujących bieżące przychody, w tym dotacje z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego i pozostałości środków z lat poprzednich. 
Ponad 191 mln zł zaplanowano na zaakceptowane przez radę nadzorczą PFRON programy służące rehabilitacji społecznej i zawodowej (w 2011 r. przewidywane wykonanie to 74,2 mln zł). 
Wynagrodzenia osób zatrudnionych w PFRON pozostaną na niezmienionym poziomie w planie zapisano na nie 52 mln 282 tys. zł. Zgodnie z projektem wydatki bieżące PFRON na 2012 r. mają wynieść 5 mld 32 mln 566 tys. zł z tego na inwestycje 241 mln 453 tys. zł. Nieco ponad 786 mln zł wyniesie w przyszłym roku dotacja dla PFRON z budżetu państwa. To o ponad 30 tys. więcej niż w 2011 r. 
Z tej sumy 38,3 mln zł stanowić będzie dotacja celowa na finansowanie projektów z udziałem środków z UE. 
 
aaa 
9.6. PFRON nie straci osobowości prawnej 
Tomasz Przybyszewski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania: 2011-04-28 
 
- Udało się uchronić osobowość prawną Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czyli nie stanie się on, tak jak pozostałe fundusze w Polsce, rachunkiem bankowym - powiedział Jarosław Duda, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych. Wiceminister Pracy i Polityki Społecznej podziękował za wsparcie w forsowaniu koncepcji pozostawienia osobowości prawnej PFRON posłom Sławomirowi Piechocie i Markowi Plurze oraz przedstawicielom organizacji pozarządowych, zebranym 27 kwietnia w Sejmie na konferencji "Równe szanse w pracy - niepełnosprawni obywatele w Polsce i w krajach UE". 
- Razem z kolegami przekonaliśmy ministra finansów Jacka Rostowskiego i to jest nasz sukces jako środowiska - podkreślił minister Duda. - Jako środowisko mamy wpływ na kształtowanie budżetu PFRON poprzez radę nadzorczą, z czego wynika wiele dobrych rzeczy. Chodzi m.in. o sytuację, gdyby ktoś chciał sięgnąć po te środki. Nie jest łatwo tak po prostu je zabrać, jak choćby z Funduszu Pracy. Także to jest sukces- wyjaśnił. 
Przypomnijmy, że zgodnie z planami Ministerstwa Finansów, z końcem 2011 r. PFRON miał stracić osobowość prawną wraz z radą nadzorczą. Oznaczałoby to, że podlegałby Ministerstwu Pracy i Polityki Społecznej, bez możliwości samodzielnego decydowania o dysponowaniu gromadzonymi środkami. Zdaniem ministra Dudy, osobowość prawna PFRON zostanie zachowana na pewno na trzy lata, po których mają wejść w życie nowe regulacje unijne dotyczące pomocy publicznej. Do tej pory planowane jest stworzenie nowej ustawy o osobach z niepełnosprawnością, zastępującej nowelizowaną kilkadziesiąt razy ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. 
Sam Fundusz funkcjonować będzie najprawdopodobniej w nowej formule rządowej agencji wykonawczej, co pozwoli zachować jego osobowość prawną. Zdaniem ministra Dudy, dobrą wiadomością, potwierdzającą, że warto PFRON utrzymać, jest fakt, że po raz pierwszy Fundusz otrzymał pozytywną opinię Najwyższej Izby Kontroli. Także sytuacja finansowa PFRON wygląda coraz lepiej. 
- Z zapewnień prezesa PFRON wynika, że ten rok zapowiada się przyzwoicie - mówił minister Duda. - Starczy nam środków na to, żeby realizować zadania wynikające z ustawy, a także te wynikające m.in. z programów rady nadzorczej. Udało się przesunąć środki, zwiększając dofinansowanie na organizacje pozarządowe i samorządy, a to są nasi partnerzy. Oczywiście nie zapominamy o pracodawcach, którzy muszą dostawać środki w ramach SODiR - to jest poza wszelką dyskusją - zaznaczył. 
Na organizacje pozarządowe przesunięto ponad 110 mln zł, do samorządów skierowane zostanie 80 mln zł. Zdaniem ministra Dudy, rozpoczyna się odrabianie dwuletnich strat w szeroko pojętej rehabilitacji społecznej. Jako pierwsze przywrócone mają więc zostać programy "Komputer dla Homera", "Uczeń na wsi", a także "Program wyrównywania różnic między regionami". 
Celem konferencji "Równe szanse w pracy - niepełnosprawni obywatele w Polsce i krajach UE" było zwrócenie uwagi prawodawców na konieczność modyfikacji ustawodawstwa, tak, aby wyrównywać szanse osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Podczas konferencji przedstawione zostały m.in. działania legislacyjne Sejmu, dotyczące proponowanych zmian systemu wspierania rehabilitacji społeczno-zawodowej osób z niepełnosprawnością. Przedstawiciele Europejskiego Stowarzyszenia Świadczeniodawców Usług dla Osób Niepełnosprawnych (EASPD) zaprezentowali natomiast dobre praktyki - efektywne modele rehabilitacji zawodowej na tle systemów orzekania o niepełnosprawności w wybranych krajach Unii Europejskiej, a także strategię UE wobec osób z niepełnosprawnością. 
Organizatorami konferencji byli: Parlamentarny Zespół ds. Osób Niepełnosprawnych, Koalicja na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością, Europejskie Stowarzyszenie Świadczeniodawców Usług dla Osób Niepełnosprawnych oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji. 
 
 aaa 
9.7. Resort pracy chce złagodzenia zasad przyznawania rent 
Bożena Wiktorowska, oprac.: AJ 
 
 Źródło: www.baza-wiedzy.pl z Dziennika Gazeta Prawna 
Data opublikowania: 2011-04-23 
 
Osoby mające bardzo długi staż ubezpieczeniowy, powyżej 30 lat, powinny mieć możliwość ubiegania się o renty z tytułu niezdolności do pracy bez żadnych dodatkowych warunków - czytamy w Dzienniku Gazecie Prawnej. 
Jolanta Fedak, minister pracy i polityki społecznej, przygotowała projekt nowelizacji art. 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zmiana polega na zniesieniu warunku udowodnienia co najmniej 5 lat stażu ubezpieczeniowego w ciągu ostatnich 10 lat. Zmiana ta dotyczy kobiet, które mają co najmniej 30-letni staż ubezpieczeniowy oraz mężczyzn z 35-letnim stażem. 
Przyjęcie tej zmiany spowodowałoby, że osoba całkowicie niezdolna do pracy, która udowodni taki okres składkowy, mogłaby ubiegać się o rentę bez żadnych dodatkowych warunków. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 21 kwietnia 2011 r. 
 
 aaa 
9.8. Zmiany w systemie rentowym 
Bożena Wiktorowska, oprac.: AJ 
 
 Źródło: Dziennik Gazeta Prawna i www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2011-04-23 
 
