WIEDZA i MYŚL
(Pr 2590)

INTERNETOWY MIESIĘCZNIK TYFLOSPOŁECZNY

Wydawca i redaktor naczelny 
Stanisław Kotowski

Grudzień 2013 
Rok V 
Nr 12(60)/2013 

Czasopismo nie jest dofinansowywane ze środków publicznych ani żadnych innych. Wydawane jest bez nakładów finansowych. Osoby piszące artykuły oraz zaangażowane przy redagowaniu, adiustacji i korekcie oraz kolportażu nie otrzymują wynagrodzenia. Fundacja „Klucz” przetwarza „WiM” nieodpłatnie do standardu DAISY, a IVO Software Sp. z o.o. udostępnia bezpłatnie niezbędne do tego oprogramowanie.

Czytelnicy otrzymują „WiM” również bezpłatnie. Wystarczy napisać na adres: ST.k@onet.pl lub ST.k1@wp.pl i w każdym miesiącu znaleźć aktualny numer w swojej „Skrzynce odbiorczej”. 

Wersję dźwiękową oraz w formacie RTF można pobierać pod adresem:
http://wypozycz.dzdn.pl/wim/
oraz:
http://klucz.org.pl/WIM.php
Pod tymi adresami można również pobierać numery archiwalne „WiM”.
Najnowszy numer w wersji DAISY znajduje się pod linkiem: 
wypozycz.dzdn.pl/wim/WIM.zip 
Najnowszy numer w formacie RTF pobierać można pod linkiem: 
wypozycz.dzdn.pl/wim/WIMRTF.zip 

ADRES REDAKCJI (wyłącznie internetowy): 

St.k@onet.pl lub st.k1@wp.pl 
TELEFON KOMÓRKOWY: 
501-239-769 

Na łamach „Wiedzy i Myśli” zamieszczamy różne opinie i poglądy, w tym takie, z którymi się nie zgadzamy.

Spis treści 

OD REDAKCJI
1. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE
1.1. "Pochodnia" na CD
1.2. Portal Obywatelski Osób Niewidomych
1.3. Usługi bankowe także dla niewidomego klienta  Mateusz Różański
1.4. Zobacz i usłysz Kraków, czyli muzeum naprawdę dla wszystkich
1.5. Tu spocznie premier Mazowiecki.
1.6. Niewidomi wolontariusze Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy
1.7. Artur Dziurman marzy o Teatrze Aktora Niewidomego  Wacław Krupiński
1.8. Pytania i odpowiedzi
1.9. Oświadczenie i sprostowanie  Katarzyna Heba
1.10. Konkurs na stanowisko - Kierownika Spółdzielni
2. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA
2.1. Ze słownika rehabilitacyjnego (cz. 28)  Pomoce rehabilitacyjne, pomoce techniczne, sprzęt rehabilitacyjny dla niewidomych i słabowidzących  Stanisław Kotowski
2.2. Klucze do samodzielności (cz. 8)  Drzwi zatrzaśnięte we własnym mieszkaniu  Radosław Kłódka
2.3. Spacer po mieście z niewidomym Sebastianem Grzywaczem i jego psem. "Wyprosili nas tylko raz..."
2.4. O zwykłych i niezwykłych czynnościach  Zupy nietypowe  Zbigniew Niesiołowski
3. NAUKA, OKULISTYKA, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE
3.1. Zabiegi okulistyczne coraz powszechniejsze wśród osób po 80. r.ż. Okulistyka
3.2. O czym śnią osoby niewidome?
3.3. Sukces polskich naukowców w Brukseli
3.4. Wspomagacz uścisków i cudowna latarka, czyli wynalazki po śląsku  Aldona Minorczyk-Cichy
3.5. Elektroniczne lupy HD - przegląd
3.6. Podróżni z niepełnosprawnością otrzymają pomoc na dworcach autobusowych
3.7. Plany reliefowe miasteczka akademickiego dla niewidomych Ilona Leć
4. ROZMOWA MIESIĄCA  Z Henrykiem Lubawym rozmawia Stanisław Kotowski (cz. 1/4)
5. ORGANIZACYJNE, PRAWNE, PRAKTYCZNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY
5.1. U niepełnosprawnych wzrokowo (cz. 7)  Niewidomych czy słabowidzących?  Aleksander Mieczkowski
5.2. Przesądy plus stereotypy
5.3. Wygraliśmy już miłość  Piotr Stanisławski
5.4. Ubezpieczenie pod psem asystentem  Beata Rędziak
6. ZATRUDNIENIE, REHABILITACJA, PRAWO, EKONOMIA
6.1. Portal "Sprawni w pracy" pomoże znaleźć zatrudnienie lub pracownika  Mateusz Różański
6.2. Efektywnie szukaj pracy  Piotr Stanisławski
6.3. Chałupnictwo - jak nie dać się nabrać  Ada Prochyra
6.4. Fundusz dofinansuje nagrodę dla niepełnosprawnego  Rzeczpospolita, oprac.: GR
6.5. Niepełnosprawnych muszą zatrudniać wszyscy członkowie konsorcjum  Sławomir Wikariak, oprac.: GR
6.6. Są pieniądze dla powiatów na pomoc niepełnosprawnym  Michalina Topolewska
6.7. Prawa pracodawcy  Anita Siemaszko
6.8. Mniejszej firmie łatwiej uzyskać dotację  Mateusz Rzemek, oprac.: GR
6.9. Przez spóźnienie przelewu zakład straci ulgę  Grażyna Ordak, oprac.: GR
6.10. Renta rodzinna zwalnia ze składek z prowadzonej działalności Michał Jakubowski, oprac.: GR
6.11. Zrównanie dofinansowań na szybko  Beata Rędziak
6.12. Sejmowa Komisja Finansów Publicznych za zmianami w dofinansowaniach wynagrodzeń  Beata Rędziak
6.13. Większe dofinansowanie do zatrudnienia osób z umiarkowanym stopniem  Beata Rędziak
6.14. Dopłaty dla wszystkich firm będą równe  Michalina Topolewska, oprac.: GR
6.15. Coraz mniej pracy dla osób niepełnosprawnych  Anita Błaszczak, oprac.: GR
6.16. Brak kolejnego orzeczenia nie odbierze urlopu  Grażyna Ordak, oprac.: GR
6.17. Niepełnosprawni będą się mogli ubiegać o funkcję wójta  Artur Radwan
7. PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE
7.1. Zasiłek za opiekę nie tylko dla rezygnującego z pracy  Michalina Topolewska
7.2. Samorząd i administracja: Bez urzędowej opinii nie będzie świadczenia pielęgnacyjnego  Michalina Topolewska
7.3. Samorząd i administracja: Część niepełnosprawnych studentów bez wsparcia  Urszula Mirowska-Łoskot
7.4. Dolicz wojsko do emerytury  Mateusz Rzemek, oprac.: GR
7.5. Renta bez podatku dochodowego  Magdalena Majkowska
7.6. Renta rodzinna nie odbiera uprawnień  Rzeczpospolita, oprac.: GR
7.7. Kiedy można się ubiegać o przeliczenie nowej emerytury  Marek Opolski, oprac.: GR
7.8. Nie każdy i nie zawsze może przeliczyć emeryturę  Renata Żaczek, oprac.: GR
7.9. Renta po trzydziestce tylko dla osób z 5-letnim stażem  Zygmunt Łobejko, oprac.: GR
8. WSPOMINAMY LUDZI I WYDARZENIA
8.1. Z żałobnej karty  Odszedł na wieczną wartę  Władysław Gołąb
8.2. Nasza młodzież
9. WPROST ALBO NA OPAK
9.1. PP - czyli pożyteczna pomyłka  Z. N.
9.2. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH  Wyjaśnienia i przemyślenia - artykuł pilotażowy  Jerzy Ogonowski
9.3. Mruczę i prycham  Paradoksy w zatrudnieniu niepełnosprawnych pracowników
10. FAKTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI  Doświadczenia niewidomych z pobytu w sanatoriach Opracowała Agata Gołda

 aaa0 
 OD REDAKCJI 
 
W następnym numerze "Wiedzy i Myśli" spotkamy się już po Świętach, ale przed Nowym Rokiem. Dlatego życzenia świąteczne składamy już teraz, a noworoczne złożymy w ostatnich dniach grudnia. 
 
Gdy na zimowym ciemnym niebie zabłyśnie pierwsza gwiazda, a na choinkach rozjarzą się światła i bombki, gdy nadejdzie "Cicha noc, święta noc...", gdy zgromadzimy się przy wigilijnym stole i zaśpiewamy "Bóg się rodzi, moc truchleje..." oraz "Podnieś rękę Boże Dziecię, błogosław ojczyznę miłą...", niechaj nikt nie czuje się samotny. Niech radość spłynie do naszych serc i wypełni je wiarą, nadzieją i miłością. Święta niech będą dla Państwa radosne, pogodne i wesołe. 
Tego życzymy naszym Czytelnikom i współpracownikom oraz ich rodzinom. 
Redakcja Wiedzy i Myśli 
 
 *** 
 
W numerze polecamy tylko spis treści. Jesteśmy pewni, że Państwo wiedzą, co warto przeczytać. Wystarczy kursor naprowadzić na wybrany tytuł i nacisnąć przycisk. 
Można też zastosować funkcję wyszukiwania - polecić wyszukiwanie aaa, zobaczyć, czy artykuł jest interesujący - jeżeli nie - polecić wyszukiwanie następnego ciągu znaków, czyli aaa. W ten sposób cały numer można przejrzeć w ciągu kilku minut. 
 
 aaa 
 1. WYDARZENIA, OGŁOSZENIA I INFORMACJE 
 
aaa 
1.1. "Pochodnia" na CD 
 
Źródło: BIP nr 21, październik 2013 
 
Polski Związek Niewidomych rozpoczyna zapisy na prenumeratę wydawanego na CD magazynu "Pochodnia" na rok 2014. 
Zgłoszenia przyjmowane są już teraz, roczna prenumerata kosztuje 18 złotych, a wszyscy chętni proszeni są o dokonanie wpłat na konto: 
 Polski Związek Niewidomych 
 ul. Konwiktorska 9 
 00-216 Warszawa 
 Rachunek bankowy: 
 DnB NORD Polska S.A. 42 1370 1037 0000 1706 4083 5205 
 Na przelewie prosimy zaznaczyć, że wpłata jest dokonywana na prenumeratę "Pochodni" na CD. 
W przypadku pytań prosimy o kontakt z redakcją: 
tel.: 22 635 19 10 
 tel.: 22 831 22 71 wew. 253 
 e-mail: pochodnia@pzn.org.pl 
 
aaa 
1.2. Portal Obywatelski Osób Niewidomych 
 
 Źródło: Informacja Stowarzyszenia "De Facto" 
 
Szanowni Państwo! 
 
 Uruchomiony Portal Obywatelski Osób Niewidomych w skrócie POON zawiera już ogromną ilość informacji w swoich działach. Od publikacji czytelników z komentarzami prawników przez gromadzone artykuły o dobrych praktykach na rzecz osób z dysfunkcją wzroku aż po wiadomości z dziedziny zatrudnienia, edukacji, kultury, świadczeń społecznych oraz ogłoszenia o konkursach, projektach i pracy. 
Interesujący jest również blok newsów prawnych, w którym prawnicy komentują na bieżąco najświeższe propozycje zmian w polskim prawie i przepisach z różnych dziedzin życia. W dziale SOD prezentujemy doniesienia prasowe na temat przewidywanych kierunków systemu dofinansowań na rzecz zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez Unię Europejską i Polskę. 
Wydawany co miesiąc Informator Obywatelski Osób Niewidomych "IOON" ze względu na swoją ograniczoną objętość, gdyż jest przetwarzany poza formą elektroniczną na publikacje w brajlu i audio, nie zawiera większości ciekawych, poruszanych na portalu wątków. 
Stowarzyszenie "De Facto" proponuje przesyłać Państwu co dwa tygodnie zestawienie najistotniejszych tytułów z krótkim wprowadzeniem oraz linkami prowadzącymi bezpośrednio do ich lokalizacji na portalu. 
Zachęcamy również do udziału w dyskusjach w Hyde Parku oraz zadawania pytań dotyczących prawa podatkowego na liście mailingowej w tym celu stworzonej, a także przesyłania innych pytań kierowanych do prawników z różnych dziedzin życia. Będą one przekazane współpracującym z portalem prawnikom, a wraz z odpowiedziami umieszczane w dziale "Pytania i odpowiedzi". 
 
Czekamy na Państwa pod adresem: 
moderator.poon@defacto.org.pl 
 
 Wszelkie problemy związane z poruszaniem się po portalu oraz rejestracją na nim prosimy kierować na adres: 
administrator.poon@defacto.org.pl 
Życzymy ciekawej lektury oraz owocnych dyskusji. 
 
Z poważaniem 
Stowarzyszenie "De Facto" 
www.poon.phorum.pl 
 
Projekt "Świadomi Niewidomi" jest współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. 
 
aaa 
1.3. Usługi bankowe także dla niewidomego klienta 
Mateusz Różański 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania: 2013-10-30 
 
Fundusze, lokaty, obligacje - banki kuszą coraz szerszą i coraz atrakcyjniejszą ofertą. Jednak problemy pojawiają się, gdy z oferty tej skorzystać chcą osoby niewidome. By wyjść naprzeciw ich potrzebom, Polski Związek Niewidomych w swojej Tyflogalerii przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie zorganizował minitargi usług bankowych, na które zaproszono przedstawicieli wiodących na krajowym rynku banków. 
Chodziło nam o zapoznanie osób niewidomych ze światem usług finansowych - mówiła Grażyna Wuls z PZN. - Dziś każdy mógł osobiście porozmawiać z przedstawicielami banków, opowiedzieć o swoich potrzebach i oczekiwaniach. Ważne jest też to, że nasze minitargi odbyły się w miejscu, które osobom niewidomym jest znane i przyjazne, dzięki czemu mogły się one czuć swobodnie - dodaje 
Wydarzenie było o tyle ważne, że dostęp do wielu usług bankowych jest dla osób niewidomych i niedowidzących wciąż mocno utrudniony. 
- Banki często nie rozumieją naszych potrzeb - mówił pan Jan z Warszawy, uczestnik targów. - Często ich strony internetowe nie mają zamieszczonych wersji audiodokumentów, a znalezienie mówiącego bankomatu często graniczy z cudem - wylicza. Pan Jan podał też przykład bankomatów jednej z firm, które były wyposażone w oprogramowanie do obsługi osób niewidomych, jednak zostało ono usunięte, gdy dodano w nich możliwość wypłaty w euro. 
 
Niewidomy to też klient 
 
Uczestnicy brali udział w minitargach bardzo aktywnie i odwiedzali stoiska wszystkich banków, które wzięły w nich udział: Credit Agricole, PKO BP, Nordea i Pekao SA. Chętnie zadawali pytania i zgłaszali swoje uwagi. 
- Pytano nas nie tylko o najpopularniejsze usługi bankowe , ale również o oprocentowania lokat. Widać, że wśród osób niewidomych nie brak ludzi żywo zainteresowanych różnymi formami oszczędzania - mówili przedstawiciele jednego z banków. 
- Zgłaszane nam przez uczestników merytoryczne uwagi dotyczące m.in. naszych stron internetowych i obsługi w bankomatach umożliwią nam wyjście naprzeciw potrzebom naszych klientów - dodali. 
- Ucieszyła nas bardzo życzliwa odpowiedź banków na nasze zaproszenie. Widać było, że możemy oczekiwać zrozumienia z ich strony i - tak samo jak nam - zależy im na poprawie komunikacji między bankami a środowiskiem osób niewidomych - zaznaczyła Grażyna Wuls. Sądząc po wypowiedziach uczestników i przedstawicieli banków, cel ten został osiągnięty. 
 
 aaa 
1.4. Zobacz i usłysz Kraków, czyli muzeum naprawdę dla wszystkich 
 
Źródło: www.mhk.pl 
 
Wystawa "Kraków - czas okupacji 1939-1956" w oddziale Fabryka Schindlera już wkrótce będzie dostępna dla widzów niewidomych i niesłyszących. Jest to pierwsze tego typu przedsięwzięcie w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, a także pierwsza próba stworzenia udogodnień dla osób z dysfunkcją wzroku i słuchu do wystawy narracyjnej w Krakowie. 
 
Premiera udostępnionej ekspozycji odbędzie się 26 listopada 2013 roku o godzinie 17.00 w Fabryce Schindlera. Trasa zwiedzania dla niewidomych i niedowidzących została udostępniona poprzez audiodeskrypcję w formie plików mp3, które można pobrać ze strony internetowej na telefon lub odtwarzacz mp3. Każdy z audiodeskrypcyjnych tekstów składa się z dwóch części - opisu sali lub konkretnego eksponatu oraz opisu merytorycznego prezentowanego na wystawie zagadnienia. Podczas zwiedzania wystawy osoby niedowidzące i niewidome będą mogły również skorzystać z materiałów tyflograficznych, czyli wypukłych modeli ułatwiających odtworzenie w wyobraźni wybranych elementów ekspozycji. 
Dla osób niesłyszących i niedosłyszących Muzeum przygotowało wideo tłumaczenia (na język migowy) oraz napisy do wybranych prezentacji multimedialnych i filmów, a także opracowało przewodnik po dźwiękach wystawy, które tworzą jej integralną część, a bez których jej odbiór jest niepełny. 
Ekspozycja w Fabryce Schindlera okazała się przestrzenią niezwykle wymagającą, trudną do przełożenia na język audiodeskrypcji. Autorzy nie opisali jedynie pojedynczych eksponatów i artefaktów. Stworzyli nową narracyjną trasę muzealną, starając się oddać w jak najpełniejszy sposób przestrzeń wystawienniczo-scenograficzną, która nie tylko opowiada o okupowanym mieście lecz również w bardzo silny sposób poprzez obraz i dźwięk oddziałuje na emocje widzów. Często wydaje nam się, że wzrok jest jedynym i najważniejszym zmysłem niezbędnym w odbiorze otaczającego świata. Jednak słuchając audiodeskrypcji można odkryć jak wiele umyka nam przez pobieżne oglądanie naszego otoczenia. Dlatego zapraszamy do korzystania z tekstów AD nie tylko osoby z niepełnosprawnością wzroku, ale każdego. 
Udostępnienie wystawy zostało wykonane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa we współpracy z Fundacją "Kultura bez Barier" i Fundacją Dzieciom "Zdążyć z Pomocą" w ramach projektu Muzeum "Poza Ciszą i Ciemnością" dofinansowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 
Taki sposób udostępnienia wystawy w Fabryce Schindlera wpisuje Muzeum Historyczne w światową tendencję, która ma na celu umożliwienie jak najpełniejszego uczestnictwa w kulturze osobom z różnymi dysfunkcjami. MHK od kilku lat prowadzi zajęcia z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu w ramach programu edukacyjnego "Muzeomania". Ta oferta jest wciąż rozbudowywana, wzbogacana i udoskonalana. Od 2013 roku wychodzimy też poza mury naszej instytucji poprzez organizację zajęć plenerowych w ramach programu "Kraków naprawdę dla wszystkich", kierując się przekonaniem, że obszarem naszych działań jako muzeum miejskiego są nie tylko wystawy czasowe i stałe ale przestrzeń całego miasta, jego historia oraz założenie urbanistyczno-architektoniczne. W spotkaniach uczestniczą zarówno osoby niepełnosprawne jak i sprawne, wspólnie poznając historię i zabytki miasta oraz ucząc się nawzajem wzajemnej komunikacji. Udostępnienie ekspozycji w Fabryce Schindlera jest kolejnym, naturalnym krokiem podjętym z myślą o oddawaniu kultury osobom z dysfunkcją sensoryczną. 
Zapraszamy na spotkanie 
26 listopada 2013, godz. 17.00 
oddział Fabryka Schindlera, sala kinowa 
Koordynator: Katarzyna Bury, k.bury@mhk.pl, 
tel. (12) 422 42 19 
 
aaa 
1.5. Tu spocznie premier Mazowiecki. 
 
Źródło: Gazeta.pl Warszawa Wiadomości z Warszawy 
Data opublikowania: 2013-11-02 
 
Niezwykły cmentarz w puszczy 
 
Nie ma tu sarkofagów ani spiżowych pomników. Są za to ziemne mogiły oznaczone prostymi drewnianymi krzyżami lub polnymi głazami. A wokoło las. Na tym cmentarzu pochowany zostanie w niedzielę Tadeusz Mazowiecki. 
 Wieś Laski leży około 14 km na północny zachód od centrum Warszawy. Jedzie się tu przez Bielany - najpierw ulicą Wólczyńską, potem Arkuszową, która za granicą miasta zmienia się w 3 Maja. W Laskach wjeżdżamy na rondo przed kościołem. Skręcamy na nim w prawo i po blisko kilometrze drogi jesteśmy na miejscu: przed bramą Zakładu dla Niewidomych. To właśnie na jego terenie tej instytucji - przy murze okalającym go od strony północno-zachodniej - znajduje się cmentarz ukryty w sosnowym lesie. Nie wyróżnia się architekturą. Pod tym względem bliżej mu do chłopskich cmentarzy na prowincji niż warszawskich nekropolii. Ale elitarny charakter oraz nazwiska pochowanych tu osób - ludzi kultury, nauki i polityki, niejednokrotnie potomków arystokratycznych rodzin - stawiają go w rzędzie najważniejszych polskich nekropolii. 
 
Cmentarz przy zakładzie 
 
 Dzieje cmentarza ściśle związane są z historią Zakładu dla Niewidomych - instytucji powołanej przez hrabiankę Różę Czacką (1876-1961). Była ona prawnuczką Tadeusza Czackiego, działacza gospodarczego i oświatowego w czasach króla Stanisława Augusta, oraz córką Feliksa Czackiego, inicjatora budowy kolei warszawsko-wiedeńskiej. W 1898 r., mając 22 lata, hrabianka Róża straciła wzrok. Ślepota skłoniła ją do poświęcenia się opiece nad niewidomymi. W 1911 r. zorganizowała Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, w 1916 r. przywdziała zakonny habit i przyjęła imię Elżbieta, a dwa lata później założyła Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, którego zadaniem była praca wśród niewidomych. Zakład działał z początku w Warszawie. W 1921 r. właściciel Lasek ziemianin Antoni Daszewski podarował matce Elżbiecie pięć morgów piaszczystej ziemi na skraju Puszczy Kampinoskiej. W następnym roku stanął tu pierwszy drewniany dom Zakładu dla Niewidomych. Wkrótce powstały następne budynki i kaplica pw. Matki Boskiej Anielskiej poświęcona w 1925 r. W tworzeniu tego ośrodka edukacji ociemniałych matce Elżbiecie pomagali ks. Władysław Korniłowicz (1884-1946) i ks. Antoni Marylski (1894-1973). 
 O założeniu przyzakładowego cmentarza zaczęto myśleć niedługo po przeprowadzce tej instytucji do Lasek. Udało się to zrealizować w 1929 r., gdy po ciężkiej chorobie zmarła służąca w Zakładzie siostra nowicjuszka Krzysztofa Marianna Ceglińska. Przed śmiercią wyraziła wolę bycia pochowaną w Laskach. Problem w tym, że cmentarza jeszcze wtedy nie było. "By spełnić ostatnią wolę s. Krzysztofy, Matka (Elżbieta Róża Czacka) zwróciła się do odpowiednich władz kościelnych i administracyjnych o zezwolenie na założenie cmentarza w Laskach" - pisze Teresa Cwalina w monograficznej książce o tej nekropolii "Kartki z cmentarza". - "8 października 1929 r. Zarząd Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi skierował do Kurii Metropolitalnej w Warszawie prośbę o zgodę na założenie cmentarza familijnego przy Kaplicy w Laskach, prośbę uzasadniając uciążliwością eksportacji zwłok do oddalonego o 7 km kościoła parafialnego w Wawrzyszewie i zbyt dużymi dla niewidomych kosztami pochówku". 
 
Ludzie Lasek 
 
 Po miesiącu przyszła z Kurii pozytywna odpowiedź. Ks. Antoni Marylski wyznaczył miejsce pod cmentarz - młody zagajnik za kaplicą, przy drodze do Sierakowa. Ks. Władysław Korniłowicz 4 listopada 1929 r. poświęcił teren nekropolii. Nazajutrz pochowano tu s. Krzysztofę. Kilka dni później na cmentarz przeniesiono ze Starych Powązek ciała dwóch zmarłych wcześniej zakonnic - s. Katarzyny Sokołowskiej i s. Moniki Marii Grzybowskiej. 
 Ośrodek w Laskach nie był jednak wyłącznie placówką opiekuńczą i wychowawczą dla niewidomych dzieci i młodzieży. Od kiedy w 1930 r. sprowadził się tu ks. Władysław Korniłowicz, duchowny związany z nurtem otwartego katolicyzmu i przyjaciel Władysława Tatarkiewicza, Laski stały się miejscem intelektualnych dysput. W latach międzywojennych zjeżdżała się do nich młoda warszawska inteligencja poszukująca Boga. W spotkaniach zorganizowanych przez ks. Korniłowicza "Kółka" uczestniczyły też osoby mające z Kościołem niewiele wspólnego, m.in. radykalni lewicowcy czy młodzież z żydowskich rodzin. Poeta Jerzy Liebert, krytyk literacki Rafał Marceli Bluth, rzeźbiarze Zofia Sokołowska i Franciszek Tencer - to tylko niektórzy "ludzie Lasek" z czasów przedwojennych. Ta atmosfera nowoczesnego, otwartego Kościoła pozostała tu również po wojnie. Laski przyciągały katolickich i niekatolickich intelektualistów, pisarzy i publicystów, osoby skupione wokół pisma "Więź" i opozycjonistów z Komitetu Obrony Robotników. Stałymi gośćmi byli m.in.: Jerzy Zawieyski i Tadeusz Mazowiecki, Antoni Słonimski i Marian Brandys, Zbigniew Herbert i Adam Michnik. To miejsce było dla nich schronieniem i duchowym zapleczem. 
 
Miejsce do zadumy 
 
 Wizyty Tadeusza Mazowieckiego dobrze pamięta Władysław Gołąb, prezes Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi. Kilka dni temu powiedział Polskiej Agencji Prasowej o byłym premierze: "Przyjeżdżał tu także wtedy, kiedy przeżywał problemy polityczne, organizacyjne. Pierwszą rzeczą, którą zrobił po wyborze na premiera, był przyjazd do Lasek. Chciał się tu zastanowić i ogarnąć. Tutaj nabierał sił poprzez modlitwę i kontakt z niewidomymi dziećmi. Mówił, że gdy chodzi po alejkach i spotyka radosne, uśmiechnięte dzieci, zyskuje ducha i siły". 
 Na cmentarzu w Laskach Tadeusz Mazowiecki pochował swoją przedwcześnie zmarłą drugą żonę Ewę. 
 Do nekropolii dochodzi się leśną drogą biegnącą obok Domu Rekolekcyjnego. Cmentarz ma powierzchnię 1 ha i kształt zbliżony do trapezu. Na wprost furtki główna aleja prowadzi do wyrastającego na środku cmentarza wysokiego krzyża zbitego z brzozowych drągów i znajdujących przed nim trzech grobów założycieli Zakładu dla Niewidomych: matki Elżbiety Róży Czackiej, ks. Władysława Korniłowicza i ks. Antoniego Marylskiego. Mogiła ks. Korniłowicza jest jednak pusta, bo jego szczątki w 1981 r. przeniesiono do kościoła św. Marcina na warszawskim Starym Mieście. Na prawo od wejścia rozciąga się kwatera sióstr zakonnych. Leżą równo jak na cmentarzu wojskowym. Na ich grobach ustawiono identyczne drewniane krzyże o charakterystycznym kształcie (belka pozioma umieszczona jest wyżej niż w tradycyjnych krzyżach), wykonane w miejscowej stolarni. Do każdego z nich przytwierdzono małą tabliczkę informującą o tym, czyja to mogiła. Każda siostra ma na nich swoje imię zakonne, np.: "S. Klara od Męki Pańskiej", "S. Katarzyna od Rany Boku Pana Jezusa", albo "S. Róża od Serca Jezusa", a pod spodem świeckie imię i nazwisko. Na lewo od wejścia pochowano świeckich współpracowników matki Czackiej oraz tych, którzy znaleźli się na terenie Zakładu podczas działań wojennych.W pozostałych kwaterach spoczęli jego dobrodzieje i osoby związane z Laskami. Zgodnie z życzeniem założycielki ośrodka, wszystkie groby na cmentarzu są ziemne z ramą z otoczaków, granitu łupanego lub małych kamiennych bloków. 
 
Miejsce pochówku znanych Polaków 
 
 Zwiedzając leśną nekropolię, co rusz natrafiamy na mogiły wielkich postaci. Leżą tutaj m.in.: poeta Jan Lechoń (1899-1956), którego prochy sprowadzono z USA, dramatopisarz i prozaik Jerzy Zawieyski (1902-69), pisarz Zygmunt Kubiak (1924-2004), wielka aktorka Halina Mikołajska (1925-89) i jej mąż pisarz Marian Brandys (1912-98), poeta Antoni Słonimski (1895-1976) wraz z żoną malarką Janiną Konarską-Słonimską (1900-75), małżeństwo architektów Barbara (1899-1980) i Stanisław (1894-1967) Brukalscy, malarz i grafik Franciszek Starowieyski (1930-2009), rzeźbiarz i rektor warszawskiej ASP Franciszek Strynkiewicz (1893-1986), wybitny chirurg Jan Kossakowski (1900-1979), politycy Aleksander Małachowski (1924-2004) i Stanisław Stomma (1908-2005), ksiądz Jan Zieja (1897-1991) - współzałożyciel KOR, filozof Stefan Swierzawski (1907-2004), profesor Politechniki Warszawskiej Jerzy Mycielski (1930-86), historyk sztuki i były prezydent Krakowa Jacek Woźniakowski (1920-2012), biblista i były rektor ATK ks. Jan Piotr Stępień (1910-95). 
 
aaa 
1.6. Niewidomi wolontariusze Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 
 
 Źródło: www.orkiestra.e-beskidy.com 
 
Skontaktowałem się z Fundacją Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Nie mają nic przeciwko temu, aby wśród wolontariuszy znalazły się osoby niewidome, kwestujące na tandemach (jeżeli pogoda pozwoli) lub pieszo, prowadząc tandem (jeżeli pogoda będzie kiepska). Oczywiście wraz z widzącym przewodnikiem. 
Myślę, że byłaby to doskonała okazja aby pokazać, że osoby niewidome, chociaż same potrzebują pomocy, pomagają również innym, równocześnie promując Projekt NNT (medialnie i fizycznie - na przykład poprzez założenie kamizelek). Tandem mógłby nie tylko zwracać uwagę, ale także służyć w kweście, gdyby za przejażdżki nim pobierane były do skarbonek WOŚP dodatkowe opłaty. Proszę zatem o kontakt niewidomych oraz wolontariuszy NNT zainteresowanych udziałem w Finale WOŚP (12.01.2014). 
W każdej miejscowości, w której kwestować zechcą osoby niewidome niezbędny mi będzie jeden wolontariusz NNT, który podejmie się kierowania tą inicjatywą. Osoby te otrzymają ode mnie szczegółowe instrukcje. Pozostali wolontariusze NNT będą potrzebni jako przewodnicy niewidomych wolontariuszy WOŚP. 
Wolontariuszy NNT skłonnych podjąć się funkcji lokalnych koordynatorów inicjatywy NNT & WOŚP proszę o wyraźne zaznaczenie tego w zgłoszeniu. Funkcja ta wiązać się będzie z poświęceniem jej dodatkowego czasu. 
Wolontariuszy NNT, którzy zamierzają tylko towarzyszyć niewidomym podczas kwesty, proszę o zarezerwowanie na ten cel całej niedzieli 12.01.2014. 
Niewidomi, poza przeprowadzeniem kwesty tego dnia, powinni też udać się wraz z lokalnym koordynatorem inicjatywy NNT & WOŚP (lub uzgodnioną z nim osobą) do miejscowego Sztabu WOŚP w celu zarejestrowania (w listopadzie). 
Pierwszym zadaniem lokalnych koordynatorów inicjatywy NNT & WOŚP będzie zgłoszenie się do jednego z miejscowych Sztabów WOŚP wraz z niewidomymi kandydatami na wolontariuszy WOŚP, aby wypełnić kwestionariusze. 
Jeden kompletny patrol NNT & WOŚP tworzyć będzie niewidomy -wolontariusz WOŚP oraz przynajmniej jeden przewodnik. Liczba zgłoszonych niewidomych nie może być zatem większa od liczby zgłoszonych przewodników. 
Przewodnik może być wolontariuszem NNT, wolontariuszem WOŚP lub osobą niezaangażowaną (na przykład znajomym niewidomego). 
W Gdańsku i Krakowie lokalni koordynatorzy inicjatywy NNT & WOŚP już działają. - 
 
Pozdrawiam serdecznie! Kuba Terakowski Koordynator Karpackich Finałów Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 
tel. 603 305 401 (Plus) 
e.mail: wosp.karpaty@gmail.com 
http://www.orkiestra.e-beskidy.com 
 
 aaa 
1.7. Artur Dziurman marzy o Teatrze Aktora Niewidomego 
Wacław Krupiński 
 
Źródło: Dziennik Polski/Portal Obywatelski Niewidomych 
Data opublikowania: 2013-10-28 
 
Teatr. 
Artur Dziurman, krakowski aktor, już dwunasty rok pracuje z grupą osiemnastu niewidomych i niedowidzących, z którymi chce stworzyć teatr. Ich najnowsza sztuka to "Promieniowanie ojcostwa" Karola Wojtyły, ostatni z dramatów przyszłego papieża. Pokażą ją dziś w Myślenicach i jutro w Krakowie. 
To dramat napisany przez Karola Wojtyłę w 1964 roku, uznawany za najbardziej dojrzały utwór sceniczny tego autora. 
- A zarazem trudny filozoficzny tekst, zatem jako reżyser pozwoliłem sobie zrobić adaptację. Połączyłem w niej dwa światy - mówi Dziurman. - Z jednej strony jest ten wywiedziony ze sztuki, mówiący o wartości człowieka, o jego budowaniu relacji z Bogiem i innymi ludźmi, o misji ojca - tego w rodzinie i Ojca Boga, z drugiej - świat nasz, aktorów, także niewidomych. Zrobiliśmy już kilka spektakli i od trzech lat staramy się o to, by mieć w Krakowie Teatr Aktora Niewidomego; byłby pierwszy w Polsce. 
W Promieniowaniu ojcostwa występuje dwanaście osób, a wspiera ich troje profesjonalistów: Magda Sokołowska, Maciej Jackowski i Iwona Chamielec. Spektakl, jak i poprzednie tej grupy, łączy żywy teatr z sekwencjami filmowymi. Całość wzbogaca muzyka Jeana Michela Jarrea. 
Jak mówi Dziurman, marzą o jakiejś namiastce instytucji kultury z malutką sceną, z salą na sto widzów. - I nic, wszyscy chwalą ideę, doceniają jej terapeutyczny aspekt, ale na tym się kończy. Postanowiłem więc słowami dramatu, jak i własnymi przekazać nasz ból i rozgoryczenie. I wołanie o to, że też potrzebujemy jakiegoś ojca, który by nas doprowadził do celu. Być może nawet naszym przedstawieniem urazimy rozmaitych decydentów... - mówi Artur Dziurman. 
Reżyser bardzo chciałby ten spektakl grać jak najczęściej, podobnie jak Brata naszego Boga - przed tygodniem w Kutnie dali dziewięćdziesiąte czwarte przedstawienie. I bardzo chciałby ów zespół utrzymać. 
- Uważam ich już za profesjonalnych aktorów, bo grają naprawdę świetnie. 
Uroczysta premiera spektaklu dziś w Myślenicach, w Miejskim Ośrodku Kultury i Sportu o godzinie dziewiętnastej piętnaście, a jutro o godzinie dziewiętnastej piętnaście w Krakowie, w podziemiach kościoła świętego Stanisława Kostki na Dębnikach. Wstęp bezpłatny. 
 
aaa 
1.8. Pytania i odpowiedzi 
 
Źródło: www.poon.phorum.pl 
 
Pożyczka SFRON 
 
Pytanie: 
Jestem pracownikiem niepełnosprawnym w ZPChr. Czy pracodawca może mi udzielić pożyczki ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON). Z której puli może udzielić takiej pożyczki oraz na jakie cele pożyczka może być udzielona? Czy pożyczka może być oprocentowana? Czy pracodawca ma obowiązek dokumentować udzielenie pracownikowi pożyczki? 
 
Odpowiedź prawna: 
Środki funduszu rehabilitacji mogą być przeznaczone także na indywidualną pomoc dla osób niepełnosprawnych. Chodzi wyłącznie o potrzeby osób z niepełnosprawnością zatrudnionych przez pracodawcę. Szef nie odnosi tutaj żadnej korzyści finansowej. Indywidualne wsparcie może być przyznane w zakresie: 
- odpłatność za przejazd w obie strony, pobyt i leczenie w szpitalach, sanatoriach, placówkach rehabilitacyjno-szkoleniowych, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych, 
- zakup leków i innych niezbędnych środków medycznych, 
- zakup i naprawa indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, wyrobów medycznych, w tym przedmiotów ortopedycznych oraz środków pomocniczych, urządzeń i narzędzi technicznych oraz środków transportu niezbędnych w rehabilitacji i ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, 
- adaptacja i wyposażenie mieszkań, budynków mieszkalnych oraz obiektów zamieszkałych lub przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, 
- usprawnianie fizyczne, 
- odpłatność za przejazd w obie strony i pobyt na: - turnusach rehabilitacyjnych wraz z opiekunem, jeśli lekarz zaleci uczestnictwo opiekuna na turnusie rehabilitacyjnym, - wczasach lub wypoczynku zorganizowanym w innych formach, 
- odpłatność za pobyt na koloniach, obozach i turnusach rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci pracowników, a także dla dzieci osób niepełnosprawnych, 
- opieka pielęgnacyjna w domu nad pracownikiem niepełnosprawnym w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się, w tym opieka socjalno-bytowa, 
- utrzymanie przez osoby niewidome psa przewodnika, 
- zakup wydawnictw i pomocy dydaktycznych stosownie do potrzeb osób niepełnosprawnych, 
- opłacanie przewodników towarzyszących osobom niewidomym zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz osobom z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonym do znacznego stopnia niepełnosprawności, 
- opłacanie tłumacza języka migowego, 
- przewóz osoby niepełnosprawnej na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne, 
- zwrot kosztów ubezpieczeń komunikacyjnych oraz ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych dla osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz dla zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności z uszkodzeniem narządu ruchu, 
- dojazdy do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych mających trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu, 
- odpłatność za kształcenie lub dokształcanie, w tym również w szkołach średnich i wyższych, 
- odpłatność za kursy i szkolenia rozwijające pozazawodowe zainteresowania osób niepełnosprawnych, 
- opłacanie składki na indywidualne ubezpieczenia osób niepełnosprawnych, 
- odpłatność za podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną oraz poradnictwo i usługi rehabilitacyjne. 
 