Do końca roku eksperci przygotują dla rządu propozycje zmian w systemie rentowym - informuje Dziennik Gazeta Prawna. 
Polski system orzekania o niezdolności do pracy wymaga natychmiastowej naprawy. Obecnie każda grupa zawodowa ma inne zasady przyznawania rent. W efekcie tego osoby cierpiące na takie same choroby otrzymują różne decyzje. Ten niezwykle rozbudowany system orzekania powoduje gigantyczne koszty dla budżetu państwa. Rząd szuka więc sposobu rozwiązania tego problemu m.in. sprawdzając, w jaki sposób inne kraje na świecie rozwiązały problem rosnącej liczby rencistów i wypłacanych im świadczeń. Obecnie na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej powstaje ekspertyza, która pomoże w zreformowaniu rodzimego systemu rentowego. 
Pierwszym krokiem do uporządkowania systemu rentowego w Polsce będzie wdrożenie Międzynarodowej Klasyfikacji Niepełnosprawności. Jest ona właśnie dostosowywana do polskiej struktury epidemiologicznej i niepełnosprawności. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 22 kwietnia 2011 r. 
 
 aaa 
9.9. Niepełnosprawni bez pierwszeństwa w naborze do urzędu? 
oprac. Natalia Łyczko 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna i www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2011-05-05 
 
Faworyzowanie osób z niepełnosprawnością w naborze na stanowiska urzędnicze może być niezgodne z konstytucją - donosi "Dziennik Gazeta Prawna". 
Projekt nowelizacji ustawy o służbie cywilnej, ustawy o pracownikach samorządowych i niektórych innych ustaw, przyjęty przez sejmową Komisję Polityki Społecznej i Rodziny, zapewnia osobie z niepełnosprawnością pierwszeństwo w zatrudnieniu, jeśli dzięki swoim kwalifikacjom znajdzie się ona w gronie pięciu najlepszych kandydatów. Prawo to miałoby zastosowanie do urzędów, w których nie spełniono 6-proc. wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnością. 
Wejście w życie nowych przepisów może jednak uniemożliwić ich niezgodność z konstytucyjnym prawem dostępu do służby publicznej na równych zasadach (art. 60 w związku z art. 31 ust. 3 konstytucji). Negatywne opinie do projektu przygotowały Rada Służby Cywilnej oraz Biuro Analiz Sejmowych - wynika z informacji "Dziennika Gazety Prawnej". 
Przeciwni nowelizacji są także szefowie urzędów państwowych, na których nowe przepisy nakładałyby ustawowe zasady przeprowadzania naboru pracowników, podczas gdy aktualny stan prawny pozwala im na rekrutację na dowolnych warunkach. Dotyczy to m.in. pracy w Kancelarii Sejmu, Senatu, Prezydenta, Rządowym Centrum Legislacji czy regionalnych izbach obrachunkowych. 
Prace nad projektem nowelizacji ustawy o służbie cywilnej, ustawy o pracownikach samorządowych i niektórych innych ustaw trwają od półtora roku. W grudniu 2010 r. połączone komisje sejmowe skierowały go do podkomisji. 
 
aaa 
9.10. Wymiar czasu pracy dla pracowników niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i znacznym w maju 2011 r. 
Marta Gadomska, oprac.: AB 
 
Źródło: Rzeczpospolita i www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: (2011-05-10 
 
- Wszyscy piszą, że godziny robocze dla niepełnosprawnych liczymy na podstawie art. 130 Kodeksu pracy. On jednak w schemacie wyliczeń uwzględnia tylko normę ośmiogodzinną. Jak policzyć zatem wymiar czasu pracy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, skoro ich norma nie wynosi 8 godzin na dobę, lecz 7 - pyta czytelnik Rzeczpospolitej. 
Jak wyjaśnia "Rz", rzeczywiście w ustawie o rehabilitacji nie ma przepisu, który wskazywałby, jak liczyć godziny robocze dla tej grupy zawodowej, ale zgodnie z art. 5 k.p. właściwy w tym zakresie jest art. 130 k.p. Nie stosujemy go jednak wprost, lecz odpowiednio, co oznacza, że ze wskazanego przepisu wykorzystujemy jedynie technikę liczenia. Wskazane w nim normy (8 godzin dziennie i 40 tygodniowo) uwzględniamy tylko wtedy, gdy pracownik tyle pracuje. W przeciwnym razie pomijamy je, podstawiając właściwe, tj. 7 i 35 godzin. Policzmy zatem wymiar czasu pracy na maj 2011 dla pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, który pracuje w skróconym czasie pracy.Przykład 
 KROK 1. 35 godzin mnożymy przez liczbę pełnych tygodni w okresie rozliczeniowym. 
KROK 2.Do otrzymanej liczby dodajemy iloczyn 8 godzin (norma dobowa) i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego przypadających od poniedziałku do piątku (tzw. dni wystające). 
KROK 3. Sprawdzamy w kalendarzu, które święta wypadają w innym dniu niż niedziela. Zmniejszamy wymiar czasu pracy z tytułu każdego z tych świąt z wyłączeniem tych, które pokrywają się z wolnym z racji przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. 
Rachunki: (35 godzin x 4 tygodnie) + (7 godzin x 2 dni) - (7 godzin x 1 dzień) = 147 godzin, taki jest wymiar czasu pracy dla niepełnosprawnego, który pracuje w skróconych normach czasu pracy. To o 21 godzin mniej w porównaniu z pracownikami, których godziny robocze wynoszą 8 dziennie i 40 tygodniowo. Ich majowy wymiar czasu pracy wynosi bowiem 168 godzin. Liczymy go stosując podane wcześniej zasady, ale z uwzględnieniem innych norm czasu pracy: (8 godzin x 4 tygodnie) + (8 godzin x 2 dni) - (8 godzin x 1 dzień). 
Aaa
9.11. Rośnie liczba pracowników niepełnosprawnych starających się o podwyższenie stopnia niepełnosprawności 
Michalina Topolewska, oprac.: AB 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna i www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: (2011-05-23), 
 
Jak informuje Dziennik Gazeta Prawna, więcej niepełnosprawnych pracowników występuje o podwyższenie stopnia niepełnosprawności w związku ze stopniowym obniżaniem dofinansowania do ich pensji. 
Od stycznia 2012 r. zmniejszają się kwoty dofinansowania do wynagrodzeń, które otrzymują pracodawcy zatrudniający osoby z lekkim lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W związku ze zmianą przepisów niektóre powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności obserwują wzrost liczby wniosków składanych o podwyższenie stopnia niepełnosprawności. 
- Widzimy wzrost w przypadku osób, które mają orzeczony lekki stopień niepełnosprawności, a chcą uzyskać umiarkowany - mówi w "DGP" Beata Podleśna, przewodnicząca Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Rybniku. Bożena Zimoch, przewodnicząca powiatowego zespołu we Wrocławiu, dodaje, że niektórzy zatrudnieni chcą uzyskać znaczny stopień niepełnosprawności, do którego przysługuje najwyższa dopłata. 
Do podwyższenia stopnia niepełnosprawności namawiają ich sami pracodawcy, często grożąc zwolnieniem. 
- Również osoby, które po raz pierwszy składają u nas wniosek, mówią, że pracodawca chce, aby przed zatrudnieniem uzyskali orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności - mówi Bożena Zimoch. 
Problem dostrzega też PFRON, który przekazuje pracodawcom dopłaty do pensji. Zdaniem Funduszu jego skala jest na razie niewielka. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 23 maja 2011 r. 