Pracownik musi jedynie złożyć stosowny wniosek o przyznanie wsparcia z uzasadnieniem. Rozporządzenie w par. 3 ust. 1 szczegółowo wskazuje, że pomoc indywidualną przyznaje się na wniosek osób niepełnosprawnych: 
- zatrudnionych w zakładzie na podstawie stosunku pracy lub umowy o pracę nakładczą, w tym przebywających na urlopach bezpłatnych oraz urlopach wychowawczych, 
- będących uczniami odbywającymi praktyczną naukę zawodu w tym zakładzie, 
- niepracujących byłych pracowników tego zakładu. 
 
Ponadto w związku z możliwością sfinansowania odpłatności za pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci pracowników, a także dla dzieci osób niepełnosprawnych, wniosek o przyznanie pomocy mogą złożyć zarówno niepełnosprawni pracownicy (na pełno- lub niepełnosprawne dziecko), jak i pracownicy pełnosprawni, którzy chcą sfinansować np. pobyt na kolonii swojego niepełnosprawnego dziecka. 
Wniosek o przyznanie pomocy indywidualnej powinien zawierać: 
- imię i nazwisko, 
- numer PESEL, a w razie jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość, 
- cel, formę i kwotę wnioskowanej pomocy, 
- uzasadnienie udzielenia pomocy, 
- oświadczenie o dochodzie i liczbie członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. 
 
Wysokość przyznawanej pomocy indywidualnej zależy od sytuacji materialnej i losowej wnioskodawcy. Co ważne, wolno jej udzielić w formie bezzwrotnej lub jako nieoprocentowanej pożyczki. Decyzja w tym zakresie należy do pracodawcy, który jest dysponentem środków zfron. Natomiast nieoprocentowana pożyczka może być częściowo lub całkowicie umorzona, gdy pracownik wykorzystał ją zgodnie z przeznaczeniem. 
Każdy pracodawca mający status zpch ustala regulamin zfron, a w nim szczegółowo określa wykorzystywanie środków funduszu. Dlatego wszelkie kwestie nieuregulowane zgodnie z ustawą o rehabilitacji oraz rozporządzeniem ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych , a dotyczące wydatkowania pomocy indywidualnej, czyli m.in. forma udzielenia pożyczki, wysokość dochodu, od którego uzależnia się wielkość pomocy, procedura dotycząca umorzenia pożyczki, pracodawca powinien sprecyzować w regulaminie zfron. 
 
Pracodawcy wolno wesprzeć także niepracujących byłych pracowników zakładu. Zezwala mu na to par. 7 rozporządzenia. Pomoc z funduszu dla tych osób może jednak dotyczyć rehabilitacji społecznej i leczniczej - w wysokości i na warunkach takich, jak dla pracowników pozostających w zatrudnieniu. 
 
Bilet dla psa przewodnika 
 
Pytanie: 
Jestem osobą niewidomą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jeżdżąc PKP kupuję dla swojego psa przewodnika bilet jedynie na zniżkę jak dla zwykłego psa. Czy nie powinnam kupować przypadkiem jak dla przewodnika ze zniżką 95%? 
 
Odpowiedź prawna: 
Niewidomi uznani za niezdolnych do samodzielnej egzystencji, jak i wszyscy z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, a także inwalidzi dawnej I grupy, mają prawo do: 
- 93 proc. ulgi przy zakupie biletu na pociągi osobowe i zwykłe autobusy PKS - płacą 7 proc. ceny biletu, 
- 51 proc. ulgi w przejazdach pozostałymi pociągami i autobusami PKS - płacą 49 proc. ceny biletu. 
Niewidomi korzystają z 95 proc. zniżki przy zakupie biletu dla swego przewodnika lub psa przewodnika przy przejazdach autobusami PKS i pociągami. Płacą więc 5 proc. ceny biletu. Zniżka ta nie przysługuje przy zakupie biletów miesięcznych. 
Podstawą prawną jest Ustawa z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz.U. z 2002 r. nr 175, poz. 1440, z późn. zm.): art. 1a, 2 i 4. 
 
 aaa 
1.9. Oświadczenie i sprostowanie 
Katarzyna Heba 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W listopadowym wydaniu "Wiedzy i myśli" ze zdziwieniem przeczytałam informację, iż podczas tegorocznej konferencji Reha FOR THE BLIND IN POLAND jestem współprowadzącą panel dyskusyjny pt. Zmiany prawne dotyczące niepełnosprawnych w Polsce, Unii Europejskiej i na świecie. 
Oświadczam, że organizator konferencji, a więc fundacja "Szansa dla niewidomych" nie uzgadniał ze mną tej kwestii. O tym, że mam być współprowadzącą panel dowiedziałam się z miesięcznika "Wiedza i Myśl". Napisałam więc e-maila do pana prezesa Marka Kalbarczyka o następującej treści: 
Sprostowanie nieprawdziwej informacji w miesięczniku "Wiedza i Myśl" 
Szanowny panie prezesie, 
W listopadowym numerze miesięcznika "Wiedza i Myśl" ukazał się program tegorocznej konferencji Reha FOR THE BLIND IN POLAND. Ze zdziwieniem przeczytałam informację, iż jestem prowadzącą panel pt. Zmiany prawne dotyczące niepełnosprawnych w Polsce, Unii Europejskiej i na świecie. Proszę o sprostowanie tej informacji w następnym numerze miesięcznika "Wiedza i Myśl", gdyż nikt ze strony organizatora konferencji nigdy nie rozmawiał ze mną na ten temat i niczego nie ustalał w tym zakresie. A zatem podana informacja jest nieprawdziwa. 
Z wyrazami szacunku 
Katarzyna Heba 
 
Pan prezes nie odpisał na tę wiadomość, a jakiś czas później pracownica fundacji zadzwoniła do mnie pytając, czy zechcę poprowadzić wyżej wymieniony panel dyskusyjny. Przedziwny i kompletnie niezrozumiały dla mnie jest sposób postępowania organizatora konferencji. Zdaje się, że komuś pomieszały się zasady. Najpierw należy rozmawiać z ewentualnym prelegentem, a następnie umieszczać jego nazwisko w programie, który jest publikowany w ogólnie dostępnym miesięczniku. 

Aaa 
1.10. Konkurs na stanowisko - Kierownika Spółdzielni 
 
 Źródło: Komunikat Zarządu Środowiskowej Spółdzielni Mieszkaniowej Niewidomych 
 
Zarząd Środowiskowej Spółdzielni Mieszkaniowej Niewidomych ogłasza konkurs na stanowisko Kierownika Spółdzielni 
 Kandydat powinien spełniać następujące warunki: 
Wymagania konieczne: 
- ukończone studia wyższe/techniczne/ekonomiczne/ lub prawnicze 
- co najmniej 5-letni staż pracy, w tym minimum 3 lata na stanowisku kierowniczym 
- doświadczenie oraz umiejętności organizatorskie i kierownicze 
- posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i korzystać z pełni praw publicznych. 
 
Mile widziana osoba ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności 
Zgłoszenie kandydata powinno zawierać: życiorys (CV), list motywacyjny, kserokopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagań 
oświadczenia: 
- o niekaralności 
- o pełnej zdolności do czynności prawnych 
- o braku toczących się postępowań karno-skarbowych 
- o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych dla potrzeb postępowania kwalifikacyjnego, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 133 poz. 883). 
 
Ofertę z dokumentami należy przesłać na adres Spółdzielni: 
 00-670 Warszawa, ul. Wilcza 70 lok. 44 
w terminie do dnia 14.12.2013 r. z dopiskiem na kopercie "Konkurs na stanowisko Kierownika Spółdzielni" (decyduje data stempla pocztowego) 
 Bliższych informacji udzielamy pod numerem telefonu 501-037-074 
  
 aaa 
 2. KOMPLEKSOWA REHABILITACJA 
 
 aaa 
2.1. Ze słownika rehabilitacyjnego (cz. 28) 
Pomoce rehabilitacyjne, pomoce techniczne, sprzęt rehabilitacyjny dla niewidomych i słabowidzących 
Stanisław Kotowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Pomoce techniczne - wyroby służące osobom niepełnosprawnym do przywrócenia zdolności do samodzielnego życia i pracy. 
 Pomoce techniczne dla niewidomych i słabowidzących - wyroby specjalnie konstruowane lub dostosowane do potrzeb osób z uszkodzonym wzrokiem, które ułatwiają wykonywanie czynności życia codziennego, naukę, pracę oraz udział w życiu kulturalnym i społecznym. 
Pomoce techniczne w naszym środowisku nazywamy najczęściej sprzętem rehabilitacyjnym. 
 
Pomoce rehabilitacyjne dla niewidomych i słabowidzących - urządzenia techniczne przydatne w toku pobierania nauki w szkołach, w uczelniach, w pracy zawodowej, w działalności społecznej i w życiu codziennym oraz materiały pomocnicze do sprzętu rehabilitacyjnego i psy przewodniki. 
Najbardziej uniwersalnej pomocy udzielać może człowiekowi inny człowiek, w tym przypadku człowiek widzący. Trudno jednak człowieka traktować jako jedną pomoc wśród wielu. Dlatego ograniczam się tylko do wzmianki na ten temat. 
Tak najogólniej można zdefiniować sprzęt i pomoce rehabilitacyjne dla niewidomych i słabowidzących. Definicja taka jednak niewiele wyjaśnia. Zresztą dogłębne wyjaśnienie nie jest wcale łatwe. 
W różnych okresach różnie definiowaliśmy sprzęt i pomoce rehabilitacyjne. Jeżeli Polski Związek Niewidomych miał więcej pieniędzy i większą swobodę w ich wykorzystywaniu, definicja obejmowała więcej rodzajów sprzętu, a jeżeli mniej - ulegała zawężaniu. Spółdzielczość niewidomych w PRL miała zwykle sporo pieniędzy na pomoc swoim niepełnosprawnym pracownikom. W spółdzielczości więc z funduszu rehabilitacyjnego udzielano pomocy na zakup niemal wszystkich urządzeń, które ułatwiały niewidomym i słabowidzącym pracę i naukę, prowadzenie gospodarstwa domowego, korzystanie z dóbr kultury, z rozrywki, z wypoczynku. I tak sprzętem rehabilitacyjnym były również pralki, lodówki, prasowalnice, telewizory, a nawet glazura łazienkowa. 
W PZN sprzęt rehabilitacyjny próbowano dzielić na pomocniczy, podstawowy i specjalistyczny. Podziały te obecnie nie mają znaczenia, ponieważ niektóre rodzaje sprzętu nie są już prawnie uważane za sprzęt rehabilitacyjny. Tak jest na przykład ze sprzętem gospodarstwa domowego, nie mówiąc już o telewizorach. 
Nie wdając się w szerokie rozważania można przyjąć, jak mówi przytoczona definicja, że sprzętem rehabilitacyjnym dla niewidomych są urządzenia i przedmioty specjalnie dla nich produkowane albo specjalnie dostosowywane do ich potrzeb. 
Określenie takie jednak nie obejmuje tych rodzajów sprzętu, który produkowany jest do powszechnego użytku i może być używany przez niewidomych bez żadnych dostosowań, ale ma dla nich o wiele większe znaczenie niż dla ludzi widzących. Przykładem mogą być odtwarzacze, które ludziom widzącym służą przeważnie do odtwarzania muzyki, niewidomym natomiast głównie do czytania książek, ale również do odtwarzania muzyki. Podobnie ma się sprawa ze zwykłymi telefonami - stacjonarnym i komórkowym. Telefon ma również większe znaczenie dla niewidomych niż dla osób widzących, gdyż umożliwia im załatwianie wielu spraw bez wychodzenia z domu. Wiemy, że samodzielne chodzenie po drogach publicznych jest dla nich trudniejsze, a dla niektórych zupełnie niemożliwe. 
Trudności w definiowaniu sprzętu rehabilitacyjnego najłatwiej pokazać na przykładzie zastosowania komputera z dostępem do internetu. Komputer umożliwia niewidomym wykonywanie wielu czynności, których bez niego samodzielnie wykonywać nie mogą. Oczywiście, są czynności, których bez komputera wykonywać nie mogą również ludzie widzący. Jest jednak wiele takich, które ludzie widzący mogą wykonywać nawet bez komputera, a niewidomi nie. Komputery są produkowane do powszechnego użytku, nie spełniają więc warunku zawartego w przytoczonej definicji. Bez specjalnego oprogramowania jednak, czyli bez udźwiękowienia, niewidomi nie mogą posługiwać się komputerem. A więc udźwiękowiony komputer jest sprzętem rehabilitacyjnym, a nieudźwiękowiony nie jest. Uźwiękowienie nie jest jednak komputerem, a jedynie specjalnym programem. Czy więc tylko ten program jest pomocą rehabilitacyjną, a komputer nie? Użyłem tu słowa "pomocą", a nie "sprzętem", gdyż program komputerowy sprzętem nie jest. Tak naprawdę nie istnieje w sensie materialnym, objętościowym. Jest natomiast z całą pewnością pomocą rehabilitacyjną i to bardzo ważną. 
A więc pomoce rehabilitacyjne są pojęciem szerszym niż sprzęt rehabilitacyjny czy pomoce techniczne. 
Jak widzimy teoretyczne rozważania, definiowanie, kwalifikowanie nie są wcale łatwe. Dlatego w dalszym ciągu zajmę się bardziej konkretnymi zagadnieniami, związanymi ze sprzętem rehabilitacyjnym i pomocami rehabilitacyjnymi. Te konkretne opisy uzupełnię o materiały pomocnicze. Do pisania brajlem na przykład nie wystarczy maszyna brajlowska czy tabliczka i rysik. Potrzebny jest również specjalny papier. 
 
 Sprzęt i pomoce rehabilitacyjne dla niewidomych i słabowidzących podzielić można na kilka grup. 
 
 1. Pomoce służące w orientacji przestrzennej 
 
Do tej grupy pomocy zaliczyć należy przede wszystkim różnego rodzaju białe laski. Mogą to być laski sztywne i składane, teleskopowe, stożkowo-trzpieniowe i podpórcze. Mogą być wykonane z różnych materiałów: z drewna, aluminium, włókna szklanego czy włókna węglowego. Każdy niewidomy, nawet jeżeli korzysta z innych pomocy ułatwiających samodzielne poruszanie się, jak psy-przewodniki czy elektroniczne wykrywacze przeszkód, powinien posługiwać się białą laską. Laska bowiem, oprócz ułatwienia w wykrywaniu przeszkód, rozpoznawania rodzaju przeszkody, wyszukiwania możliwości przejścia, stanowi znak niewidomych. Ta jej funkcja jest niezwykle cenna. Ostrzega kierowców, że dany przechodzień nie widzi i należy na niego szczególnie uważać. W znacznej mierze chroni to niewidomych przed wypadkami drogowymi. Laska zwraca również uwagę przechodniów na niewidomego, co ułatwia uzyskanie informacji i pomocy. Z tych względów trudno jest przecenić znaczenie tej prostej pomocy w uzyskaniu przez niewidomych możliwie najwyższego stopnia samodzielności. 
 Technika i technologia umożliwia produkcję różnego rodzaju aparatów do wykrywania przeszkód. Mogą to być aparaty działające z zastosowaniem podczerwieni czy ultradźwięków. Sygnały mogą być przekazywane w postaci dźwięków słyszalnych, których natężenie i wysokość zmienia się w zależności od rodzaju przeszkody i od odległości od niej. 
Taki sposób przekazu informacji jednak jest z pewnych względów niekorzystny. Wprowadza bowiem dodatkowe sygnały dźwiękowe, które utrudniają słuchanie i interpretowanie bogactwa dźwięków płynących z otoczenia, które mają wielkie znaczenie w orientacji przestrzennej. 
Innym sposobem przekazywania bodźców jest wibracja. Sposób ten również ma pewne niedogodności. Przede wszystkim nie ma tu zbyt wielkiej możliwości różnicowania sygnałów. Wadą też jest wpływ czynników pogodowych na odbiór takich sygnałów, np. mróz. Mimo to aparaty są coraz doskonalsze i będą znajdywały szersze zastosowanie. 
 Cenną pomocą jest pies przewodnik, który ułatwia poruszanie się po drogach publicznych, chroni przed przeszkodami, ułatwia trafianie do miejsc docelowych. 
Orientację przestrzenną ułatwiają szkice dróg, plany miast, plany konkretnych osiedli i obiektów. 
 W ostatnich kilkunastu latach pojawiły się nawigatory sprzętowe oraz oprogramowania do telefonów komórkowych, które w oparciu o sygnały GPS umożliwiają orientację w dużej przestrzeni. Urządzenia te i oprogramowania, z całą pewnością, będą w dalszym ciągu doskonalone i rozwijane. Możliwość oznaczania miejsc, które są ważne dla konkretnego niewidomego oraz możliwość wykorzystania punktów poi i internetowych map elektronicznych. 
Na koniec do tej grupy pomocy należy dodać aparaty sygnalizacyjne. Umożliwiają one oznaczenie określonych miejsc i łatwe ich odszukiwanie. Można na przykład aparat taki zostawić na plaży przy ubraniu i po wyjściu z wody łatwo je odnaleźć. 
 
2. Urządzenia umożliwiające posługiwanie się pismem 
 
Do tej grupy zaliczyć można: brajlowskie drukarki i maszyny do pisania oraz elektroniczne brajlowskie notatniki, jeszcze (chociaż w bardzo niewielkim stopniu) zwykłe maszyny do pisania, tabliczki brajlowskie, rysiki, tabliczki umożliwiające ręczne pisanie zwykłym pismem ociemniałym, którzy czynność tę mieli opanowaną przed utratą wzroku, tabliczki ułatwiające składanie podpisów, elektroniczne urządzenia umożliwiające czytanie zwykłego pisma przez całkowicie niewidomych oraz słabowidzących, np. komputer z wyposażony w mowę syntetyczną albo brajlowski monitor i skaner. 
Do maszyn brajlowskich i do ręcznego pisania brajlem niezbędny jest specjalny papier, do zwykłych drukarek potrzebny jest tusz lub toner, do zapisu tekstu w formie elektronicznej potrzebne są odpowiednie nośniki, np.: płyty, Pendrive, karty pamięci. Materiały te są komplementarne do poszczególnych rodzajów sprzętu rehabilitacyjnego. Oznacza to, że bez tych materiałów sprzęt nie może być użytkowany, a materiały te bez sprzętu do niczego, albo prawie do niczego, nie mogą być wykorzystywane. Przykładem może tu być samochód i benzyna. Jedno bez drugiego nie może istnieć, nie licząc samochodów o gazowym czy elektrycznym napędzie. 
Przywrócenie możliwości posługiwania się pismem jest ważnym czynnikiem całościowej rehabilitacji. Przywraca osobom z poważnymi dysfunkcjami wzroku możliwości zdobywania wykształcenia, podnoszenia kwalifikacji zawodowych, rozwijania zainteresowań, utrzymywanie kontaktów z innymi ludźmi, pracę zawodową i twórczą, ułatwia życie codzienne. 
 
3. Urządzenia nagrywająco-odtwarzające dźwięki 
 
Urządzenia te, chociaż w większości produkowane są do powszechnego użytku, mają dla osób z poważnymi dysfunkcjami wzroku wielkie, rehabilitacyjne znaczenie. Umożliwiają łatwe zapisywanie różnych tekstów, notatek, dyspozycji, planów opracowań itp. Możliwość taka ułatwia niewidomym i słabowidzącym wykonywanie pracy zawodowej oraz ma zastosowanie w życiu codziennym. Najważniejszą ich funkcją jest łatwość korzystania z informacji oraz z literatury nagranej na różnych nośnikach i odtwarzanej przy pomocy odtwarzaczy. Możliwości te pozwalają niewidomym podnosić kwalifikacje zawodowe, rozwijać zainteresowania i zamiłowania, kulturalnie spędzać czas wolny. Stwarzają również możliwości łatwego dostępu do tak ważnej dziedziny sztuki, jaką jest muzyka. Jest ona w pełni dostępna dla niewidomych we wszystkich swych formach. Niewidomi mogą być twórcami muzyki, wykonawcami, nauczycielami i słuchaczami. W dziedzinie tej mogą znaleźć samorealizację. 
Wspomniałem, że większość odtwarzaczy przeznaczona jest do powszechnego użytku. Dodać należy, że są odtwarzacze MP3 oraz odtwarzacze DAISY produkowane specjalnie dla niewidomych. Są one wyposażone w udźwiękowienie różnych funkcji, które ułatwia posługiwanie się nimi. Odtwarzacze DAISY zaś dostosowane są do korzystania ze słowa pisanego, nagranego w postaci dźwiękowej, ale z możliwościami jednoczesnego korzystania z tekstu pisanego. Ważne jest to, że tekst zachowuje swoją strukturę i układ graficzny. Łatwo też jest po nim nawigować. System umożliwia czytanie całego tekstu, poszczególnych rozdziałów, stron, akapitów, zdań, słów, a nawet każdej litery i każdego znaku oddzielnie. Jest to bardzo ważne przy nauce ortografii, pisowni obcych słów, a także przy pobieraniu cytatów. 
 
4. Pomoce optyczne 
 
Postęp techniki i technologii umożliwia wytwarzanie coraz doskonalszych pomocy optycznych: lup o dużych powiększeniach i zarazem dość dużych polach obserwacji, lunetek, liniałów optycznych, folii optycznych itp. Pozwala też na produkcje elektronicznych urządzeń powiększających obraz. 
Urządzenia te mogą mieć zastosowanie w różnych warunkach i przy różnych wadach wzroku. Powiększalniki przydatne są do czytania tekstów, oglądania szkiców, rysunków, zdjęć; lunetki potrzebne są przy poruszaniu się po drogach publicznych, ulicach, korzystaniu ze środków lokomocji itp. Lupy łatwo jest przenosić i oglądać przy ich pomocy mniejsze przedmioty w różnych warunkach. Inne pomoce tego rodzaju mają zastosowanie dla osób słabowidzących w zależności od charakteru ich wady wzroku lub od rodzaju wykonywanych czynności. I tak np. przy czytaniu tekstów przez osoby niewymagające zbyt dużych powiększeń dobre są liniały i folie optyczne, dla innych lepsze są monookulary. Jest to stosunkowo tania i efektywna forma pomocy rehabilitacyjnej. 
Udźwiękowiony telefon komórkowy z aparatem fotograficznym umożliwia zrobienie zdjęcia tekstu pisanego, na przykład etykiety jakiegoś produktu spożywczego i odczyt przy pomocy mowy syntetycznej. Jest to wielka pomoc dla osób całkowicie niewidomych mieszkających samotnie. 
 
5. Sprzęt umożliwiający niewidomym dbanie o stan zdrowia 
 
Niewidomi chorzy na cukrzycę zmuszeni są dokonywać częstych pomiarów cukru we krwi. Służą do tego celu specjalne udźwiękowione aparaty - glukometry. Osoby chorujące na nadciśnienie dokonują często pomiary ciśnienia. Korzystają więc z odpowiednio adaptowanych ciśnieniomierzy. W niektórych sytuacjach konieczne są udźwiękowione kroplomierze. 
Do pomiaru temperatury ciała służą brajlowskie i mówiące termometry. Są one wykorzystywane przez osoby niewidome mieszkające samotnie, niewidome matki wychowujące małe dzieci, małżeństwa dwojga niewidomych. 
 
6. Zegarki dostosowane do możliwości percepcyjnych osób z uszkodzonym wzrokiem 
 
Wielkie praktyczne i psychologiczne znaczenie ma możliwość orientacji w czasie. Możliwości niewidomych są tu jednak ograniczone - muszą posługiwać się zegarkami specjalnie dostosowanymi do ich możliwości percepcyjnych. Mogą to być zegarki naręczne i kieszonkowe, budziki, minutniki, zegary ścienne czy inne, wszystkie jednak muszą być obrajlowione lub udźwiękowione. 
Zegarek daje orientację w czasie, umożliwia wysłuchanie określonych audycji radiowych, dzienników itp., bez ciągłego pytania o godzinę. Zegarek brajlowski jest pomocą, która w poważny sposób ułatwia nowo ociemniałym podjęcie procesu rehabilitacji. Zegarek taki można dostarczyć nowo ociemniałemu już do szpitala, łatwo jest posługiwać się nim. Ociemniały przekonuje się więc, że niektóre czynności możliwe są w dalszym ciągu do wykonania. Ułatwia przekonanie do podjęcia wysiłku w długim procesie rehabilitacji. 
 
7. Inne urządzenia udźwiękowione i pomoce ułatwiające życie codzienne 
 
Udźwiękowione wagi kuchenne i łazienkowe, wskaźniki poziomu cieczy, wyłączniki czasowo-sprężynowe, termometry łazienkowe i do pomiaru temperatury powietrza, igły brajlowskie i nawlekacze do igieł oraz inne podobne pomoce i urządzenia stosują niewidomi w życiu codziennym. Ułatwiają one prowadzenie gospodarstwa domowego, wykonywanie czynności samoobsługowych itd. 
 
 8. Pomoce szkolne 
 
Wymienić tu można obrajlowione: kątomierze, ekierki i linijki, tablice do kreśleń ze specjalną folią, kubarytmy, globusy i mapy oraz rysunki ilustrujące tematy z biologii, fizyki i chemii. Ułatwiają one zdobywanie wykształcenia, chociaż nie zaspokajają wszystkich potrzeb. Trudno jest wszystko dokładnie pokazać na brajlowskim rysunku, gdyż musi on być uproszczony. Modeli zwierząt, roślin, obiektów architektonicznych itp. z natury rzeczy nie może być dostatecznej liczby. Do zademonstrowania bardzo wielu obiektów, począwszy od układu słonecznego do wirusów i atomów, niezbędne są liczne modele. Są to kosztowne pomoce i zajmują dużo miejsca. 
 
9. Sprzęt komputerowy i elektroniczny 
 
Elektronika i informatyka stworzyły osobom z poważnymi dysfunkcjami wzroku, a nawet całkowicie niewidomym, niewyobrażalnie wielkie możliwości dostępu do informacji, wykonywania pracy twórczej i naukowej, pracy zawodowej, a także sprawnego funkcjonowania na co dzień. Komputer z zastosowaniem programu mowy syntetycznej czy monitora brajlowskiego umożliwia dość swobodne posługiwanie się tym sprzętem, korzystania z baz danych, arkuszy kalkulacyjnych i innych programów użytecznych. Podobne znaczenie dla słabowidzących mają programy powiększające obraz na monitorze komputera. Techniki te dają również swobodę pracy z tekstem, czytania w zapisie cyfrowym, przetwarzania tekstów i tworzenia nowych. 
Znaczne możliwości dają niewidomym elektroniczne notatniki brajlowskie. Są to stosunkowo małe urządzenia. Łatwo je przenosić i posługiwać się nimi w różnych warunkach. Następnie sporządzone notatki mogą być skopiowane do komputera i przetwarzane bez żadnych trudności. 
Zastosowanie skanera umożliwia korzystanie ze zwykłych tekstów. Są też specjalne urządzenia lektorskie, które służą do czytania zwykłego druku. 
Wykorzystanie internetu umożliwia pozyskiwanie informacji oraz kontakty z innymi ludźmi. Istnieje tu łatwa możliwość korzystania z poczty elektronicznej. Duże znaczenie mają listy dyskusyjne i inne fora internetowe. Rozszerzają one niepomiernie możliwości wymiany poglądów między ludźmi, w tym między niewidomymi i osobami widzącymi. 
Możliwość przeniesienia na papier opracowanych tekstów czy wyników obliczeń przy pomocy brajlowskiej lub zwykłej drukarki komputerowej stwarza łatwość pisemnego porozumiewania się z osobami widzącymi i niewidomymi. 
Opracowano także wiele specjalnych, udźwiękowionych bądź powiększających programów, do wykonywania różnych czynności, z grą w szachy i brydża włącznie. Wymienić tu należy: bazy danych, arkusze kalkulacyjne, program operacyjny Total Commander, programy powiększające, program do optycznego rozpoznawania druku brajlowskiego, oprogramowanie do skanerów, programy do wykonywania grafiki brajlowskiej przy pomocy drukarek brajlowskich. 
Sprzęt komputerowy z odpowiednim oprogramowaniem służy rehabilitacji zawodowej - pozwala podnieść wydajność pracy niewidomych i słabowidzących, ułatwia zdobywanie i podwyższanie kwalifikacji zawodowych, zdobywanie wiedzy ogólnej, stwarza także możliwości korzystania z rozrywki, zabawy, prowadzenie korespondencji i wykonywanie innych czynności, w tym kontakty z ludźmi. 
Niezmiernie ważną pomoc stanowi komputer przy załatwianiu spraw urzędowych, dokonywaniu operacji bankowych i dokonywaniu zakupów. Niewidomy może bez wychodzenia z domu opłacić czynsz, zamówić i zapłacić za towary, zorientować się w rozkładach jazdy komunikacji miejskiej itp. 
 
10. Telefon i inne środki łączności jako sprzęt rehabilitacyjny 
 
Niewidomi mają ograniczone możliwości samodzielnego chodzenia i podróżowania. Wielu, zwłaszcza starszych, całkowicie niewidomych i niewidomych ze złożoną niepełnosprawnością, nie jest w stanie poruszać się nawet po najbliższym sąsiedztwie miejsca zamieszkania. Tymczasem, podobnie jak pozostali ludzie, muszą oni kontaktować się z innymi ludźmi, załatwiać wiele codziennych spraw. Z tych powodów tradycyjny telefon, a jeszcze bardziej telefon komórkowy, jest dla niewidomych i słabowidzących ważnym sprzętem rehabilitacyjnym. Umożliwia załatwianie wielu spraw bez konieczności wychodzenia z domu, chodzenia po mieście i podróżowania, załatwianie spraw urzędowych, uzyskanie informacji dotyczących interesujących ich towarów i lekarstw. Umożliwia również kontakt z lekarzem i osobami udzielającymi im pomocy. Jest to ważne dla wszystkich niewidomych, a szczególnie dla zamieszkujących samotnie, chorych, starszych i ze złożoną niepełnosprawnością. 
Podobne funkcje spełniają inne środki łączności na przykład krótkofalówki. Urządzenia te w pewnych okolicznościach i warunkach mogą zastąpić telefon kablowy i komórkowy, zwłaszcza na terenach nieobjętych siecią telefonii stacjonarnej oraz zasięgiem telefonii komórkowej. 
Niewidomy posiadający telefon czy inny środek łączności, umożliwiający kontaktowanie się z ludźmi, nie czuje się samotny, opuszczony, bezradny. Urządzenie to ma więc dla niego znaczenie zarówno praktyczne, jak i psychologiczne. 
 
11. Inne pomoce rehabilitacyjne 
 
Jak już wspomniano, sprzęt i pomoce rehabilitacyjne pełnią różne funkcje, a ich zastosowanie zależy od wielu czynników. Dlatego trudno jest wymienić wszystkie rodzaje sprzętu i pomocy. Wielu niewidomych i słabowidzących, oprócz utraty wzroku, posiada inne niepełnosprawności. Jeżeli np. niewidomy z powodu uszkodzeń kończyn dolnych nie może chodzić, niezbędny staje się dla niego wózek inwalidzki. Jeżeli natomiast jego słuch jest poważnie osłabiony - potrzebuje aparatu słuchowego. Głuchoniewidomi potrzebują specjalnych aparatów do porozumiewania się z ludźmi, wibracyjnych aparatów do wykrywania przeszkód i innych. 
Z tych względów w wielu przypadkach określenie co jest, a co nie jest sprzętem rehabilitacyjnym, wymaga odniesienia do potrzeb konkretnej osoby niepełnosprawnej. 
Można tu wymienić pomoce dostosowane do możliwości percepcyjnych osób niewidomych i słabowidzących między innymi: organizery, testery kolorów, detektory światła, przyrządy do kontroli poziomu nagrywania dźwięków, kontrolery zużycia baterii, przymiary do rozpoznawania nominałów banknotów, kasetki na bilon, podstawki do książek, brajlowskie suwmiarki, obrajlowione miary, gry (np. obrajlowione karty do gry, układankę Ranżir, grę domino i szachy. 
 Niektórym niewidomym potrzebne są profesjonalne, elektroniczne przyrządy pomiarowe - woltomierze, amperomierze, suwmiarki, śruby mikrometryczne itp. 
 
 Reasumując można powiedzieć, że utrata lub poważne uszkodzenie wzroku ograniczająco wpływa na wszystkie dziedziny życia jednostki poszkodowanej. Negatywne skutki utraty wzroku można częściowo przezwyciężyć przez wyposażenie osób z uszkodzonym wzrokiem w odpowiedni dla nich sprzęt rehabilitacyjny i nauczenie sprawnego posługiwania się nim. Specjalnie konstruowane pomoce i niektóre produkowane do powszechnego użytku, ułatwiają niewidomym i słabowidzącym wykonywanie czynności samoobsługowych, prowadzenie gospodarstwa domowego, uczenie się, wykonywanie pracy zawodowej itd. 
 
 aaa 
2.2. Klucze do samodzielności (cz. 8) 
Drzwi zatrzaśnięte we własnym mieszkaniu 
Radosław Kłódka 
 
Źródło: www.klucz.org.pl 
 
Można postawić proste pytanie i dać prostą odpowiedź. Gdzie niewidomy może czuć się lepiej, bezpieczniej niż we własnym mieszkaniu, we własnej rodzinie? A na tak postawione pytanie nasuwa się prosta odpowiedź - nigdzie. 
Czy jednak jest to prawda? Czy cała prawda? A może tylko jej część? 
 
W siódmej części cyklu pisałem o potrójnych, potężnych murach, które trzeba sforsować, a raczej ciągle forsować, żeby uzyskać i zachować zdolność w zakresie samodzielnego poruszania się po drogach publicznych. Wykazałem wówczas mnóstwo bram, wrót, drzwi, drzwiczek i furtek na głucho pozamykanych przed niewidomymi i w mniejszym stopniu przed słabowidzącymi. Wcześniej chyba wykazałem realne problemy, trudności, niebezpieczeństwa, psychiczne opory, skrępowanie i strach, które czekają na niewidomego, a jeszcze bardziej na nowo ociemniałego na ulicach, w środkach transportu, w znanych i w nieznanych miejscach. A teraz piszę o własnym mieszkaniu, o drzwiach tam pozamykanych. Tak, i to nie tylko o pozamykanych drzwiach, ale również o tych otwartych, a raczej częściowo otwartych, o które tak łatwo guza nabić. To są również realne problemy, trudności, z którymi trzeba się uporać, warunki, w których trzeba nauczyć się funkcjonować. 
We własnym mieszkaniu nie chodzi tylko o samodzielne poruszanie się w jakiejś przestrzeni. W tym przypadku przestrzeń ta jest niewielka i dosyć łatwa do opanowania. Na ogół nie ma też obcych gapiów, którzy patrzą, komentują, głupio zagadują. We własnym mieszkaniu znajdują się tylko domownicy, nie licząc gości, a więc osoby które znają niewidomego i ich obecność go nie krępuje. Goście natomiast przychodzą tylko sporadycznie i to są również najczęściej osoby znajome. We własnym mieszkaniu, jak już wspomniałem, trzeba nauczyć się funkcjonować na co dzień. A więc nie tylko przemieszczać się między pokojami i innymi pomieszczeniami, ale również odnajdywać szklankę na stole bez obawy jej przewrócenia, odnajdywać przedmioty, które upadły, zetrzeć coś, co się rozlało, omijać krzesła, donice z palmami, znajdować sztućce, obierać ziemniaki i wykonywać mnóstwo drobnych czynności. A to nie zawsze jest łatwe. 
 
Chodzą nie tylko ludzie, ale i meble 
 
Jeżeli niewidomy mieszka sam i nie jest przy tym zbytnio roztargniony, stara się, żeby wszystko było na swoim miejscu, a przede wszystkim meble. Nie zostawia wysuniętych krzeseł, foteli na środku pokoju, uchylonych drzwi i drzwiczek, wysuniętych szuflad, części garderoby za każdym razem w innym miejscu. Ma też ustalony porządek w kuchni i w łazience. Wie, że jeżeli zostawi półotwarte drzwi do łazienki czy pokoju, to za chwilę boleśnie się o nie uderzy. Wie o tym i stara się unikać podobnych sytuacji. Z czasem opanuje wszystkie zakątki do perfekcji i radzi sobie całkiem dobrze. I to jest jego klucz do samodzielności. 
Oczywiście, nie oznacza to, że niewidomy zawsze powinien mieszkać sam, bo mu tak najwygodniej. Tak nie jest. Są wówczas inne problemy, których samodzielnie rozwiązywać nie może, a przynajmniej nie może łatwo sobie z nimi radzić. Łatwiej mu natomiast poskromić meble, zwłaszcza te mniejsze, np. krzesła i stołki. 
Jeżeli jednak mieszka z rodziną, sprawa wygląda zupełnie inaczej. Wtedy nie wszystko od niego zależy. Każdy z domowników to odrębny świat charakterów, upodobań, zachowań. 
Nie znaczy to, że lepiej jest, kiedy niewidomy mieszka samotnie. Tak nie jest, ale problemy są innej natury. Nikt mu nie zostawi uchylonych drzwi, nie przestawi krzeseł i foteli, nie przełoży w inne miejsce jego rzeczy. Tego wszystkiego nie będzie, ale za to musi liczyć wyłącznie na siebie. Nikt mu w niczym nie pomoże, nie licząc sporadycznych odwiedzin znajomych osób widzących. Spróbujmy jednak bardziej konkretnie zastanowić się nad różnymi sytuacjami z życia codziennego. 
 
Porządek, porządek i jeszcze raz porządek 
 
Nie ma klucza umożliwiającego otwieranie drzwi do światła, do widzenia, do posługiwania się wzrokiem. Klucze takie znajdują czasami lekarze okuliści, ale nie zawsze. Niewidomy musi pogodzić się z koniecznością radzenia sobie bez posługiwania się wzrokiem. Jeżeli się z tym pogodzi, znajdzie uniwersalny klucz do otwierania wielu różnych drzwi, drzwiczek, bram i furtek. Jeżeli nie pogodzi się, będzie wiele pozamykanych drzwi przed nim na głucho i to na bardzo długo. 
Drugim uniwersalnym kluczem jest nauczenie się odkładania wszystkiego na właściwe miejsce. Niewidomy nie może rzucić okiem i łatwo zlokalizować odłożone byle gdzie na chwilę klucze, złożoną laskę czy portmonetkę. Zdarza się również ludziom widzącym, że położą coś na chwilę tak, żeby było pod ręką i potem szukają przez kilkanaście minut, albo i dłużej. Tyle, że im szukanie przychodzi łatwiej niż niewidomemu. Niewidomy musi dotknąć każde miejsce, w którym może spodziewać się znaleźć potrzebny przedmiot, który położył byle gdzie, zamiast na jego miejscu. 
Każda rzecz powinna mieć miejsce w szafie, w łazience, na wieszaku, w szufladzie, na półce. No i trzeba pamiętać, gdzie jest to miejsce. 
Na ogół to pamiętanie nie jest aż tak trudne, jak się wydaje. Zdecydowana większość domowych przedmiotów i rzeczy dzieli się na rodzaje. Wiadomo, że bielizny pościelowej nikt nie trzyma w kuchni i tam jej szukać nie należy. Ubrania wiszą w szafie, a kurtki mogą wisieć w przedpokoju na wieszaku. Noże i widelce mają miejsce w szufladzie szafki kuchennej, kosmetyki, przybory do golenia w szafce lub na półce w łazience, produkty żywnościowe w lodówce, w koszyku na owoce, w chlebaku itd. Można to wszystko posegregować i nie dopuścić, żeby buty chodziły po całym mieszkaniu, raz były w szafce na buty, innym razem w pokoju przy tapczanie, albo na balkonie czy w łazience. Oczywiście, czasami trzeba zmieniać miejsce pobytu np. butów. Nikt rozsądny nie wstawi zmoczonych do szafki. Najpierw musi je wysuszyć. 
Jeżeli niewidomy nauczy się trzymać w karbach wszystkie swoje rzeczy, nie będzie miał trudności w ich odnajdywaniu. 
 