 aaa 
10. Z PRZESZŁOŚCI 
SPRAWA NIEWIDOMYCH 
dr fil. Ewa Grodecka 
 
Narodziny Polskiego Związku Niewidomych 
 
W sześćdziesiątą rocznicę powstania PZN publikujemy rozdział "IV. Polski Związek Niewidomych i spółdzielczość niewidomych" Ewy Grodeckiej. Było to niezmiernie ważne wydarzenie, chociaż zaistniało nie z woli osób niewidomych. Obecnie, kiedy w naszym kraju wszystko uległo zmianie, a i PZN zmienił się nie do poznania, warto sięgnąć do historii. 
 
IV. Polski Związek Niewidomych i spółdzielczość niewidomych 
 
Źródło: "SPRAWA NIEWIDOMYCH" 
ZESZYT VII-VIII 
 
1. "Okres kurateli" w Związku Pracowników Niewidomych R.P. i I Krajowy Zjazd Polskiego Związku Niewidomych /III. 1950 - VI. 1951/. 
 
Określając swoje zadanie jako "walkę o nową formę i nową socjalistyczną treść naszej organizacji", major Wrzosek, jako Kurator Związku Pracowników Niewidomych R.P., przeprowadził następujące przekształcenia: 
1. Zreorganizował aparat związkowy, przystosowując go do pełnienia roli centralnego kierownictwa organizacji jednolitej i zdyscyplinowanej. Czteroosobową obsadę dotychczasowego biura Zarządu Głównego powiększył do 8 osób, zwalniając większość dawnych pracowników, angażując nowych. 
Dziewięciu istniejącym Oddziałom nadał charakter centralnie kierowanych ogniw terenowych o jednakowym zakresie zadań, wykonywanych wg przygotowanych odgórnie instrukcji oraz na podstawie wytycznych, udzielanych drogą odpraw ogólnokrajowych. Dla wszystkich Oddziałów ustalił obsadę pracowniczą statutową i zastąpił nią dotychczasowych pracowników społecznych. 
Drukarnię brajlowską wraz z wydawnictwem czasopism, książek i podręczników, przeniósł z Wrzeszcza do Warszawy, rozbudował technicznie, rozszerzył personalnie. Zlikwidował wydawanie czarnodrukowego Przyjaciela Niewidomych. 
 
2. Przeprowadził komisyjną weryfikację wszystkich członków Związku, założył ich jednolitą ewidencję. Tą drogą stwierdził przynależność do Związku 2200 niewidomych. 
 
3. Scentralizował finanse Związku. Po przyjęciu dotacji państwowej z funduszu koncesyjnego, dysponował sumą przekraczającą 1.000.000 zł. Wprowadził systematyczne finansowanie działalności Oddziałów, stopniując wysokość dotacji miesięcznych w zależności od zakresu działań. 
 
4. Wycofał Związek ze Światowej Organizacji Pomocy Niewidomym, dr. Dolańskiego zaś z Komitetu Wykonawczego tej organizacji. 
 
5. Zrezygnował całkowicie z udziału dr. Dolańskiego w dalszym budowaniu sprawy niewidomych w Polsce, stawiając go poza Związkiem. 
 