Problemy z domownikami 
 
Jeżeli niewidomy ma szczęście mieszkać z osobami pedantycznymi, których do pasji doprowadza bałagan i sam bałaganu nie lubi, nie ma problemów, a przynajmniej ma ich znacznie mniej. Jeżeli natomiast osoba albo osoby, z którymi mieszka nie rozumieją jego problemów, a trzymanie wszystkiego w porządku, na własnych miejscach, nie leży w ich naturze, trudności są niemałe. 
Jak wspomniałem wyżej, uchylone drzwi mogą być przyczyną bolesnego uderzenia. To samo dotyczy wysuniętych szuflad, krzeseł wędrujących z miejsca na miejsce. Są jednak ludzie, którzy nigdy nie nauczą się porządku. W ich naturze leży bałagan. Ciągle czegoś szukają, nie pamiętają nawet o swoich najważniejszych sprawach, a co tu mówić o konieczności liczenia się z potrzebami niewidomego domownika. Oczywiście, mogą być nawet bardzo chętni do pomocy, życzliwi, ale bałaganiarze. 
Niewidomy ogląda film, wstaje i wychodzi do łazienki, potknął się o wysunięty fotel i poszedł dalej, ale natknął się na drzwi otwarte do połowy. Łuk brwiowy jest bardzo bolesnym miejscem. Zaklął pod nosem i incydent się zakończył. Wrócił, siadł, sięgnął po paluszki i - filiżanka z herbatą w kawałkach na podłodze. 
Tak więc kluczami do tych domowych, ale pozamykanych drzwi, są: ład i porządek, ostrożność, a także możliwie mało zmian w mieszkaniu. Klucze te jednak są w pełni skuteczne, jeżeli niewidomy mieszka sam i nie jest roztargnionym bałaganiarzem. Jeżeli jednak mieszka z innymi osobami, może być bardzo różnie. 
 
Niewidomy nie powinien być tyranem 
 
Nie ma i nie może być wątpliwości, że utrzymywanie porządku i niedokonywanie częstych, zbędnych zmian w rozmieszczeniu mebli oraz przedmiotów na półkach, w szufladach, w szafach i w innych miejscach sprzyja samodzielności oraz komfortowi poruszania się niewidomego we własnym mieszkaniu. Nie ma też wątpliwości, że niektórzy ludzie, widzący i niewidomi, nie potrafią utrzymywać takiego porządku. Nie zawsze jest to ich wina. Często chcieliby, ale nie potrafią, zawsze wszystkiego szukają. Walka z nimi jest sprawą niemal beznadziejną, a już na pewno niekorzystną dla niewidomego. 
Warto pamiętać, że każdemu się zdarza, niewidomemu również, coś zapomnieć, położyć nie tam, gdzie trzeba, zostawić wysunięte krzesło czy na półotwarte drzwi. Czy wówczas mniej boli uderzenie w twardy kant drzwi? Chyba nie, a może jest nawet gorzej, bo nie ma na kogo narzekać, kląć i się żalić. Jeżeli zdarza się coś takiego niewidomemu, powinien rozumieć, że innym osobom również może się zdarzyć i wcale nie będzie to złośliwością. 
Niewidomy nie powinien być tyranem, który ciągle burczy, strofuje, kłóci się, obraża się i domaga respektowania swoich praw. Najczęściej niewiele tym osiągnie, zrazi natomiast do siebie domowników. Chyba nikt nie lubi słuchać, jakim jest bałaganiarzem, jak nie dba o niewidomego, ile przykrości i bólu mu sprawia. 
Nie warto więc prowadzić wojny domowej, kiedy nie ma szans na jej wygranie, a każda wojna, nawet wygrana, powoduje straty. 
W tym przypadku kluczami mogą być chyba tylko cierpliwość, wyrozumiałość i pobłażliwość. Wiem, że nie łatwo stosować takie klucze, ale nie znam innych. Trudno, jeżeli nie można czegoś zwalczyć, trzeba to polubić, a przynajmniej pogodzić się z tym. 
 
Różne niespodzianki ciągle czyhają 
 
Poświęciłem sporo uwagi poruszaniu się po własnym mieszkaniu, potrzebie zachowania porządku oraz konsekwencjom jego braku. Pisałem również o potrzebie wyrozumiałości w stosunku do współdomowników. Nie wyczerpuje to jednak problemów, z którymi niewidomy spotyka się we własnym mieszkaniu. 
Nie będę zajmował się sprzątaniem, przygotowywaniem posiłków i wykonywaniem wielu prac domowych. Każda taka czynność, każda praca, to jakieś trudności, czasami ograniczenia, a czasami niemożliwość jej wykonania. Warto jednak wiedzieć, że niemal wszystko w domu niewidomy może samodzielnie wykonać, zrobić. Nie przychodzi mu to łatwo, a już na pewno nie łatwiej niż ludziom widzącym. Prawie każda czynność wymaga od niego większego wysiłku, więcej czasu i skupienia uwagi. Nie można też twierdzić, że niewidomy wykona coś lepiej niż osoba widząca. Może zrobić równie dobrze, ale lepiej nie. Niektórzy twierdzą, że na przykład dokładniej posprzątają. Oczywiście, może tak być, ale pod warunkiem, że osoba widząca nie przykłada się zbytnio do sprzątania. Jeżeli jednak pedantyczny niewidomy chciałby współzawodniczyć w sprzątaniu z pedantyczną osobą widzącą, nie może liczyć na zwycięstwo. Pracę może wykonać równie dobrze, ale w dłuższym czasie i większym wysiłkiem. 
Jak już zaznaczyłem, nie będę zajmował się wykonywaniem prac domowych. Jest ich bardzo dużo, a każda wymagałaby co najmniej kilkunastu zdań. No i powstałaby książka, a nie artykuł. Dlatego skupię się na codziennym funkcjonowaniu we własnym pokoju, kuchni, łazience, przedpokoju. 
O możliwościach uderzenia się przy chodzeniu już pisałem. Wspomniałem również o niebezpieczeństwie potrącenia czegoś, przewrócenia, rozlania. Żeby takich sytuacji unikać, niewidomy musi ciągle uważać, orientować się, gdzie jest w każdej chwili, czy w miejscu tym są przedmioty, które łatwo przewrócić, sparzyć się, zbrudzić, uderzyć. Nie jest to łatwe, ale konieczne. 
Niewidomy w miejscach, w których dokładnie nie wie, co się znajduje, albo wie, że są tam łatwo wywrotne przedmioty - wazon z kwiatami, filiżanka z kawą, albo takie, do których lepiej palców nie wkładać, np. talerz z sosem czy zupą, powinien poruszać się bardzo ostrożnie. 
Można nauczyć się poruszać rękami dyskretnie i ostrożnie, tak żeby zorientować się, co i gdzie jest na stole. Można starać się powstrzymywać przed gestykulowaniem w czasie rozmowy. Można i trzeba nauczyć się słuchania różnych odgłosów, ich interpretowania i wykorzystywania w życiu codziennym. Można też nauczyć się różnych "sztuczek" i stosować je przy wykonywaniu rozmaitych czynności. 
 
Kilka przykładów stosowania różnych metod 
 
Zacznę od czynności, o której się nie pisze, ale która wywołuje u niektórych ociemniałych mężczyzn zakłopotanie. Kobiety nie mają z tym problemów. Chodzi mi o oddawanie moczu. Niektórzy panowie, zwłaszcza nowo ociemniali, mają trudności, żeby sprawę tę załatwiać i nic przy tym nie zmoczyć. A wyjście jest bardzo proste. Należy postępować tak, jak kobiety i problemu nie będzie. 
Może jacyś panowie mają wątpliwości, że to niby nie po męsku? Prawda, ale w toalecie przecież nikt tego nie widzi. 
Ważne, że człowiek jest pewien, iż zostawia czystą toaletę, a czy było to po męsku, czy nie, to wyłącznie jego sprawa. 
 
Trudność dotyczy głównie osób samotnie mieszkających, ale również tych, którzy pozostają sami w domu przez wiele godzin i muszą regularnie przyjmować leki. Zwłaszcza w starszym wieku mogą mieć z tym poważne problemy. Czasami jest to kilka różnych tabletek, które należy przyjmować dwa razy dziennie, czasami trzy, a czasami nawet pięć razy dziennie. Jak sobie z tym radzić, które i kiedy brać lekarstwa? 
Można łatwo trudność tę pokonać. Wystarczy samodzielnie, jeżeli jest to możliwe, albo przy pomocy osoby widzącej przygotować leki na cały dzień. Można to zrobić wieczorem na dzień następny. Tabletki, które przyjmujemy wieczorem należy położyć na talerzyku, na nim postawić drugi talerzyk, a na nim te tabletki, które trzeba przyjąć w południe. Na tym drugim talerzyku stawiamy trzeci, a na nim leki, które przeznaczone są na rano. Jeżeli leki należy przyjmować pięć razy, stosujemy pięć talerzyków. 
W ten sposób wiadomo, które leki należy przyjmować o danej porze dnia, a dodatkowo łatwo sprawdzić, czy leki zostały przyjęte. Przy trudnościach z pamięcią jest to bardzo ważne. 
Niekiedy trzeba przyjmować kropelki, z tym również niewidomi sobie radzą. Należy wziąć wkraplacz, nabrać leku i delikatnie pociskać najlepiej nad plastikową szklaneczką - może być zwykła po jogurcie. Wtedy doskonale słychać każdą kroplę i łatwo je policzyć. Następnie należy dolać trochę przegotowanej wody, poruszać szklaneczką i wypić. 
Niewidomi chorzy na cukrzycę radzą również sobie z zastrzykami z insuliny. Jest to możliwe, i wcale nie takie trudne, ale lepiej jeżeli nauczy tego wykwalifikowana osoba, pielęgniarka albo lekarz. 
 
Zaparzanie kawy czy herbaty - niby sprawa prosta, a jednak chyba nie do końca prosta. 
 Nalanie gorącej wody do szklanki dla osób widzących nie stanowi żadnej trudności. Pewnie nawet nie wiedzą, jakie można przy tym stosować sposoby. Nie wiedzą o tym członkowie rodzin osób nowo ociemniałych, nie wiedzą też osoby nowo ociemniałe. Jest kilka takich sposobów. Są to: 
* na temperaturę - szklankę stojącą na stole trzyma się palcami i wyczuwa zmianę temperatury, 
* na ciężar - trzyma się szklankę w ręce i wyczuwa zmianę jej ciężaru, 
* na słuch - w miarę napełniania szklanki lejąca się woda zmienia dźwięk, 
* z zastosowaniem wskaźnika poziomu cieczy - woda zamyka obwód elektryczny i urządzenie wydaje dźwięk. 
Uniknąć przelania można też gotując tylko tyle wody, ile mieści się w szklance. Wówczas do małego czajnika elektrycznego czy innego, wlewamy szklankę zimnej wody, gotujemy i przelewamy do szklanki, do której wcześniej wsypaliśmy kawę, albo włożyliśmy ekspresową herbatę. 
W każdym przypadku, kiedy mamy nalewać do szklanki czy filiżanki wodę albo jakiś napój, dobrze jest postawić ją na większym talerzyku. Wówczas nawet, jeżeli rozleje się trochę, nie zmoczy stołu. Z talerzyka łatwo będzie wylać wodę do zlewu i po sprawie. 
Wszystko to trudne nie jest, ale wymaga doświadczenia i przede wszystkim przezwyciężenia strachu przed oparzeniem, rozlaniem, pobrudzeniem. 
 
Częstym problemem jest odnajdywanie niewielkich przedmiotów, które nam upadają. Zdarza się, że wypada coś z ręki, z kieszeni przy wyjmowaniu np. chusteczki, spada coś potrącone na stole. 
Najważniejsze jest wówczas słuchanie, gdzie to coś upadło, czy się potoczyło, może rozbiło. Oczywiście, nie jest to doskonała metoda. Lokalizacja dźwięków nie jest bardzo dokładna, nie wszystkie spadające przedmioty wydają dźwięk, a i te, które powinno być dobrze słychać, jeżeli spadną np. na dywan... Na to jednak rady nie ma. 
Jeżeli uda się chociażby w przybliżeniu określić, gdzie leży przedmiot, który upadł, łatwiej będzie go odnaleźć. Wówczas mniejszą powierzchnię podłogi trzeba przeszukać. 
W przypadku, kiedy upadnie przedmiot metalowy typu klucze, czy z innego twardego tworzywa, można poszukiwać go stopami. Trzeba przy tym poruszać się ostrożnie, żeby zguby nie kopnąć, bo poleci w jakiś kąt i dopiero będą kłopoty z jej odnalezieniem. 
Poszukiwania trzeba rozpocząć od przypuszczalnego miejsca upadku i zataczać coraz szersze kręgi. 
Niestety, w praktyce nie jest to takie proste. Rzadko kiedy nam coś upada w dużym, pustym pokoju. Częściej w miejscach, w których znajdują się stoły, szafki, krzesła i inne meble. Wówczas nasza zguba może się gdzieś "schować" w kąciku, np. za nóżką szafki. Wtedy stopami jej nie znajdziemy. 
Stopami nie można poszukiwać również przedmiotów, które łatwo uszkodzić, zniszczyć, albo są tak małe, że trudno je wyczuć. Wówczas do poszukiwań trzeba użyć dłoni. 
Metoda poszukiwania jest podobna do tej, którą stosuje się stopami. Również trzeba zacząć od przypuszczalnego miejsca upadku i dłonie przesuwać coraz po większych okręgach. Dłońmi, albo tylko palcami, można "zajrzeć" również w miejsca trudniej dostępne. 
Trzeba tu pamiętać o zachowaniu ostrożności. Problemem może być samo pochylanie się, żeby móc poszukiwać na podłodze. O tym jednak za chwilę, bo jest to czynność bardzo ważna, a metoda pochylania się ma zastosowanie również w innych sytuacjach. 
Dłońmi należy ostrożnie operować, bo można się skaleczyć kawałkiem szkła, jeżeli wcześniej coś się stłukło, albo można się ubrudzić. No i po takim poszukiwaniu należy dokładnie umyć ręce. 
Jeżeli trzeba poszukiwać małego przedmiotu na dużej powierzchni, można użyć laski. Kładziemy ją na podłodze i delikatnie przesuwamy. W ten sposób badamy od razu pas podłogi szeroki na długość laski. Metoda ta jednak nie ma zastosowania w pomieszczeniach, w których znajduje się dużo mebli. 
 
Schylanie 
 
Jak już wspomniałem, pochylanie się może być niebezpieczne. Przy tej czynności łatwo uderzyć nosem, łukiem brwiowym czy czołem w kant stołu, uchylone drzwiczki szafki, czy wysuniętą szufladę. Jeżeli chcemy tego uniknąć, a chyba każdy chce, należy przykucać, a nie się pochylać. Nie zawsze jest to wygodne, ale jest bezpieczne. 
 
Przykre czynności 
 
Jeżeli niewidomy mieszka sam, musi liczyć się z wykonywaniem czynności, które nie należą do przyjemnych. 
Oczywiście, nie musi wybierać rękami śmieci z kosza. Wystarczy jeżeli wcześniej włoży tam odpowiednią plastikową torebkę. Nie w każdej sytuacji jednak, tak łatwo można sobie poradzić. 
Niewidomy wraca ze spaceru, z zakupów czy skądkolwiek. Za każdym razem jego obuwie wymaga czyszczenia. Nie jest to wielki problem, ale jak rozpoznać - wdepnął w błoto czy w psie odchody? Niestety, z kulturą naszych rodaków pod tym względem nie jest najlepiej i zdarza się często taka "przyjemność". Trudno palcami badać podobne zabrudzenie. A jeżeli jeszcze mamy buty tzw. traktory - brr... Lepiej nie mówić. Jeżeli ktoś ma dobry węch, od razu wie, w co wdepnął. Wie czy nie wie, mimo to but musi być wyczyszczony. Jeżeli jednak okaże się, że mamy do czynienia z pamiątką po czyimś piesku... A przecież trudno jest wyrzucać obuwie po takich przygodach. 
Podobnie może być ze smołą, przyklejonymi jesiennymi liśćmi i innym brudem. 
Trudno temu zaradzić i trudno stosować coś więcej, jak gumowe rękawiczki, szpachelkę, szpikulec, twardą szczotkę i wreszcie mokrą ścierkę. Mimo że nie jest to ani miłe, ani przyjemne i o takich sprawach należy wiedzieć, pamiętać i nauczyć się sobie z nimi radzić. 
 
Współmieszkańcy powinni też się czegoś nauczyć 
 
Nie wymagajmy od ludzi zbyt wiele, żebyśmy nie stali się zbyt uciążliwi we współżyciu. Mimo tej zasady, dobrze jest, jeżeli współmieszkańcy niewidomego poznają kilka prostych zasad i starają się możliwie mało przesuwać, przestawiać, zmieniać. Niestety, nie da się zupełnie tego uniknąć. Dobrze więc będzie, jeżeli będą starali się informować o dokonanych zmianach. 
Osoby wspólnie zamieszkujące powinny wiedzieć, że niewidomego należy nieco inaczej informować o potrzebnych miejscach. Nie może to być słowo "tam" i wskazanie ręką. Trzeba raczej powiedzieć: na stoliku okolicznościowym, w kącie przy oknie, na pralce, na parapecie, na drugiej półce z lewej. Słowo "tam" i pokazanie ręką jest całkowicie niezrozumiałe, nie zawiera niemal żadnej informacji. 
Ważne są kierunki w lewo, w prawo. Tu trzeba pamiętać, i to zarówno osoba widząca jak i niewidoma, że jest to określenie względne. Jeżeli informacja dotyczy sytuacji statycznych, nie ma sprawy. Kiedy jednak niewidomy usłyszy, że jabłko leży z lewej i będzie to lewa strona osoby siedzącej naprzeciwko, nic się nie stanie. Niewidomy sięgnie w lewo, swoją lewą, a osoba informująca poprawi wcześniejszą informację. Lewa i prawa osób siedzących naprzeciwko to nie jest ta sama strona. 
Gorzej jest, jeżeli taka informacja padnie w celu ostrzeżenia przed zderzeniem się niewidomego np. z uchylonymi drzwiami. Wówczas zamiast je ominąć, niewidomy wpadnie na przeszkodę. Jest to groźne, zwłaszcza na ulicy, kiedy niewidomy idzie prosto na słup czy kosz na śmieci. Ale w tym przypadku to niewidomy powinien pamiętać, że informacja w lewo, w prawo jest tylko wówczas prawdziwa, gdy osoba informująca znajduje się z tyłu. Wówczas lewa i prawa jest dla obydwu osób ta sama. Jeżeli informacji udziela osoba znajdująca się przed niewidomym, wówczas nic nie wiadomo. Może ona odwróciła sytuację i uwzględniła kierunek w odniesieniu do ciała osoby niewidomej, albo nie odwróciła i podała kierunek zgodny z własnym ciałem. Ponieważ niewidomy nie wie, co dla informatora było punktem odniesienia, nie powinien kierować się w żadną stronę. Powinien stanąć i ustalić, który kierunek miała na myśli osoba informująca. 
Przy informowaniu niewidomego w bardzo małej przestrzeni, tj. o rozmieszczeniu składników posiłku na talerzu, dobrze jest posługiwać się metodą zegara - pieczeń na dziewiątej, ziemniaki na drugiej, a buraczki na szóstej. 
Dobrze jest, jeżeli osoby widzące opanują podobne umiejętności, ale należy pamiętać, że nie przychodzi im to łatwo. One na co dzień posługują się wzrokiem i nie mają potrzeby pamiętać o podobnych drobiazgach. Potrzebę taką mają niewidomi i to od nich więcej zależy. To oni mogą używać odpowiednich kluczy i nauczyć posługiwania się nimi bliskie osoby widzące. 
 
W każdej sytuacji należy inaczej postępować, stosować inne metody, zwracać uwagę na inne zagrożenia. W ogrodzie mogą to być kolce krzaku berberysu albo pokrzywy, w komórce albo w piwnicy można potrącić słoik, u znajomych w mieszkaniu mogło się coś zmienić od ostatniego naszego pobytu, albo niedokładnie pamiętamy lokalizację mebli. 
Opanowanie umiejętności postępowania w różnych okolicznościach i miejscach, korzystania z sygnałów dźwiękowych, charakterystycznych dla różnych miejsc, stosowania różnych sposobów i zachowywania ostrożności - są to klucze, które otwierają nam drzwi do samodzielności. Oczywiście, pamiętamy o porządku, o odkładaniu rzeczy na ich miejsca i o innych sposobach zachowania. Stosujmy je, a będzie nam łatwiej żyć i z nami będzie łatwiej żyć. Stosujmy sprawdzone metody i poszukujmy nowych. Rozmawiajmy też ze znajomymi niewidomymi o podobnych sprawach. Od każdego można się czegoś dowiedzieć, bo każdy ma jakieś doświadczenia, czasami bardzo bogate. Nie trzeba wyważać otwartych drzwi. Można skorzystać z istniejących kluczy i kluczyków, które pasują do tych drzwi, które występują w naszym bliższym i dalszym otoczeniu. 
 
aaa 
2.3. Spacer po mieście z niewidomym Sebastianem Grzywaczem i jego psem. "Wyprosili nas tylko raz..." 
 
 Źródło: natemat.pl 
 
Po tym, jak Sebastiana Grzywacza i jego partnerki Doroty nie wpuszczono do restauracji Blue Cactus z psami przewodnikami, w internecie rozpętała się burza. Ale okazuje się, że Polska do niewidomych jest całkiem nieźle przystosowana. A oni sami doskonale sobie radzą. Chodzą do kina, teatru, cieszą się życiem i sobą. 
- Nie jestem niepełnosprawny, mam tylko pewne ograniczenie. Pracuję, biegam, chodzę do kina, używam smartfonów i komputera - opowiada mi Grzywacz. 
 
Sytuacja z Blue Cactusem wywołała dyskusję o sytuacji niepełnosprawnych, szczególnie niewidomych. Na restaurację posypały się gromy za to, że robiła problemy osobom z psami-przewodnikami. Sebastian Grzywacz na wspomnienie tej sytuacji jednak nie zgrzyta zębami, nie ma pretensji do całego świata. Nawet mówi o tym z uśmiechem. 
- Nie zranili mnie, nie skrzywdzili, nie oczekuję żadnych przeprosin. Chodzi tylko o to, żeby następnym razem byli świadomi jakie jest prawo, żeby wpuścili takich ludzi - mówi mi o sytuacji z Blue Cactusem. Prawo bowiem jest takie, że osoby z psami przewodnikami mogą wejść do każdego lokalu gastronomicznego - i knajpa ma obowiązek ich przyjąć zawsze. 
Sebastian i Dorota więcej do Blue Cactusa już nie pójdą, bo sytuacją byli zażenowani - tak samo jak jej nagłośnieniem. Jak podkreślają, w oświadczeniu wydanym przez restaurację opis sytuacji był nie do końca prawdziwy, ale nie mają zamiaru drzeć o to kotów - bo oni, jako tako, nie ucierpieli. Chcą pokazać, że pies przewodnik to nie jest wielka, groźna bestia. 
Jak wszyscy inni ludzie Spotykamy się w lokalu Fundacji Inicjatyw Psycho-Edukacyjnych PO-MOCNI. Sebastian tam pracuje, Dorota - jego partnerka - udziela się jako wolontariusz. Ona na co dzień jest office managarem w biurze prawnym. Oboje zadbani, schludni, niesamowicie serdeczni i pogodni. W oczy rzucają się ich psy: czarny Pako i rudy Rol. Rolek. Oba bardzo duże - nawet dla mnie, a mierzę dwa metry wzrostu - i po prostu piękne. Lśniąca, krótka sierść, imponująca budowa i widoczna z kilometra absolutna wierność. 
Zarówno Pako jak i Rolek są bardzo przyjazne - nie łaszą się, ale nie są w ogóle agresywne. Jedziemy moim autem na zajęcia z dziećmi autystycznymi, którymi zajmuje się fundacja PO-MOCNI - a psy stanowią jeden z elementów ich edukacji. Oba psy, mimo mojej nieco rozpraszającej dla nich obecności, są niesamowicie posłuszne i doskonale wytresowane. 
- One nas prowadzą przez życie. Od nich zależy nasze życie i zdrowie. To jest symbioza, one są bardzo przywiązane emocjonalnie. Z człowiekiem komunikują się wzrokowo, widzą emocje na twarzy. W ten sposób odczytują, jaki mamy humor - wyjaśnia Sebastian. 
Wsiadamy do samochodu. Po drodze rozmawiamy o tym, jak to jest być niewidomym w Polsce. 
 
"Chciałem umrzeć" 
 
Sebastian kiedyś widział. Wzrok stracił 6 lat temu, w 2007 roku. 
- To był wypadek motocyklowy. Miałem dobry kask, który cały popękał, wziął na siebie całe uderzenie. Odkleiła mi się rogówka, przestałem widzieć. Dzięki temu dzisiaj w ogóle żyję - wspomina. Gdyby nie kask, zamiast być niewidomym, prawdopodobnie nie przeżyłby wypadku. 
Pierwsze cztery miesiące były dla niego kompletnym szokiem. 
- Chciałem umrzeć, dosłownie. Zastanawiałem się co zrobić, żeby popełnić samobójstwo. Po 4 miesiącach zacząłem się zbierać. Pomogli mi w tym przyjaciele. Jeden z nich, gdy kiedyś poprosiłem o kanapkę, odpowiedział mi: sam sobie zrób. Byłem wtedy oburzony, przecież jestem niewidomy. Było mi wstyd robić kanapki, tak niezdarnie posługiwać się nożem. Potem pomyślałem, że przecież faktycznie mogę to zrobić sam. I tak zacząłem coraz lepiej, normalnie funkcjonować - wspomina Sebastian Grzywacz. 
 
Czerwony w głowie, pomarańczowy "naprawdę" 
 
Dojeżdżamy do przedszkola, w którym odbywają się zajęcia dla dzieci. Mała grupa kilku maluchów. Od razu są zafascynowane psami. Pako i Rolek zachowują się tak godnie, jak tylko można: cierpliwie znoszą głaskanie, przytulanie, miętoszenie i wszelkie inne czułości. Zabawa trwa kilkadziesiąt minut. Psy leżą, niemal niewzruszone. Sebastian i Dorota zachęcają dzieci do zabawy. Widać, że wszystkim sprawia to przyjemność. 
Gdy wychodzimy, dochodzi do zabawnej sytuacji: Sebastian prosi o podanie jego plecaka, pomarańczowego. Plecak jest czerwony - mówi mu znajomy z fundacji. 
- No widzisz, a powiedziano mi, że będzie pomarańczowy. Ale mi to bez różnicy, dla mnie już zostanie czerwony w głowie - śmieje się Sebastian. 
Do swojego "ograniczenia" podchodzi z dużym dystansem. 
 
Wszyscy pomagają 
 
Wracamy do centrum, by sprawdzić czy w jakimś lokalu odmówią nam wejścia z psami i jak w ogóle porusza się człowiek z psem przewodnikiem po mieście. W końcu nie jest łatwo - samochody, setki ludzi, słupki, krawężniki, schody, progi, śmietniki, ławki. Wszystko to jest potencjalną przeszkodą, którą pies po prostu omija. Rolek jest doskonale wytresowany. Zatrzymuje się przed każdymi schodami, ulicami, bez problemu lawiruje między ludźmi. 
Jak wyjaśnia mi Sebastian, psów przewodników nie wolno zaczepiać. Dlatego, że to je rozprasza, a wbrew pozorom wcale nie jest tak, że pies raz wytresowany już zawsze będzie wszystko umiał. - Tresurę trzeba podtrzymywać - podkreśla Sebastian. 
Dorota za wiele dobrze wykonanych zadań i poleceń - na przykład zatrzymanie przed schodami - daje swojemu labradorowi psie przysmaki. Nagród nie można dawać za często, żeby nie spowszedniały. Dwa razy podczas przechadzki po centrum Dorota i Sebastian puszczają psy wolno, żeby pobiegały po trawie - gdy tylko pobiegną za daleko, Sebastian głośno je wzywa. 
- Trzeba używać tonu głosu, który nie zna sprzeciwu - zaznacza. I faktycznie, jeden-dwa okrzyki wystarczą, żeby psy błyskawicznie przybiegły. 
Docieramy do pierwszego miejsca - jedna z najmodniejszych restauracji w centrum. Zawsze pełno ludzi. Moi towarzysze wchodzą z psami do środka, ja zostaję na zewnątrz. Kelner, jak widzę przez szybę, przyjmuje ich z uśmiechem. Kilka minut rozmowy i para wychodzi zadowolona. 
- Nie było żadnego problemu. Można wchodzić z psami. Nigdy tu nie byliśmy, może powinniśmy tu przyjść? - zastanawia się Dorota. Idziemy dalej - z pasażu Wiecha, przez patelnię, do Złotych Tarasów. Podziemiami. Psy prowadzą doskonale - nie zdarza się wpadanie na ludzi czy potykanie. Sebastian do tego ma doskonały zmysł orientacji. 
Dla mnie to niesamowite patrzeć, jak doskonale Sebastian wie, dokąd iść i jakie polecenia wydawać psu. W lewo, w prawo, naprzód, równaj - Rolek wszystko rozumie. Równaj to znaczy: przybiegnij do mnie i stań u mojego boku. 
chodzimy do Złotych Tarasów. Nieco zdziwiony ochroniarz zbliża się do nas z niezbyt wyraźną miną. Ale szybko dostrzega, że to no nie są po prostu ludzie, którzy przyszli paradować po centrum handlowym z psami. Pyta, czy w czymś pomóc. Na temat psów nie rzuca ani słowa. 
Psy bardzo odpowiedzialne Ciekawe są reakcje spacerujących po galerii. Niektórzy się dziwią, inni nieco krzywią. Większość jednak patrzy z podziwem na sprawność, z jaką poruszają się zarówno psy, jak i ich właściciele. Bo Sebastian i Dorota idą przed siebie pewnym krokiem, całkiem szybko - nie ma mowy o jakimś przemykaniu bokiem, chyłkiem, skulonych postaciach. 
Udajemy się do Wedla na gorącą czekoladę. Pracownicy na widok dwóch wielkich psów nie mrugnęli nawet okiem. Pako i Rolek grzecznie się położyły. Potrzebują sporo odpoczywać, bo jak zaznacza Sebastian - ich zadanie jest bardzo męczące. 
- Te psy są cały czas skupione, a przecież mają mózg mniej rozwinięty, niż ludzie. Ich rola polega nie tylko na tym, by prowadzić, ale też wyczuwają zagrożenia, słuchają poleceń. To dla nich bardzo męczące psychicznie, więc dużo odpoczywają - opowiada Sebastian. 
Gdy kończymy gorącą czekoladę mówię, że mamy jeszcze iść do urzędu miasta na Nowogrodzkiej i Empiku. Sebastian od razu mówi: 
- Ja tam często bywam. Nigdy nie miałem problemu. Ani w urzędzie, ani w Empiku. Jak wyjaśnia, przypadek Blue Cactusa był jedynym, kiedy odmówiono im wejścia. 
- Czasem zdarza się, że np. ochroniarz podejdzie i zwróci uwagę. Ale wtedy wystarczy wyjaśnić, że jest się niewidomym i nikt nie robi problemu. Takie uwagi zazwyczaj wynikają z niewiedzy. Ludzie też wyobrażają sobie niewidomych jako takich niezadbanych, skulonych, z białą laską i w ciemnych okularach. Ja też kiedyś myślałem tak stereotypowo o niewidomych - przyznaje Sebastian. 
 
Niewidomy nawet w kinie 
 
Dzisiaj już wie, że ten stereotyp bardzo odbiega od rzeczywistości - Sebastian i Dorota sami mu zaprzeczają. 
- Człowiek niewidomy może sobie bez problemu poradzić. Ja znalazłem pracę na wolnym rynku, nie pobieram renty. Pracuję, biegam, wychowuję dziecko, jeżdżę na wczasy. Używam smartfona i komputera - obsługuję go skrótami klawiszowymi. Wszystko robię jak normalny człowiek. Nie uważam się za niepełnosprawnego, mam jedynie pewne ograniczenie - opowiada Sebastian. 
Moi bohaterowie nie mają żadnych problemów z tym, żeby wchodzić gdziekolwiek. Nawet do kina. Brzmi nierealnie? A jednak - to też jest możliwe, tak samo jak spektakle w teatrze. 
- Wszystko dzięki audiodeskrypcji. Polega ona na tym, że opisy scenografii, bohaterów, ich ubrań, wszystko czego nie widzimy, jest opisane i wplecione między dialogi - wyjaśnia Dorota. 
Tak samo para chodzi do muzeów. Niedawno byli w Muzeum Narodowym. Tam przewodnicy po prostu opowiadają, co jest np. na obrazie. Sebastian mówi, że niektórym może się to wydawać bez sensu, ale porównuje to do czytania książek. 
- Kiedy wyobrażasz sobie coś z książki, to masz przed oczami tego obraz, a nie czarne literki na papierze. Tak samo ja po opisie widzę obraz - tłumaczy. 
Wielokrotnie Sebastian podkreśla, że problemów w Polsce z pomocą dla niewidomych nie ma. Wręcz przeciwnie - jego zdaniem, jest coraz lepiej, nawet coraz więcej stron internetowych fundacji, firm czy instytucji jest przystosowanych dla takich osób. 
Sebastian i Dorota nie boją się chodzić z psami po mieście, robią to pewnie i sprawnie. Gdy rozstajemy się, Sebastian mówi, że tak jak wszyscy inni, starają się żyć pełnią życia. Pewnie też dlatego, gdy pytam, czy gdzieś ich nie podwieźć, Sebastian mówi z uśmiechem: 
- Nie, dzięki, pójdziemy już dalej sami. Skoczymy sobie na piwo. 
 
aaa 
2.4. O zwykłych i niezwykłych czynnościach 
Zupy nietypowe 
Zbigniew Niesiołowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
W październikowym numerze "WiM" opisałem schemat według, którego gotuję zupy. Było to przygotowanie w oddzielnych garnkach wywaru z włoszczyzny, bulionu oraz tych składników, które decydują o rodzaju zupy, następnie łączeniu poszczególnych składników i końcowym przyprawianiu zupy. 
Są jednak zupy, które nie mieszczą się w takim schemacie. Dzisiaj przyszła kolej na ich omówienie. 
Na początek zupy owocowe. 
Zaczynamy od gotowania owoców z odpowiednimi przyprawami. Następnym etapem jest zagęszczanie wywaru owocowego odpowiednim kisielem. A na końcu doprawianie smakowe solą, cukrem i śmietaną. 
Przykładem niech będzie zupa wiśniowa. 
Paczkę drylowanych mrożonych wiśni zalewamy litrem wrzątku, dodajemy 4 łyżki stołowe cukru, najlepiej trzcinowego, kilka ziaren kardamonu, goździków i kawałek cynamonu. Wszystko gotujemy 15-20 min., dopóki wiśnie nie zmiękną. W następnym etapie paczkę kisielu wiśniowego rozprowadzamy w 1/2 litra zimnej wody i wlewamy do wrzątku. Wszystko gotujemy jeszcze około 5 min., cały czas mieszając. Po wyłączeniu kuchenki, zupę próbujemy i doprawiamy solą, śmietaną i ewentualnie cukrem. Po ostygnięciu zupy garnek wkładamy do lodówki, podajemy na zimno z makaronem lub lanymi kluseczkami. 
Innym rodzajem chłodnika jest chłodnik warzywny, przygotowany na bazie botwiny. 
Buraczki obieramy i kroimy w kostkę. Liście botwiny również kroimy, potem wszystko zalewamy litrem zimnej wody. Gotujemy 20-25 min., do zmięknięcia buraczków. Wywar studzimy i dodajemy pokrojony w kostkę świeży ogórek, kilka pokrojonych rzodkiewek, mały pęczek szczypiorku i zielonej pietruszki, również pokrojonej. Warzywa te dodajemy do botwiny i zalewamy 1/2 litra kefiru. Można dodać również 1/2 szklanki soku z kiszonych buraków. Wszystko doprawiamy solą, cukrem i pieprzem. Podajemy mocno wychłodzone w lodówce. 
I na koniec - zupa maślankowa, niezwykle prosta w przyrządzeniu. Obieramy 4 średniej wielkości ziemniaki i kroimy w kostkę. Zalewamy 1/2 litra wody, dodajemy szczyptę soli, 2-3 liście laurowe, 3-5 ziaren ziela angielskiego. Wszystko gotujemy 15-20 min., do zmięknięcia ziemniaków. Następnie wlewamy litr maślanki i doprowadzamy do zagotowania. Doprawiamy solą i podajemy na gorąco. 
 
 aaa 
 3. NAUKA, OKULISTYKA, UDOGODNIENIA, SPRZĘT I POMOCE REHABILITACYJNE 
 
aaa 
3.1. Zabiegi okulistyczne coraz powszechniejsze wśród osób po 80. r.ż. Okulistyka 
 
 Źródło: PAP/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-10-30 
 
Coraz więcej osób po 80. roku życia decyduje się na zabiegi okulistyczne. W ubiegłym roku ze specjalistycznej pomocy w Szpitalu Klinicznym przy ul. Ceglanej w Katowicach skorzystało ponad 1,7 tys. pacjentów w tym wieku. W środę (30 października) zabieg usunięcia zaćmy lewego oka przeszła 101-latka. 
 
- Pacjenci po 80. roku życia przechodzą przede wszystkim zabiegi usunięcia zaćmy - wyjaśniła podczas briefingu okulistka ze Szpitala Klinicznego przy ul. Ceglanej dr hab. Dorota Wyględowska-Promieńska. Dodała, że zabiegi wykonywane u takich chorych należą do trudniejszych, ponieważ soczewka oka jest "twardsza", "z reguły zmętniała". 
Ze statystyk z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 5 Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach wynika,że 50 proc. pacjentów , którzy decydują się na okulistyczny zabieg operacyjny to osoby po 60-65 roku życia. Pacjenci po 85 roku życia stanowią ok. 15 proc. W środę zabiegowi usunięcia zaćmy lewego oka została poddana mająca 101 lat pacjentka z Katowic. - Chora czuje się dobrze - poinformowała po zakończonym zabiegu rzeczniczka szpitala Anna Ginał. Nie jest to najstarsza pacjentka poddana zabiegowi okulistycznemu w Szpitalu Klinicznym przy Ceglanej. - Kilka lat temu mieliśmy pacjentkę w wieku 102 lat - dodała Ginał. 
Zabieg usunięcia zaćmy standardowo trwa około 15 minut. - Pacjenci w większości przypadków uzyskują bardzo zadowalającą ostrość wzroku, mogą oglądać telewizję, samodzielnie się poruszać, czytać. Jeżeli nie ma innych dodatkowych obciążeń, są naprawdę zadowoleni - zaznaczyła Wyględowska-Promieńska. 
 
 aaa 	 
3.2. O czym śnią osoby niewidome? 
 