6. W ramach przygotowań do I-go Zjazdu Krajowego, na którym miało nastąpić ostateczne zjednoczenie polskich niewidomych przez połączenie Związku Ociemniałych Żołnierzy R.P. ze Związkiem Pracowników Niewidomych R.P., kompletował i przygotowywał politycznie aktyw związkowy, złożony z wybieranych na specjalnych zebraniach delegatów na Zjazd. Zebrania wykorzystywał nadto dla szerokiej kampanii uświadamiającej rzesze członkowskie, stojące poza aktywem, dla których bodźcem stała się dyskusja nad nową formą działalności ich Związku. 
W rezultacie bowiem Kurator uznał Związek Pracowników Niewidomych i Związek Ociemniałych Żołnierzy za podstawę dla całkowicie nowej organizacji scentralizowanej, dążącej do pełnego rozwinięcia sieci terenowej i objęcia nią jak największej liczby niewidomych i ociemniałych, bez względu na przyczynę i czas utraty wzroku. 
Przedmiotem przemian, dokonywanych w tym celu podczas okresu kurateli, był Związek Pracowników Niewidomych o strukturze organizacyjnej i działalności z roku 1950, mimo, że nie był on już wtedy organizmem żywym i zdolnym do życia, opartym na określonej koncepcji społecznej i koncepcję tę realizującym. Jak już mówiliśmy bowiem rewolucyjne uderzenie z roku 1949 pozbawiło go sensu istnienia i bazy gospodarczej w postaci związkowych zakładów pracy, uczyniło zbiorowiskiem szukającym gruntu pod nogami, bo z celem statutowym włączonym do zadań innej organizacji. Przypominamy, że założenie statutowe Związku Pracowników Niewidomych z roku 1946 brzmiało: "praca wszystkich niewidomych do pracy zdolnych i opieka nad niezdolnymi". A więc istotą koncepcji społecznej nie była tu filantropia. Była nią praca i samopomoc społeczna, wzajemna, obie wbudowane w środowisko naturalne, wspólne dla niewidomych i widzących. 
Że koncepcja ta była zgodna całkowicie z zasadami, na których Polska budowała swój nowy ustrój, dobrze zdawał sobie sprawę Minister Oświaty Skrzeszewski, gdy w roku 1946 kształtował pozytywu stosunek premiera i rządu do zjednoczonych poczynań i polityczno-społecznej koncepcji Dolańskiego, jako przywódcy polskich niewidomych cywilnych. Nie mógł natomiast zrozumieć tego, z powodu głębokich różnic w strukturze osobowości, Michał Lisowski, prezes Oddziału Warszawskiego Związku, organizator opozycji, utrudniającej realizację koncepcji, aż do jej zupełnego rozbicia. 
Kurator nie przejął także, bo przejąć nie mógł, koncepcji Wagnera w tej jej części, która przystosowana do przedwojennych form opieki państwa nad inwalidami wojennymi, uznawała przedsiębiorstwa handlowe, oparte o monopole państwowe, za bazę gospodarczą działalności samopomocowej. Odrzucił również, mimo iż tego uczynić nie musiał, drugą część tej koncepcji, polegającą na indywidualnym docieraniu do każdego członka w celu zaspokajania jego potrzeb i na organizowaniu stałych placówek związkowych, przystosowanych do zaspokajania potrzeb ogólnych /Dom Ociemniałego Żołnierza w Bydgoszczy, dawny i nowy, specjalnie zbudowany, który miał być w jesieni 1939 roku oddany do użytku, Dom Zdrowia w Zakopanem, Letnisko w Ziemnicach Nowych, Dom Leczniczo-Wypoczynkowy w Muszynie-Zdroju i inne/. Podobnie nie musiał odrzucać trzeciej części koncepcji Związku Ociemniałych Żołnierzy, tej, której autorem był inż. Czesław Perzyński, polegającej na ścisłym łączeniu sprawy niewidomych, ze środowiskiem naturalnym, z dążeniami i osiągnięciami całego społeczeństwa, ze zrozumieniem i współdziałaniem widzących. Odrzucił, bo współdziałanie to, nie kierowane odpowiednio, mogło istotnie wyradzać się w filantropię. 
Gdybyśmy zechcieli sięgnąć w przeszłość jeszcze dalej, znaleźlibyśmy odrzucenie koncepcji Brewińskiego z roku 1923, o której mówimy na str. 48, a która polegała na "udostępnianiu niewidomym pracy i wychowywaniu ich do działania pożytecznego społecznie, osobiście zaś zapewniającego samodzielność i zrównanie w prawach z ogółem ludzi pracy oraz na "przeciwstawianiu się filantropijnym nastawieniom widzącego w stosunku do niewidomych". 
Możemy zatem stwierdzić, że w okresie kurateli związkowej, zgodnie z panującymi nastawieniami rewolucyjnymi owych lat, odrzucane było wszystko, co stanowiło przedłużenie przedrewolucyjnego stanu rzeczy, przenoszenie "starego" w "nowe". W Związku, tak samo jak poza nim, nie brano pod uwagę, że "stare" nie musi być "przestarzałe", że "nowe", aby osiągnęło przewagę, musiało narodzić się, rosnąć i rozwijać wśród "starego", przygotowując się do walki z nim i do zwycięstwa. I my, jak inne narody rewolucyjne, musieliśmy przebyć okres odrzucania wszystkiego, co wiązało się z bezpowrotnie skończoną przeszłością, i my, jak inne narody rewolucyjne, w pierwszych latach budowania socjalizmu nie byliśmy zdolni do wydzielenia i uznania za budulec społeczny tego, co w dorobku pokoleń minionych było nieprzemijające i zawsze "nowe". 
Wbrew pozorom, przypuszczanie, iż Kurator, odrzucając koncepcje dawne, tworzył organizację rozbudowaną i kosztowną, lecz pozbawioną koncepcji, byłoby niesprawiedliwe i krzywdzące. 
Koncepcja istniała, lecz nie była to koncepcja samodzielna. Polegała ona na ustawieniu Związku jako organizacji usługowej w stosunku do ogółu niewidomych, oraz jako organu państwa do spraw niewidomych, a więc w gestii Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, równocześnie zaś między resortami państwowymi, organami Rad Narodowych, spółdzielczością inwalidzką, wszelkiego typu zakładami produkcyjnymi, leczniczymi, opiekuńczymi, nauczającymi itp. 
Każda z tych instytucji miała w odpowiednim zakresie świadczyć na rzecz niewidomych - Związek zaś miał być w stosunku do każdej z nich czynnikiem inicjatywy, koordynacji, interwencji, pośrednictwa, współpracy, a wszystko to z punktu widzenia wykrytych organizacyjnie potrzeb niewidomych. Samodzielnie miał prowadzić jedynie to, czego nie mógł podjąć się nikt inny: wydawnictwa i biblioteki brajlowskie, nauczanie niewidomych posługiwania się systemem Braille'a, prowadzenie zespołów artystycznych, czytelniczych, sportowych itp., przy świetlicach skupiających oczywiście jedynie tych niewidomych, którzy odczuwali potrzebę takich form, a więc stosunkowo nielicznych. 
Koncepcja ta pozbawiała zorganizowanych niewidomych prawa do samodzielnego zaspokajania w ogólnym zasięgu potrzeb, które najlepiej znali, bo bezpośrednio odczuwali. Istotą jej był brak wiary w możliwości organizacyjne i gospodarcze niewidomych, brak wiary, uzasadniony jedynie nieznajomością problematyki niewidomych i ich przeszłości organizacyjnej, społeczno-gospodarczej, choćby tylko w Polsce. Powierzając Związkowi zadanie pozornie doniosłe, faktycznie czyniła go petentem i organizatorem petentów, osobowością prawną z reguły niezadowoloną i nieprzerwanie wysuwającą nowe żądania na wszystkie strony, bo liczącą na działanie innych, nie własne. Czyniła go nadto organizacją ludzi o stale niezaspokojonych takich lub innych potrzebach i wciąż stawiających nowe wymagania, nie zawsze powiązane z możliwościami państwa i z sytuacją ogółu ludności. 
 
Zjazd Delegatów Związku Pracowników Niewidomych R.P. i Związku Ociemniałych Żołnierzy R.P. odbył się w Warszawie, w czerwcu 1951 roku. 
Powołał on do życia Polski Związek Niewidomych, jako jedyną w Polsce Ludowej organizację społeczną wszystkich obywateli pozbawionych wzroku i reprezentację ich spraw wobec Partii, Rządu i społeczeństwa. 
W przemówieniu swym, otwierającym Zjazd, Kurator stwierdził, że "walka o nową formę i nową socjalistyczną treść naszej organizacji została wygrana". 
Równocześnie przyszłym władzom Związku, zanim przez tenże Zjazd zostały wybrane, wskazał jako oczekujące je zadanie: "dalsze pogłębianie procesu przemian społecznych, jakie dokonały się w naszym Związku, oraz rozbudowywanie i usprawnianie na tej bazie roboty związkowej." Na Zjeździe wybrano Zarząd, liczący 15 członków. Przewodniczącym Polskiego Związku Niewidomych został mjr Leon Wrzosek, członkami Prezydium: obywatele: Stanisław Madej, Stefan Połeć, Stanisław Żemis, Czesław Radej. 
Zjazd zapoczątkował nowy okres historii niewidomych polskich, których sprawa rozwijała się odtąd w dwóch pionach: społecznym - związkowym i spółdzielczym - pozazwiązkowym. 1/ 
 