 Źródło: http://odkrywcy.pl 
 
Czy osoby, które od urodzenia nie widzą, mogą mieć sny? Okazuje się, że tak, jednak widzą w nich zupełnie co innego niż my. 
Tommy Edison, niewidomy od urodzenia, prowadzi w internecie show "The Tommy Edison Experience", w którym odpowiada na pytania dotyczące swojej przypadłości. W jednym z odcinków postanowił opisać swoje marzenia senne. 
- Ponieważ nigdy w życiu niczego nie widziałem, myślę, że moja podświadomość nie ma pojęcia jak to jest widzieć. - wyjaśnił Tommy Edison. Tłumaczył, że w swoich snach niczego nie widzi, jednak potrafi je szczegółowo opisać. Mimo że nie jest on w stanie oglądać obrazów, po przebudzeniu pamięta wszystkie zapachy, dźwięki, smaki, a nawet dotyk, którego doświadczył we śnie. Jeśli bliżej zastanowić się nad tym, co osoby widzące zapamiętują ze swoich snów, okazuje się, że mogą one opisać obrazy, które wygenerował ich mózg, jednak ciężko jest im sobie przypomnieć zapachy, czy smaki. 
Jak wynika z wypowiedzi Edisona, osoby niewidome od urodzenia nie mają problemu z zapamiętaniem doznań smakowych czy zapachowych. Sama treść snów jednak jest podobna u każdego człowieka. 
Tommy zauważa, że jego sny są równie chaotyczne i nielogiczne, jak u osób widzących. Często w marzeniach sennych zdarza mu się, że np. w jednej chwili jest dorosłym człowiekiem, a już w następnej jest siedemnastolatkiem. 
Wiek ma znaczenie Jednak nie każdy niewidomy śni tak samo. Grupa amerykańskich psychologów postanowiła zbadać, czy osoby, które straciły wzrok w różnym wieku, mogą śnić podobnie do ludzi widzących. Poprosili 15 takich ochotników o nagrywanie relacji ze swoich snów, zaraz po przebudzeniu przez dwa miesiące. W ten sposób zebrali aż 327 różnych opowiadań do przeanalizowania. 
Można by przypuszczać, że w marzeniach sennych ochotników, którzy nigdy nie widzieli, nie powinny pojawiać się obrazy. Podczas badań jednak okazało się, że niektóre ślepe od urodzenia osoby, mogły czasem widzieć we śnie. 
Dodatkowo naukowcy wykazali, że jeśli ktoś stracił wzrok w wieku 5 lat lub później to jego mózg potrafi wygenerować obraz świata w czasie snu. U takich osób pojawiają się również marzenia senne stworzone jedynie z zapachów, dźwięków i smaków. 
Nakręćmy film! Nie tylko naukowcy interesują się tym jak śnią osoby niewidome. Jeden ze studentów Gdyńskiej Szkoły Filmowej - Filip Jacobson, postanowił nakręcić film pt. "Niewidome sny", pokazujący, jak wyglądają marzenia senne tych osób. W tym celu zaapelował do niewidomych Polaków o to, aby zgłaszali się do niego i opowiedzieli o swoich snach. Ten młody reżyser ma nadzieję oddać za pomocą obrazu to jak świat odbierają osoby ślepe od urodzenia. Ciekawi go w szczególności sposób w jaki ochotnicy będą opowiadać swoje historie i jakim słownictwem się posłużą. Produkcja zapowiada się bardzo obiecująco. 
 
aaa 
3.3. Sukces polskich naukowców w Brukseli 
 
Źródło: polskieradio.pl/Rynek Zdrowia 
Data opublikowania: 2013-11-18 
 
W Brukseli na zakończonej w sobotę (16 listopada) międzynarodowej wystawie wynalazków "Innova 2013" Polscy naukowcy zdobyli Grand Prix. Dostali 23 medale, w tym 19 złotych z wyróżnieniami. 
 
Główną nagrodę otrzymali naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Największe uznanie jury zyskał interaktywny, trójwymiarowy system planowania oraz dokumentowania zabiegów i operacji chirurgicznych. 
Złotymi medalami zostały wyróżnione też: nowatorska metoda wytwarzania wędlin z mniejszą ilością alergenów, plastry na trudno gojące się rany, nowy typ leków przeciwbólowych dla osób cierpiących na przewlekły ból nowotworowy. 
Jurorzy docenili również polskie badaczki z firmy Medical Inventi za tak zwaną sztuczną kość, która może być stosowana w chirurgii urazowej i stomatologii. 
Sukcesy odnieśli młodzi naukowcy: uczeń z Połańca za opracowanie specjalnego zegarka pozwalającego odnaleźć osoby z zanikiem pamięci, a także uczniowie z Jastrzębia Zdroju za latarkę dla niewidomych, która pozwala na poruszanie się osobom niepełnosprawnym. 
Z kolei młodzi wynalazcy z Białegostoku wyróżnieni zostali za rękawicę dla osób niemych, wspomagającą komunikację, natomiast zespół z Częstochowy nagrodzony został za wspomagacz uścisku do wykorzystania przez strażaków, czy saperów. 
Na światowych targach w Brukseli prezentowali się wystawcy z kilkunastu krajów, zaprezentowano 230 wynalazków z różnych dziedzin - medycyny, informatyki, chemii, biologii i elektroniki. 93 innowacyjne rozwiązania pochodziły z Polski. Nagrody i wyróżnienia przyznało jury złożone z prawie stu międzynarodowych ekspertów. 
Więcej: www.polskieradio.pl 
 
aaa 
3.4. Wspomagacz uścisków i cudowna latarka, czyli wynalazki po śląsku 
Aldona Minorczyk-Cichy 
 
Źródło: Dziennik Zachodni Wiadomości 
Data opublikowania: 2013-04-23 
 
Wspomagacz uścisków i cudowna latarka, czyli wynalazki po śląsku" 
Jak wyrwać się z ogona Europy i wkroczyć na salony wynalazczości? Sposobu na to szukają w Centrum Innowacji WKTiR w Katowicach. Póki co znaleźli młodych i niezwykle uzdolnionych wynalazców m.in. w Częstochowie, Jastrzębiu-Zdroju, Dąbrowie Górniczej, Rybniku i Rudzie Śląskiej. Dzisiaj wręczone zostaną im nagrody w konkursie "Młody Lider Innowacji" za latarkę dla niewidomych, wspomagacz uścisku, radio internetowe i bezzałogowy statek latający Bzyk. Gratulujemy. 
Ojciec Tomka Kropiwnickiego jest niewidomy. Syn chciał mu pomóc być bardziej samodzielnym i wraz z kolegami z Zespołu Szkół nr 6 im. Jana Sobieskiego w Jastrzębiu-Zdroju zbudował "latarkę". 
- Koledzy Paweł Górzyński i Tomasz Krzysztofik podchwycili pomysł. To oni wykonali całą pracę związaną z elektroniką. Ja pomagałem przy obudowie, przygotowałem prezentację. Z kolei mój tata urządzenie testował - opowiada Tomek, 17-latek, uczeń II klasy technikum o profilu informatycznym. 
Urządzenie jest niewielkie. Zawiesza się je na szyi. Na dworze sprawuje się świetnie. Dźwiękiem i wibracją sygnalizuje przeszkodę. W pomieszczeniach - wymaga jeszcze dopracowania. 
- Ojciec może dzięki niemu sam wychodzić na dwór, być samodzielnym. To trochę odciążyło moją mamę - mówi Tomek. 
To nie pierwszy projekt w jastrzębskim zespole szkół, który ma pomóc niepełnosprawnym. Krzysztof Smyczek, wicedyrektor szkoły i promotor zwycięskiej pracy przypomina wcześniejsze projekty: 
- To była klawiatura przystosowana dla osób sparaliżowanych, z zanikiem mięśni. Pozwalała porozumiewać się ze światem za pomocą stopy, czy palca. Druga praca to manipulator zastępujący myszkę, używany za pomocą ust. Testował go dla nas Janusz Świtaj. 
Dyrektor ZS nr 6 jest ze swoich uczniów i nauczycieli dumny. - Zdobyli ponad 20 nagród, w tym w Brukseli, Moskwie, Paryżu. Dyrektor Smyczek zaszczepił im bakcyl wynalazczości, a oni mają wspaniałe pomysły - mówi dyrektor Jerzy Maduzia. Z równym entuzjazmem opowiada o wychowankach Technicznych Zakładów Naukowych im. gen. Władysława Sikorskiego w Częstochowie, wicedyrektorka Małgorzata Kret: 
- Zdolny uczeń i nauczyciel z pasją - to musi przynieść efekty. To tam tegoroczny maturzysta 19-letni Przemek Wolnicki wymyślił wspomagacz uścisków. - Przemek to fantastyczny chłopak, pasjonat. Wspomagacz ma wiele zastosowań od przemysłowych po rehabilitację - mówi Przemysław Błaszczyk, promotor nagrodzonej pracy. Wspomagacz pomoże w przeniesieniu ciężarów, elementów z powłokami, których nie można dotykać ręką. Może być przydatny przy obsłudze młota pneumatycznego, bo weźmie na siebie szkodliwe dla zdrowia wibracje. Pomoże też przy rehabilitacji osób po wypadkach i udarach. 
Prezes Andrzej Mrówka z Centrum Innowacji WKTiR podkreśla, że szkoły w Jastrzębiu-Zdroju i Częstochowie nie mają sobie równych w województwie śląskim. Poza nimi jest jednak jeszcze 8 innych, których uczniowie pod względem innowacji mogą jak równy z równym walczyć z europejską czołówką. Zdobywają medale nawet w Brukseli. - Mimo to pod względem ilości wynalazków, patentów jesteśmy nadal w ogonie Europy - podkreśla Andrzej Mrówka. Dlatego uważa za niezwykle ważne promowanie młodych zdolnych, szukanie różnych dróg mobilizowania do pracy nad wynalazkami. 
- Bywam często w szkołach i mogę zaświadczyć, że mamy fantastyczną młodzież. Ci młodzi ludzie myślą perspektywicznie. Chcą się uczyć, myślą o życiu, przyszłej pracy. Wykorzystują z pożytkiem swoje pasje - mówi prezes Mrówka. 
Rocznie w Śląskiem mądre głowy zgłaszają do Urzędu Patentowego około 250 wynalazków, czyli co szósty w kraju. Mimo to na tle Europy wypadamy po prostu blado. 
 
aaa 
3.5. Elektroniczne lupy HD - przegląd 
 
Źródło: HELP - WIEDZIEĆ WIĘCEJ nr 9 lipiec 2013 
 
Trochę historii... 
 	HD to skrót od angielskiego wyrażenia High Definition określającego obraz o wysokiej rozdzielczości. Nie jest to określenie nowe. Pierwszy raz użyto go w latach trzydziestych ubiegłego wieku do opisu powstającego w owym czasie w Wielkiej Brytanii czarno-białego, analogowego standardu telewizyjnego oferującego 405 poziomych linii obrazu. Dziś taka rozdzielczość nie jest żadną sensacją, ale wówczas stanowiła kolosalny postęp jakościowy. Jakość obrazu HDTV zawsze była i będzie najwyższą jakością odbioru osiągalną przy danym stanie techniki. Sektor Radiokomunikacyjny Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU-R) przystępując w 1974 roku do studiów na telewizją wysokiej rozdzielczości określił ją następująco: 
	System HDTV wymaga rozdzielczości zbliżonej do oferowanej przez film 35 mm, co odpowiada co najmniej dwukrotnie większej rozdzielczości poziomej i pionowej w stosunku do obecnych systemów telewizyjnych. 
	Pierwsze opracowania nowoczesnej telewizji wysokiej rozdzielczości pojawiały się sukcesywnie od końca lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Jej faktyczny rozwój i popularyzacja nastąpiły jednak dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Cyfrowy standard HD przewiduje zastosowanie dwóch rozdzielczości: 1280x720 oraz 1920x1080 pikseli. Opisując jakość obrazu telewizyjnego, podaje się jednak tylko liczbę wyświetlanych linii poziomych, tak więc spotkamy się zwykle z takimi określeniami, jak: 720i, 720p, 1080i i 1080p. Litery po liczbie linii poziomych opisują, czy w danym trybie obraz wyświetlany jest z przeplotem - interlaced (naprzemiennie parzyste i nieparzyste linie obrazu) czy progresywnie - progressive (wszystkie linie obrazu wyświetlane jednocześnie). Ta druga opcja zapewnia lepszą jakość. Obrazy HD nadawane są w formacie panoramicznym 16:9, podczas gdy telewizja analogowa przesyła obraz o proporcjach 4:3. 
 
Dlaczego powiększalnik w jakości HD? 
 
	Standard obrazu w wysokiej rozdzielczości zaczęto przenosić również na inne typy urządzeń, w których znaczenie ma jakość obrazu, np. zaczęto go stosować w najnowszych lupach elektronicznych, aby poprawić komfort pracy osób słabowidzących. Ukazał się zatem na rynku szereg produktów kuszących klienta funkcją HD. Cóż to oznacza w praktyce? Przede wszystkim jakość obrazu HD sprawia, iż obraz jest idealnie ostry i czysty. Ale największą zaletą jest to, że w wysokiej rozdzielczości można odczytać litery z kolorowych magazynów, książek i metek zarówno w najniższym, jak i najszerszym zakresie ciągłego powiększenia, począwszy od powiększenia 1,5 razy. W praktyce przekłada się to na ilość linijek tekstu, które są wyświetlane na ekranie powiększalnika. A czym więcej linijek tekstu obejmuje powiększalnik, tym mniej musimy go przesuwać po tekście i tym szybsza jest nasza praca z tekstem. 
	Wykorzystując technologię High Definition i funkcję automatycznej regulacji ostrości, lupy takie oferują znacznie więcej niż standardowe powiększalniki: 
 ·	4 razy zwiększone pole widzenia, 
·	3 razy wyższa rozdzielczość, 
·	automatyczny autofokus gwarantujący najwyższą jakość obrazu na każdym poziomie powiększenia, 
·	więcej kombinacji kolorów, kontrastu i jasności. 
 	Altix jako pierwszy na polskim rynku wprowadził do swojej oferty lupę elektroniczną w jakości HD. Było to w 2011 roku wraz z pojawieniem się powiększalnika Compact 5 HD. Do dziś zresztą Altix jest liderem w ilości tego rodzaju powiększalników w swojej ofercie. Do wyboru mamy produkty dwóch czołowych producentów sprzętu specjalistycznego dla osób z dysfunkcją wzroku: Freedom Scientific i Optelec. 
	Optelec proponuje linię produktów z serii Compact HD: Compact 4 HD, Compact 5 HD i Compact 7 HD. W powiększalnikach tych zastosowano kamerę w technologii Sony. Cyfra w nazwie wskazuje nam na liczbę cali wyświetlacza (np. Compact 4 HD oznacza 4-calowy ekran). Od indywidualnych preferencji i potrzeb klienta zależy wybór wielkości ekranu. Znaczącą rolę odgrywa tu mobilność urządzenia. 
 
Compact 4 HD 
 
	Compact 4 HD - to najmniejszy obecnie powiększalnik o wysokiej rozdzielczości, łączący w sobie doskonałą jakość cyfrowego obrazu i wysoką funkcjonalność z ergonomicznym kształtem i prostotą obsługi. Oferuje powiększenie ciągłe od 1.7 do 12 razy. Po podłączeniu dodatkowej podstawki zamienia się w komfortowy elektroniczny kamień optyczny, gładko i lekko przesuwając się po znajdującej się poniżej powierzchni. Odpowiednio nachylony dzięki podstawce ekran pozwala swobodnie śledzić czytany tekst. Kolory o wysokim, ułatwiającym czytanie kontraście (możliwość wyboru 4 z 16 dostępnych trybów). 
 
Compact 5 HD 
 
	Compact 5 HD - powiększa obraz od 1,5 do 18 razy. Przekątna ekranu 12,7 cm (5 cali). Laureat prestiżowej nagrody Idol w konkursie na najlepszy produkt dla osoby słabowidzącej przyznawanej dorocznie podczas konferencji REHA FOR THE BLIND IN POLAND. 
 
Compact 7 HD 
 
	Compact 7 HD - oferuje największy, bo 7-calowy ekran, na którym wyświetlona zostanie największa ilość tekstu bez konieczności przesuwania monitorem. Powiększa od 2 do 24 razy. Waży 640 g. 
 
	Wszystkie wymienione wyżej powiększalniki firmy Optelec zawierają funkcje: autofokus gwarantujący czysty i ostry obraz, funkcję zamrażania obrazu, który można również powiększać, opatentowane podświetlenie pozwalające czytać bez lustrzanych odbić na błyszczących powierzchniach oraz rozkładany ekran, zapewniający przyjęcie wygodnej postawy podczas czytania. 
 
Ruby XL HD 
 
	Odpowiedzią firmy Freedom Scientific jest natomiast powiększalnik Ruby XL HD. Wyposażony został w 5-calowy ekran w ultracienkiej obudowie. Oferuje poziom powiększania od 2 do 14 razy. 
	Powiększalnik ten zasługuje na szczególne wyróżnienie z kilku powodów. Po pierwsze możliwość zapamiętywania aż 80 obrazów, które następnie możemy przesłać do komputera poprzez port USB. To bardzo cenna funkcja szczególnie dla osób uczących się, którzy w ten sposób będą mogli zachowywać całe fragmenty tekstu, z którymi pracowali w szkole, na uczelni, w bibliotece. Kolejnym udogodnieniem istotnym dla osób z dysfunkcją wzroku będzie możliwość ograniczenia tekstu do konkretnego obszaru np. jednej linijki lub kolumny tekstu. Całość skomponowana została w bardzo przejrzystej formie łatwego w obsłudze menu i kontrastowych kolorach. Na koniec warto wspomnieć o atrakcyjnej cenie Rubiego, która jest dopełnieniem jego zalet. 
 
Candy i Candy Grip oraz I-loview 
 
	Na polskim rynku spotkać można ponadto jeszcze 3 elektroniczne powiększalniki z obrazem w jakości HD i są to: Candy i Candy Grip - oferujące poziom powiększenia od 2,8 do 22 razy, z ekranem o przekątnej 5 cali, ze składaną rączką lub bez oraz I-loview - z dużym, 7-calowym wyświetlaczem, poziomem powiększenia od 0,3 do 50 razy, dwoma trybami pracy: do bliży i do dali oraz funkcją zapisywania obrazów na karcie pamięci. 
	Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z ofertą powiększalników w wysokiej rozdzielczości, a ujrzą Państwo różnicę! 
 Kamila Wejman 
 aaa
 3.6. Podróżni z niepełnosprawnością otrzymają pomoc na dworcach autobusowych 
 PAP 
 
 Źródło: PAP/www.niepelnosprawni.pl 
 Data opublikowania: 2013-11-21 
 
Osoby niepełnosprawne i o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujące autokarami będą mogły liczyć na pomoc m.in. przy wsiadaniu do pojazdu i w załadowaniu bagażu - wynika z propozycji zmian w prawie przyjętych 21 listopada przez rząd. 
 
Rada Ministrów przyjęła założenia do projektu nowelizacji ustawy o transporcie drogowym. Nowela ma wprowadzać do polskiego prawa przepisy unijne dotyczące praw pasażerów w transporcie autobusowym i autokarowym. 
Przyjęte przez rząd założenia zakładają, że należące do samorządów dworce autobusowe, które znajdują się w mieście liczącym powyżej 50 tys. mieszkańców i obsługują rocznie ponad 500 tys. pasażerów, będą pełniły funkcję terminalu, na którym osoby z niepełnosprawnością będą mogły liczyć na pomoc. 
Chodzi o nieodpłatną pomoc np. w przejściu z poczekalni na pokład pojazdu, wejściu do autokaru i znalezieniu siedzenia, załadowaniu i odebraniu bagażu czy przewiezieniu psa przewodnika. 
 
Możliwości i kary 
 
Jak poinformował w czwartkowym komunikacie CIR, dostosowanie dworców do tych wymagań będzie zadaniem gminy. - Zakłada się, że źródłem finansowania wydatków związanych z dostosowaniem wyznaczonych terminali autobusowych i autokarowych będą opłaty pobierane przez właścicieli dworców od operatorów lub przewoźników drogowych za korzystanie z dworców. Opłata za jedno zatrzymanie środka transportu na dworcu nie będzie mogła być wyższa niż 2 zł - czytamy w komunikacie CIR. 
Ponadto właściciel dworca będzie mógł zwrócić się do władz samorządowych z wnioskiem o możliwość pełnienia przez dworzec funkcji terminalu do obsługi osób z niepełnosprawnością - pod warunkiem, że poniesie wszystkie koszty związane z jego dostosowaniem. Jest to rozwiązanie korzystne dla małych miejscowości, gdzie mieszczą się np. sanatoria, uzdrowiska itp. 
Zgodnie z założeniami, za nieprzestrzeganie przepisów unijnego rozporządzenia przewoźnik drogowy, właściciel terminalu, sprzedawca biletów, biuro podróży, organizator wycieczek będą podlegać karze w wysokości nie większej niż 30 tys. zł. Szczegółowy katalog kar ma być określony w załączniku do ustawy o transporcie drogowym. 
 
 aaa 
3.7. Plany reliefowe miasteczka akademickiego dla niewidomych Ilona Leć 
 
Źródło: Kurier Lubelski 
Data opublikowania: 2013-08-13 
	 
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej szykuje dla niewidomych studentów plany reliefowe miasteczka akademickiego. 
 
Agata Ziobrowska choruje na jaskrę wrodzoną. Gdy miała piętnaście lat choroba postąpiła tak szybko, że dziewczyna w ciągu tygodnia straciła wzrok. Mimo to, Agata nie poddała się, skończyła szkołę i od roku studiuje pedagogikę specjalną na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. To właśnie ona zainspirowała swoją uczelnię do przygotowania specjalnych planów reliefowych całego miasteczka akademickiego. 
Wypukły druk umożliwi niewidomym studentom zobaczenie jak wygląda rektorat, poszczególne wydziały uczelni i akademiki. Zarysy budynków zostaną wzbogacone komentarzem w brajlu. 
- Chcemy w ten sposób ułatwić osobom niepełnosprawnym poruszanie się po obszarze miasteczka akademickiego oraz dostarczyć im dokładnej informacji na temat uczelni. Zainspirowała nas do tego Agata. Chcieliśmy, aby mogła w pełni poznać otoczenie, w którym funkcjonuje w trakcie roku akademickiego - zapewnia Katarzyna Skalska, pracownik zespołu do spraw studentów niepełnosprawnych Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. 
Obecnie na uniwersytecie, między innymi na kierunkach administracja, zarządzanie, ekonomia, anglistyka i prawo, uczą się dwadzieścia cztery osoby słabowidzące i niewidome. 
- Już w trakcie składania dokumentów na studia, poznałam wspaniałych ludzi, którzy przekonali mnie, że warto tutaj zostać. Na początku trochę się obawiałam, ponieważ nie znam kompletnie tego miasta i nigdy tutaj nie byłam. Na szczęście uczelnia przydzieliła mi sympatycznego asystenta, którym jest moja koleżanka z roku. To ona zawsze towarzyszy mi podczas podróży na uczelnię i z powrotem - przyznaje Agata. 
Zdaniem dziewczyny mapy miasteczka to świetny pomysł, który spodoba się wielu osobom niepełnosprawnym i pomoże im lepiej poznać centrum Lublina. 
- Sama jestem bardzo ciekawa, jak będą wyglądały - dodaje Agata. 
Plany reliefowe to element projektu Nowa jakość kształcenia w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Powstanie ich sto. 
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej szuka obecnie firmy, która zajmie się pomiarami geodezyjnymi miasteczka, a następnie opracowaniem i wykonaniem map. 
Arkusze będą wykonane z tworzywa odpornego na wycieranie, promienie słońca i wilgoć. Do każdej z nich ma być dołączona minimum pięciostronicowa broszura w formacie A cztery, oczywiście w brajlu, w której znajdą się szczegółowe informacje na temat całego miasteczka. 
W pierwszej kolejności z planów będą mogli korzystać studenci Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 
 
 aaa 
 4. ROZMOWA MIESIĄCA 
Z Henrykiem Lubawym rozmawia Stanisław Kotowski (cz. 1/4) 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
S.K. - Panie Henryku! Jest Pan osobą z poważnym ubytkiem wzroku, bardzo zapracowanym człowiekiem. Jest pan absolwentem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i pracuje Pan na tym Uniwersytecie w pracowni Tyfloinformatycznej. Pańskie spojrzenie na sprawy dotyczące naszego środowiska może być zupełnie inne niż działaczy PZN-u. Tak samo Pańskie opinie mogą być odmienne od utartych, a więc interesujące dla naszych Czytelników. 
Zanim jednak przejdziemy do omawiania spraw szerszej natury, proszę opowiedzieć o sobie. Zaczniemy od pytania, w jakim systemie uczył się Pan w szkole podstawowej i średniej. 
 
H.L. - Obecnie mówi się sporo o edukacji włączającej, to trochę coś innego niż system integracyjny. Mam wrażenie, że mnie udało się tego doznać. Powiem inaczej, może nieco przewrotnie. Nikt mnie nie wyłączył z powszechnego systemu edukacji. Problemy ze wzrokiem ujawniły się w siódmej klasie podstawówki. Miałem już mocno ugruntowaną pozycję w szkole z opinią dobrego ucznia. 
Pamiętam, że po pierwszym pobycie w szpitalu trwającym 35 dni, na przełomie marca i kwietnia, kiedy to faktycznie wyszedłem ze szpitala z gorszym widzeniem, niż to z jakim się tam pojawiłem, klasówkę z historii napisałem najlepiej w klasie. Pisałem ją chyba jakimś grubszym czarnym pisakiem lub piórem. Tego w tej chwili nie pamiętam. 
Po kilku latach dowiedziałem się, że ówczesny dyrektor nie chciał mnie po tym pierwszym pobycie w szpitalu przyjąć ponownie do szkoły. Rodzice, a w szczególności Mama, jakoś to załatwili i mogłem kontynuować naukę. Ukończyłem podstawówkę z całkiem dobrymi ocenami. 
Do liceum poszedłem z całą paczką kolegów, chyba sześciu a może nawet siedmiu, z tej samej klasy. Zresztą to była tak mała szkoła, że wszyscy się w niej znaliśmy, niezależnie kto w jakiej był klasie. Zdecydowanie łatwiej było chociażby dojeżdżać do liceum, gdy kilkoro nas było z jednej dzielnicy. 
Jeszcze w podstawówce pewien kolega podarował mi starą lupę. Właściwie straszliwie odrapaną, obtłuczoną soczewkę. Okazało się, że mogę odrobinę przez nią czytać. Gdy teraz o tym myślę, to wydaje mi się, że był to pewien znak tego, co będzie mnie czekać w przyszłości. Mianowicie nikt z tak zwanych specjalistów nie zaproponował mi tak mocnej lupy, przez którą mógłbym czytać i być przynajmniej częściowo samodzielny. Potem powtarzało się to wielokrotnie, takie znajdowanie własnych rozwiązań, które wydawało by się, że powinny być podsunięte przez kogoś innego. 
W liceum wiele tekstów miałem nagrywane przez Mamę na magnetofon, jeszcze szpulowy. Pomagali mi również koledzy, czasem szepcząc coś na lekcji, odczytując odpowiednie fragmenty z podręcznika. Lubiłem bardzo fizykę, z matematyką nie miałem problemów, może dlatego, że początkowo w odrabianiu lekcji pomagał mi Ojciec inżynier elektryk. Pamiętam, kiedyś przed lekcją fizyki, na korytarzu koleżanka uczyła się tego przedmiotu. Poprosiłem, aby przeczytała głośno ten fragment, który jest istotny. Pamiętam jej zdziwienie i stwierdzenie "Ty tego nie wiesz?" Nie wiedziałem! Umiałem na lekcji kojarzyć fakty i wyciągać wnioski, więc jakoś sobie poradziłem. 
Pamiętam też niedostateczny z geografii za rozpoznawanie skał. Nijak nie mogłem zauważyć różnic między tym czy tamtym kamieniem. Wszystkie po prostu były kamieniami. Odcienie czy faktura były kompletnie dla mnie nierozróżnialne. 
Nie pamiętam, jak to się zakończyło, ale w efekcie pozytywną ocenę z geografii na świadectwie maturalnym w końcu przecież mam. 
 
S.K. - Czy to wszystkie szkolne kłopoty? 
 
H.L. - Jako przejaw działań opozycyjnych we wczesnej młodości mógłbym, gdybym miał zamiłowania kombatanckie, przytaczać ocenę niedostateczną z przysposobienia obronnego za odmowę strzelania z karabinku na strzelnicy. Tak, mieliśmy taki przedmiot i takie zajęcia. Pamiętam wówczas, że ujęła się za mną cała klasa. Legitymacja PZN-u wówczas na niewiele się zdała! Żal do nauczyciela minął mi dopiero po ćwierć wieku, gdy spotkałem go, kiedy już jako mocno starszawy pan prawie niewidomy, nie mógł trafić do klatki schodowej, do której przez przypadek obaj zmierzaliśmy. 
 
S.K. - To raczej humorystyczne wydarzenie. A czy były poważne trudności? 

H.L. - Szczerze powiedziawszy najgorsze były dla mnie lekcje języka polskiego. Błyszczeli na nich ci uczniowie, którzy szybko i sprawnie potrafili w książkach, podręczniku czy omawianej właśnie lekturze, znaleźć odpowiedni fragment. Pewnego dnia jednak to ja zabłysnąłem recytując z pamięci spore fragmenty "Pana Tadeusza". Zanim koleżanki i koledzy odszukali opis puszczy, to ja go wyrecytowałem. Jakoś tak to samo mi przyszło. A może nie samo, bo Ojciec wielokrotnie cytował z pamięci "Pana Tadeusza". Można powiedzieć, że to taka tradycja rodzinna. 
 
S.K. - Szkoła to nie tylko nauka, to również życie towarzyskie, przyjaźnie, koleżeństwo. Jak te sprawy wyglądały w Pańskim przypadku? 

H.L. - Właśnie, najtrudniej było zintegrować się z klasą i tak zwanym życiem towarzyskim. Po prostu, gdy klasa jechała na zimowisko, ja wędrowałem na serię zastrzyków do szpitala okulistycznego. 
 
S.K. - Rzeczywiście, w tej sytuacji trudno jest mówić o pełnej integracji. 
A z jakich pomocy Pan korzystał. Chyba nie skończyło się na tej podarowanej, poszczerbionej lupce? 
 
H.L. - Chyba w drugiej klasie otrzymałem lunetkę turmon, która bardzo pomagała w odczytywaniu z tablicy. To była naprawdę nowa jakoś. Korzystałem z lup o ośmiokrotnym powiększeniu, takich na nóżkach, kupionych w sklepie filatelistycznym. Wiele tych nóżek połamało się, gdy lupa upadła. Wiele też po prostu rozbiłem, gdy przychodziły tak zwane ciężkie dni. A bywały! Dziś nie jestem w stanie już ustalić, czy to z powodu pogorszonego wzroku, czy to był taki wiek. Z pewnością jedno i drugie. Dziś już chyba trochę wyrosłem! 
 
S.K. - Nie miał Pan żadnego wsparcia w PZN-nie? A może pomogli w czymś inni niewidomi? 
 
H.L. - Jakoś tak chyba na przełomie drugiej i trzeciej klasy zacząłem mieć kontakty ze środowiskiem niewidomych, a może znacznie wcześniej. Przecież lektury szkolne odsłuchiwałem z kaset i nie tylko lektury przecież. Nie o lekturach jednak chciałem powiedzieć, a o dobrych radach udzielanych przez ludzi, z którymi wówczas się kontaktowałem. Może raczej moi rodzice szukali pomocy i porady, bo przecież ciągle nie było wiadomo, jaka jest przyszłość mojego widzenia. 
Do dziś pamiętam niewidomą panią psycholog, która radziła mi, abym ucząc się warstw atmosfery ułożył sobie na stole długopisy, ołówki czy pisaki różnej grubości. Macając je miałem zapamiętywać ich wzajemne usytuowanie, a tym samym i warstwy atmosfery. Nie mogłem tego wówczas zrozumieć, zresztą jeszcze i dziś nie rozumiem. Przecież ja widziałem leżące na stole ołówki. Być może myliłem ich kolory i na pewno nie byłem w stanie przeczytać, co na nich jest napisane, ale to że leżą na stole, byłem w stanie zauważyć. Niestety, takie to były czasy, że nikt nie zauważał i nie rozróżniał niewidomych i słabowidzących. Nikt nie powiedział po prostu, żebym stosował powiększony druk czy pisał grubym kontrastowym pisakiem. 
 
S.K. - Brajlem Pan się nie posługiwał? 
 
H.L. - Do brajla na długie lata zniechęcił mnie jeden z działaczy, który prawie rzucając we mnie podręcznikiem "Droga do książki" (tak, pamiętam ten tytuł), mówił: "naucz się brajla, to ci się przyda". Nie byłem w stanie tego zaakceptować. Ciągle szukałem jakichś własnych rozwiązań. Kojarzyłem pewne fakty i zjawiska fizyczne, coś tam kombinowałem, coś tam przerabiałem. 
 
S.K. - Na kogo więc mógł Pan liczyć? 
 
H.L. - W tym okresie i w poszukiwaniu ułatwień bardzo pomocny był mój Ojciec. W domowym warsztaciku powstawał ukośny pulpit, którym można było położyć książkę, a to jakiś uchwyt czy statyw do lunetki. 
 
S.K. - A PZN? 
 
H.L. - To nie takie proste. Niezrozumiałe było, z jednej strony proponowanie słabowidzącym technik przeznaczonych dla niewidomych albo dużych lup, a niekoniecznie dających duże powiększenie. Dziwiło mnie to, że proponuje się bezwzrokowe techniki komuś, kto sporo jeszcze widzi. Z drugiej strony dziwili mnie ludzie korzystający ze słabych lup, przez które ja nic nie widziałem, a oni tak i do tego mówili o sobie niewidomi. 
Być może trochę przyczyniłem się do zmiany tego nastawienia. Na świecie stosowano już wówczas specjalne metody rehabilitacji słabowidzących, taki specjalny trening widzenia. Książka Low Vision Training, której autorem był R. D. Quillman, trafiła kiedyś do mojego domu. Jeszcze gdzieś mam umowę zawartą z ZG PZN na jej przetłumaczenie. Tłumaczenie znalazło się w Związku i na tym się skończyło, przynajmniej z metodą proponowaną przez Quillmana. Po kilku latach zaczęto stosować inną metodę, być może identyczną. Tego nie wiem, bo nikt nigdy w żadnej poradni rehabilitacyjnej czy na związkowym forum nie proponował mi jej. Z podręcznika Quillmana zapamiętałem jednak i do dziś często stosuję taki oto wybieg. Polega on na tym, że stojąc na skrzyżowaniu ze światłami nie patrzę na światło po przeciwnej stronie ulicy, tak jak to jest przewidziane i jak czynią osoby dobrze widzące, ale spoglądam na słupek, przy którym stoję. Wtedy łatwiej odróżniam światło zielone od czerwonego. 
 
S.K. - Ale szkołę średnią Pan ukończył? 
 
H.L. - Tak, udało się ukończyć w terminie liceum i zdać maturę w klasie o profilu matematyczno-fizycznym, w większości z kolegami, z którymi trafiłem tam z podstawówki. Kilku odpadło w trakcie czterech lat nauki. Podobno moja klasa była jedną z najlepszych w historii szkoły. Być może, wszystkim tak mówią, ale to naprawdę był zespół mocno prący do przodu. Dziś mogę powiedzieć, że miałem szczęście, iż znalazłem się w IV Liceum Ogólnokształcącym im. Komisji Edukacji Narodowej w Poznaniu. 
 
S.K. - Czy w środowisku niewidomych był ktoś, kto był dla Pana, mówiąc młodzieżowym językiem, idolem czy wzorem? 
 
H.L. - Spotkałem bardzo wielu interesujących ludzi. Kilku takich, którym mogę zawdzięczać parę spraw. Mógłbym tutaj wymienić na przykład Zbyszka Niesiołowskiego, Pawła Piechowicza czy Ryszarda Kowalika z Gdańska. Z pewnością słyszał Pan o tych ludziach, bo są to osoby, jeśli nie w tej chwili, to kiedyś bardzo dobrze znane w środowisku niewidomych. Nie wiem tylko, czy o takie znajomości i kontakty Panu chodzi? 
 
S.K. - Chodzi mi o osoby, które w jakimś stopniu Panu pomogły, coś ułatwiły, pomogły zrozumieć. Oczywiście, znam osoby wymienione przez Pana. 
 
H.L. - Mówię w ten sposób, gdyż postać którą chciałbym tutaj wspomnieć jest bardzo mało znana w środowisku i co więcej, na pierwszy rzut oka jest kimś bardzo odmiennym od wspomnianych powyżej osób. Tych trzech moich znajomych może uchodzić przecież za osoby świetnie zrehabilitowane, samodzielnie poruszające się, aktywne. Bywałem z nimi na różnych wyjazdach, spotkaniach, naradach środowiskowych i zebraniach - cenię sobie to niezmiernie w tej chwili. Jednak to wszystko były miejsca, w których przeciętny śmiertelnik przy odrobinie chęci może bywać, jeśli uznamy za takie zwykłe miejsce nurt rwącej mazurskiej rzeczki Dadaj, czy paru innych, po których pływałem w towarzystwie Rysia Kowalika lub górskie ścieżki, po których wędrowałem ze Zbyszkiem i Pawłem. W namiocie nad rzeką i w górskim schronisku może spać każdy, kto zada sobie trud wyjścia z domu. 
 
S.K. - O kim więc chce Pan powiedzieć? 
 
H.L. - Mówię o Przemysławie Kiszkowskim, niewidomym fizyku z UAM. Zdarzyło mi się być z nim, a nawet nocować w miejscach, do których przeciętny śmiertelnik ma znacznie ograniczony dostęp. Takim miejscem jest ścisły rezerwat archeologiczny na Ostrowie Lednickim niedaleko Gniezna. Byłem tam kilka razy na studenckich obozach naukowych prowadzonych przez Przemka Kiszkowskiego. Zresztą nie była to tylko Lednica, ale i kilka innych bardzo ciekawych archeologicznie miejsc. 
Przemka poznałem jeszcze przed studiami na fizyce. Zajmował się on wówczas badaniem zjawiska radiestezji, próbą wyjaśnienia czy wykrywanie tak zwanych żył wodnych ma jakiekolwiek podstawy fizyczne. Podczas roku akademickiego prowadził prace w laboratorium i nadzorował powstające pod jego kierunkiem prace magisterskie. Jednak do dogłębnego wyjaśnienia zjawiska potrzebne były badania terenowe. Odbywały się one właśnie na obozach naukowych. Badania trwały przez kilka lat, więc i tych letnich wyjazdów było sporo. 
Po około 10 latach badań i napisaniu książki na ten temat, Przemek zajął się stosowaniem, a raczej dopracowywaniem jednej z metod, jakie wówczas stosował w badaniach archeologicznych. Stąd to uczestnictwo w kilku ekspedycjach archeologicznych. 
Z grubsza wyglądało to tak, że kilkoro studentów przenosiło i wbijało w ziemnie elektrody. Jedna osoba obsługiwała przyrządy pomiarowe i zapisywała uzyskany wynik. Potem trzeba było wprowadzić do komputera kilkaset liczb i poczekać kilkadziesiąt minut, aż powstanie mapka pokazująca, co może się znajdować pod ziemią. Na grodzisku w Grzybowie koło Wrześni, a jest to największy wczesnośredniowieczny gród w Wielkopolsce, wskazaliśmy archeologom miejsca, które oni musieliby odkopując ziemię penetrować przez wiele, wiele lat. Obszar ten bowiem obejmuje prawie 3 i pół hektara i jest otoczony wałem ziemnym wzmocnionym dziesiątkami tysięcy dębowych bali. 
Tak, dokładnie tym zajmował się niewidomy. Przemek zawsze uczestniczył w badaniach. Gdy coś nie było w porządku z aparaturą pomiarową, to on się nią zajmował. Oczywiście, ktoś ze studentów odczytywał wartości z przyrządów pomiarowych, ale on (niewidomy) wiedział, jak wszystkie kable połączyć i zawsze znajdował usterkę. 
 
S.K. - Sporo wiem o wyczynach osób niewidomych, ale o Przemysławie Kiszkowskim dowiedziałem się dopiero z rozmowy z Panem. Czym on tak Panu zaimponował, oprócz sukcesów naukowych? 
 
H.L. - Tak, właśnie o nim mówię, zestawiając tę postać z innymi osobami wcześniej wspomnianymi. Jako początkujący student, a raczej ktoś szukający swojego miejsca w życiu, wielokrotnie spotykałem się ze stwierdzeniem znajomych z poznańskiego środowiska niewidomych, że ten Kiszkowski jest człowiekiem mało zrehabilitowanym. Nie zna on brajla i nie chodzi z białą laską. Bardzo mnie to wówczas frustrowało. 
Dziś przypominając sobie tę sytuację z perspektywy wielu lat, podchodzę do sprawy spokojniej i umiem już chyba ludzi właściwiej oceniać. Nie, nie chodzi mi o to, aby cokolwiek ujmować wymienionym tu z nazwiska osobom lub komukolwiek innemu, kto świetnie sobie radzi z technikami poruszania się i czytania dla niewidomych. Chcę pokazać, że nie należy ludzi oceniać tylko na podstawie umiejętności samodzielnego poruszania się i czytania. 
 
S.K. - Właśnie, poruszył Pan niezmiernie ważny problem. Dla osoby wybitnej liczy się zupełnie co innego, a nie tylko prosta zaradność. Z pewnością January Kołodziejczyk czy Michał Kaziów nie mogli wykazać się samodzielnością w sprawach życia codziennego. Pierwszy z nich był całkowicie ociemniały i całkowicie unieruchomiony przez zesztywnienie wszystkich stawów, drugi - również całkowicie ociemniały i bez obydwu rąk, a mimo to... 
 
H.L. - No właśnie, Przemek Kiszkowski, mimo że nie porusza się samodzielnie, wszędzie dotarł, a były to miejsca dość nietypowe. Byłem świadkiem, jak dyktował studentowi piątego roku fizyki teoretycznej wzory teorii, nad którą właśnie rozmyślał. Prowadził wszystkie przekształcenia w pamięci, a student nie mógł nadążyć z ich zapisywaniem. Nigdy nie byłem w stanie przeprowadzić takich rozważań i do tego w pamięci. 
Jeszcze jedną niezwykle ważną umiejętność posiada mój "idol" - umiejętność otaczania się ludźmi, z którymi współpracuje. Przecież to on był inicjatorem i opiekunem wyjazdów studenckich. Słynne były organizowane przez cały rok, zawsze w czwartki, w jego mieszkaniu, spotkania przedobozowe i poobozowe. Do dziś utrzymujemy kontakt. Gdy miewam kłopoty ze zrozumieniem zawiłości świata akademickiego, dzwonię do Przemka. Na początek kilka kawałów, potem anegdota o tym, jak to pewien profesor przed laty zrobił to czy tamto. I jeszcze kilka innych anegdot oraz dowcipów i okazuje się, że mój problem został rozwiązany. 
Kiszkowski przepracował na Uniwersytecie ponad 50 lat. Obecnie już niewiele lat zostało mu do setki, mimo to ciągle sporo młodych ludzi, no może już takich nieco starszych go odwiedza. 
 
S.K. - To pod tym względem jest bardzo podobny do Januarego Kołodziejczyka, który również posiadał fenomenalną pamięć i wspaniałe stosunki z ludźmi. 
Wróćmy jednak do spraw bardziej przyziemnych. Proszę powiedzieć, w jakim zakresie PZN pomagał Panu, oczywiście, jeśli taką pomoc Pan otrzymywał? 
 
H.L. - Oczywiście, że pomoc otrzymywałem, taką dosłowną materialną, bo kiedyś PZN wypłacał studentom i pracownikom z otwartego rynku stypendium lektorskie. Skorzystałem też z wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego. Wypożyczono mi tak na zawsze lupę elektroniczną i jeszcze jakieś drobiazgi komputerowe. Mój pierwszy poważny komputer został zakupiony dzięki nieoprocentowanej pożyczce. Była to taka forma leasingu, która w okręgu poznańskim była dostępna, zanim jeszcze ktokolwiek wpadł na pomysł powołania PFRON-u z jego programami wsparcia zakupu sprzętu specjalistycznego. Był jeszcze jeden komputer, kupiony w ZG PZN przez firmę, w której wówczas pracowałem, jakoby na wyposażenie mojego stanowiska pracy. W Związku były wówczas bardzo dobre tanie komputery klasy PC AT. Dziś już muzealna technologia, ale wtedy szczytowe osiągnięcie. Tak więc szef został wyposażony w dobry komputer i była to wówczas najlepsza maszyna, jaką w ogóle posiadała ta firma. 
 
S.K. - A co Pan z tego miał? 
 
H.L. - A ja? No, ja miałem pracę! 
 
S.K. - To niemało. 
 
H.L. - Tak, niemało, ale może wystarczy tych wspomnień materialnych, bo jeszcze okażą się inne ciekawe sprawy dotyczące polskiego rodzącego się wówczas kapitalizmu. Chciałem powiedzieć o czymś jeszcze, bo pieniądze już dawno zostały wydane, a sprzęt się zestarzał. Zostało jednak coś, co ma chyba nieprzemijalną wartość. Są to kontakty z ludźmi. Bardzo dziś sobie cenię obozy sportowo-rehabilitacyjne, organizowane dla młodzieży szkół średnich i studentów. Niektóre z nawiązanych wówczas znajomości trwają do dziś. Wielokrotnie, gdy bywam na konferencjach czy spotkaniach dotyczących tematyki niewidomych spotykam znajomych z tych obozów, którzy obecnie coś interesującego robią. 
 
S.K. - To prawda. Również wysoko sobie cenię udział w takich obozach. Uczestniczyłem w czterech. Ale to nie o mnie rozmawiamy. 
Mówiliśmy o szkole średniej i wspominał Pan o studiach. Jak radził Pan sobie na uczelni. Studia to również czytanie lektur, podręczników, skryptów, naukowych opracowań, a nawet dokumentów źródłowych. Jak Pan radził sobie z podobnymi problemami? Czy mógł Pan liczyć na pomoc koleżanek i kolegów? 
 
H.L. - Bywało bardzo różnie, bo studiowałem w różnych okresach życia, więc zmieniało się moje nastawienie psychiczne do tego, co i jak robiłem oraz doświadczenie. Studiowałem również, można powiedzieć, w różnych epokach technologicznych. Początkowo, zaraz po maturze, chciałem być jak najbardziej samodzielny. Wydawało się, że lunetka i lupa na nóżkach wystarczą. Niestety, podręczniki akademickie są nieco grubsze i cięższe niż szkolne. Przy tak słabym wzroku i silnej lupie musiałem mieć oko blisko czytanego tekstu. Tych tekstów nie było dużo, bo studia ścisłe mają nieco inny charakter. Bywa, że jeden wzór niesie w sobie tyle treści, iż można go omawiać przez cały wykład. Nie miałem kłopotów z laboratoriami, przed czym wszyscy mnie przestrzegali, tylko z tymi grubymi książkami. Nie potrafię nauczyć się wzorów ze słuchu, bo przecież i tak musiałem je na egzaminie napisać. Jeżeli stoję bezpośrednio przed tablicą, mogę odczytać z niej napisy. Mogę również przeczytać to, co napisałem na zwykłej kartce grubym, czarnym pisakiem. 
 
S.K. - Wiem, że studiował Pan na uniwersytecie. Wiem, że były to przedmioty ścisłe. Nie jestem jednak pewien, czy była to fizyka. Czy dobrze zrozumiałem? Proszę o bliższe określenie tego kierunku. 
 
H.L. - Tak, zaraz po maturze podjąłem studia na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii (tak wówczas nazywał się ten wydział) na kierunku fizyka. Fizyka była moim ulubionym przedmiotem w szkole średniej, choć zaczęło się to chyba jeszcze w podstawówce. Od zawsze miałem zainteresowania techniczne, a fizyka w szkole najbardziej była do tego zbliżona. Interesowały mnie również komputery, ale w czasach, gdy chodziłem do ogólniaka były to wielkie szafy, do których tylko wtajemniczeni mieli dostęp. W szkole średniej nie było wówczas informatyki. 
Jak już wspominałem, byłem stałym pacjentem kliniki okulistycznej w Poznaniu, choć bywałem w szpitalach nie tylko w moim rodzinnym mieście. Bardzo interesowało mnie, jak funkcjonuje wzrok i chciałem to jakoś zgłębić. Lekarzem okulistą, rzecz jasna, zostać nie mogłem, ale chciałem w tej dziedzinie robić coś, wówczas jeszcze nie do końca określonego. 
Okazało się, że była możliwość pisania pracy maturalnej z pokrewnej dziedziny. Korzystając z biblioteczki kliniki okulistycznej napisałem pracę zatytułowaną "Fizyka i fizjologia widzenia - oko jako przyrząd optyczny". No, nie oszukujmy się, sporo przepisałem z książek. Myślałem, że praca ta umożliwi mi zdanie matury z fizyki, a okazało się, że również zaliczyłem biologię. 
Czy wówczas wybór fizyki był najlepszy, jakiego dokonałem - nie wiem. Było bardzo wiele rozterek. Studiowanie informatyki wydawało się czymś bardziej przydatnym. Niestety, informatyka, a raczej studia o dokładnie takiej nazwie, były w Poznaniu jedynie na politechnice. Zabrakło mi odwagi. Różni doradcy odradzali uczelnię techniczną, bo rzekomo z laboratoriami mogę mieć kłopot. Gdyby wówczas na uniwersytecie były studia o takiej nazwie, to pewnie bym je wybrał. Była tylko matematyka. Jakoś wydawał mi się ten przedmiot za bardzo teoretyczny. Nie miałem odwagi na takie studia. Mówię o tym, bo dziś wiem, że tak naprawdę młody człowiek niewiele wie na temat tego, jaka dziedzina czym się zajmuje. Takie wybory mogą być bardzo trudne. Ten mój temat pracy maturalnej, z którego coś nieokreślonego wynikało i zaczęta w owym okresie znajomość z niewidomym fizykiem z naszego uniwersytetu spowodowały, że wybrałem jednak fizykę. Gdy zaczynałem studia był to wydział trzech kierunków. Moje studiowanie trwało trochę, tak że zrobił się to w trakcie Wydział Matematyki i Fizyki. Obecnie każdy z tych trzech podstawowych kierunków ścisłych jest wykładany na osobnych wydziałach. A na fizyce jest specjalność "optyka okularowa i optometria". Gdy ja zaczynałem nikt nawet nie myślał o kształceniu takich specjalistów. 
 
S.K. - Dziękuję. Teraz łatwiej będzie orientować się w Pańskich problemach. Proszę kontynuować informacje dotyczące technik uczenia się i pomocy, jakich Pan używał. 
 
H.L. - Właśnie mówiłem o pisakach, których wówczas albo wcale nie było, albo były bardzo trudno osiągalne. Były też wielkie kłopoty z zeszytami czy kartkami większego rozmiaru, na których można by te większe litery pomieścić. Ktoś tam komuś pisał wykłady przez kalkę, ale ja niespecjalnie potrafiłem wówczas oto zadbać, abym i ja otrzymał taką kopie. Zresztą taka druga czy trzecia kopia w ten sposób napisana jest bardzo mało wyraźna. Dziś, gdy o tym mówię, moi synowie na przykład absolutnie tego nie rozumieją, jak można było studiować bez notatek odbitych na ksero! 
Był to schyłek PRL-u i ksero jako urządzenie, na którym można powielać ulotki przeciwko ustrojowi było pod specjalnym nadzorem. Trudno to dziś zrozumieć, ale tak było! 
Miałem wówczas spore kłopoty i w efekcie przerwałem studia po dwóch latach nierównej walki. 
 
S.K. - Ale to chyba nie był koniec Pańskiej nauki? 
 
H.L. - Z nieistniejącego już dziś miesięcznika popularno-naukowego "Problemy" w marcu 1980 roku dowiedziałem się o istnieniu powiększalnika telewizyjnego. Z opisu wynikało, że to jest właśnie urządzenie dla mnie. Tylko jak to sprawdzić, jak się przekonać i jak zdobyć takie urządzenie. I tak jak poprzednio z tą lupą, którą podarował mi kolega w podstawówce, do wszystkiego trzeba było dochodzić samodzielnie, co najwyżej ze wsparciem najbliższej rodziny, a nie tak zwanych specjalistów od rehabilitacji niewidomych. 
Chyba było to tak, że gadałem wszystkim i wszędzie o powiększalniku telewizyjnym widząc go w każdym telewizorze, że ktoś ze znajomych niewidomych podpowiedział, że takie dwa urządzenia są w Zarządzie Głównym PZN w Warszawie. Pojechałem. Zobaczyłem i już wiedziałem, że to jest to! 
Miałem już wówczas sporą literaturę na ten temat. Miałem też reklamówki firm, które robiły takie urządzenia i techniczne opisy telewizorów oraz zamkniętych obwodów telewizyjnych. Już wówczas na początku lat 80-tych zaczęły pojawiać się one na polskich uczelniach. Poprzez kolegów krótkofalowców dotarłem nawet do nowo powstałej pracowni na jednej z poznańskich uczelni, gdzie był taki system. Było to jednak troszkę coś innego, niż powiększalnik dla słabowidzących. Producenci oryginalnych urządzeń byli jednak daleko. Najbliższy w Niemczech. 
W końcu udało się dzięki kontaktom i determinacji mojej Mamy sprowadzić stary już mocno wyeksploatowany powiększalnik. 
Jako anegdotę mogę powiedzieć, że pewien Niemiec, który zaangażował się w tę sprawę o mało co zostałby wybrany burmistrzem w swojej miejscowości. Tak stał się popularny przez działanie w celu zdobycia odpowiednich funduszy. 
Uzbrojony w to urządzenie postanowiłem wznowić studia. Mimo że nie odpowiadało ono dokładnie moim marzeniom, bo obraz drżał przez co dodatkowo męczył oczy, ale mogłem swobodniej czytać, a przede wszystkim uczyć się pisać wzory, które przepisywałem z książek grubymi pisakami. 
Może warto tutaj dodać, że ten mój pierwszy powiększalnik oraz wiedza zdobyta przy jego poszukiwaniu i potem użytkowaniu były pomocne przy zbudowaniu takiego urządzenia w jednej z poznańskich spółdzielni zatrudniających niewidomych. Kolega był tam wówczas prezesem do spraw rehabilitacji, a głównym inżynierem, mimo że była to spółdzielnia dziewiarska, był elektronik pan Pater (o ile dziś pamiętam nazwisko). 
Był wówczas jeszcze jeden projekt, jeszcze jedno urządzenie, do którego powstania się przyczyniłem. Kalkulator. Wprawdzie niemówiący, ale taki który niewidomy mógł obsługiwać. Pilnie śledziłem wszystko, co było wówczas wymyślane dla niewidomych, a było tego niewiele. Było to więc bardzo łatwe i dawało się ogarnąć. Dowiedziałem się, że ktoś w Polsce (nazwiska niestety nie pamiętam), opracował kalkulator dla niewidomych, podający wyniki przez wygrywanie melodyjek. No nie! Ja nie mam słuchu muzycznego. Nie wyobrażałem sobie, jak bym mógł czymś takim się posługiwać. Przeszedłem jednak w klubie krótkofalarskim kurs telegrafii. Sukcesów wielkich nie odniosłem, chyba z powodu braku zdolności muzycznych właśnie, ale zasady poznałem. 
Kolega krótkofalowiec dał się namówić na zrealizowanie tej idei. Zainteresowany korzystaniem z takiego kalkulatora był niewidomy fizyk, doktor Przemysław Kiszkowski. Po kilku tygodniach powstała przystawka, a właściwie dodatkowa większa obudowa do jednego z dostępnych na rynku polskich kalkulatorów. Podawał on wynik liczbowy na wyświetlaczu oraz po naciśnięciu dodatkowego klawisza dźwiękowo alfabetem Morse'a. Jak wspomniałem użytkownik piszczącego aparatu był, ale ja chciałem zainteresować tym rozwiązaniem innych. Opowiadałem różnym znajomym. Jakoś to dotarło aż do Warszawy i zostaliśmy obaj zaproszeni na organizowaną w ZG PZN giełdę sprzętu rehabilitacyjnego. Niestety, nie pamiętam kiedy to dokładnie było, chyba około roku 1984. Oj, gdybym wówczas wiedział to, co wiem teraz, może powstałaby pierwsza w Polsce firma zajmująca się elektronicznym sprzętem rehabilitacyjnym dla niewidomych. He, he, he! Ale nie wiedziałem. 
Ustawiliśmy stoisko. Ludzie oglądali i słuchali. Pewien pracownik Zarządu Głównego PZN zagadnięty, jak mu się to rozwiązanie podoba powiedział, abyśmy przysłali ofertę, zastanowią się wówczas, ile tego kupią. Zupełnie nie mogłem tego zrozumieć! Jaka oferta? Przecież przyjechaliśmy pokazać urządzenie, a ktoś chce jeszcze jakąś ofertę. Kolega się wkrótce ożenił i wyemigrował na Śląsk. I tak oto przez nieznajomość zasad marketingu i dzięki pewnej Ślązaczce losy świata, a przynajmniej kalkulatorów, podających wynik telegraficznie, uległy zmianie. 
 
S.K. - No proszę, rozmawiam z niedoszłym biznesmenem. Ale trzeba przyznać, że z dużym samozaparciem poszukiwał Pan technicznych rozwiązań, które mogłyby ułatwić naukę Panu i innym osobom z uszkodzonym wzrokiem. Jak przebiegały dalsze Pańskie starania w tym zakresie? 
 
H.L. - Kolegów krótkofalowców udało mi się raz jeszcze skojarzyć nieco z niewidomymi. Natrafiłem kiedyś w prasie hobbystycznej na informację o starcie niewidomego w zawodach zwanych łowami na lisa. To takie biegi terenowe, podczas których orientację w terenie zapewniają namiary nadajników radiowych, które są nazywane właśnie lisami. Wszystkie te nadajniki trzeba odszukać. Trochę to trwało, ale w końcu cały klub krótkofalarski, do którego wówczas należałem, był w tę sprawę zaangażowany. Zorganizowaliśmy takie zawody dla dzieciaków ze szkoły w Owińskach w czerwcu 1987. Opisałem to w "Pochodni", a prawie w dwadzieścia lat później w maju 2007 roku wygłosiłem na konferencji w Owińskach referat przedstawiający propozycje akustycznej gry terenowej "Polowanie na kukułkę", inspirowanej tamtymi polowaniami na lisy. 
 
S.K. - To widzę, że nie tylko o sobie Pan myślał, ale i o dzieciakach z Owińsk? 
 
H.L. - Tak. Mój pierwszy kontakt ze szkołą dla niewidomych w Owińskach był podczas tych krótkofalarskich łowów na lisa. Wcześniej słyszałem o niej tylko od znajomych, choć był pewien epizod kontaktu z tą szkołą. Podczas imprezy towarzyskiej na jednym z rajdów niewidoma koleżanka w pewnym momencie stwierdziła, że ona nie rozumie jak działa, jak jest zbudowany wiadukt. Wystarczyła kartka papieru imitująca powierzchnię drogi na wiadukcie i poprowadzenie ręki na górnej powierzchni tak zaimprowizowanej drogi i pod nią, czyli pod wiaduktem. Byłem tym wydarzeniem bardzo przejęty, bo nie mogłem zrozumieć, dlaczego ona tego nie wiedziała. Przecież starczyło tak niewiele, aby zademonstrować konstrukcje wiaduktu. Po powrocie do domu opowiedziałem tę historyjkę. Ojciec poszedł do swojego warsztatu i zaczął coś majstrować. Po kilku dniach okazało się, że mamy w domu model wiaduktu drogowego. Prawie identyczny z tym, który znajduje się niedaleko. Przekazaliśmy ten model do szkoły w Owińskach. Mam jeszcze podziękowanie, jakie otrzymałem od dyrektora Ossesa. Myśle, że wiadukt komuś pomógł lepiej zrozumieć otaczający świat. 
 
S.K. - Niezmiernie interesujące sprawy Pan przedstawia. Warunki były inne niż obecnie, ale zawsze najwięcej zależy od człowieka. 
Niestety, na tym musimy przerwać naszą rozmowę. Wrócimy do niej za miesiąc. Dziękuję. 

aaa 
 5. ORGANIZACYJNE, PRAWNE, PRAKTYCZNE, SPOŁECZNE I ŚWIADOMOŚCIOWE PROBLEMY 
 
aaa 
5.1. U niepełnosprawnych wzrokowo (cz. 7) 
Niewidomych czy słabowidzących? 
Aleksander Mieczkowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Zgodnie z zapowiedzią z poprzedniego miesiąca zajmę się stowarzyszeniami osób z uszkodzonym wzrokiem pod kątem zrzeszania się we wspólnej organizacji. 
Mamy w Polsce co najmniej kilka liczących się stowarzyszeń osób z uszkodzonym wzrokiem. Chyba wszystkie zrzeszają osoby niewidome i słabowidzące. Największa, najstarsza i najważniejsza z nich, mimo że zrzesza przede wszystkim osoby słabowidzące, nazywa się związkiem niewidomych. 
Na przestrzeni ostatnich dwudziestu kilku lat powstało trochę organizacji, które z założenia miały zrzeszać osoby niewidome. Nic z tego nie wyszło, a przynajmniej nie wiem, żeby któraś z nich osiągnęła liczące się sukcesy. Czy więc jest sens powoływania takich stowarzyszeń? A może dobrze jest, jeżeli w jednym stowarzyszeniu zrzeszane są osoby niewidome i słabowidzące? 
Teoretycznie można by uznać, że jest to jak najbardziej korzystne i logiczne. Można by uznać, że słabowidzący zintegrują się z niewidomymi i będą im pomagać w niektórych sytuacjach, np. na wspólnych wycieczkach. Tak mogłoby wyglądać, ale czy w praktyce teoria ta się sprawdza? 
Zastanówmy się, jakie są podobieństwa i różnice między osobami niewidomymi i słabowidzącymi. 
Można by powiedzieć, że różnice polegają na stopniu natężenia niepełnosprawności, a podobieństwa na tym, że jest to ta sama niepełnosprawność, która występuje w różnym stopniu u różnych osób. Czy jednak faktycznie jest to ta sama niepełnosprawność, która występuje jedynie w różnym natężeniu? 
W statucie PZN czytamy, że Związek zrzesza osoby niewidome i słabowidzące zwane niewidomymi. W ten sposób statut PZN jakby prawnie uznaje, że mamy do czynienia z tą samą niepełnosprawnością, a tylko jej stopień nie jest jednakowy. 
Podobnie sprawy te traktują organizacje międzynarodowe. Pamiętam, że w latach sześćdziesiątych, może siedemdziesiątych ubiegłego stulecia władze PZN-u starały się o rozszerzenie definicji dawnej drugiej grupy inwalidzkiej z tytułu osłabionego wzroku. Chodziło między innymi o zrównanie szans naszych sportowców. Według norm międzynarodowych w zawodach i mistrzostwach np. Europy mogli startować słabowidzący, których ostrość widzenia nie przekraczała dziesięciu procent normalnej ostrości. U nas natomiast druga grupa obejmowała osoby, których ostrość widzenia mieściła się w granicach 6 do 8 procent. No i udało się poszerzyć te granice. Czy jednak było to korzystne? 
Nie mam pełnego rozeznania, jak te sprawy wyglądają w różnych krajach. Wiem jednak, że w Niemieckiej Republice Federalnej do niewidomych zaliczane są osoby, których ostrość widzenia nie przekracza dwóch procent. W dawnej Niemieckiej Republice Demokratycznej osoby niewidome i słabowidzące dzieliły się na pięć grup, a specjalne dodatki im wypłacane wynosiły od 30 do 240 marek. 
Niewiele jest osób całkowicie niewidomych, nawet bez poczucia światła. Stopień uszkodzenia wzroku, nie wdając się w szczegóły w rodzaju ubytki w polu widzenia, trudności z akomodacją, światłowstrętem itp., musimy stwierdzić, że nie wyraża się w wartościach skokowych. Jest to olbrzymie zróżnicowanie, ale ciągłe, a nie skokowe. Dlatego trudno jest precyzyjnie określić, kto jest niewidomy, a kto słabowidzący. Zawsze mamy pewną liczbę osób, które mogą być zakwalifikowane do jednej lub do drugiej kategorii. 
Tadeusz Majewski w "Biuletynie Informacyjnym Trakt" Nr 8(15)/06 w cyklu "Słownik tyflologiczny: Podział osób z uszkodzonym wzrokiem" przedstawił funkcjonalne definicje osób niewidomych i słabowidzących. Czytamy m.in.: 
 "Na podstawie stosowanych technik wyróżniamy trzy grupy osób, u których ulega zmianie rola poszczególnych zmysłów. 
1.	Techniki wzrokowo-słuchowo-dotykowe - ma to miejsce wówczas, gdy relacje między wzrokiem a pozostałymi zmysłami ulegają zmianie, a więc gdy dominacja wzroku zostaje zmniejszona na korzyść pozostałych zmysłów, np. w przypadku słabowzroczności. W technikach tych wzrok spełnia nadal dominującą rolę, lecz rola słuchu i dotyku wzrasta. 
2.	 Techniki dotykowo-słuchowo-wzrokowe - stosuje się w przypadku głębszego obniżenia sprawności wzroku. Wówczas dominującymi zmysłami stają się dotyk i słuch, a szczątkowy wzrok pełni rolę pomocniczą. Jest to odwrotna sytuacja niż w przypadku technik wzrokowo-słuchowo-dotykowych. 
3.	Techniki dotykowo-słuchowe lub techniki bezwzrokowe - stosuje się bez udziału wzroku. 
Uwzględniając te trzy rodzaje technik, za niewidome uważa się osoby, które posługują się technikami bezwzrokowymi i dotykowo-słuchowo-wzrokowymi. Za słabowidzące natomiast osoby, które pomimo znacznego osłabienia wzroku, posługują się technikami wzrokowymi i wzrokowo-słuchowo-dotykowymi". 
Jak widzimy i w takim ujęciu nie ma precyzyjnego rozróżnienia. Do niewidomych zalicza się również osoby, które posługują się wzrokiem. 
 Zastanówmy się, czy może nie warto zajmować się podobnymi zagadnieniami - osoby niepełnosprawne wzrokowo są osobami niepełnosprawnymi i to wszystko. A może nie wszystko? 
Niektóre osoby słabowidzące twierdzą, że ich życie jest trudniejsze niż osób całkowicie niewidomych. Mówią przy tym o trudnościach posługiwania się osłabionym wzrokiem w zależności od zmieniających się warunków oświetlenia, o olśnieniu, o utrudnieniach akomodacji, o tym że nie wszystko wypatrzą, że ich słaby wzrok prowadzi do przykrych pomyłek. Twierdzą też, że mają większe wydatki niż osoby całkowicie niewidome, bo potrzebują sprzętu rehabilitacyjnego tak samo jak niewidomi, a ponadto muszą kupować okulary i inne pomoce optyczne, no i leki, których celem jest utrzymanie możliwości widzenia. Może najgorsze dla nich jest to, że żyją w ciągłym lęku iż mogą wzrok utracić całkowicie. 
Są niewidomi, którzy uważają, że słabowidzącym żyje się bez porównania łatwiej, bo mogą posługiwać się wzrokiem przy chodzeniu i podróżowaniu, czytaniu zwykłego pisma, wykonywaniu różnych prac oraz w kontaktach z ludźmi i korzystaniu z dóbr kultury, rozrywki, uprawianiu sportu itd. 
Z pewnością sprawa nie jest tak prosta. Oprócz wielu uwzględniać należy czynnik psychiczny. Stopień utraty wzroku może nawet nie jest najważniejszy. Być może sposób odczuwania, oceniania i reagowania na niepełnosprawność jest tym najważniejszym czynnikiem. Są słabowidzący dysponujący całkiem niezłym wzrokiem, którzy uważają, że w ich życiu występują same ograniczenia i trudności. Prawie nic oni nie mogą i prawie niczego nie należy od nich wymagać. Są też tacy, którzy świetnie wykorzystują resztki wzroku i żyją jak ludzie bez niepełnosprawności. 
Są też całkowicie niewidomi, którzy świetnie sobie radzą w życiu i tacy, którzy świetnie wykorzystują swoją niepełnosprawność, żeby nic nie robić. 
Są to subiektywne uwarunkowania, które muszą być indywidualnie oceniane. Ale są też obiektywne różnice, które należy uznać i uwzględniać. Według obiektywnych kryteriów - im więcej pozostało możliwości widzenia, tym życie jest łatwiejsze, a najtrudniejsze jest wówczas, gdy człowiek całkowicie traci wzrok. 
Nie chcę tu powiedzieć, że utrata wzroku jest najgorszą niepełnosprawnością. Oczywiście, głębokie upośledzenie umysłowe, całkowity paraliż czy psychozy są bez porównania gorsze od braku wzroku. Są też niepełnosprawności złożone, których skutki ulegają spotęgowaniu. Dla jasności obrazu porównuję tylko warunki życia niewidomych z warunkami życia osób słabowidzących. 
Nie jest prawdą, że życie osób słabowidzących jest trudniejsze od życia osób całkowicie niewidomych. Nie wierzą w to również ci słabowidzący, którzy głoszą takie "prawdy". Gdyby w nie wierzyli, nie baliby się utraty wzroku i nie wydawali pieniędzy na leki podtrzymujące możliwości widzenia. Słabowidzący mają trudności, ale bez porównania mniejsze od tych, z którymi muszą żyć osoby całkowicie niewidome. 
Słabowidzący twierdzą, że ich możliwości zmieniają się w zależności od różnych warunków. Jest to prawda, ale całkowicie niewidomi w żadnych warunkach nie mogą posługiwać się wzrokiem. Słabowidzący nie każde pismo mogą odczytać, ale niewidomi nie mogą żadnego, oprócz brajla, słabowidzący mogą mylić się przy rozpoznawaniu ludzi, ale niewidomi w ogóle ludzi nie rozpoznają przy pomocy wzroku, a po głosie mogą poznawać jedni i drudzy, słabowidzący nie zawsze wypatrzą potrzebny im towar na półkach sklepowych, ale niewidomi nie wypatrzą go nigdy. Tak można by dłużej wymieniać. Nie ma jednak takiej potrzeby. Wystarczy trochę pomyśleć, a wszystko stanie się jasne. 
Dla ułatwienia rozważań posłużę się przykładem osób z uszkodzonym narządem ruchu. Uszkodzenie to może być bardzo duże, średnie, małe albo bardzo nieznaczne. Największe jest wówczas, kiedy osoba poszkodowana jest całkowicie bezwładna, nie może poruszać żadną z kończyn. Mniejszym uszkodzeniem narządu ruchu jest wówczas, kiedy osoba poszkodowana może poruszać się jedynie na wózku inwalidzkim. Tę pierwszą możemy porównać do osoby całkowicie niewidomej, tę drugą - do słabowidzącej. 
Wyobraźmy sobie, że osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim twierdzi, że jest w trudniejszej sytuacji życiowej niż ta całkowicie unieruchomiona. Twierdzi ona, że osoba całkowicie unieruchomiona nie musi przejmować się wysokimi krawężnikami, schodami, kładkami nad jezdniami, zbyt wąskimi drzwiami do toalety, trudnościami przy wchodzeniu do autobusów. Czy uznamy jej sposób rozumowania? 
Podobnie jest z osobami, które mają najniższe renty albo emerytury i tymi, które nie mają żadnych dochodów. Te pierwsze mogą twierdzić, że są najbiedniejsze, bo ich dochody na niewiele wystarczają. A co mogą powiedzieć osoby bez żadnych stałych dochodów? 
Różnica między niewidomymi jest jakościowa, a nie tylko ilościowa. Osoba całkowicie niewidoma to nie taka, która widzi mniej, gorzej, tylko nie widzi nic zupełnie. Osoba słabowidząca to nie taka, która jest mniej niewidomą tylko mniej widzącą, a to zasadnicza różnica. 
Niewidomi, tj. osoby, które muszą stosować metody wyłącznie bezwzrokowe znajdują się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, w bez porównania trudniejszej od tej, w której znajdują się osoby słabowidzące. Potrzeby tych osób różnią się zasadniczo. 
Z tych względów zrzeszanie osób niewidomych i słabowidzących w jednym stowarzyszeniu nie jest korzystne dla niewidomych. Stowarzyszenie to bowiem powinno starać się o zaspokajanie potrzeb przede wszystkim osób najbardziej poszkodowanych, najsłabszych, w życiu których występują największe trudności. Tak być powinno. W praktyce jednak jest zupełnie inaczej. Dóbr w postaci materialnej czy w postaci usług kulturalnych, rekreacyjnych, edukacyjnych itd. jest zawsze mniej niż potrzeb, których zaspokojaniu służą. W takiej sytuacji najwięcej korzystają, nie najsłabsze osoby, lecz najbardziej zaradne, sprytne, samodzielne. Takimi osobami, bez uwzględniania wyjątków, są osoby słabowidzące. To one w gronie osób niepełnosprawnych, zwanych niewidomymi, lepiej sobie radzą niż osoby całkowicie niewidome. W rezultacie wspólne stowarzyszenie przede wszystkim im służy. Mam na myśli większość statystyczną, a nie wyjątki. Może się bowiem zdarzyć, i zdarza się w praktyce, że jakaś osoba całkowicie niewidoma radzi sobie lepiej niż większość osób słabowidzących. Nie znaczy to jednak, że nie ma osób słabowidzących, które radzą sobie znakomicie. Im zawsze jest łatwiej niż osobom całkowicie niewidomym. Nie potrzebują przewodników i lektorów. Mogą swobodnie brać udział w wycieczkach, rajdach, uczestniczyć w spotkaniach tak zwanych integracyjnych, uprawiać sport, robić zakupy itp., itd. 
Gdyby kilka tysięcy całkowicie niewidomych było zrzeszonych w odrębnym stowarzyszeniu, którego celem działania byłyby starania o zaspokajanie potrzeb swoich członków, czyli osób całkowicie niewidomych, z pewnością pomoc z jakiej by korzystały, byłaby bardziej efektywna, skuteczna, lepiej dostosowana do ich potrzeb. Dla mniejszej liczby osób łatwiej byłoby uzyskać jakieś uprawnienia, jakąś pomoc, pieniądze na zaspokajanie ich potrzeb. Pamiętajmy, że w bogatych Niemczech Blindengelt przysługuje tylko osobom, których ostrość widzenia nie przekracza 2 procent, a był czas, kiedy PZN ubiegał się o podobne świadczenia dla ponad osiemdziesięciu tysięcy niewidomych i słabowidzących, których ostrość widzenia mogła być nawet do 10 procent. 
Raz jeszcze podkreślam, że wspólne stowarzyszenie nie jest korzystne dla osób całkowicie niewidomych. Stowarzyszenia takie jednak istnieją z Polskim Związkiem Niewidomych na czele. Niełatwo to teraz zmienić. Opór jest bardzo duży, nawet przeciwko zmianie nazwy na Polski Związek Niewidomych i Słabowidzących. 
Niestety, stowarzyszenie to coraz słabiej zaspokaja potrzeby swoich członków i liczne osoby z uszkodzonym wzrokiem opuszczają jego szeregi, a proporcjonalnie najwięcej odchodzi osób całkowicie niewidomych. Można przewidywać, że ten trend nie będzie słabł w najbliższych latach. Czy jednak jest na to jakaś rada? 
Może kiedyś znajdą się działacze zaangażowani, zdeterminowani, żeby coś zmienić. Próby tworzenia stowarzyszeń całkowicie niewidomych, jak dotąd, nie przyniosły pożądanych rezultatów. Zaryzykuję twierdzenie, że nie mają one szans rozwoju dopóki istnieje Polski Związek Niewidomych w obecnej postaci. Zaryzykuję również twierdzenie, że nie ma szans na głęboką, niezbędną reformę tego stowarzyszenia. 
Myślę, że reformą taką mogłyby być: 
1) zmiana nazwy na Polski Związek Niewidomych i Słabowidzących, 
2) wprowadzenie do statutu zasady, że do związku przyjmowane są osoby wyłącznie ze znacznym stopniem niepełnosprawności z tytułu uszkodzenia wzroku, przy czym te osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, które już należą do związku, mogłyby należeć w dalszym ciągu, 
3) wprowadzenie do statutu zasady, że osoby całkowicie niewidome zawsze mają pierwszeństwo przed słabowidzącymi. 
Jest to hasłowe ujęcie propozycji. W czasie prac nad nadaniem jej statutowych zapisów, z pewnością trzeba by każde słowo dokładnie wyważyć. Niestety, chyba nie będzie konieczności takiego wyważania, bo nie ma w naszym środowisku sił, które chciałyby i mogłyby podjąć wysiłek zreformowania PZN-u. Obawiam się, że w dalszym ciągu będzie postępowała degradacja PZN-u przy obojętności sztandarowych działaczy, a niewidomi będą musieli sami myśleć o sobie. 
Cóż, artykuł ten piszę chyba wyłącznie sobie a muzom. Może tak trzeba, a przynajmniej ja nic więcej uczynić nie mogę, jak tylko pisać. 
 
aaa 
5.2. Przesądy plus stereotypy 
 
 Źródło: Portal Obywatelski Osób Niewidomych 
 Data opublikowania: 2013-10-14 
 
Przesądy i stereotypy panujące w społeczeństwie odnośnie niewidomych. 
 
	Różnego rodzaju stereotypów i przesądów odnośnie niewidomych mamy niemało, sądzę nawet, że wiele z nich nawet sami niewidomi są nieświadomymi nosicielami. Zastanówmy się zatem pokrótce nad tym zjawiskiem, analizując wybrane pojęcia i zagadnienia, na ile to możliwe - w sposób obiektywny. 
 