2. Polski Związek Niewidomych jako organizacja interwencyjno-usługowa, w latach 1951-1960 
 
W ciągu pierwszych lat istnienia Polskiego Związku Niewidomych, etapy jego działalności nie były wyznaczane przez czteroletnie okresy czasu, dzielące jeden Krajowy Zjazd Delegatów od drugiego: 1951-1955 /przewodniczący - L. Wrzosek, członkowie Prezydium ob. ob.: Stanisław Madej, M. Oczkowska, J. Buczkowski, Czesław Radej, J. Trznadel, M. Michalak / - 1959/ przewodniczący - M. Michalak, członkowie Prezydium: St. Madej, Al. Król, J. Trznadel, R. Wysocki, H. Drat, Z. Tomalak/. 
Działalność Związku była przez cały czas ściśle zespolona z życiem społeczeństwa i państwa. Przełomowe wydarzenia w r. 1956 stanowiły dla aktywu związkowego bezpośrednie przeżycie i znalazły oddźwięk w dalszej działalności organizacji, kierowanej przez ten aktyw. 
Przekształcenia, które zapoczątkowane zostały w tym czasie na terenie Związku, wiązały się również ze zmianą na stanowisku przewodniczącego, jaka zaszła w pierwszej połowie 1956 r., wobec rezygnacji mjra Wrzoska. 
Od kwietnia 1956 roku przewodniczącym Polskiego Związku Niewidomych został Mieczysław Michalak. Do pracy związkowej wrócił dr Dolański, jako wiceprzewodniczący Zarządu Głównego i przewodniczący Rady Tyflologicznej do III Zjazdu Krajowego /1959/, a następnie jako przewodniczący Komisji Tyflologicznej Zarządu Głównego. 
 
W piątym roku swej działalności, Związek wszedł w posiadanie własnej siedziby władz i instytucji centralnych. Stanowi ją dwupiętrowy gmach Centralnego Ośrodka Niewidomych w Warszawie przy ul. Konwiktorskiej 9, wzniesiony ogromnym wysiłkiem Zarządu a zwłaszcza pierwszego przewodniczącego Związku mjra Leona Wrzoska. 
 