1. Światło rozumiane jako przeciwieństwo ciemności. 
	Otóż najprostsze z najprostszych rozumowań jakby wszystkim umyka. Przecież pojęcie światła da się zrozumieć wyłącznie jako przeciwieństwo ciemności, bo w codziennym i potocznym odbiorze nikt nie rozpatruje światła ani z punktu widzenia teorii molekularnej, ani kwantowej. Jeżeli zatem niewidomy od urodzenia światła nigdy nie widział, to nie może w żaden sposób odczuwać ciemności. Niewidomy od urodzenia nie ma zatem ani poczucia światła, ani poczucia ciemności, nie żyje tym bardziej w ciągłej ciemności, po prostu to dla niego nie istnieje. Jeżeli zatem człowiek widzący, a nawet człowiek tylko z poczuciem światła założy sobie gogle, to bynajmniej nie wchodzi w skórę niewidomego, który światła ani ciemności nigdy nie widział. Jeszcze w dzieciństwie - bo może teraz już sprawa jest rozwiązywana inaczej - słyszałem o tym, że niewidomi pomagają w Anglii odnaleźć się ludziom w gęstej mgle. Ale to nie oznacza, że niewidomi poruszają się lepiej w ciemności, lecz tyle tylko, że potrafią poruszać się w przestrzeni bez światła, a to jest jak gdyby trzecia kategoria w triadzie: światło - ciemność - przestrzeń bez światła i ciemności. 
 
2. Problem kolorów. 
Bywało w dzieciństwie, że pytano mnie, jak ja sobie wyobrażam kolory. Otóż ja akurat pewne wyobrażenia mam, gdyż ze względu na duże poczucie światła podstawowe kolory są przeze mnie odbierane, jeżeli mają charakter świetlny. Wiem zatem, jak wygląda kolor czerwony, zielony, fioletowy, ale nie mam zielonego pojęcia, co to jest seledyn albo ecru czy siwy. I co najważniejsze, do niczego mi to nie jest potrzebne, bo prawidłowego pod względem estetycznym doboru kolorów i tak muszę się tylko teoretycznie nauczyć albo kogoś się poradzić. I to też może być skuteczne. Nie żyjący już całkowicie niewidomy pisarz, Ireneusz Morawski, wystąpił kiedyś na spotkaniu autorskim, gdzie zaprezentował swój utwór poetycki zawierający różne barwne zestawienia estetyczne. Kiedy go zapytano, skąd on potrafi tak pięknie pozestawiać kolory, odpowiedział, że to po prostu oparte jest na zasłyszanych od innych zestawach barw. Przypominało mi to trochę malarza, który zachwycił wszystkich naturalnością namalowanych ruchów dżdżownic, ale potem przyznał, że po prostu po płótnie chodziły dżdżownice pomalowane farbą. 
Istnieje pewien, może niezbyt rozpowszechniony pogląd, że niewidomi potrafią kolory odróżniać dotykiem. Była legenda o takiej radzieckiej niewidomej - Skorochodowej - która podobno to potrafiła. Należy jednak pamiętać, że w Związku Radzieckim zdarzało się wiele rzeczy nieprawdopodobnych i jedynych w swoim rodzaju. Pewne przekonanie o takiej zdolności funkcjonowało w moim otoczeniu, kiedy w okresie młodzieńczym byłem w szkole specjalnej i o jednym z uczniów mówiono, że potrafi rozróżniać kolory palcami. Nie są mi znane na ten temat żadne badania, kiedyś zetknąłem się z hipotezą, jakoby niektórzy ludzie mogli mieć jakieś zakończenia nerwów wzrokowych w palcach. Jeśli nawet coś takiego ma miejsce, to jest niezwykle rzadkie i trudne do zbadania. Są niewidomi natomiast, którzy kojarzą różne dźwięki z kolorami, np. dźwięk wysoki - kolor jasny, dźwięk niski - kolor czarny, ale są to raczej fantazje poetyckie. 
 
3. Niewidomy specjalnie muzycznie uzdolniony i muzykalny. 
Jak łatwo zauważyć, znanych niewidomych muzyków, piosenkarzy, nie mówiąc o wirtuozach, jest bardzo niewielu w skali światowej. W środowiskach niewidomych popularne bywa muzykowanie, ale nie ma to nic wspólnego z wielkimi osiągnięciami artystycznymi. Również i w jazzie, gdzie najważniejsza jest improwizacja i miej znaczą zapisy nutowe, nie jest tak, że przeważają czy dominują niewidomi. Tak więc rzeczywistość przeczy funkcjonującemu stereotypowi. Co więcej, kiedy przyjrzeć się bliżej zagadnieniu, to okaże się, że muzyka w sensie artystycznym i wirtuozowskim nie jest aż tak bezpośrednio dostępna niewidomym, jak potocznie lubi się twierdzić. Rozumowanie jest takie oto: świat muzyki oparty jest wyłącznie na dźwiękach, niewidomy nie ma więc tu żadnych ograniczeń. Otóż ma i to niemałe. Przede wszystkim muzyka wiąże się ściśle z partyturą. Odczytywanie nut w brajlu jest dużo trudniejsze niż z pięciolinii, poza tym nie jest możliwe podczas wykonywania utworu. Na rynku muzycznym panuje ostra konkurencja, klient zamawia koncert i często określa repertuar, własny repertuar dyktują dopiero artyści renomowani wysokiej klasy. Zatem niewidomy muzyk musiałby - przynajmniej na początku kariery - dostosowywać swój repertuar do wymagań zamawiającego, na co potrzebuje znacznie więcej czasu niż w wypadku muzyka widzącego. Odrębną sprawą jest przepisywanie tych nut, jak dotąd albo nie słyszałem, bo są rzadkością i pewnie bardzo drogie, albo po prostu nie ma takich komputerowych urządzeń, które przepisywałyby nuty na brajla. W wypadku instrumentów klawiszowych dochodzi sprawa techniki, która jest utrudniona ze względu na brak wzroku. Pociąga to za sobą często znaczne spowolnienie tempa (widać to wyraźnie u Imree Ungara - niewidomego zwycięzcy jednego z pierwszych konkursów chopinowskich), albo zbyt silne uderzenia (tzw. walenie). Dla ułatwienia niewidomi muzycy często posługują się, zamiast partyturą, magnetofonem i odtwarzaczami, ale tutaj zagraża mimowolne naśladowanie odsłuchiwanego wykonawcy. 
Kiedy te wszystkie niezwykle wysokie bariery niewidomy muzyk pokona, może znaleźć się w czołówce wykonawców, dlatego jest tych ludzi tak niewielu, co nie oznacza, że nie ma ich w ogóle. Na razie w Polsce mamy od wojny jednego Edwina Kowalika, laureata wielu pianistycznych konkursów międzynarodowych. Muzyk jazzowy, również niewidomy o międzynarodowej pozycji - Mieczysław Kosz, nie znalazł stosownego sponsora ani artystycznej opieki i zginął tragicznie w bardzo młodym wieku. Można jednak zaobserwować aktualnie pewien sprzyjający niewidomym trend w muzyce rozrywkowej i operowej. Może jest to zapowiedź likwidacji dotychczasowej niezdrowej tendencji polegającej na organizowaniu muzycznych "spędów" niewidomych bez perspektywy rozwoju i wyjścia na szeroki świat. 
 
3. Echolokacja. 
Muzyka wiąże się oczywiście bezpośrednio ze słuchem toteż warto przy tej okazji powiedzieć coś niecoś o echolokacji i pewnym micie, jakoby niewidomi mieli szczególnie dobry słuch. Otóż echolokacja, która jest ostatnio prezentowana jako najnowszy wynalazek w odniesieniu do niewidomych, czyniący niekiedy z osób pozbawionych wzroku coś w rodzaju nietoperzy, nie jest niczym nowym i zawsze była przez tę grupę niepełnosprawności wykorzystywana, może tylko bez większych teoretycznych podstaw. Nie chodzi tu jednak o szczególnie dobry słuch, ile o jego funkcjonalność. Człowiek lokalizujący, np. zbliżający się pojazd wzrokiem z daleka, nie zwraca już uwagi potem na sygnał dźwiękowy zbliżającego się pojazdu. Tymczasem każda ulica brzmi inaczej, inny jest dźwięk dochodzący z daleka poprzez bramę wjazdową, inny na wolnej przestrzeni, inaczej szumią drzewa w parku, a inaczej na wąskiej uliczce. Ale inaczej też brzmi każda pora roku, a śnieg czy opadłe liście pokrywające teren grubą warstwą zmieniają praktycznie brzmienie ulic i znanych dróg całkowicie. Każdy człowiek, gdyby go nauczyć, odróżniałby takie rzeczy, ale nie musi, bo zanim się dosłucha tego i owego, to już wcześniej zidentyfikuje miejsce przy pomocy wzroku. 
	Echolokacja to po prostu pewna umiejętność wydobywania z przestrzeni różnic dźwiękowych i wykorzystywanie ich na własne potrzeby. Ale uwaga! Te akustyczne różnice zacierają się po pierwsze - w nawale różnych źródeł dźwięku; po drugie - cechy dźwiękowe otoczenia ulegają zmianom proporcjonalnie do zmian składników tego otoczenia, a więc po wyburzeniu jakiegoś budynku, po wzniesieniu nowego, po zmianie materiału, z którego wykonana jest nawierzchnia itp. Ujęcie tych zjawisk w formie jakiejś teoretycznej informacji byłoby przydatne, bo człowiek nie jest nietoperzem i niekoniecznie musi zdawać sobie sprawę, że pewne cechy otoczenia są do wykorzystania. 
 
4. Szósty zmysł 
Ten stereotyp jest w jakimś sensie pochodną poprzednich, wynika bowiem z tego, że człowiek widzący nie jest sobie w stanie wyobrazić funkcjonowania drugiego człowieka bez zmysłu wzroku, a kiedy widzi niewidomego, który jednak sobie radzi, musi to jakoś uzasadnić i wytłumaczyć, co najłatwiej zrobić, przypisując niewidomemu jakiś dodatkowy, zastępczy zmysł. Rozwiązanie niektórych, zdawałoby się niewyjaśnionych zjawisk, tkwi, jak sądzę, przede wszystkim w funkcjonalności i przejmowaniu niektórych funkcji wzroku przez zmysły pozostałe na tyle jednak tylko, na ile to jest możliwe. Bardzo przydatne jest odwoływanie się przy ilustracji zjawiska do nadjeżdżającego pojazdu. W studenckich czasach często odjeżdżaliśmy z przystanku narożnego, autobus nadjeżdżał zza zakrętu, koledzy widzieli go dopiero wtedy, kiedy już był prawie przy nas, a ja słyszałem go grubo wcześniej, kiedy jeszcze był za rogiem. Było to całkiem blisko, ale odbiór otoczenia był taki, że muszę mieć niezwykle dobry słuch, skoro słyszę pojazd, którego jeszcze w ogóle nie widać. Podobnie rzecz się ma z dotykiem. Każdy człowiek, gdyby było mu to potrzebne, po krótkich ćwiczeniach odróżniałby różne przedmioty po ich kształcie, stopniu gładkości, miękkości, temperaturze... Ale nie musi tego robić, bo wcześniej rozpozna i określi przedmiot przy pomocy wzroku. 
 
5. Inne mity 
Rzadko już chyba dzisiaj przypisuje się niewidomym cechy nadprzyrodzone i chyba już nie byłoby chętnych na samooślepienie, jak to miał zrobić Demokryt, aby lepiej i skuteczniej myśleć. Dar jasnowidzenia, widzenia rzeczy niedostrzegalnych przez przeciętnego człowieka, to obecnie raczej już historia. Aktualnie chyba idziemy w kierunku maksymalnego wykorzystania techniki, nauki i informatyki, aby zastąpienie zmysłu wzroku było możliwie najskuteczniejsze. Ale rozwój nauki, techniki i informatyki prowadzi też do nowych wyzwań, bo "obrazkowość" naszej cywilizacji bynajmniej życia niewidomym nie ułatwia. I tak już pewnie zawsze będzie dopóty, dopóki ślepota nie zostanie całkowicie opanowana w taki czy inny sposób. Oczy to, jak mówił mi kiedyś jeden lekarz, kawał mózgu wywalony na zewnątrz, a działanie mózgu jest ciągle jeszcze względnie słabo znane. To jednak, że przy jego pomocy możemy ustalić, co jest rzeczywistością, co marzeniem, co przypuszczeniem. 
 
aaa 
5.3. Wygraliśmy już miłość 
Piotr Stanisławski 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-11-14 
 
Mariusz czasem nie wytrzyma i rzuci jakąś uwagę pod adresem Boga. Jak po ich ślubie, gdy zobaczył, ile dostali kwiatów. Wyrwało mu się wtedy: "Boże, pozwoliłeś, aby Monika nie mogła popatrzeć na te kwiaty!". Gdy się rozpłakała, przytulił ją i powiedział: "Co mam zrobić, aby dać ci jedno swoje oko?". 
 
"Boże, jak my będziemy się dogadywać?" - pomyślała Monika, gdy odłożyła słuchawkę po rozmowie telefonicznej z Mariuszem. Wiedziała, że choruje on na dziecięce porażenie mózgowe, nie przypuszczała jednak, że taką trudność sprawi jej zrozumienie jego słów. Właściwie w ogóle nie rozumiała, co mówił. Po każdym zdaniu prosiła go, aby je powtórzył - póki nie miała całkowitej pewności, co chciał powiedzieć. Bardzo chciała go zrozumieć i bliżej poznać. 
Kiedy wysyłali do siebie e-maile, rozumieli się pięknie. To był dobry znak. Ale w listach nie widać niepełnosprawności; nawet na zdjęciach, jakie umieścili w swoich profilach randkowych na internetowym portalu osób niepełnosprawnych. O tej wspominały tylko krótkie opisy: jej - że nie widzi, jego - że ma MPD i stara się radzić w życiu. Gdy wysłali sobie inne zdjęcia, poprosiła koleżanki, by powiedziały jej, jak Mariusz wygląda. Wszystkie stwierdziły, także mama, że przystojny z niego facet. Przystojny i do tego "zwierzak z Mazur" - bo tak Mariusz podpisał swój profil. 
 
W którymś liście odważyła się i zapytała o jego niepełnosprawność - jak bardzo przeszkadza mu w codziennym życiu? Mariusz odpisał, że "tylko krzywo chodzi i bełkocze". W pierwszej chwili pomyślała, że musiał mieć jeszcze jakiś wylew. I skoro bełkocze, to jak będą się porozumiewać, bo pisanie na kartce nie wchodzi w grę - on nie napisze z powodu mimowolnych ruchów rąk, a ona jej nie przeczyta. Nie wróżyło to nic dobrego. Monika uwielbia rozmawiać, jest klasyczną kobietą gadułą. A że jest też psychologiem z wykształcenia, każde zagadnienie rozważa z kilku stron i analizuje na kilka sposobów. To oznacza jeszcze więcej powodów do rozmów z mężczyzną, z którym miałaby się związać. Ten zaś powinien chętnie i dużo mówić. I wyraźnie, by móc go rozumieć. 
 
Zwierzak z Mazur 
 
Później poznała się na poczuciu humoru Mariusza. Do własnej niepełnosprawności okazywał większy dystans, niż ona do swojej. Urodziła się niewidoma, choć zanim w rodzinie zorientowano się, że dziewczynka nie widzi, minęło trochę czasu. Późniejsza diagnoza wykazała u niej wadę genetyczną. Mariusz w mailach nie wypytywał o jej niepełnosprawność, jak sobie radzi albo jak wygląda życie w ciemności. Nie, żeby bał się o to zapytać, albo uważał, że to nietakt z jego strony. Po prostu brak wzroku Moniki nie był dla niego przeszkodą, aby rozpocząć i kontynuować znajomość. Monice podobało się jego pisanie. Pisał prostolinijnie, serdecznie, niczego i nikogo nie udawał, z niepełnosprawności tez nie robił ceregieli. Jak wspomina, "bez tych skarbeczek, buziaczek i słoneczek, jakie od razu wysyłali panowie, gdy odwiedziło się ich profil". 
Z Mariuszem pisało się jej normalnie, takie zwykłe niespieszne dzielenie się słowami - o tym, co lubią robić, jak minął dzień, i o Mazurach, które obydwoje kochają. Gdy tematem stały się ulubione potrawy, napisał, że uwielbia mielone. Trafił w dziesiątkę, bo Monika właśnie mielone robi doskonałe. Zaprosiła go na nie, pod warunkiem, że naprawi jej komputer. Mariusz skończył studia informatyczne i niedawno przyjechał do Warszawy za pracą. Po kilku tygodniach wirtualnego poznawania wiedziała, że ten "zwierzak z Mazur" jej się podoba. Ale pytania i obawy pozostały. Rozmowa telefoniczna je wzmocniła. Jeśli podobne trudności ma również z chodzeniem, to jak pójdą np. na spacer, gdy ona nie widzi? - zadawała sobie pytania jak każda kobieta mająca podjąć decyzję, czy uczynić następny krok. Pełnosprawny partner dałby jej poczucie, że jest bliżej świata sprawnych. Teraz ma postawić krok w kierunku, w którym niepełnosprawność jeszcze mocniej będzie dawała o sobie znać. 
- Mariusza rzeczywiście ciężko było zrozumieć przez telefon, choć mówił bardzo spokojnie - wspomina Monika. - Zrobiło mi się przykro, że ma takie problemy z mówieniem. Pisząc, dobrze się jednak rozumieliśmy. Oczywiście miałam różne obawy. Ktoś ze znajomych poradził mi, abym dała sobie z nim spokój, ale intrygował mnie. Potraktowałam to jako wyzwanie, a nie przeszkodę, podtrzymaliśmy więc chęć spotkania się. 
Do pierwszego spotkania nie doszło jednak w domu Moniki przy obiedzie z kotletami mielonymi. Mariusz zadzwonił do niej do pracy i zaproponował odprowadzenie jej do domu. Pracę kończyła o dwudziestej. Zgodziła się. "Boże, ale jeśli ma problemy z chodzeniem, to czy da radę wejść na drugie piętro?" - szybko pomyślała. Zaproponowała, że zejdzie i spotkają się przed budynkiem. Odpowiedział, że da radę. Gdy już szli, chodzenie Mariusza okazało się nie tak straszne, jak sądziła. Mariusz pokonywał nawet długie dystanse i schody. Tak jak jej pisał z właściwym dla siebie humorem, "tylko" chybotał się na boki. Gdy później tata Moniki poznał go i zobaczył, jak chodzi, powiedział, że oszukuje grawitację, bo w powietrzu niemal unosi się, a gdy biegnie, to jakby latał. 
Podczas spaceru dużo rozmawiali. Ucieszyła się, że na żywo lepiej rozumie jego mowę i nie zakończyła znajomości po rozmowie telefonicznej. Było już po 22.00, gdy dotarli do jej domu. Pocałował ją w rękę na pożegnanie. Tak zakończyła się ich pierwsza randka. Tydzień później przyniósł na dzień kobiet dwa bukiety kwiatów - dla niej i dla jej mamy. Po kilku miesiącach na spacerach trzymali się już za ręce. 
Nadszedł w końcu dzień, kiedy zaczęli rozmawiać o przyszłości. Nie były to jeszcze plany życia we dwoje, lecz szczere rozmowy przepełnione rozterkami o wyzwaniach i trudnościach życia w związku dwóch mocno niepełnosprawnych osób. Jak sobie poradzą w różnych codziennych sytuacjach? Co z dziećmi? A jeśli pojawią się - czego obydwoje pragnęli - jak będą odbierane i traktowane przez swoich rówieśników? Czy nie będą się z nich śmiać? Monika i Mariusz spotykają się przecież z komentarzami: "Ale się dobrali!" albo nieodpowiednimi reakcjami na niewyraźną mowę Mariusza. Kiedy on pyta np. o drogę czy najbliższy przystanek, nie mają cierpliwości wysłuchać go do końca, traktują jak niepełnosprawnego intelektualnie albo przedrzeźniają. 
- W takich sytuacjach wszystko się we mnie gotuje - mówi Monika. - Jest mi strasznie przykro, gdy ktoś tak reaguje na niewyraźne mówienie Mariusza. Pod tą maską niekontrolowanego ciała mieści się wspaniały i inteligentny człowiek, z duszą, sercem i wrażliwym umysłem. Czasem nie wytrzymam i odpowiadam: "Może jutro ty taki będziesz". Nie potrafię wtedy milczeć. Ale w sercu cierpię. Na szczęście takich osób nie spotykamy wielu. Normalni ludzie dostrzegają w nas partnerów, zwracają uwagę na to, jak się wspieramy, są chętni pomóc, wysłuchać Mariusza, a gdy czegoś nie rozumieją, dopytują go. 
 
Zgrany tandem 
 
Chwile zwątpienia przychodziły też w innych sytuacjach. Największe nie dotyczyły wcale zdarzeń, kiedy Mariuszowi z powodu mimowolnych ruchów wypadały z rąk różne trzymane przedmioty. Najtrudniej jest wtedy, gdy ich nieporadność wystawiona zostaje na publiczny widok. Jak np. w restauracji ze szwedzkim stołem, kiedy chcą nałożyć sobie jedzenie i przynieść do stolika. Mariusz, gdy nie jest w stanie tego zrobić sam, wyjaśnia Monice położenie różnych dań, podsuwa talerz, a ona nakłada te wybrane. Monika chwyta potem talerz, bierze Mariusza pod rękę, a on prowadzi ich do stolika. Ale nie zawsze wszystko pójdzie po ich myśli. Coś wypadnie z talerza na podłogę lub na stół, rozleje się herbata, pobrudzą się obrus, koszula, spodnie czy sukienka. Wtedy są w centrum uwagi - a dokładnie ich nieporadność. Po takich zdarzeniach Mariusz postanawia, że nie będą już chodzić do restauracji. Monika też czuje się wtedy okropnie, ale przekonuje go, aby nie rezygnowali z wychodzenia do kawiarni czy restauracji, bo to część ich wspólnego życia. 
- W takich sytuacjach najbardziej czuję niemoc - mówi Mariusz. - Jak nie doniosę posiłku i wypadnie mi coś z talerza, to muszę posprzątać, kogoś poprosić o pomoc i wstrzymam inne osoby, które chcą przejść. To jest frustrujące. Niektóre osoby, widząc moje problemy przy stole, pytają, czy pomóc i co mają nałożyć na talerz. Inni (i tak jest najczęściej), pomagając, biorą mój talerz, nakładają różne rzeczy, nie pytając, czy mam na to ochotę, i dają talerz. Traktują jak dziecko. 
W wielu sytuacjach Mariusz i Monika uzupełniają się; bywają jednak takie, w których muszą liczyć na pomoc innych. Niepełnosprawność nie pozwala wtedy o sobie zapomnieć, jakby mówiła: "Nic ze mną nie poradzisz, musisz mnie zaakceptować". Ale oni nie akceptują swojej niepełnosprawności. Nie potrafią, a mówić, że jest inaczej - dla politycznej poprawności - nie chcą. 
 
Niegojąca się rana 
 
O tę niepełnosprawność mają pretensje do Boga. Jak tu jej nie mieć, skoro w niego wierzą? - mówią. Niewierzący mają problem z głowy, obarczą geny, lekarza za błąd w sztuce, okoliczności, przypadek czy zwykły niefart. Gdy wierzysz, to pretensje kierujesz do Boga. Pytasz, dlaczego nie zapobiegł, czemu dopuścił, dlaczego nie uleczy, dlaczego właśnie mnie to spotkało? A jeśli nie potrafisz zaakceptować wyjaśnień typu: "może tak musiało z tobą być", to żal nosisz w sobie przez cały czas. Wtedy niepełnosprawność jest jak niegojąca się rana. Co chwilę o sobie przypomina. 
Dużo na ten temat rozmawiają, o ich przypadku, Bogu i jego woli. W Mariuszu jest więcej buntu. W dzieciństwie wiele razy śnił, że jedzie po niego karetka pogotowia, aby zawieźć na operację, po której będzie sprawny. Nie zapomniał też śmiechu dzieci, drwiących z jego mowy i sposobu poruszania. I tych komentarzy, rzucanych czasem za ich plecami: "Po co tacy się wiążą?". 
Złość czuje również wtedy, gdy po raz kolejny w ciągu dnia rozleje kawę albo herbatę i nie ma na to wpływu. Niepełnosprawność nie daje o sobie zapomnieć. Mariusz czasem nie wytrzyma i rzuci jakąś uwagę w kierunku Boga. Jak po ich ślubie, gdy zobaczył, ile dostali kwiatów. Wyrwało mu się wtedy: "Boże, pozwoliłeś, aby Monika nie mogła popatrzeć na te kwiaty". Gdy się rozpłakała, przytulił ją i powiedział: "Co mam zrobić, aby dać ci jedno swoje oko?". 
 
Brać życie za rogi 
 
Kiedy się jej oświadczał, przyszedł z bukietem róż i pierścionkiem zaręczynowym. W przedpokoju klęknął i recytując wiersz, zapytał Monikę, czy zostanie jego żoną, a rodziców poprosił o rękę ich córki. Usłyszał: tak. Przed zaręczynami i podjęciem decyzji o wspólnym życiu, zastanawiali się, przed jakimi stają wyzwaniami, w czym będą mieć trudniej, a w czym łatwiej. Wątpliwości innych znali. Gdy dwie mocno niepełnosprawne osoby wiążą się, ludzie zwykle patrzą na nie w kategoriach spotęgowanego nieszczęścia: było jedno, teraz są dwa połączone. I jak oni poradzą sobie w życiu? 
Nie uciekali od takich pytań. Mieli jednak pewność, że łączy ich uczucie, rozumieją się i dobrze im ze sobą. Czy mają tę szansę - może jedyną - odrzucić, bo partner także jest niepełnosprawny? 
- Czy zdrowe małżeństwa nie mają trudności dlatego, że nie są niepełnosprawne? - wspomina Monika chwile, gdy rozmawiali o wspólnym życiu. - Mieliśmy rozterki, że możemy nie dać sobie rady z wykonaniem niektórych czynności, choć Mariusz miał mniej rozterek niż ja. Niepełnosprawność stawia wyzwania także gdy żyje się w pojedynkę. Myślę jednak, ze nie powinna ona determinować naszej decyzji o tym, czy mam wiązać się z drugą osobą niepełnosprawną, czy nie. 
Mariusz nie wyobrażał sobie doboru partnera życiowego na podstawie tego, czy jest chory, czy zdrowy. Tym, którzy wyliczają różne powody na poparcie swojej tezy, że dwie mocno niepełnosprawne osoby nie powinny się wiązać, bo łatwiej o jakieś nieszczęście, odpowiada, że ludzi zdrowych także spotykają nieszczęścia. Zdarzają się one w domu, pracy, na ulicy, chodniku, można zamyślić się, potknąć, uderzyć głową o coś twardego, wpaść pod samochód, mieć wylew albo zawał. 
- Człowiek jest istotą stadną, szuka drugiego człowieka, chce kogoś uszczęśliwić i dla kogoś żyć. A czy się wahałem? Ja się całe życie waham - śmieje się Mariusz - bo od dziecka kiwam się na wszystkie strony. Moje głównie obawy dotyczyły zabezpieczenia finansowego, a więc tego, czy będę miał pracę na nasze utrzymanie, bo niepełnosprawność utrudnia jej znalezienie. Pracodawcy boją się mnie, z góry traktują jak debila. A czy będzie trudno? Oczywiście. Ale człowiek nie podejmuje tylu wyzwań, kiedy żyje sam. Gdy jest z kimś, chętniej się ich podejmuje. Zresztą wyzwania są codziennie, codziennie trzeba coś pokonać i nigdy nie wiemy, czy nam się uda. Gdy idę rano do łazienki się ogolić, to też nie wiem, czy się ogolę, czy nie podetnę sobie gardła, bo nie mam kontroli nad rękoma. Ale idę i się golę. Tak chyba jest ze wszystkim: albo bierze się życie za rogi, albo nie. Decyzję o ślubie odwlekaliśmy rok, ale podjęliśmy ją. Nie można się ciągle zamartwiać o przyszłość, bo wtedy niczego się nie podejmiemy. I stracimy to, co mamy teraz. O przyszłości należy myśleć, ale nie można się jej bać, bo wtedy niczego nie zrobimy. 
 
Połączyć półkule 
 
Ślub mieli taki, jak sobie wymarzyli. Przez poprzedzający go tydzień padał deszcz, lecz w dniu ślubu wyszło słońce i wiatr rozwiał wszystkie chmury. Postanowili pójść do kościoła pieszo. Gdy po drodze zobaczyli tęczę, dostrzegli w niej znak dla siebie, że opatrzność będzie nad nimi czuwała. Cały kościół przybrano w kwiaty, śpiewała im schola, grały skrzypce, flet, a dzieci niosły dla nich obrączki. Przyszli przyjaciele, rodzina, znajomi i wiele osób, które chciały swoją obecnością dzielić ich szczęście. Złożyli sobie przysięgę małżeńską, na dobre i na złe. Potem było piękne wesele w greckiej restauracji. Tańczyli do czwartej nad ranem, a z nimi bawiło się stu gości. 
Na te dwa dni zupełnie zapomnieli o swojej niepełnosprawności. Żegnani goście życzyli im szczęścia i miłości na całe życie, która wszystko przetrzyma, aby przeszli to życie, wspierając się nawzajem, czy w zdrowiu, czy w chorobie. A także radości i spełnienia marzeń. Być może dwa z nich niedługo się spełnią. 
Pierwsze to dziecięce marzenie Mariusza - sen o operacji. Dwa lata temu rozpoczęli akcję zbierania pieniędzy pod nazwą "Połącz półkule" i założyli stronę internetową www.polkule.pl. Duża w tym zasługa Moniki, która zainicjowała akcję po tym, gdy odkryła, że istnieje zabieg mogący pomóc Mariuszowi. Chodzi o wszczepienie do półkul mózgowych specjalnych elektrod-stymulatorów, które zmniejszają nadaktywność uszkodzonych komórek nerwowych. W rezultacie zwiększa się kontrola nad mimowolnymi ruchami ciała. NFZ nie refunduje tej operacji, musieli więc zebrać 82 tys. zł. W zbiórkę pieniędzy zaangażowało się wiele osób, których poruszyła ich historia, w tym artyści, którzy wystąpili na specjalnym koncercie poświęconym Mariuszowi: Alicja Majewska, Irena Santor, Elżbieta Starostecka, Katarzyna Zielińska, Dorota Osińska, Agata Zakrzewska, Olga Bończyk, Michał Bajor, Zbigniew Wodecki, Łukasz Zagrobelny, Krzysztof Daukszewicz i Włodzimierz Korcz. 
 
Niezależnie od trudności 
 
Drugie marzenie dotyczy pracy. Obydwoje mają ogromne trudności z jej znalezieniem, mieszkają u rodziców Moniki. Sami robią zakupy, gotują i sprzątają, aby nie obciążać sobą rodziców. Mariusz przejął wszystkie obowiązki, którymi nie jest w stanie zająć się Monika, a ona te, które jemu sprawiają trudność. Mariusz jest informatykiem, potrafi administrować serwerami i siecią pracowniczą, ale jego niepełnosprawność odstrasza pracodawców. Ta karta może wkrótce się odwróci, bo przyjęto go na staż w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Koszty jego stażu pokryła Integracja. 
Monika straciła pracę dwa lata temu. Pracowała w różnych projektach na umowę o dzieło jako psycholog udzielający konsultacji i porad psychologicznych. Od tamtego czasu nie może znaleźć nowej. Pracodawcy, widząc niewidomego kandydata, są wystraszeni, zakłopotani. Nadal wielu z nich myśli, że osoba niepełnosprawna to kłopot i będzie wymagała z ich strony nieustającej opieki. Monika ma świadomość, że im dłuższa przerwa, tym trudniej będzie jej znaleźć pracę. Powoli pojawia się rezygnacja. 
- Po operacji pójdziemy po cały stół szwedzki - śmieje się Mariusz. - Na pewno zmieni ona nasze życie. Ludzie będą mnie inaczej postrzegać, patrzeć jak na człowieka, a nie brać za wariata. Będę mógł więcej biegać, sam zapinać guziki przy koszuli, wbijać gwoździe, wymienić firanki, nie zacinać się przy goleniu i zrobić wiele różnych czynności. Np. przynieść żonie do łóżka kawę i jej nie wylać. Operacja to nasza nadzieja na większą samodzielność, niezależność, ale także komfort psychiczny, że sami poradzimy sobie w różnych sytuacjach. Niezależnie od trudności, za wszelką cenę trzeba dążyć do realizowania marzeń. Wygraliśmy już miłość. Musi się też nam udać z pracą. 
 
 aaa 
5.4. Ubezpieczenie pod psem asystentem 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-11-19 
 
"Strzeżonego Pan Bóg strzeże" - mawiały nasze babki. Ale czy oprócz zachowywania szczególnej ostrożności i dbania o drogocenny wózek lub psa przewodnika możemy też liczyć na ubezpieczycieli? Czy mamy szansę na rekompensatę szkód w razie nieprzewidzianych zdarzeń losowych? 
 
Towarzystwa ubezpieczeniowe prześcigają się w ofertach, jednak jeśli chodzi o ubezpieczenie sprzętu rehabilitacyjnego bądź psa przewodnika lub asystującego, liczba ofert topnieje. Nawet gdy uda się takową znaleźć, dochodzenie odszkodowania wskutek doznanych strat nie zawsze przynosi spodziewane efekty. 
Bogate doświadczenie w tej materii ma często podróżujący Bartłomiej Skrzyński, rzecznik ds. osób niepełnosprawnych przy prezydencie miasta Wrocławia. W ostatnich kilku latach jego wózek podczas wyjazdów został uszkodzony trzykrotnie. 
- Podczas podróży z Polski do Turcji została skrzywiona rama w wózku, a ponieważ wózek składa się krzyżakowo, nie mogłem na nim siedzieć. Wózek jest "szyty na miarę", dopasowany indywidualnie do potrzeb - opowiada Skrzyński. 
 
Pieniądze 
 
W takich przypadkach rozpoczyna się realizacja procedury - trzeba udać się do biura zaginionego bagażu i zgłosić szkodę. 
- Wtedy lotnisko odesłało mnie do biura turystycznego, u którego wykupiona była wycieczka, ci z kolei "zrzucili" mnie do przewoźnika - opowiada. 
Sprawa zakończyła się tak, że wycena naprawy wózka wyniosła 4 tys., a przewoźnik zwrócił turyście jedynie 1800 zł. 
Podczas innej podróży Skrzyński ubezpieczył wózek w jednej z firm ubezpieczeniowych. 
- Wartość mojego wózka to ok. 7 tys. zł. W czasie lotu uszkodzony został w nim podłokietnik. Zwróciłem się do ubezpieczyciela, a ten zlecił wycenę szkody Meyrze, która wyceniła ją wysoko. Wtedy ubezpieczyciel zażyczył sobie wielu dokumentów, m.in. zaświadczenia o zakupie wózka jako dowodu, że jestem jego właścicielem. Jednak przy ubezpieczaniu nikt ode mnie tego nie żądał. W końcu naprawiłem wózek we własnym zakresie - kończy Skrzyński. 
Jak się okazało po jakimś czasie, był to błąd i poważna przeszkoda w uzyskaniu odszkodowania przy następnym wypadku. 
- Powiedziano mi, że nie mam potwierdzenia, że naprawiłem wózek. Ekspert ubezpieczyciela wycenił szkodę tak, że przewyższała ona wycenę serwisu, więc ostatecznie stwierdzono, że skoro nie mam rachunku za naprawę wózka, a naprawa przewyższa koszt nowego, to należy mi wypłacić 150 zł - mówi Skrzyński. 
 
 Dobrowolne ubezpieczenie 
 
- Ubezpieczenie sprzętu rehabilitacyjnego z punktu widzenia prawa jest ubezpieczeniem dobrowolnym. Oznacza to, że same zakłady ubezpieczeń decydują, czy ubezpieczają ten sprzęt, a jeśli tak, to na jakich warunkach. To samo dotyczy psów przewodników. Dlatego osoba, która chciałaby wykupić takie ubezpieczenie, będzie musiała sprawdzić ofertę wybranych zakładów ubezpieczeń. Może okazać się, że ubezpieczenie sprzętu rehabilitacyjnego będzie wchodziło w zakres ubezpieczenia mienia ruchomego - wyjaśnia Ewa Kiziewicz z Biura Rzecznika Ubezpieczonych. 
W ofercie PZU Dom Plus jest możliwość rozszerzenia ochrony o szkody powstałe na wybranym przenośnym sprzęcie medycznym, jak pompa insulinowa, aparat słuchowy, generator szumu szerokopasmowego czy procesor mowy. 
- Klauzulę można zastosować tylko i wyłącznie jeśli ochroną ubezpieczeniową objęto również dom mieszkalny, mieszkanie lub ruchomości domowe. Koszt ubezpieczenia sprzętu medycznego zależy od ceny ubezpieczenia i wartości sprzętu, jednak w praktyce nie przekracza ona kilku złotych miesięcznie dopłaty do ubezpieczenia domu lub mieszkania - mówi Maciej Buczkowski z biura komunikacji PZU. - PZU nie oferuje ubezpieczeń psa przewodnika - dodaje. 
Dodatkowym ubezpieczeniem, które - zdaniem Macieja Buczkowskiego - może zainteresować osoby niepełnosprawne, jest OC osób fizycznych w życiu prywatnym. Przedmiotem ubezpieczenia jest odpowiedzialność cywilna deliktowa (z czynu niedozwolonego - przyp. red.) ubezpieczonego w związku z wykonywaniem czynności w życiu prywatnym lub z posiadanym mieniem, służącym wykonywaniu czynności życia prywatnego. Mówiąc wprost, chodzi np. o ewentualne szkody wyrządzone przez psa przewodnika. 
- Z ubezpieczenia można skorzystać, jeżeli w następstwie czynu niedozwolonego jest się zobowiązanym do naprawienia szkody na osobie lub szkody rzeczowej wyrządzonej osobie trzeciej - precyzuje przedstawiciel ubezpieczyciela. - Ochroną ubezpieczeniową objęte są w szczególności szkody wyrządzone wskutek posiadania lub używania wózka inwalidzkiego oraz przez posiadane zwierzęta. 
Z kolei w ubezpieczeniu turystycznym oferowanym przez Wartę szczególną ochroną są objęte okulary, szkła kontaktowe i protezy. 
 Po pierwsze: realizujemy płatności lub refundujemy poniesione wydatki na naprawę lub zakup okularów lub szkieł kontaktowych oraz naprawę protez pod warunkiem, że ich naprawa lub zakup niezbędne były do prawidłowego funkcjonowania ubezpieczonego w okresie planowanej podróży oraz uszkodzenie związane było z nieszczęśliwym wypadkiem - mówi Grażyna Bilik, ekspert w zakresie ubezpieczeń turystycznych Warty. - Po drugie: w przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub utraty na skutek nieszczęśliwego wypadku przedmiotów osobistych, niezbędnych do kontynuowania podróży (szkła kontaktowe, okulary, protezy itp.), możemy zorganizować i pokryć koszty wysyłki takich przedmiotów do miejsca pobytu. Warunkiem wykonania usługi jest udostępnienie Centrum Obsługi Klienta tych przedmiotów, np. przez rodzinę w Polsce. 
W ubezpieczeniu turystycznym Warta stwarza także możliwość ubezpieczenia bagażu, które obejmuje wszystkie przedmioty osobistego użytku przewożone w trakcie podróży, a więc także wózek inwalidzki czy inne rzeczy potrzebne osobom z niepełnosprawnością. 
 