Po roku 1956 struktura władz centralnych Związku i ich aparatu wykonawczego została uwolniona od przerostów i przystosowana do warunków zmienionych wraz ze znacznym usamodzielnieniem ogniw wojewódzkich. Odbijało się to dodatnio na składzie etatowych pracowników Związku. Zmniejszanie liczby etatów pozwoliło na podniesienie uposażenia, a tym samym wpłynęło na podniesienie poziomu kwalifikacji. 
W roku III-go Zjazdu Krajowego /1959/, Związek posiadał 17 okręgów wojewódzkich, 189 kół i grup, podlegających Okręgom i 80 pełnomocników społecznych PZN w tych powiatach, które z różnych przyczyn nie posiadały warunków dla zorganizowania nawet najmniejszych komórek związkowych /grup/. Dzięki decentralizacji działalność Okręgów nie jest zmechanizowana, organizacja sieci związkowej na szczeblu powiatu zaś stale jest otwarta. Zmiany, zahamowania i ulepszania zachodziły i będą zachodzić nadal, bo tego wymaga życie i inaczej być nie może. Rola Zarządu Głównego polegała głównie od tego czasu na czuwaniu nad działalnością ogniw terenowych i niesieniu im pomocy w dostępnych formach. 
Liczba członków w grudniu 1959 r. wynosiła 10.731 osób. Dzięki samodzielnej akcji ogniw terenowych, docieranie do poszczególnych członków poprawiło się znacznie, sytuacja ich jednak nie uległa zasadniczym zmianom, ponieważ Związek w dalszym ciągu był tylko interwentem, pośrednikiem, koordynatorem, petentem. 
Mimo to, sprawy socjalno-bytowe niewidomych, teoretycznie znajdujące się w kompetencji Rad Narodowych, stanowiły przez cały okres przedmiot specjalnej troski Związku na wszystkich szczeblach organizacyjnych i starań Zarządu Głównego, o których częściowo pozytywnym załatwieniu świadczą zarządzenia państwowe wydane w latach 1951-1960. 
Za pośrednictwem Związku państwo zaopatrywało niewidomych w pomoce krajowe i zagraniczne, kompensujące brak wzroku, podnoszące zaradność życiową, zdolności zawodowe, możliwości społeczne. Były to białe laski, zegarki brajlowskie, psy przewodniki, brajlowskie wydawnictwa, tabliczki i maszyny do pisania, zwykłe maszyny do pisania, aparaty radiowe i inne. 
Specjalną opieką Związek otaczał naukę i wypoczynek dzieci i dorosłych niewidomych, ich życie kulturalne, ich rozrywki itp. I w tej dziedzinie nie mógł jednak rozwinąć szerokiej akcji samodzielnej, obejmującej wszystkie dzieci niewidome, których część pozostaje poza szkołami specjalnymi, i ogół członków dorosłych, zwłaszcza zamieszkałych po wsiach. Mimo to Związek posiadał sieć czynnych świetlic, bibliotek i punktów bibliotecznych, zespołów artystycznych, czytelniczych, sportowych i innych, organizował kolonie letnie dla dzieci i obozy dla młodzieży, wczasy rodzinne nad morzem i wczasy indywidualne we własnym Domu Wypoczynkowym w Muszynie, zbudowanym i użytkowanym przed wojną przez Związek Ociemniałych Żołnierzy. 
Problem szkolenia zawodowego, zatrudnienia i pracy niewidomych nie został rozwiązany w całości, ani teoretycznie, ani praktycznie, przez powołane do tego czynniki pozazwiązkowe. Tym potrzebniejsze były na każdym niemal kroku usługi Polskiego Związku Niewidomych. 
Miały one na celu ujawnianie drogą organizacyjną niewidomych wymagających szkolenia zawodowego i zatrudnienia lub pomocy w pokonywaniu przeszkód, występujących w toku pracy. Polegały na współdziałaniu z zakładami i instytucjami szkolącymi i zatrudniającymi niewidomych, a napotykającymi w swej pracy liczne trudności, związane ze specyfiką niewidomych. Udzielane były czynnikom, powołanym do zaspokajania potrzeb i regulowania spraw niewidomych w terenie, w praktyce jednak biernym lub popełniającym błędy z powodu tej samej nieznajomości niewidomych i ich spraw. 
Na wszystkich odcinkach Związek stosował metody, służące jego zadaniom statutowym, a więc: 
- inicjował nowe formy pracy, nowe kierunki szkolenia zawodowego, nowe zawody i branże, dostępne dla niewidomych, nowe placówki różnego typu, których jemu prowadzić nie było wolno. 
- koordynował działalność poza Związkiem prowadzoną dla niewidomych przez różne instytucje, często krzyżujące się ze sobą, często dublowaną, najczęściej nacechowaną dobrą wolą, bez znajomości zagadnienia. 
- interweniował u właściwych czynników tam, gdzie niewidomym pracownikom działo się źle, pośredniczył między niewidomymi pracownikami, a zakładami pracy i znowu interweniował w sprawach bezpieczeństwa i higieny pracy, w sprawach mieszkań, w sprawach przestoi, norm i planów nieprzystosowanych do możliwości niewidomych, braku surowca, zbyt małej jego ilości, zbyt złego gatunku itp., w sprawach zbytu, obsługi technicznej chałupników zamieszkałych na wsi, zatrudnienia skazanych na bezczynność niewidomych mieszkańców domów rencistów i domów opieki, w sprawach niewidomych amputantów, reumatyków, dzieci dotkniętych gruźlicą oczu i dzieci głuchociemnych. Różnorodność potrzeb była ogromna i zawsze otwarta, możność ich załatwiania przez właściwe organy - minimalna, skuteczność interwencji niewspółmierna do wysiłku. 
Wszystko, co czynił Związek, jako organizacja interwencyjno-usługowa, należy określić jako udział w akcji, realizowanej przez innych, pomaganie innym, aby oni z kolei mogli pomóc niewidomym. Ta ogólna droga wcale nie była łatwiejsza, ani mniej kosztowna, niż praca samodzielna, niż oddziaływanie bezpośrednie na niewidomych, umożliwiające wspólny podział ich wymagań, na słuszne i niesłuszne, wykonalne i, przynajmniej na razie niewykonalne, jednym słowem niż oddziaływanie, pozwalające na pracę wychowawczą, uświadamiającą, usamodzielniającą, uspołeczniającą. 
Należy rozważyć jeszcze jeden, bardzo istotny aspekt. Jak udowodniliśmy, życie wymagało od Związku, by większość jego usług zwrócona była ku instytucjom, powołanym do pomagania niewidomym, a nie czyniącym tego bez interwencji itp. Związku. W konsekwencji niewidomi, zwracając się w swych sprawach do Związku, nie ze Związku otrzymali to, na czym im zależało. Ten tryb postępowania zmniejszał wśród niewidomych autorytet Związku. Członkowie, zwłaszcza już ustabilizowani zawodowo, materialnie, mieszkaniowo itp., coraz częściej dochodzili do wniosku, że "Związek nic nie robi", "nic nie daje", że "taki Związek wcale nie jest potrzebny". Działanie w takiej atmosferze wcale nie było łatwiejsze, niż samodzielne ponoszenie odpowiedzialności: gdy gdzieś działo się źle, winien był Związek, gdy sytuacja wykazywała osiągnięcia, nie widziano w tym udziału Związku, zwłaszcza, że jego "sprawozdania z wykonania planu usług", mało komu były znane,a przy tym nie każda "usługa" trafia do sprawozdań. 
Na tym tle nastąpiło w roku 1956, za zgodą władz państwowych, wyłamanie się grupy członków z jedności organizacyjnej niewidomych, zmontowanej w okresie kurateli i przesądzonej przez pierwszy Zjazd Krajowy w r. 1951. Grupę tę stanowiła część ociemniałych żołnierzy niezadowolonych z działalności Polskiego Związku Niewidomych na ich odcinku. Działacze związkowi, wśród nich zaś ociemniali żołnierze, uważają ten fakt za szkodliwy dla sprawy niewidomych w Polsce. 
W tym samym czasie /rok 1957/ z inicjatywy Polskiego Związku Niewidomych nastąpiło powołanie do życia Związku Spółdzielni Niewidomych, jako organizacji niewidomych spółdzielców skupiających 17 spółdzielni zatrudniających 3326 osób, w tym 1949 niewidomych. Organizację tę powiązano statutowo ze spółdzielczością inwalidzką - z Polskim Związkiem Niewidomych łączy tylko umowa o współpracy. Do sprawy tej powrócimy w następnym rozdziale. 
Mimo powstania tych organizacji Związek wyraźnie idzie naprzód, z jednej strony zabiegając o regulowanie sytuacji z jak największą korzyścią dla niewidomych, z drugiej o wyciągnięcie wniosków z wieloletnich doświadczeń i o wprowadzenie w życie opartych na wnioskach reform. 
Między innymi Związek coraz radykalniej przeciwstawia się izolacji niewidomych w naszym społeczeństwie i zacieśnianiu się jednostek samodzielnych i zaradnych do życia we własnym skupisku, w orbicie własnych tylko problemów. Gdy więc w pierwszym pięcioleciu istnienia Polskiego Związku Niewidomych nakazem chwili było zawodowe i materialne usamodzielnienie niewidomych /produktywizacja/ bez wysuwania na plan pierwszy aspektów społecznych, to w latach ostatnich hasłem naczelnym stało się przystosowanie członków Związku do życia i pracy w środowisku naturalnym, razem z widzącymi. Nowość tego hasła jest tylko pozorna. Związek przez cały okres swej działalności nie zapomina ani na chwilę, że każdy niewidomy jest w Polsce Ludowej pełnoprawnym obywatelem, nie tylko korzystającym ze specjalnych udogodnień, ale i pełniącym obowiązki społeczne i polityczne w warunkach normalnych. 
Zwalczanie przez Związek skłonności do izolacji dotyczy nie tylko stosunku do widzących i nie tylko sytuacji wewnątrz kraju. 
Około roku 1955 skończyła się izolacja niewidomych polskich w stosunku do niewidomych w innych krajach wschodu i zachodu. Po roku 1956 nasilił się wybitnie kontakt pośredni i bezpośredni naszego Związku z organizacjami niewidomych w Związku Radzieckim, Czechosłowacji, Niemieckiej Republice Demokratycznej, Bułgarii, na Węgrzech, w Austrii. Przerwana w roku 1950 przynależność grupy polskiej do Światowej Organizacji Pomocy Niewidomym została wznowiona w roku 1957. Nie jest to ciasne szukanie sprzymierzeńców i wzorów. Na terenie innych krajów i w stosunkach międzynarodowych niewidomi polscy posiadają własny ciężar gatunkowy i mają możność właściwego reprezentowania swojej ojczyzny i jej osiągnięć nie tylko na własnym odcinku. 
Ze swej strony Związek dąży coraz bardziej świadomie do budowania przyszłości niewidomych polskich w oparciu o koncepcję własną i samodzielną. Nie wystarcza już działanie nie podbudowane teoretycznie, nie sprawdzone doświadczalnie. Konieczne okazały się prace długofalowe i usługowe z zakresu tyflologii. 
Dla aktywu związkowego bowiem i dla wszystkich oddanych sprawie współpracowników nie ulega dziś wątpliwości, że Związek poprzez taką działalność praktyczną, na jaką pozwalały mu warunki, dorósł już do realizacji własnej koncepcji społecznej, przy federacyjnej współpracy z pionem odrębnym, integralnie wbudowanym w sprawę niewidomych, a realizującym wspólnie koncepcję pracy zawodowej. Sprawa jest otwarta. 
 
aaa 
11. WPROST ALBO NA OPAK 
 
aaa 
11.1. Śmieszne, nieśmieszne 
Opowiada Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Są różni prezesi, czasami tak ważni, że strach do nich podejść i nigdy nie wiadomo, jak się zachowają. Powagi sobie różnymi sposobami dodają i wielce się nadymają. Czasami zachodzi obawa, że pękną jak zbyt napompowany balon. 
 
Jaki powinien być prezes? 
 
Przez kilka lat byłem kierownikiem dawnego chorzowskiego okręgu PZN. Przewodniczącym Zarządu Okręgu był wówczas śp. Herbert Bański. 
W przerwie jakiegoś wielkiego zgromadzenia zwrócił się do pracownicy biura okręgu pani Joli i zapytał: "Pani Jolu! Jaki powinien być kierownik okręgu?" 
Rzecz jasna, że pani Jola nie wiedziała co na to odpowiedzieć. Na pytanie odpowiedział więc sam pan prezes. 
"Kierownik okręgu powinien być taki, żeby przy nim każdy mógł być prezesem, nawet ja". 
 
Dwa barany 
 
Wracaliśmy kiedyś z urzędu wojewódzkiego w Katowicach. Do Chorzowa przyjechaliśmy tak przepełnionym tramwajem, że mało się nie rozleciał. Był prezes Bański, byłem ja i była z nami pani Jola. Z tramwaju każdy z nas wydobywał się na własną rękę, robiąc przy tym obroty wokół własnej osi. Solidnie wymaglowani wyprysnęliśmy na ulicę. Prezes i ja stanęliśmy naprzeciwko siebie w odległości mniej więcej jednego metra, oczywiście, nie wiedząc o tym. Z tramwaju wyprysnęła pani Jola. Chwyciła nas pod ramiona i powiedziała: "Idziemy". Daliśmy krok do przodu i buch. Głowy odskoczyły jak piłeczki pinpongowe. Całą drogę do biura (około 60 metrów) biedna Jola przepraszała, a myśmy się z siebie śmiali, że to niby jak dwa barany. 
Przyszliśmy do biura i prezes zwrócił się do pani Janki: "Pani Janko! Pani to się od Joli powinna uczyć. Ona, w przeciwieństwie do Pani, jest sprawiedliwym człowiekiem. Pani to kierownika oszczędza, a prezesem obija słupki, rusztowania i co się da. A Jola, ustawiła nas na przeciwko siebie i kazała iść. Obaj mamy guzy i to jest sprawiedliwe. Pani też tak powinna postępować". 
 
Sprawca i ofiara 
 
W jednym z kół, nie pamiętam w którym, działacze żarli się na potęgę. Trzeba było jakoś spór załagodzić, sytuację uładzić. Wybraliśmy się do tego koła. Przewodniczący Okręgowej Komisji Rewizyjnej - Jerzy Lisik miał dojechać samodzielnie do lokalu koła. Ja z panią Janką mieliśmy spotkać się w Katowicach na dworcu z prezesem Bańskim, który jechał pociągiem z Zabrza. Zamiast prezesa, spotkaliśmy Jurka Lisika, a Herberta nie było. Pani Janka biegała tu i tam - nie było. Przyjechał nasz pociąg i już nie można było czekać. Wsiedliśmy, ale pani Janka jeszcze wypatrywała. Krzyknęła: "Jest, widzę łysinę" i pobiegła. Herbert był łysy. A pociąg powinien już ruszać. Nagle coś się zaszamotało. Usłyszeliśmy krzyk Janeczki: "O Boże!". Udało się Herbertowi, chyba przy naszej pomocy, ale z wrażenia nie pamiętam, wyjść z luki między peronem i pociągiem. Gdyby pociąg ruszył... 
Herbert wyszedł i usłyszeliśmy: "Pani Janko! Czy bardzo się ubrudziłem?" Janka ze strachu mało nie umarła, a tu... "czy bardzo się ubrudziłem?" 
Pociąg ruszył, Janka, oczyściła prezesa jak mogła i gorąco ze łzami przepraszała. A Herbert? Miał teraz drugi kłopot. Prosił, żeby nie mówić o zdarzeniu jego żonie Ani. Pociąg jechał, a pani Janka nie mogła dojść do siebie i ciągle przepraszała i się tłumaczyła. 
Zobaczyła prezesa, czasu było bardzo mało. Podbiegła, chwyciła go pod pachę i biegiem do pociągu. Prezes myślał, że schodzą do tunelu, żeby przejść na inny peron. I o mało nie doszło do nieszczęścia. 
Sytuacja była nerwowa i przykra. Zwróciłem się do Jurka Lisika z pytaniem, jaka jest kwalifikacja prawna tego czynu. Przecież Janka chciała zamordować prezesa. To chyba morderstwo. 
Jerzy Lisik jest prawnikiem, Herbert również prawo studiował. Zaczęli więc szukać paragrafu na Jankę. Ona przepraszała, prosiła, żeby przestali, ale skąd tam. Fruwały artykuły i paragrafy, terminy prawnicze, sprawca, ofiara, a ja tylko dopytywałem, żeby im konceptu nie zabrakło. W końcu Janka przestała przepraszać i włączyła się do prawniczych roztrząsań. Dwaj prawnicy ustalili, że była to nieudolna próba morderstwa. No i dojechaliśmy na miejsce. Herbert kulał, bo zdrowo nogi sobie potłukł. Doszliśmy, załatwiliśmy co należało i wracamy na dworzec. 
Pani Janka popatrzyła na Herberta i w duchu wcześniejszej prawniczej rozmowy powiedziała: "Ale ta ofiara wcale dobrze idzie". I zaczęło się. Herbert do mnie z "pretensją", jak to ja personel rozpuściłem. "Janka na swojego prezesa mówi ofiara. Może zaraz powie oferma, safanduła albo jeszcze gorzej". W drodze powrotnej znowu fruwały artykuły i paragrafy, tyle że nie z kodeksu karnego, jak poprzednio, ale z kodeksu pracy. 
 
aaa 
11.2. Bileciki do kontroli 
Tomasz Wandzel 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Kto ja jestem? 
 
Odnoszę nieodparte wrażenie, że przypadek to najpotężniejsza władza. On rządzi większością ludzkich losów, nawet jeżeli człowiek twierdzi inaczej. Doświadczyłem tego wiele razy, tak było i w tym przypadku. Otrzymałem e-mailem numer "WiM", przejrzałem go raczej z ciekawości niż zainteresowania. Żyjąc jakby na odludziu środowiska niewidomych nieco zdziczałem i z dużą szklanką sceptycyzmu podchodziłem do wszystkiego, co traktowało o niewidomych. Po lekturze miałem już gotowe zdanie na temat "WiM", jakie? Dowiecie się z mojego testamentu. 
Zaintrygowało mnie ogłoszenie w sprawie felietonisty. Normalnie po ludzku zarobić się na tym nie da, jak powtarza na każdym kroku i w co drugim wersie naczelny redaktor. Napisać nie zaszkodzi. W najgorszym wypadku stary dobry "Kocur" zdelejtuje mój tekst. 
Nazywam się Tomasz Wandzel, większości czytelników nic to nie mówi, może to i dobrze. Skoro mnie nie znają, nie wiedzą czego się spodziewać. Jeśli będzie mi dane pisać felietony, będą opatrzone tytułem "Bileciki do kontroli". 
W pewnym okresie swojego żywota bardzo często podróżowałem pociągami. Po kilku miesiącach z niektórymi konduktorami byłem na ty. Szczególnym przypadkiem był Boguś. Dobiegał sześćdziesiątki, specyficznie seplenił i zawsze powtarzał "Bileciki do kontroli". Czasami ucinaliśmy sobie krótką pogawędkę. Pewnego razu zagadnął: - Panie Tomku, a co pan tam pisze na tym swoim komputerku? Zgodnie z prawdą odpowiedziałem, że książkę. Odpowiedź musiała go zszokować. Milczał przez dłuższą chwilę. Wyobraziłem sobie nawet, jak drapie się paznokciami po lśniącej czaszce. Na odchodne powiedział, jakby do siebie, choć musiał go słyszeć cały wagon. - Patrzcie go, książkę pisze! 
Pan Boguś był przekonany, że zakpiłem sobie z niego i z tą świadomością umarł kilka tygodni później. Gdy teraz jadę pociągiem i słyszę "Proszę bilety do kontroli", brakuje mi tego wesołego "Bileciki do kontroli". tfelio 
 