Złodziej wszystko może 
 
Prawdopodobnie duże grono klientów z niepełnosprawnością zainteresowane byłoby ubezpieczeniem swojego sprzętu od kradzieży. Jak jest ono istotne, przekonał się w ubiegłym roku Michał Fitas, student z Wrocławia. Wybrał się do klubu na urodziny kolegi, a ponieważ może przejść samodzielnie pewne odcinki, zostawił swój wózek elektryczny przed wejściem. Sprzęt był wyłączony i zablokowany, co oznacza, że przy wadze 120 kg nie można go pchać. Okazało się jednak, że tylko teoretycznie. Gdy Michał Fitas wyszedł z klubu, wózka już nie było. 
- Dzięki pomocy mieszkańców Wrocławia i policji udało się go odnaleźć w ciągu 48 godzin. Ktoś zobaczył z nim na ulicy dwóch starszych panów i policja znalazła skradziony sprzęt o wartości ok. 15 tys. zł - mówi Fitas. - Mam zwykłe ubezpieczenie drogowe OC - dodaje. 
W Allianz Polska wózek inwalidzki może być objęty ochroną w ramach całościowego ubezpieczenia ruchomości domowych, nie można zawrzeć wybiórczych ubezpieczeń indywidualnych poszczególnych rodzajów sprzętu. 
- Ruchomości domowe są objęte ochroną w miejscu ubezpieczenia oraz dodatkowo od zaboru w następstwie napadu ulicznego na terytorium Polski - informuje Beata Wójcik, dyrektor Departamentu Komunikacji Korporacyjnej Grupy Allianz Polska. - Składki dla ubezpieczenia ruchomości domowych przy przykładowej sumie ubezpieczenia 30 000 zł kształtują się na poziomie: ogień i inne zdarzenia losowe plus powódź - 140 zł; kradzież z włamaniem, rabunek w miejscu ubezpieczenia i napad uliczny - od 119 zł do 239 zł. Klient może uzyskać do 50 proc. zniżki m.in. w zależności od rodzaju płatności, bezszkodowego okresu ubezpieczenia, innych ubezpieczeń w Allianz oraz zabezpieczeń przeciwkradzieżowych miejsca ubezpieczenia. 
Podobnie w Warcie, gdzie m.in. wózek inwalidzki, aparaty słuchowe, okulary i pompy insulinowe mogą być objęte ochroną ubezpieczeniową w pakiecie mieszkaniowym jako ruchomości domowe. 
- Jeśli klient wybierze opcję dodatkową ubezpieczenia bagażu w ramach pakietu mieszkaniowego, to te ruchomości, zabierane ze sobą w podróż, będą objęte ochroną m.in. na wypadek zniszczenia w wypadku samochodowym, kradzieży z włamaniem np. z pokoju hotelowego czy sytuacji gdy nasz klient np. straci przytomność i w tym czasie jego bagaż zniknie - mówi Ewa Dołowy, ekspert w zakresie ubezpieczeń mieszkaniowych Warty. 
Allianz nie oferuje ubezpieczeń osobowych - od uszczerbku na zdrowiu lub utraty życia w następstwie nieszczęśliwego wypadku - dla psów ani też ochrony ubezpieczeniowej dotyczącej refundacji kosztów szkolenia zwierząt. 
 
Przychodzi pies do ubezpieczyciela 
 
O tym, jak trudno jest znaleźć ubezpieczenie m.in. od kradzieży psa pracującego, przekonała się Anna Dobkowska z Gdyni. Do poszukiwań takiej oferty skłoniło ją, rzecz jasna, samo życie. Pod pozorem pomocy przejechania wózkiem przez przeszkodę, która była trudna do pokonania przy podjeździe do samochodu, dwóch "pomocników" podjęło próbę kradzieży ukochanej Vectry, psa asystującego i nieodłącznego towarzysza pani Ani. 
- Gdy to zobaczyłam, zaczęłam krzyczeć, ale reakcja przechodniów była obojętna. Tylko dzięki temu, że jeden z przechodniów pchnął złodzieja, a tamten się przewrócił, pies wyszarpnął się i przybiegł do mnie - opowiada Anna Dobkowska. 
Wartość specjalistycznie wyszkolonego psa do potrzeb osoby z konkretnym rodzajem niepełnosprawności waha się w przedziale od 18 do ponad 30 tys. zł. Taki pies jest przez dwa lata przygotowywany przez zespół trenerów do pracy z osobą z niepełnosprawnością. By mógł podjąć swoją pracę, musi zdać państwowy egzamin certyfikacyjny, potwierdzający zdobyte umiejętności i dobrą współpracę z opiekunem. Miesięczny koszt utrzymania psa mieści się w granicach 300 zł. 
- Cała akcja była prawdopodobnie zaplanowana w celu wyłudzenia okupu. Na Pomorzu już kiedyś zdarzyło się uprowadzenie psa pracującego w służbie ratowniczej. Gdy po tym wydarzeniu szukałam oferty ubezpieczenia psa, wiele ubezpieczycieli mi odmawiało. Było to kilka lat temu i wtedy możliwe było tylko ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, czyli w sytuacji, gdy to mój pies komuś wyrządzi szkodę, a na jakie poczucie bezpieczeństwa ze strony ubezpieczalni mogłabym liczyć, gdy dojdzie do kradzieży psa asystującego lub poważnie zachoruję? - pyta Dobkowska. 
Obecnie, np. w Warcie pies przewodnik może być standardowo objęty ochroną w zakresie zdarzeń losowych oraz ryzyk kradzieżowych. 
- Ochrona ta zostaje rozszerzona o ryzyko następstwa nieszczęśliwych wypadków lub otrucia przez osoby trzecie na terenie RP. W przypadku śmierci psa, Warta wypłaci odszkodowanie w wysokości odpowiadającej średnim kosztom nabycia na lokalnym rynku zwierzęcia takiej samej rasy i o porównywalnych cechach - mówi Dołowy. 
W ofercie Dom Komfort + ubezpieczyciel przewiduje opiekę nad zwierzętami domowymi podczas hospitalizacji ubezpieczonego i może to dotyczyć także psa przewodnika. 
- Obecnie zakłady ubezpieczeń na swych stronach internetowych prezentują oferowane przez siebie ubezpieczenia, w tym warunki, na jakich mienie jest ubezpieczane, tzw. o.w.u., co może ułatwić znalezienie poszukiwanego produktu. Można również zaproponować zakładowi ubezpieczeń zawarcie umowy ubezpieczenia na warunkach negocjowanych indywidualnie, w tym również za pośrednictwem brokera ubezpieczeniowego - radzi Kiziewicz. 
 
Zadbać o siebie 
 
Warta przekonuje, że osoby z niepełnosprawnością powinny rozważyć wybór ubezpieczenia mieszkaniowego z bogatym zakresem usług assistance. Taki pakiet, według ubezpieczyciela, gwarantuje wszechstronną pomoc w razie kłopotów w życiu codziennym związanych z mieszkaniem czy zdrowiem. Wtedy wystarczy jeden telefon, żeby Warta przysłała na miejsce właściwą osobę i pokryła koszty pomocy. 
- Jeśli w wyniku wypadku klient potrzebowałby pomocy medycznej, to Warta ją zorganizuje i pokryje koszty do 1500 zł na każde zdarzenie. Dla przykładu: po upadku i złamaniu biodra zapewniamy transport do placówki medycznej i - w razie potrzeby - przewóz między placówkami medycznymi. Jeśli pobyt w szpitalu trwał dłużej niż pięć dni, zapewniamy także transport powrotny. Ponieważ klient po takim wypadku zwykle nie może się sam poruszać, organizujemy i pokrywamy koszty dostawy potrzebnych leków, za same leki płaci jednak sam klient. W miarę potrzeby zapewniamy też opiekę pielęgniarską w domu po hospitalizacji - przekonuje Vita Jarosz z wydziału assistance Warty. 
Takie ubezpieczenie jednak kosztuje. Jak mniejszym nakładem kosztów zadbać o swój sprzęt czy psa przewodnika? Na pewno samemu należy zrobić wszystko, co tylko jest możliwe, by zabezpieczyć sprzęt np. w podróży. 
- Mój kolega zawsze na lotnisku dodatkowo prosi obsługę o owinięcie wózka folią perforowaną, na pewno jest to jakieś dodatkowe zabezpieczenie przed uszkodzeniem - mówi Skrzyński. Zawsze można prosić obsługę o szczególną ostrożność przy pakowaniu sprzętu do samolotu czy autobusu. - No i zapewne warto jednak sprzęt ubezpieczyć - stwierdza Skrzyński. 
Michał Fitas uczula też na miejsce przechowywania sprzętu. 
- Myślę, że niebezpiecznym i ryzykownym miejscem jest piwnica czy rowerowania - zaznacza. 
Z kolei Anna Dobkowska po swoich doświadczeniach zawsze z dużą ostrożnością podchodzi do proponowanej jej pomocy. 
- Jestem ostrożna i dwa razy zastanowię się, czy skorzystać z propozycji, jeśli kogoś nie znam. Ubezpieczalnie powinny zweryfikować rynek pod kątem nowych możliwości i potrzeb oraz rozszerzyć ofertę ubezpieczeniową - mówi. 
Ewa Kiziewicz informuje, że do tej pory do Biura Rzecznika Ubezpieczonych nie wpłynęły skargi osób z niepełnosprawnością, którym zakład ubezpieczeń odmówiłby ubezpieczenia sprzętu rehabilitacyjnego. 
 
 aaa 
 6. ZATRUDNIENIE, REHABILITACJA, PRAWO, EKONOMIA 
 
aaa 
6.1. Portal "Sprawni w pracy" pomoże znaleźć zatrudnienie lub pracownika 
Mateusz Różański 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-10-23 
 
Dobra wiadomość dla osób szukających pracy - swoją działalność rozpoczął portal Sprawniwpracy.pl, którego celem jest aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych. Stworzony przez Integrację wraz z firmą Mondial Assistance serwis umożliwi budowanie lepszych i bardziej bezpośrednich relacji między poszukującymi pracy osobami z niepełnosprawnością a pracodawcami. 
 
Portal powstał w ramach projektu "Sprawni w Pracy", którego celem jest aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych. Jego działania koncentrują się na wsparciu rekrutacji pracowników z niepełnosprawnością i propozycji rozwiązań zarówno dla osób poszukujących pracy, jak i przedsiębiorców. Trzon projektu stanowi portal www.sprawniwpracy.pl, będący miejscem kontaktu osób z niepełnosprawnością i pracodawców. 
Projekt zainaugurowano podczas konferencji prasowej "Sprawni w pracy - nowe rozwiązania dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnością na otwartym rynku pracy", która odbyła się w siedzibie PAP w Warszawie 22 października 2013 r. 
 
Niewiedza i stereotypy 
 
Punktem wyjścia do dyskusji były wyniki najnowszego raportu, opracowanego przez Instytut Badawczy GfK Polonia, na temat świadomości przedsiębiorców w zakresie zatrudniania osób z niepełnosprawnością. Analiza objęła aż 2000 firm i uwzględniła liczbę zatrudnionych pracowników, rodzaj działalności, zasięg oraz region. Wyniki badania omówił prezes Integracji Piotr Pawłowski. 
 
"Projekt "Sprawni w Pracy" zwiększa szanse zwiększenia zatrudnienia na otwartym rynku pracy" - zaznaczył Piotr Pawłowski, prezes Integracji,. 
Jak wynika z przedstawionej analizy, wciąż jeszcze pokutują stereotypy na temat pracy osób z niepełnosprawnością - obaw związanych z ich zatrudnianiem nie ma jedynie 59 proc. pracodawców. Piotr Pawłowski podkreślił, że lęki te wynikają głównie z niewiedzy w zakresie przepisów, np. dotyczących czasu pracy, obowiązku zatrudniania osób niepełnosprawnych oraz funkcjonujących kar za niezatrudnianie i dofinansowań. Prezes Integracji zaznaczył również, że część winy jest po stronie prawa, niedostosowanego do wymagań współczesności. Za przykład podał tutaj orzeczenia z wpisem o całkowitej niezdolności do pracy. Pracodawcy wpadają w tę samą pułapkę znaczeniową, co wiele osób z niepełnosprawnością. Na pytanie, czy osoby mające zapis w orzeczeniu "całkowita niezdolność do pracy" mogą pracować, w aż 66 proc. ankietowanych firm odpowiedziano: "nie". 
- Sam mam taki wpis, a mimo to jestem pracodawcą dla ponad siedemdziesięciu ludzi - skwitował Piotr Pawłowski. 
 
Pułapka nieaktywności 
 
Do wyników badań i wypowiedzi prezesa Integracji odniósł się Krzysztof Kosiński, zastępca dyrektora Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. 
- W Polsce wciąż mamy problem z zarządzaniem różnorodnością i jej zrozumieniem - mówił Krzysztof Kosiński. - Pracodawcy w dalszym ciągu obawiają się, często z irracjonalnych powodów, zatrudniania osób z niepełnosprawnością. Z drugiej strony same osoby niepełnosprawne boją się wyjścia do pracodawców. Jest to strach związany z pułapką nieaktywności - dla wielu lepsza jest niska i stała renta niż wyższa, ale mniej pewna pensja - wyjaśniał. 
Dyrektor Kosiński zaznaczył, że odnosząc się do kwestii zatrudniania osób niepełnosprawnych należy mówić o zatrudnianiu dobrych i wykwalifikowanych pracowników. Jego zdaniem, system oparty na dofinansowaniu pracy osób z niepełnosprawnością wypacza ten obraz i służy podtrzymaniu stereotypów. Wskazał on też na konieczność poszerzania wiedzy zarówno wśród pracodawców, jak i osób niepełnosprawnych, któremu służyć ma właśnie projekt i portal Sprawniwpracy.pl. 
 
Oferta dla pracowników i pracodawców 
 
Jako reprezentant pracodawców głos zabrał Tomasz Frączek, prezes firmy Mondial Assistance, partnera projektu. Podobnie jak przedmówcy, podkreślił on kluczową rolę wiedzy w przezwyciężaniu problemów osób niepełnosprawnych na rynku pracy i podał przykład swojej firmy, w której pracują osoby z niepełnosprawnością. Jak sam przyznaje, to właśnie związane z tym doświadczenia zaowocowały pomysłem stworzenia portalu zawierającego zarówno bazy pracodawców poszukujących pracowników, jak i osób niepełnosprawnych starających się znaleźć posadę. 
 
Konferencja projektu 
 
- "Sprawni w pracy" to nie jest zwykły portal HR-owy; to też baza wiedzy na temat dokumentów, zasad i przepisów związanych z rynkiem pracy - tłumaczył prezes Frączek. 
Strona zawiera również wiele istotnych treści dla osób z niepełnosprawnością: oferty pracy, dokumenty aplikacyjne oraz odpowiedzi na pytania dotyczące różnych aspektów zatrudniania osób z niepełnosprawnością oraz poszukiwania pracy. Portal skonstruowany jest według standardów dostępności WCAG 2.0, których wdrażaniem w Polsce zajmują się eksperci Integracji. 
 
 aaa 
6.2. Efektywnie szukaj pracy 
Piotr Stanisławski 
 
Źródło: Integracja 4/2013 
Data opublikowania na www.niepelnosprawni.pl : 2013-11-04 
 
Niepełnosprawność, choroba czy wypadek nie wykluczają z rynku pracy. Nie odbierają też szans na jej znalezienie, gdy szukając, wykorzysta się wszystkie dostępne możliwości, swoje kompetencje i umiejętności. 
 
Wiele osób z niepełnosprawnością chce pracować i szuka pracy. Niewiele jednak ją znajduje pomimo wysiłku i czasu, jaki w to wkładają. Nierzadko dlatego, że jedynym działaniem podejmowanym przez znaczną część osób jest przeglądanie ofert znajdujących się w urzędzie pracy, w którym się zarejestrowali. I to podstawowy błąd, gdyż rzesza podobnych im osób bezrobotnych oczekuje, żeby doradcy zawodowi poświęcili im wiele czasu, jako że wymagają indywidualnego pokierowania. Jak zatem uwieńczyć swoje poszukiwania sukcesem i jakich nie popełniać błędów? 
 
Fachowa pomoc 
 
Kluczowe dla skutecznego poszukiwania pracy może być spotkanie z odpowiednim doradcą zawodowym, m.in. dlatego, że dobierze on szkolenia i kursy, które będą rozwijały kompetencje. Zatem pierwszym krokiem, kiedy urząd pracy - a także Centrum Aktywizacji Zawodowej działające w ramach Powiatowego Urzędu Pracy - nie są w stanie pomóc, jest odszukanie w okolicy organizacji pozarządowej specjalizującej się w doradztwie zawodowym dla tej grupy osób. One zatrudniają specjalistów - nierzadko osoby z niepełnosprawnością - z dużym doświadczeniem i wiedzą. Zatem, aby niepotrzebnie nie błądzić, należy popytać o kontakty do organizacji w swoim urzędzie gminy lub dzielnicy, a samemu wpisać w przeglądarce internetowej: "doradztwo zawodowe osób niepełnosprawnych" lub "aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych" i swoją lub najbliższą miejscowość. 
- Osoby z niepełnosprawnością odbywające w urzędach pracy kursy, powinny jak najszybciej pójść do pracy - mówi Łukasz Bednarski, doradca zawodowy w Centrum Integracja w Warszawie. - Radziłbym też skupić się na jakiejś umiejętności i wybierać szkolenia rozwijające, np. wybrać kurs księgowości, na którym pozna się konkretny program księgowy, a może i dwa. 
Pracodawcy coraz częściej szukają pracowników z określonymi umiejętnościami. Wiele osób z niepełnosprawnością stara się o pracę np. w biurze, ale tam obsługa komputera i znajomość Excela czy całego Office'a na podstawowym poziomie rzadko już wystarczają. Dlatego trzeba wybierać szkolenia i kursy specjalistyczne lub w stopniu zaawansowanym (nie tylko podstawowym!), dotyczące księgowości, rachunkowości, sprzedaży, marketingu, informatyki, grafiki, języka obcego czy nabycia i doskonalenia konkretnych umiejętności np. w zakresie przygotowania zdjęć do druku. 
 
Praca biurowa 
 
Po zakończonym kursie (kursach) należy jak najszybciej wykorzystać nową wiedzę i podjąć staż albo pracę tymczasową. Błędem jest trwanie wtedy w samozadowoleniu i niewykorzystanie szansy na doskonalenie umiejętności i zdobycie kolejnych. 
- W pierwszym okresie na rynku pracy lub powrotu na rynek kierujmy się strategią "małych kroków", czyli budowania pozycji i zdobywania doświadczeń - radzi Łukasz Bednarski. - Jeśli się sprawdzimy na stażu lub w pracy tymczasowej, może otrzymamy propozycję stałej pracy i zostania w firmie. Nie odrzucajmy pracy na umowę zlecenie. To błędna taktyka. 
 
Własna aktywność 
 
Nie czekając, aż urząd lub organizacja znajdzie ofertę pracy, trzeba szukać jej samemu. Dobrym źródłem wiedzy jest internet, gdyż większość firm ogłasza nabór pracowników na swoich stronach. Warto też regularnie przeglądać oferty w lokalnych gazetach - bo to duża "tablica ogłoszeniowa", jak również na stronach agencji pośrednictwa pracy (np. pracuj.pl, gazetapraca.pl, praca.gratka.pl, jobpilot.pl). Część z nich prowadzi projekty dla osób z niepełnosprawnością (np. job-impulse.pl, otopraca.pl). Warte polecenia są też oferty w agencjach pracy tymczasowej (np. interkadra.pl), rubryki "dam pracę" na portalach organizacji pozarządowych (zwłaszcza na ngo.pl) i na stronach organizacji zajmujących się pośrednictwem pracy dla osób z niepełnosprawnością. Część z nich zamieszcza też oferty pracodawców. Wykaz wielu stron internetowych, na których można szukać ofert pracy, znajduje się m.in. na naszym portalu. 
Gdy chce się mieć pewność, że pracodawca zatrudnia już osoby z niepełnosprawnością, należy zadzwonić do firmy i o to zapytać. Jeśli zatrudnia, istnieje prawdopodobieństwo, że korzysta z dofinansowania z PFRON do wynagrodzeń i może być zainteresowany zatrudnieniem kolejnych osób z niepełnosprawnością. Szukając pracy w konkretnej firmie, można zapytać, jakie specjalistyczne umiejętności są cenione na danym stanowisku i znajomość jakich programów jest najbardziej pożądana. Dowiemy się, co jest ważne na rynku pracy w miejscu i okolicy zamieszkania. To jeszcze lepiej pomoże dobrać odpowiednie kursy i szkolenia podnoszące własne kwalifikacje. 
Wiele osób z niepełnosprawnością nie ma pewności, czy w CV wpisywać informację o niepełnosprawności. Niektórzy zostawiają to na rozmowę kwalifikacyjną. Jeśli zdecydujemy się na jej wpisanie, to umieśćmy na samym końcu w dodatkowych informacjach lub uwagach. Możemy też wtedy wspomnieć o możliwości refundacji wynagrodzenia z PFRON oraz obniżenia wysokości wpłat na Fundusz w związku z zatrudnieniem pracownika z niepełnosprawnością. Nie powinien być to jednak najważniejszy atut pracownika. 
- Zatrudniając pracownika np. ze znacznym stopniem niepełnosprawności, firma wciąż jeszcze otrzyma refundację na jego wynagrodzenie ze środków PFRON w wysokości 1890 zł. Jeśli z umiarkowanym stopniem - 1050 zł - wyjaśnia Łukasz Bednarski. - Dla części pracodawców może być istotne, że otrzymają takie wsparcie. Pracodawca zapłaci też mniej na PFRON tzw. kary - jeśli nie zatrudnia wystarczającej liczby pracowników z niepełnosprawnością. [Pracodawcy zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy powinni zatrudniać 6 proc. osób niepełnosprawnych. Zobowiązuje ich do tego art. 21 Ustawy o rehabilitacji... - red.]. Zatrudnienie jednej osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności zmniejsza te wpłaty od 1500 zł do nawet 4500 zł, w zależności od tego, ile firma zatrudnia ludzi i ile wśród nich jest osób z niepełnosprawnością. 
 
Osoba na wózku 
 
Łukasz Bednarski zwraca też uwagę na to, by podczas rozmowy kwalifikacyjnej opowiadać o swojej niepełnosprawności - jeśli oczywiście decydujemy się o niej mówić lub gdy padnie o nią pytanie - tak aby nie wystraszyć pracodawcy. Trzeba to zrobić spokojnie. Podkreślić przede wszystkim swoją samodzielność. Warto taką rozmowę wyobrazić sobie i ją potrenować. Niektóre organizacje pozarządowe zajmujące się pośrednictwem pracy dla osób z niepełnosprawnością prowadzą treningi i symulacje rozmów kwalifikacyjnych. To cenna część szkoleń. Pozwala obyć się ze stresem, uczy reakcji na zaskakujące pytania, a dzięki spotkaniom z psychologiem pomaga odbudować wiarę w swoje możliwości. 
Wiele osób z niepełnosprawnością nie wierzy, że znajdzie pracę. Dlatego tak istotne jest spotkanie z kompetentnym doradcą zawodowym, dobór najlepszych szkoleń i umiejętne poszukiwanie pracy. Informacje na ten temat można uzyskać m.in. na stronach: 
niepelnosprawni.pl, 
sprawniwpracy.pl, 
fpmiinr.org.pl, 
hejkoniku.org.pl, 
psouu.org.pl, 
far.org.pl, 
pomocmaltanska.pl, 
spoza.org.pl, 
aktywizacja.org.pl. 
 
Materiał przygotowany na zlecenie ZUS 
 
 aaa 
6.3. Chałupnictwo - jak nie dać się nabrać 
Ada Prochyra 
 
Źródło: www.niepelnosprawni. pl 
Data opublikowania: 2013-11-12 
 
Praca chałupnicza jest marzeniem wielu, którzy nie mogą związać końca z końcem. Dodatkowo, dla osób z niepełnosprawnością praca bez konieczności wychodzenia z domu to często jedyna możliwość zarobkowania. Jak jednak znaleźć uczciwą ofertę? Sprawdziliśmy. 
 
Internetowa mądrość głosi, żeby nie ufać ogłoszeniom o pracę, które kończą się prośbą o wpłatę kaucji, nawet racjonalnie uzasadnioną. To samo podpowiada zdrowy rozsądek. Kiedy jednak potencjalny pracodawca zapewnia w ofercie o wysokich zarobkach przy minimalnym wysiłku, proces rekrutacji ogranicza do wysłania jednego maila i w dodatku nie wymaga nawet CV na poparcie kwalifikacji, aż grzech nie skorzystać. Skorzystałam i ja. 
Przez dwa tygodnie pod fikcyjnym nazwiskiem, jako osoba niepełnosprawna szukałam pracy chałupniczej. Odpowiadałam na ogłoszenia o skręcaniu długopisów, składaniu bukietów ze sztucznych kwiatów i te dotyczące niesprecyzowanych zajęć. W swoich poszukiwaniach korzystałam także z forów internetowych, porad prawnika oraz PR Manager jednego z największych portali z ogłoszeniami o pracę. Wyniki dziennikarskiego śledztwa oraz porady ekspertów znajdą Państwo w artykule. 
 
Namiary na sprawdzone oferty 
 
Podstawowe pojęcie o świecie fikcyjnych ogłoszeń zyskałam po prześledzeniu kilku wątków na forach internetowych, gdzie ludzie poszukiwali uczciwego pracodawcy zlecającego prostą pracę w domu. Okazało się, że były to osoby posiadające już przykre doświadczenia bycia oszukanym w takiej sytuacji. Oprócz zyskania cennej wiedzy, jak w prosty sposób sprawdzić wiarygodność firmy, dowiedziałam się także (eureka!), jak wciąż duża jest doza niezrozumienia problemów osób z niepełnosprawnością. Ludzie, którzy się z nią nie stykają, uważają, że praca chałupnicza jest czyjąś fanaberią, wymówką od "prawdziwej" pracy, czego wyraz dawali w komentarzach. 
Chałupnictwo kojarzy się często ze skręcaniem długopisów. 
Wracając do samego chałupnictwa, wniosek, jaki wyłonił się z tych dyskusji był dość jednoznaczny - uczciwych ofert pracy chałupniczej, polegającej na wykonywaniu prostych czynności (np. skręcanie długopisów) raczej nie ma lub są tak rzadkie, że internauci nie chcieli się nimi dzielić. Jak dowcipnie zauważył jeden z uczestników forum, najlepszą pracą chałupniczą jest dawanie ogłoszeń o pracy chałupniczej i zbieranie opłat od zainteresowanych jej podjęciem. Są natomiast sposoby, jak nie dać się nabrać i z morza ofert wyłonić firmę, która oferuje rzeczywiste zajęcie. 
 
Mydlenie oczu 
 
Po pierwsze, nie należy sugerować się tym, że w tytule ogłoszenia użyte są sformułowania "uczciwa", "bez oszustwa", "wysokie zarobki". Papier (w tym przypadku internet) zniesie wszystko. Znacznie istotniejsza jest treść ogłoszenia i możliwość kontaktu z potencjalnym pracodawcą. System podejrzanych ofert działa mniej więcej tak: ogłoszenie pojawia się na którymś z darmowych portali, np. lokalnych lub z ogłoszeniami z różnych branż (chociaż samo to nie przesądza o uczciwości bądź nieuczciwości pracodawcy). Sformułowania dotyczące zleceniodawcy, jak i wymagań względem potencjalnego pracownika, są możliwie ogólnikowe, np. "poszukujemy osób dokładnych i cierpliwych". Często wprost jest napisane, żeby nie przesyłać CV, za to ze szczegółami opisane są zasady współpracy, np. "Dla zdecydowanych wysyłamy kurierem umowę, którą należy podpisać w obecności kuriera. Kurierowi należy okazać dowód w oryginale w celu potwierdzenia tożsamości itd.". 
Potencjalny pracownik czytając takie ogłoszenie ma skupić się na zawiłych regułach, zamiast na fakcie, że pracodawca nie podaje swoich podstawowych danych oraz żąda początkowej wpłaty. Zwłaszcza to ostatnie powinno być sygnałem alarmowym dla poszukujących. Wpłata początkowa najczęściej jest uzasadniana koniecznością przesłania materiałów kurierem, jako rodzaj zabezpieczenia na wypadek gdyby pracownik się rozmyślił i ze współpracy zrezygnował. Dla uzyskania wrażenia większej rzetelności ogłoszeniodawca może nawet wyliczyć, jaka część żądanej kwoty potrzebna jest na kopertę, a jaka na samo nadanie przesyłki. Zazwyczaj żądane sumy wahają się od kilku do góra trzydziestu kilku złotych. W razie, gdyby ogłoszenie okazało się bublem, strata dla niedoszłego pracownika nie jest wielka. Natomiast ogłoszeniodawca cieszy się sporym zyskiem, nawet gdy liczba zainteresowanych na tyle, aby opłatę uiścić, nie przekroczy kilkunastu osób. 
Drugą strategią "producentów" długopisów, ozdób okolicznościowych itp. jest zamieszczenie bardzo lakonicznego ogłoszenia z informacją, że więcej dowiedzieć się można wysyłając wiadomość na podany adres e-mail. Część z nich okaże się nieprawidłowa i wiadomości wrócą do nadawcy, na pozostałe otrzymamy odpowiedzi. W tym przypadku mechanizm będzie podobny do "pełnowymiarowych" ogłoszeń - opasłe, wyczerpujące opisy współpracy mają za zadanie dobrze zamaskować tożsamość firmy i swoją "rzetelnością" przekonać poszukujących do uiszczenia opłaty. 
 
Sprawdzam! 
 
Razem z adwokatem Grzegorzem Jaroszczykiem z Centrum Integracja w Warszawie przyglądam się jednemu, wyjątkowo sprawnie skonstruowanemu ogłoszeniu. Zadanie jest proste - należy według instrukcji składać bożonarodzeniowe ozdoby, płatne nawet po 5 zł za sztukę. Pracodawca prosi, aby nie wysyłać maili ani CV (nie podaje zresztą adresu), prosi jedynie o wpłatę 31 zł kaucji na podany numer konta. Zapewnia, że "kaucja jest jednorazowa i zwrotna przy pierwszym rozliczeniu wynagrodzenia", jednak moją nieufność budzi tytuł, jaki należy nadać przelewowi - "wpłata dobrowolna". 
Grzegorz Jaroszczyk potwierdza moją intuicję - przy takim sformułowaniu pieniądze są w zasadzie nie do odzyskania, gdyby okazało się, że za ogłoszeniem nie kryje się uczciwy pracodawca. Sprawdzamy więc dane jego firmy w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Nie zgadza się ani nazwa firmy, ani jej adres, okazuje się też, że nie ma nawet miejscowości o takiej nazwie. O nazwisku właściciela czy numerze KRS firmy nie mamy co marzyć. Pieniędzy nie wpłacam. 
Praca w domu to dla wielu osób z niepełnosprawnością jedyna możliwość zarobkowania. 
W tym samym czasie odpowiadam na ogłoszenie firmy handlowo-usługowej A. i mailowo zgłaszam się do produkcji długopisów. Zgodnie z zapowiedzią, otrzymuję obszerną instrukcję opisującą moje zadanie, warunki umowy i wypłaty, komunikacji między mną a firmą itd. Pani, która przesłała mi wiadomość, podaje swoje imię i nazwisko, opisuje na czyje zlecenie długopisy są produkowane, nie podaje jednak numeru telefonu. Do dyspozycji mam jedynie adres i nazwę przedsiębiorstwa. Kiedy na tej podstawie nie udaje mi się ustalić wiarygodności firmy, wysyłam maila zwrotnego z prośbą o podanie numery REGON lub NIP, które zamierzałam sprawdzić na stronie Głównego Urzędu Statystycznego. Odpowiedzi na tę prośbę nie dostałam jednak do dziś. 
 
Pomogą opinie 
 
Zwróciłam się więc do Elżbiety Flasińskiej, PR Managera z Grupy Pracuj, do której należy Pracuj.pl, z prośbą o wskazanie metod weryfikacji uczciwości potencjalnych pracodawców. W pierwszej kolejności zwróciła mi uwagę na fakt, że starając się o pracę zgadzamy się na wykorzystanie naszych danych osobowych do celów rekrutacji, ale nie do innych. Stąd, w razie jakichkolwiek wątpliwości, koniecznie należy sprawdzić rzetelność pracodawcy. Najprostszym sposobem jest wpisanie w wyszukiwarce internetowej nazwy firmy wraz z hasłem "opinie". Można też skontaktować się z kontrahentami lub pracownikami danej firmy. Warto także sprawdzić, czy istnieje strona internetowa przedsiębiorstwa, z którym chcielibyśmy współpracować, a na niej informacja o rekrutacji, w której bierzemy udział. 
A co, jeżeli rekrutacja jest ukryta i w ogłoszeniu nie pada nazwy firmy? Zdarza się tak najczęściej wówczas, gdy pracodawcy szukają kogoś na miejsce jednego ze swoich pracowników lub nie chcą zdradzać konkurencji swoich planów rozwoju. W takich przypadkach ogłoszenie powinno być firmowane nazwą firmy rekrutacyjnej lub portalu, na którym zostało umieszczone i nie należy się obawiać takich sytuacji. Wówczas warto sprawdzić, czy są podane aktualne dane i kontakt do firmy pośredniczącej, a przy ofertach on-line, czy jest aktywny link do rezygnacji z otrzymywania wiadomości tego typu. 
 
Forum, czyli kto pyta, nie błądzi 
 
Po rozmowach z ekspertami i własnym namyśle nie zdecydowałam się na podjęcie żadnej z oferowanych prac. Wszystkie ogłoszenia, które znalazłam w tamtym okresie, zawierały prośbę o wpłatę kaucji, co, jak mnie ostrzegano, jest nieuczciwą praktyką. Wniosek z moich poszukiwań jest taki, że wśród ofert pracy chałupniczej przeważają mało wiarygodne, których nadawcy chcą wyłudzić pieniądze. Nie dotyczy to jedynie prac najprostszych, o które się "starałam", ale także np. pracy w charakterze sprzedawcy zdalnego, warunkiem podjęcia której jest wykupienie pakietu usług pracodawcy. Niemożliwością byłoby przejrzenie wszystkich ofert, więc bardzo możliwe, że istnieją ogłoszeniodawcy na poważnie szukający pracowników. 
Poszukującym pracy chałupniczej zalecałabym jednak szczególną ostrożność w przypadku ofert zbyt atrakcyjnych, tzn. dokładnie takich, o których mowa była powyżej - gdy wymagania wobec kandydata są niewielkie lub wręcz żadne, a warunki wyjątkowo dobre. Jeżeli do tego w ofercie pracy są stawiane niestandardowe oczekiwania, np. wymóg przesłania sms-a w celu uzyskania dostępu do szczegółowych danych lub wpłacenia jakichkolwiek pieniędzy, należy być podwójnie czujnym. 
- Tego typu informacja może świadczyć o tym, że ktoś wykorzystując ogłoszenie o pracę chce nas po prostu naciągnąć - ostrzega na koniec Elżbieta Flasińska. 
Internauci ujęli sprawę dosadniej - oferty pracy chałupniczej publikowane w Internecie to zwykłe oszustwo i naciągactwo. Na naszym forum.niepelnosprawni.pl, ale także forach innych serwisów można znaleźć ostrzeżenia przed konkretnymi pracodawcami, którzy okazali się oszustami. Warto zwracać na nie uwagę. 
 