aaa 
11.3. Mruczę i prycham 
Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Mój protoplasta, pryncypał i chlebodawca, w dniu 5 maja roku Pańskiego anno Domini 2011, obudził się jak zawsze, i jak zawsze, włączył radio. No i co usłyszał? Dyć, gdyby było to byle co, nie zainteresowałbym się tym. Zainteresowałem się, a więc sprawa ważna i poważna, więc Was też zainteresuje. 
Otóż dzień 5 maja jest Europejskim Dniem Walki z Dyskryminacją, czyli o równe traktowanie. Znaczy się, wszystkich należy traktować jednakowo, ale mnie i mojego pryncypała wszyscy nie interesują. Interesują nas osoby niepełnosprawne i ich równe traktowanie, bo przecie pryncypał, znaczy się naczelny "Wiedzy i Myśli", jest osobą ślepą jak nowo narodzone kocie, to co go ma zajmować, interesować, obchodzić? Tak naprawdę to interesuje go wiele spraw, ale dla "WiM" - tylko niewidomi i słabowidzący. 
Ale do rzeczy. Wysłuchał tej to wiadomości i pomyślał: "Dobra nasza, trzeba to wykorzystać". 
Wstał, umył się, ogolił, ubrał i przystąpił do egzekwowania równego traktowania. 
Śniadanie już było na stole. Zabrał się do jedzenia i buńczucznie żonie zapowiedział: "Dzisiaj musisz mnie równo traktować. Jest to Twoim obowiązkiem, bo dzisiaj jest dzień równego traktowania". 
Patrzcie jeno, stary a głupi. Zamiast siedzieć cichutko, jak mysz pod miotłą, zachciało mu się dopominać o równe traktowanie. Zdawało się baranowi jednemu, że z babą wygra. Jak myślicie, co usłyszał? 
"Wspaniale, zaraz zrobię Ci listę zakupów i zasuwaj do "Biedronki". Słyszał kto coś takiego? Przecie równo znaczy tylko w jedną stronę. Jak mu wygodnie, to równo, a jak niewygodnie - równo znaczy nierówno. I to jest dopiero równo. 
Po śniadaniu powiada, znaczy się mój pryncypał, powiada do żony: "Zrób mi kawę". Odpowiedź padła natychmiast: "To Ty mi zrób". Ale paskudna baba. Czy ona ma pojęcie o równym traktowaniu? Szczerze wątpię. Niech mi by się jaka kocica tak postawiła... Tak przejechałbym jej pazurami po grzbiecie, że do śmierci zostałaby pręgowata. A ten safanduła uśmiechnął się, w żart obrócił. Podobne sytuacje powtarzały się do wieczora. Z ulgą, że się dzień ten skończył, spać poszedł. 
A przecież wszyscy niewidomi wiedzą, a słabowidzący wiedzą to jeszcze lepiej, że wymaganie od nich tego samego, czego wymaga się od innych, jest dyskryminacją, a nie równym traktowaniem. Tak się ma ze skróconym czasem pracy, z ortografią, z podpisami i z czym tam chcecie. Niewidomi i słabowidzący są dobrymi pracownikami, bardzo dobrymi, lepszymi od pracowników widzących, ale pracować powinni krócej, a odpoczywać dłużej i godzą się na twierdzenie, że ich wydajność w pracy wynosi 30 procent wydajności pracowników widzących. I takie traktowanie jest dopiero równe. 
Nie widzą tego, co piszą, więc nie muszą stosować zasad ortografii. Bo przecież gadacze "żaba" i "rzaba" czytają tak samo. Nie należy więc od nich wymagać zwracania uwagi na takie drobiazgi, bo będzie to dyskryminacja, a ma być równe traktowanie. 
To samo dotyczy ich podpisów. Kiedy chcą coś załatwić, np. w banku - są pełnoprawnymi obywatelami i ich podpis ma być honorowany tak, jak pozostałych klientów. Jasne, że tak ma być. Jeżeli jednak zdarzy się, że trzeba odpowiadać za swój podpis, bo np. prokurator do zadka się dobiera... Przecie oni nie widzą... Ich wódz nawet kiedyś dziennikarzom powiedział, że niewidomemu można wszystko podsunąć do podpisu. Wtedy prokurator powinien traktować ich równo, znaczy się nierówno, żeby było równo. 
I powiedzcie, że nie należy honorować ich podpisów - będzie to dyskryminacja. I powiedzcie, że powinni odpowiadać za to, co podpisują. To również będzie dyskryminacja, a ma być równe traktowanie. 
A ten mój protoplasta, jak się rzekło, jest stary a głupi. Czy on musiał zwracać uwagę na ten dzień równego traktowania? Powinien wiedzieć, że może wygrać z bankiem, z urzędem, z koleją, ale nie z żoną. 
Przecież według przewrotnej logiki jego żony, on codziennie jest równo traktowany. Tymczczasem wprawdzie ma obowiązków domowych dwadzieścia dziewięć razy mniej niż jego żona, ale za to innych zajęć ma wielkie mnóstwo. Zajmuje się pracami redakcyjnymi, czyta książki, słucha radia, czyta gazety, serwuje po internecie, listy dyskusyjne śledzi, chodzi na spacery. To chyba nie jest mało. 
A jego żona tylko: sprząta, gotuje, pierze, prasuje, kupuje, czasami wnukami się zajmuje, gości przyjmuje i przy redagowaniu "Wiedzy i Myśli" współpracuje, a także prowadzi domową buchalterię, rachunki reguluje i karty świąteczne wypisuje. Czy to jest dużo? 
I to jest naprawdę równe traktowanie. Tylko żona pryncypała, zaślepiona babskim szowinizmem, tego nie rozumie. Dziwne to i niesmaczne. 
Zniesmaczony Stary Kocur