Serwis Pracuj.pl przygotował dla Czytelników portalu Niepelnosprawni.pl zbiór kilku zasad bezpiecznego zachowania na rynku pracy: 
* Zanim zaaplikujesz, bardzo dokładnie zapoznaj się z regulaminem serwisu oraz treścią oferty pracy. 
* Sprawdź reputację serwisu, w którym chcesz dokonać rejestracji, w internecie szybko znajdziesz informacje na jego temat. 
* Jeśli ogłoszenie wzbudza Twój niepokój (np. pracodawca w niejasny sposób opisuje rodzaj swojej działalności lub oferuje natychmiastowe zatrudnienie, nawet bez telefonicznej rozmowy kwalifikacyjnej), nie odpowiadaj na nie, zanim nie zweryfikujesz danego pracodawcy. 
* Nie umieszczaj w dokumentach aplikacyjnych danych poufnych: numerów kart kredytowych i kont bankowych oraz numerów dokumentów tożsamości. 
* Nie zobowiązuj się do transakcji finansowych na rzecz potencjalnego pracodawcy. 
* Zachowaj ostrożność wobec ogłoszeń dot. prac wykonywanych w domu, wymagających dokonania tzw. opłaty wstępnej. 
 
aaa 
6.4. Fundusz dofinansuje nagrodę dla niepełnosprawnego 
Rzeczpospolita, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-21 
 
Do kosztów płacy wchodzą m.in. wypłacane pracownikom niepełnosprawnym świadczenia o jednorazowym charakterze. Pracodawca może też korzystać z uprawnień wynikających z dwóch decyzji, gdy żadna z nich nie została uchylona - donosi Rzeczpospolita. 
1. Czy do kosztów płacy wykazywanych w poz. 52 druku INF-D-P zaliczyć można nagrody jubileuszowe (ich udzielanie przewiduje układ zbiorowy pracy) i okolicznościowe związane z osiągnięciem wyników produkcyjnych zakładu (prawo do nich przewiduje regulamin pracy)? 
2. Pracownik posiada wydane na stałe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim z symbolem 02-P, 07-S i 11-I. W związku ze zmianą stanu zdrowia uzyskał kolejne orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak już z symbolami 03-L, 07-S, 11-I i na czas określony. Jednocześnie nie wycofano poprzedniego orzeczenia. Czy pracodawca nadal może go zaliczać do stopnia umiarkowanego, ale wciąż do schorzeń szczególnych? 
W obydwu przypadkach odpowiedź resortu pracy jest korzystna dla pracodawców. Tym samym wysokość dofinansowania będzie wyższa. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 15 listopada 2013 r. 
 
 aaa 
6.5. Niepełnosprawnych muszą zatrudniać wszyscy członkowie konsorcjum 
Sławomir Wikariak, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-21 
 
Jeśli organizator przetargu wprowadza wymóg, zgodnie z którym mogą w nim wystartować jedynie firmy zatrudniające w ponad połowie osoby niepełnosprawne, to warunek ten musi być spełniony przez każdego z członków konsorcjum odrębnie - donosi Dziennik Gazeta Prawna. 
W 2009 r. do ustawy - Prawo zamówień publicznych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.) wprowadzono art. 22 ust 2 pozwalający zamawiającym wprowadzać zastrzeżenie, zgodnie z którym o udzielenie zamówienia mogą się ubiegać jedynie firmy zatrudniające w co najmniej 50 proc. niepełnosprawnych. W założeniu ma to wyrównać szanse tych firm, a także wpływać na aktywację i zwiększenie szans na rynku pracy osób niepełnosprawnych. 
Jak należy traktować ten wymóg? Zdaniem Urzędu Zamówień Publicznych, odrębnie od opisanych w art. 22. ust. 1 p.z.p. warunków udziału w postępowaniu. 
„Warunki, o których mowa w tym przepisie, służą bowiem ocenie zdolności podmiotu do realizacji przedmiotu zamówienia przez pryzmat posiadanych uprawnień, wiedzy, doświadczenia, potencjału technicznego, osobowego i finansowego wykonawcy. Warunek zatrudnienia ponad 50 proc. pracowników niepełnosprawnych określa natomiast wyłącznie strukturę zatrudnienia istniejącą u wykonawcy dopuszczonego do udziału w postępowaniu, bez oceny doświadczenia, czy też wiedzy tych osób" - napisano w opinii prawnej UZP, odwołując się m.in. do wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 30 października 2012 r.(sygn. akt KIO 2255/12). 
W konsekwencji, jeśli w przetargu startuje kilka firm tworzących konsorcjum, to każda z nich musi zatrudniać ponad 50 proc. osób niepełnosprawnych. 
„Zawiązanie konsorcjum nie może bowiem stanowić drogi do obejścia przepisu ustawy w ten sposób, aby dopuścić do udziału w postępowaniu wykonawców, którzy w ogóle nie zatrudniają pracowników niepełnosprawnych, a np. zamierzają jedynie korzystać z potencjału podmiotu trzeciego mającego status zakładu pracy chronionej" - można przeczytać w opinii. 
To istotna różnica w stosunku do warunków z art. 22 ust. 1 p.z.p. Te bowiem - przynajmniej co do zasady - wystarczy, że spełni jeden z członków konsorcjum. Jeśli np. zamawiający wymaga doświadczenia w budowie mostów, to musi je posiadać tylko jeden z konsorcjantów, a nie wszyscy. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 14 listopada 2013 r. 

 aaa 
6.6. Są pieniądze dla powiatów na pomoc niepełnosprawnym 
Michalina Topolewska 
 Rehabilitacja 
 
Źródło: Gazeta Prawna 45 tydzień 2013 
 
Do końca listopada powiaty mogą składać wnioski do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) o środki z programu "Junior" (na 2014 rok). 
Jego celem jest wsparcie niepełnosprawnych absolwentów. W ramach tego programu powiat może otrzymać dofinansowanie, z którego pokryje świadczenie na rehabilitację zawodową. Jest ono wypłacane osobie skierowanej na staż przez powiatowy urząd pracy. Taka pomoc, która jest przyznawana niezależnie od ustawowego stypendium, przysługującego każdemu stażyście, wynosi 30 procent najniższego wynagrodzenia w przypadku osoby z lekką niepełnosprawnością oraz 40 procent lub 50 procent, gdy została ona zaliczona do jej umiarkowanego bądź znacznego stopnia. 
Powiatowy urząd pracy może otrzymać środki na wypłatę premii (w wysokości 10 procent minimalnej płacy) dla doradcy zawodowego, który będzie wykonywał dodatkowe czynności związane z zajmowaniem się stażystą, na przykład pomaganiem mu w adaptacji w nowym środowisku. Ponadto zasady programu "Junior" przewidują też możliwość starania się o pieniądze dla pracodawców, którzy przyjmą niepełnosprawnego stażystę. Oni także mogą liczyć na premię z tego tytułu, a wyjątek dotyczy tylko tych prowadzących zakłady aktywności zawodowej. 
Samorząd, który zdecyduje się na zgłoszenie do "Juniora", powinien wypełnić wniosek, w którym wskaże swoje zapotrzebowanie na realizację poszczególnych działań. Jest on dostępny na stronie internetowej PFRON. Trzeba go złożyć we właściwym oddziale terenowym tej instytucji do trzydziestego listopada. 
Program umożliwia między innymi wypłatę pomocy niepełnosprawnym stażystom. 
 
aaa 
6.7. Prawa pracodawcy 
Anita Siemaszko 
 
Źródło: Integracja 1/2013 
Data opublikowania na www.niepelnosprawni.pl 2013-05-06 
 
 Jestem osobą niepełnosprawną, kobietą po pięćdziesiątce. Pół roku temu zostałam pracodawcą. Miałam do wyboru: stracić pracę lub "pójść na swoje". Udało się. Zatrudniam teraz 15 kobiet, w tym jedną z niepełnosprawnością. Znajduję wyłącznie informacje o prawach niepełnosprawnych pracowników i obowiązkach pracodawców wobec nich. Gdzie mam szukać informacji i pomocy dla siebie, bo jestem pracującym dyrektorem i właścicielem firmy? 
Teresa M. z woj. wielkopolskiego 
 
Prawnik Anita Siemaszko: Rzadko zdarza się sytuacja, że niepełnosprawny jest pracodawcą, częściej jest pracownikiem. Sporo osób niepełnosprawnych zakłada firmy, choć najczęściej zatrudniają tylko siebie. Państwo, chcąc zachęcić do zatrudniania osób niepełnosprawnych, stosuje wobec pracodawców zachęty - najczęstszymi są dofinansowania wynagrodzeń. Ale istnieje także wsparcie dla przedsiębiorczych osób z niepełnosprawnością. Najwięcej informacji na ten temat znajdzie Pani w Ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123, poz. 776) tekst jednolity z dnia 18 stycznia 2008 r. (Dz.U. Nr 14, poz. 92). 
 
I Refundacja składek ZUS 
 
 Dużą pomocą jest refundacja składek ZUS. W przypadku przedsiębiorców przysługuje w wysokości: - 100 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; - 60 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; - 30 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. 
O zwrot ubiegać może się również niepełnosprawny rolnik lub rolnik zobowiązany do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika. Zwrot dotyczy pełnego wymiaru składek w KRUS. Warunkiem refundacji składek jest terminowe ich opłacanie w całości. System opłacania składek działa na zasadzie refundacji - tzn. najpierw osoba niepełnosprawna opłaca składki, a następnie po złożeniu wniosku do PFRON uzyskuje zwrot składki terminowo zapłaconej w ZUS lub KRUS. Środki zostają wypłacone przedsiębiorcy w terminie 14 dni od dnia złożenia kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku w PFRON. Wniosek składany jest miesięcznie i dotyczy refundacji składek za dany miesiąc. 
Obecnie nie istnieją już ograniczenia co do tego, czy przedsiębiorcą ma być osoba niepełnosprawna w momencie podejmowania działalności. Ważne jest, by w danym okresie, za który występuje o refundację, spełniał warunki zaliczenia go do osób niepełnosprawnych. Niestety, z listu nie wynika, jaki ma Pani stopień niepełnosprawności. 
Oprócz tego (ale jest to propozycja tylko dla tych, którzy zaczynają swoją przygodę z firmą) osoba niepełnosprawna może otrzymać ze środków PFRON jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej w wysokości określonej w umowie zawartej ze starostą, nie więcej jednak niż do wysokości 15-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli nie otrzymała bezzwrotnych środków publicznych na ten cel. 
 
II Ulga dla przedsiębiorcy w składce zdrowotnej 
 
Każda osoba, która prowadzi własną działalność, ma obowiązek opłacać z tego tytułu składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Przedsiębiorca musi ją opłacać w pełnej wysokości nawet wtedy, gdy jest chory i nie może wykonywać swojej pracy. Osoby, które mają prawo do emerytury lub renty albo które są niepełnosprawne, mogą skorzystać z ulgi w jej opłacaniu. Powinny jednak spełnić pewne warunki, które zostały określone w art. 82 ust. 8 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zwanej ustawą zdrowotną. Wynika z niego, że jeśli przedsiębiorca pobiera emeryturę lub rentę w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, nie opłaca składki zdrowotnej z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności, gdy: 
1) uzyskuje z tej działalności przychody w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50 proc. kwoty najniższej emerytury lub 
2) opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Chodzi o kwotę emerytury lub renty (brutto) wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W przypadku renty rodzinnej jest to kwota świadczenia rentowego wraz z dodatkiem dla sieroty zupełnej. Nie uwzględnia się natomiast innych dodatków, zasiłków, świadczeń pieniężnych i ryczałtu energetycznego, ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla oraz deputatu węglowego. 
Gdyby natomiast osoba zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności uzyskiwała jedynie przychody z działalności gospodarczej, to jej składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ulgi tej nie stosuje się jednak wobec niepełnosprawnych przedsiębiorców opłacających podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub w formie karty podatkowej. 
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej…(Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.) 
 
 III Niższe składki ZUS dla rozpoczynających działalność gospodarczą 
 
Dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne jest znacznie niższa niż dla tych, którzy co już prowadzą firmę. Wynosi ona bowiem tylko 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. W 2013 r. jest to kwota 480 zł (tj. 30 proc. z kwoty 1600 zł). 
Prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od obniżonej podstawy wymiaru nie przysługuje wszystkim osobom "startującym" w biznesie. Tylko bowiem osoby, które rozpoczynają działalność gospodarczą na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, mogą korzystać z tej preferencji. 
Do grona osób, które nie są do niej uprawnione, zalicza się przedsiębiorców, którzy: - prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania obecnej działalności prowadzili inną pozarolniczą działalność, - wykonują na rzecz byłego pracodawcy takie same czynności wchodzące w zakres obecnie wykonywanej działalności gospodarczej, jakie przed dniem jej rozpoczęcia wykonywali w ramach stosunku pracy (lub spółdzielczego stosunku pracy) w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym. 
Z ulgi nie mogą też skorzystać m.in. wspólnicy spółek jawnych, komandytowych lub partnerskich oraz wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. 
Nowy przedsiębiorca może opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od obniżonej podstawy wymiaru przez 24 miesiące kalendarzowe. 
 
IV Ulgi w karcie podatkowej 
 
Podatnikom, którzy ukończyli już 60. r. ż. lub mają minimum lekki stopień niepełnosprawności, wykonującym osobiście (bez zatrudniania pracowników) działalność usługową i wytwórczo-usługową, przysługuje prawo do obniżenia przyjętej stawki o 20 proc. W przypadku działalności transportowej obniżenie stawki o 20 proc. zostało przewidziane dla osób z orzeczeniem co najmniej umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności. Warunkiem także i tu jest niezatrudnianie pracowników. 
Ponadto dla przedsiębiorców zatrudniających pracowników z co najmniej lekkim stopniem niepełnosprawności, wykonujących działalność usługową i wytwórczo-usługową, przewidziane zostało obniżenie o 10 proc. przyjętych stawek. 
Najwyższa możliwość obniżenia stawek podatkowych została przewidziana dla osób, które nie tylko prowadzą własną działalność, ale jednocześnie sami pracują w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeśli w swojej firmie nie zatrudniają pracowników, mogą obniżyć stawki karty podatkowej. Warto zauważyć, że podatnik może otrzymać również inne obniżki stawek karty podatkowej, sięgające nawet 50 proc. Należy jednak podkreślić, że są one przyznawane na wniosek podatnika, za zgodą naczelnika urzędu skarbowego, a także, że prawo do obniżki podatku przysługuje w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z nieadekwatnością stawek ustalonych w ustawie względem skali prowadzonej działalności gospodarczej. 
 
 aaa 
6.8. Mniejszej firmie łatwiej uzyskać dotację 
Mateusz Rzemek, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-20 
 
Czy małej firmie opłaca się zaangażować niepełnosprawnego? - zastanawia się dziennik Rzeczpospolita. 
W firmie mającej do 25 pracowników zatrudnienie niepełnosprawnego i uzyskanie dofinansowania do jego wynagrodzenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest dużo łatwiejsze niż w większych zakładach. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji taka mała firma nie musi np. udowadniać, że zatrudnia co najmniej 6 proc. niepełnosprawnych. A to jest warunek wypłaty pomocy w zakładach z co najmniej 25 pracownikami w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Ponadto mała firma nie ma wymogów sprawozdawczych wobec PFRON, które obciążają większych pracodawców. 
 
Jakie procedury trzeba zachować przy zatrudnianiu niepełnosprawnego? 
 
Zgodnie z art. 26a ustawy o rehabilitacji przedsiębiorca, który chce dostać dofinansowanie do pensji niepełnosprawnego pracownika, musi zatrudnić go na etacie. Nie ma znaczenia, czy jest to zwykła umowa o pracę, powołanie na stanowisko w spółce czy spółdzielcza umowa o pracę. Ma to być zatrudnienie zgodne z kodeksem pracy. Przyjęcie na umowę zlecenia, o dzieło czy chałupnictwo nie wchodzą tu w rachubę. Bardzo istotne jest także to, aby przyszły pracownik przedstawił ważne orzeczenie o niepełnosprawności. Może to być takie wydane przez lekarza orzecznika ZUS, powiatową komisję orzekającą o niepełnosprawności, wydane przed 1998 r. orzeczenia Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, a u byłych wojskowych - orzeczenia sprzed 1998 r. wydane przez komisje działające przy MSWiA i MON. Od stopnia niepełnosprawności i wymiaru czasu pracy będzie zależała wysokość wsparcia z PFRON. 
 
Czy szef może zwolnić pracownika, aby w ten sposób zrobić miejsce dla niepełnosprawnego? 
 
Przedsiębiorca nie dostanie wtedy dofinansowania z PFRON. Przy zatrudnianiu niepełnosprawnych trzeba bowiem wykazać tzw. efekt zachęty, czyli to, że przy tej okazji wzrosła liczba pracowników ogółem, jak i podniósł się wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych. Badając stan załogi, szef musi uwzględnić ruchy kadrowe z 12 ostatnich miesięcy. Jeśli w tym czasie zwolnił kogoś, to nawet jeśli przyjmie na to miejsce niepełnosprawnego, nie wykaże wzrostu liczby pracowników ogółem i nie będzie efektu zachęty, a co za tym idzie - pomocy z PFRON. 
W czasie kryzysu przedsiębiorcom trudno wykazać, że spełnili efekt zachęty w ten sposób, czyli metodą ilościową. Na szczęście jest inny sposób, tzw. jakościowy. Pracodawca dostanie wsparcie, nawet jeśli w ostatnim czasie zmniejszył załogę, ale pod warunkiem, że ci, którzy odeszli, rozwiązali umowy m.in.: na mocy porozumienia stron, upływu okresu, na jaki zostały zawarte, lub za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika. 
 
Ile wynosi dofinansowanie do pensji niepełnosprawnego? 
 
Zależy to od stopnia niepełnosprawności, etatu i poziomu ich wynagrodzeń. Najprościej pokazać to na przykładzie minimalnej pensji. Obecnie na pracownika z lekkim stopniem niepełnosprawności pracodawca uzyska 420 zł. Do pensji tego z umiarkowaną niepełnosprawnością dostanie 1050 zł wsparcia, a ze stopniem znacznym około 1500 zł, gdyż limit kosztów płacy jest mniejszy niż maksymalna kwota dofinansowania dla stopnia znacznego. 
Dodatkowo jeżeli ten pracownik w orzeczeniu wykaże tzw. schorzenie szczególne, czyli np. epilepsję, chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub jest niewidomy, dofinansowanie może wzrosnąć o kolejne 40 proc. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 13 listopada 2013 r. 
 
 aaa 
6.9. Przez spóźnienie przelewu zakład straci ulgę 
Grażyna Ordak, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-18 
 
Pracodawca nie ma szans na dofinansowanie z PFRON na zatrudnionego niepełnosprawnego, jeżeli ten nie dysponuje pensją w dniu ustalonym jako dzień wypłaty - czytamy w Rzeczpospolitej. 
To skutek wyjaśnień Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych z 15 października 2013 r. 
Co do zasady wynagrodzenie niepełnosprawnego szef przekazuje na jego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo na jego adres zamieszkania za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych. Taki sposób przelania pensji uprawnia firmę do uzyskania miesięcznego dofinansowania na tego pracownika. 
Przy spełnianiu świadczenia w inny sposób niż bezpośrednio do rąk pracownika trzeba być punktualnym, co podkreśla BON w piśmie. Termin ten jest zachowany wtedy, gdy pracownik może dysponować zarobkiem w dniu ustalonym jako dzień wypłaty wynagrodzenia. Wówczas szef zachowa prawo do wsparcia z PFRON. 
Jeżeli naruszy ten termin choćby o jeden dzień, nie przysługuje mu dofinansowanie, i to nawet wtedy, gdy swój rachunek obciążył przed wymaganą datą. Może próbować udowodnić, że prawidłowo i o czasie wypłacił zarobki niepełnosprawnemu. Jeśli jednak tego nie wykaże, nie ma co liczyć na pieniądze z PFRON. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 8 listopada 2013 r. 
 
aaa 
6.10. Renta rodzinna zwalnia ze składek z prowadzonej działalności Michał Jakubowski, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-18 
 
 Mam 32 lata. Pobieram rentę po zmarłej żonie na siebie i dwójkę dzieci. Zamierzam rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej. Dotychczas byłem zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie zajmującej się architekturą krajobrazu, ale moja umowa o pracę wygasła na skutek śmierci pracodawcy. Ponieważ spadkobiercy nie są zainteresowani dalszym prowadzeniem tego biznesu, zgodzili się, abym na bazie tej firmy (dostęp do listy klientów, to samo miejsce prowadzenia itd.) mógł założyć swoją działalność. Czy w tej sytuacji mogę opłacać składki od niższej podstawy? Czy ZUS będzie mnie traktował jako osobę, która ma ustalone prawo do renty rodzinnej? Jak wygląda sprawa mojej przyszłej emerytury? - pyta czytelnik Rzeczpospolitej. 
W tej sytuacji czytelnik w ogóle nie musi płacić składek społecznych. Obowiązkowa będzie tylko składka zdrowotna. 
Zasadą jest, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która ma ustalone prawo do renty, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Wynika to z art. 9 ust. 4c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej ustawa o sus). Dotyczy to jednak renty z tytułu niezdolności do pracy, a nie renty rodzinnej. Oznacza to, że do osoby, która prowadzi działalność gospodarczą i ma prawo do renty rodzinnej, zastosowanie będzie miał art. 9 ust. 5 ustawy o sus. A z niego wynika, że dla czytelnika uprawnionego do renty rodzinnej ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności są dobrowolne. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 8 listopada 2013 r. 
 
 aaa 
6.11. Zrównanie dofinansowań na szybko 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-10-24 
 
Proponowane w ustawie okołobudżetowej zrównanie dofinansowań do pensji pracowników z niepełnosprawnością na rynkach pracy chronionym i otwartym to według pracodawców największa w historii zmiana systemu wspierania zatrudnienia, do tego za szybka i zbyt drastyczna. Rząd zapewnia: pracownicy będą dalej dotowani. 
 
Sprzeciw pracodawców budzi nie tylko kierunek tych zmian, ale także szybkie tempo i sposób ich wprowadzania w życie - nie zmianą ustawy o rehabilitacji, a ustawą okołobudżetową na zaledwie trzy miesiące przed wejściem nowych przepisów w życie. 
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) podkreśla, że rozwiązania dotyczące zrównania pomocy w formie subsydiów płacowych na rynkach pracy otwartym i chronionym zostały wprowadzone Ustawą z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 237, poz. 1652), jednak wejście w życie tych przepisów odkładane było w kolejnych latach budżetowych. 
 
Mniej dla zpchr 
 
Na czym polegają planowane zmiany? Zgodnie z projektem ustawy okołobudżetowej, ogłoszonym przez rząd 18 września br., od stycznia 2014 r. wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w zakładach pracy chronionej (zpchr) będzie taka sama jak dla pracodawców z tzw. otwartego rynku pracy. Kwota miesięcznego dofinansowania do pensji pracownika z lekkim stopniem niepełnosprawności wyniesie 480 zł miesięcznie, z umiarkowanym - 960 zł, a ze znacznym - 1920 zł. Kwoty te zwiększą się o 640 zł w przypadku osób niepełnosprawnych z orzeczonymi: chorobą psychiczną, niepełnosprawnością intelektualną, całościowym zaburzeniem rozwojowym lub epilepsją oraz dla osób niewidomych. 
Obecnie kwoty dofinansowania do wynagrodzeń wyliczane są na podstawie najniższego wynagrodzenia z roku poprzedniego. W 2013 r. dla osób zatrudnionych w zpchr dofinansowanie wynosiło 180 proc. tego wynagrodzenia (czyli 2700 zł) w przypadku osób z niepełnosprawnością ze stopniem znacznym, 100 proc. (czyli 1500 zł) - ze stopniem umiarkowanym i 40 proc. (czyli 600 zł) - z lekkim. Przy schorzeniach specjalnych kwoty te zwiększano o kolejne 40 proc. Dla pracodawców rynku otwartego wymienione wyżej kwoty są w 2013 r. niższe o 30 proc. (o 10 proc. w przypadku schorzeń specjalnych) i wynoszą: 1890 zł dla stopnia znacznego, 1050 zł dla umiarkowanego i 420 zł dla lekkiego. 
 
Dlaczego planowane zmiany budzą takie kontrowersje? 
Przede wszystkim, zdaniem pracodawców, spowoduje to spadki rentowności zpchr od 9 do 13 proc. co sprawi, że wszystkie zakłady pracy chronionej zaczną działać ze stratą finansową i tym samym znajdą się w trudnej sytuacji ekonomicznej. 
 - W ciągu zaledwie jednego kwartału nastąpi utrata zdolności do pobierania dofinansowań przez prawie wszystkie zakłady pracy chronionej w Polsce, co oznacza ich natychmiastową upadłość - alarmuje Jan Zając, prezes Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON). - Rynek pracodawców osób niepełnosprawnych przestanie istnieć. Dzisiejsza próba przerzucenia kosztów na zakłady pracy chronionej jest wyrokiem i dramatem dla wielu pracowników i ich pracodawców. Straci również klient, który kupując towar lub usługę, wytworzone przez zakład chroniony, poniesie koszty zmian wprowadzanych przez rząd. 
 
Z chronionego na otwarty? 
 
Jednoznacznie negatywne stanowisko wobec nowych przepisów mają pracodawcy z chronionego rynku pracy. 
- Jesteśmy rozżaleni tymi propozycjami. Rynek pracy chronionej jest wciąż niedoceniany; jesteśmy obciążani dodatkowymi obowiązkami, a nie mamy wsparcia ze strony państwa. Brakuje zachęt do prowadzenia zpchr, dlatego w tej sytuacji rozważamy rezygnację ze statusu zakładu pracy chronionej - mówi Krzysztof Golecki, prokurent spółki Gemes z Katowic. Zatrudnia ona ponad 200 osób z niepełnosprawnością, w tym 170 z umiarkowanym stopniem. - Jak wskazują wstępne szacunki, zwolnienia mogą sięgnąć nawet 30 proc. pracowników - dodaje Golecki. 
- Proponując zmiany, nie liczono się z kosztami społecznymi, nikt nie policzył, ile osób straci pracę i ile będzie wymagało pomocy opieki społecznej. A kto zatrudni tych, którzy mają poważne dysfunkcje? Czy rząd myśli, że znajdą oni miejsce na otwartym rynku pracy? - pyta Jan Zając. 
Dane wskazują, że to nie będzie proste. W 1400 zpchr-ach pracuje blisko 170 tys. osób z niepełnosprawnością, 79 tys. pracuje zaś na otwartym rynku pracy w 16 700 przedsiębiorstw. Transfer pracowników z zpchr na otwarty rynek pracy wymagałby zatem znacznego zwiększenia zatrudnienia pracowników z niepełnosprawnością w firmach już ujętych w danych PFRON lub wprowadzenia dużej liczby nowych podmiotów. Ogólnopolska Baza Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (OBPON) plany ustawodawcy, stanowiące, że na zmianach zyska otwarty rynek pracy, nazywa wręcz "zaklinaniem rzeczywistości". W swoim stanowisku, przesłanym na ręce Dariusza Rosatiego, przewodniczącego Komisji Finansów Publicznych, OBPON wykazuje, że w porównaniu do obowiązujących jeszcze przepisów, kwota dofinansowania niepełnosprawnego pracownika wzrosłaby nieznacznie - o 32 zł - tylko w przypadku lekkiego stopnia. Przy znacznym stopniu byłoby to o 96 zł mniej niż obecnie, a przy umiarkowanym - o 160 zł. 
Zdecydowany na rezygnację ze statusu zakładu pracy chronionej i na przeprowadzenie zwolnień jest Edward Kuczer, prezes opolskiej firmy Gwarant. 
- Nikt nie mówi, że najważniejszym beneficjentem pomocy publicznej w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnością jest budżet państwa. To my "zdejmujemy" te osoby z urzędów pracy, z bezrobocia. Nikt nie mówi, że zgodnie z chorą ustawą o zamówieniach publicznych państwo dostaje usługi za kwotę o 40 proc. niższą niż realna wartość. A co z kontraktami, które mamy zawarte na trzy lata, z których nie możemy zrezygnować? - pyta prezes. 
Aby przetrwać na rynku po wejściu w życie planowanych zmian, Kuczer będzie musiał zwolnić minimum 500 osób, w tym ok. 400 z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Konieczna też będzie rezygnacja ze statusu zpchr. 
 
Tańszy nie znaczy gorszy 
 
Jednak MPiPS uważa, że zaproponowane rozwiązania w projekcie ustawy okołobudżetowej nie powinny stanowić zaskoczenia dla pracodawców z chronionego czy otwartego rynku pracy, gdyż to wzrost zainteresowania pracodawców zatrudnianiem subsydiowanym spowodował konieczność wprowadzenia zmian ograniczających możliwości stosowania tego instrumentu. 
- Od kwietnia 2011 r. zmniejszeniu o 30 tys. uległa liczba pracowników niepełnosprawnych, których wynagrodzenia były dofinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Jest to skutek obniżenia wysokości dofinansowania dla umiarkowanego i lekkiego stopnia niepełnosprawności, a także odstąpienia od dofinansowania wynagrodzeń pracowników z tymi stopniami mających ustalone prawo do emerytury. Jednak nie miało to negatywnego wpływu na sytuację osób niepełnosprawnych na rynku pracy, ponieważ zatrudnienie osób niepełnosprawnych - według danych Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności Polski (BAELP) - wzrosło - informuje biuro prasowe MPiPS. 
 
Praca przy komputerze 
 
Według resortu nowe propozycje rządu nie powinny spowodować spadku zatrudnienia osób niepełnosprawnych, bo będą oni nadal dotowani. Tę tezę podkreśla też Jarosław Duda, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych. 
- Pracownik niepełnosprawny będzie tańszy, co nie znaczy, że gorszy. Jednak jeśli biznesy pracodawców są oparte tylko o dofinansowania, to jest to trochę niepokojące - powiedział PAP minister Duda. 
 
Zwolnienia, czyli więcej rent 
 
Zgoła odmienne stanowisko w tej sprawie zajmuje Business Centre Club (BCC), który złożył do marszałek Sejmu Ewy Kopacz petycję o niewprowadzanie planowanych zmian. 
- Wprowadzenie zmian w dofinansowaniu do zatrudnienia osób z niepełnosprawnością spowoduje likwidację wielu miejsc pracy tych osób. Zakłady pracy chronionej, nie mając wsparcia finansowego, nie poradzą sobie i duża ich liczba będzie likwidowana. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że osoba z niepełnosprawnością jest o wiele mniej wydajnym pracownikiem niż w pełni sprawny pracownik. Pracodawcy, aby sprawnie działać i osiągać odpowiednie dochody, potrzebują wsparcia finansowego państwa - mówi Anna Maria Dukat, ekspert ds. niepełnosprawności BCC. 
Podkreśla także, że praca dla osoby z niepełnosprawnością jest nie tylko pracą dochodową, ale i rehabilitacją społeczną. 
- Brak miejsc zatrudnienia osób z niepełnosprawnością wpłynie na wzrost liczby rent z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zasiłków z pomocy społecznej, a także wzrost kosztów leczenia byłych pracowników z niepełnosprawnością. Poza tym wprowadzenie zmian jest zaplanowane zbyt szybko. Gdyby były one wprowadzane w dłuższym okresie czasu, to ich przebieg byłby łagodniejszy dla każdej ze stron - dodaje Dukat. 
W opinii POPON, brak odpowiedniego vacatio legis, czyli okresu od publikacji przepisów do wejścia ich w życie, jest niezgodny z konstytucją RP, gdyż taka sytuacja może być uzasadniona tylko ochroną innej wartości o charakterze konstytucyjnym, a tutaj nie ma to miejsca. 
- Brak odpowiedniego vacatio legis powoduje m.in., że pracodawca nie ma możliwości przeprowadzenia restrukturyzacji zatrudnienia, czyli zwolnień grupowych, przed wejściem w życie przepisów. Nie tylko przeprowadzenie procedury zwolnień grupowych, ale nawet zwolnienie pojedynczego pracownika trwa zazwyczaj znacznie dłużej niż miesiąc - mówi Marek Kowalski, prezes Polskiej Izby Gospodarczej Czystości, ekspert Konfederacji Lewiatan. 
 
W kasie PFRON o 350 mln zł mniej 
 
Kartą przetargową i kością niezgody są środki PFRON. Jeśli dojdzie do likwidacji miejsc pracy, to straty budżetu państwa, według POPON, mogą przewyższyć potencjalne oszczędności, gdyż każde zlikwidowane miejsce pracy oznacza brak wpływów z tytułu składek ZUS, podatku i innych obciążeń w wysokości 775 zł miesięcznie. Wraz z wypłatą zasiłku dla bezrobotnych strata w budżecie wyniesie 1598 zł miesięcznie. Minister Jarosław Duda zaprzecza, jakoby chodziło o oszczędności w kasie PFRON. 
- Środki pozostają na tym samym poziomie - mówił minister na posiedzeniu sejmowej Komisji Finansów Publicznych 22 października br. - Dziękuję Ministerstwu Finansów za utrzymanie dotacji z budżetu przez kolejny rok na poziomie 749 mln zł. Jednak w związku ze spowolnieniem gospodarczym wpływy do PFRON są mniejsze. Planowaliśmy, że będą to 4 mld 20 mln zł w tym roku, a będą to 3 mld 656 mln zł, czyli o ok. 350 mln mniej. Musimy też zadbać o inne nasze ustawowe zobowiązania - mam na myśli wsparcie samorządów i organizacji pozarządowych. 
Wprowadzenie zmian uważa za konieczne poseł Marek Plura (PO). Jednym z powodów jest, według niego, równoważenie naczyń połączonych, z których składa się budżet PFRON, czyli wpłat pracodawców, którzy nie zatrudniają osób z niepełnosprawnością i wypłat na rzecz tych, którzy je zatrudniają. 
- Jeśli spojrzymy na budżet PFRON na przyszły rok, to środków jest tyle samo, zmieni się tylko struktura dotacji, jednak pracodawcy otrzymają tyle samo pieniędzy - mówi poseł Plura. - Decyzja o zrównaniu dofinansowań była podjęta pięć lat temu, ale była do tej pory odraczana - dodaje. 
Poseł Plura podkreśla także, że konieczne jest także wzięcie pod uwagę wymogów Komisji Europejskiej, skąd płyną sygnały o tym, że niezrównoważone wsparcie w pomocy publicznej jest zaburzeniem zasady konkurencyjności. 
 
Monety i klucz 
 
- Widzę, że konieczne jest przypominanie pracodawcom, że środki z Funduszu to nie są ich pieniądze - nie ma takiej umowy społecznej mówiącej, że pieniądze od jednych przedsiębiorców mają trafiać do drugich - mówi poseł. 
Według niego trzymiliardowy budżet skierowany do pracodawców nie powinien zostać przekroczony, gdyż Fundusz musi także wspierać inne działania. Zgodnie z zapewnieniem ministra Dudy, trwają rozmowy z różnymi środowiskami i poseł Plura jest przekonany, że uda się znaleźć najmniej destabilizujące rozwiązanie dla obecnej sytuacji, np. wydłużenie vacatio legis dla nowych przepisów. 
 
Międzynarodowe standardy 
 
Poseł Bogdan Rzońca (PiS) w interwencji poselskiej do premiera Donalda Tuska określa datę 1 stycznia 2014 r. mianem historycznej - ma wówczas nastąpić likwidacja zpchr. "Hipokryzją więc należy nazwać oczekiwanie od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, które z definicji nastawione są na zysk, realizacji usługi społecznej, której wykonanie de facto powinno spoczywać na państwie lub samorządzie, polegającej na zatrudnianiu osób niepełnosprawnych na otwartym rynku, przy jednoczesnym dramatycznym spadku wsparcia finansowego ze strony państwa" - pisze poseł. 
MPiPS podkreśla w swoim stanowisku, że utrzymywanie aktualnie istniejącego stanu rzeczy jest sprzeczne m.in. z intencją ustawodawcy, wyrażoną w treści art. 26a ustawy o rehabilitacji, stoi także w sprzeczności z międzynarodowymi standardami, w tym z notyfikowaną przez Polskę Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych i Europejską strategią w sprawie niepełnosprawności 2010-2020, podkreślającymi konieczność zapewnienia osobom niepełnosprawnym zatrudnienia na otwartym rynku pracy. 
- Na niekonstytucyjność dotychczasowego rozwiązania, niezgodność z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych oraz brak merytorycznego uzasadnienia dla utrzymywania zróżnicowanego ze względu na rodzaj pracodawcy dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych wskazali reprezentujący środowiska osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności autorzy listu otwartego (z dnia 29 listopada 2012 r.) kierowanego m.in. do Sejmu, Senatu, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Kancelarii Prezydenta, rzecznika praw obywatelskich oraz pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych, co we wskazanym powyżej projekcie uczyniono - podkreśla biuro prasowe resortu, dodając, że inne rozwiązania nie są przewidywane. 
Minister Duda zwraca dodatkowo uwagę na fakt, że nieprawidłowością jest tak naprawdę bazowanie przedsiębiorców tylko na dofinansowaniu z Funduszu. Podkreśla, że takich rozwiązań nie ma nigdzie w Europie i na świecie. 
 
Nowe przepisy nie od 1 stycznia? 
 
Jednym z rozwiązań proponowanych przez środowisko pracodawców osób z niepełnosprawnością jest zrównanie kwot na rynkach pracy otwartym i chronionym, ale w górę - czyli podniesienie pomocy na rynku otwartym, a nie obniżenie jej na chronionym. Proponują oni także, by rozłożyć ten proces na cztery lata oraz zrównać prawa i obowiązki pracodawców na obu rynkach. Innym postulatem jest zamrożenie podstawy naliczania dofinansowań na poziomie roku 2013, tj. 1500 zł, co pozwoliłoby stopniowo ograniczać udział dotacji (SODiR) w budżecie PFRON. 
Artykuł trzeci ustawy okołobudżetowej, dotyczący zrównania dofinansowań, został przyjęty 22 października przez sejmową Komisję Finansów Publicznych. Wiceminister finansów Hanna Majszczyk zapewniła, że wraz z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej zostanie przedyskutowana i przedstawiona jak najszybciej kwestia możliwości ustalenia dłuższego vacatio legis, przy jednoczesnym zapewnieniu płynności Funduszu. 
Wygląda jednak na to, że wcześniej czy później, ale nieuchronnie nowe przepisy wejdą w życie. 
 
 aaa 
6.12. Sejmowa Komisja Finansów Publicznych za zmianami w dofinansowaniach wynagrodzeń 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-10-23 
 
Zmiany w ustawie okołobudżetowej, dotyczące zrównania dofinansowania zatrudnienia osób z niepełnosprawnością na otwartym i chronionym rynku pracy, zostały przyjęte 22 października br. przez sejmową Komisję Finansów Publicznych. 
 
Proponowane przez rząd zmiany zakładają, że od stycznia 2014 r. wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w zakładach pracy chronionej (zpchr) będzie taka sama, jak dla pracodawców z tzw. otwartego rynku pracy. Kwota miesięcznego dofinansowania do pensji pracownika z lekkim stopniem niepełnosprawności wyniesie 480 zł miesięcznie, z umiarkowanym - 960 zł, a ze znacznym - 1920 zł. Kwoty te zwiększa się o 640 zł w przypadku osób niepełnosprawnych z orzeczonymi: chorobą psychiczną, niepełnosprawnością intelektualną, całościowym zaburzeniem rozwojowym lub epilepsją oraz dla osób niewidomych. 
 
Dofinansowanie jako zachęta 
 
- Zasada zrównania dofinansowania odraczana była od 2008 r., kiedy Parlament uznał, że pracodawcy z otwartego rynku pracy powinni dostać dofinansowanie do zatrudnienia osób z niepełnosprawnością w takiej samej wysokości, co zatrudniający na chronionym rynku - argumentowała na posiedzeniu Komisji Alina Wojtowicz-Pomierna, zastępca dyrektora Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. 
- Nie ma merytorycznego uzasadnienia dla różnicowania wsparcia od innych zmiennych niż rodzaj i stopień niepełnosprawności. Założono, że wzrost wskaźnika zatrudnienia na otwartym rynku pracy wyniesie do 2030 r. do 60 proc., założono też stały wzrost dofinansowań w wydatkach PFRON i jest on obserwowany od wielu lat. Istnieje potrzeba zrównoważenia wydatków na zadania Funduszu, które wynikają z ustawy o rehabilitacji i nie dotyczą wyłącznie wspierania pracodawców. 
Alina Wojtowicz-Pomierna podkreśliła także znaczenie kontekstu międzynarodowego, zaznaczając, że strategia Komisji Europejskiej w kwestii tzw. wyłączeń blokowych zmierza w kierunku rozumienia dofinansowania do zatrudniania osób z niepełnosprawnością jedynie jako zachęty, a nie niwelowania całkowitego kosztu prowadzenia działalności przez przedsiębiorców. 
Mówiąc o przyjętych warunkach brzegowych proponowanych zmian wicedyrektor Wojtowicz-Pomierna zaznaczyła, że wydatki Funduszu nie powinny przekroczyć 2 mld 900 tys. zł w 2014 r., a maksymalny pułap pomocy będzie wyrażony w kwocie stałej. Założono także wzrost pracowników zarejestrowanych w Systemie Obsługi Dofinansowań o 2 punkty procentowe. 
 
PFRON ma mniej środków 
 
Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat zatrudnienie osób z niepełnosprawnością w wieku produkcyjnym wzrosło o 3 punkty procentowe. Polska przeznacza najwyższe na tle europejskim dotacje na zatrudnienie osób z niepełnosprawnością i znajduje się dopiero na 22 miejscu, jeśli chodzi o wskaźnik ich zatrudniania. 
- Jeśli Parlament przyjmie proponowane rozwiązania, straty, które chroniony rynek poniesie po zmianach, to zaledwie 10,5 punktu procentowego, otwarty rynek zyska zaś 10 punktów procentowych; w skali globalnej zaangażowanie środków będzie na poziomie 95 proc. tegorocznej alokacji - powiedziała wicedyrektor. 
Obecny na posiedzeniu Komisji minister Jarosław Duda, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych podkreślił, że środki w dofinansowaniu zatrudnienia pozostają na tym samym poziomie. 
- Dziękuję Ministerstwu Finansów za utrzymanie dotacji z budżetu przez kolejny rok na poziomie 749 mln zł - podkreślił minister Duda. - Jednak w związku ze spowolnieniem gospodarczym wpływy do Funduszu są mniejsze. Planowaliśmy, że będzie to 4 mld 20 mln w tym roku, a będzie to 3 mld 656 mln, czyli ok. 350 mln mniej. Musimy też zadbać o inne nasze ustawowe zobowiązania, mam na myśli wsparcie samorządów i organizacji pozarządowych. 
Pełnomocnik Rządu mocno podkreślił również, że mylne są komentarze do zmian, mówiące o oszczędnościach w Funduszu. 
- Pracownik z niepełnosprawnością będzie dalej dotowany, przez to tańszy, i powiem bardzo zdecydowanie: nie gorszy - zaznaczył minister Duda. 
 
Efekt śnieżnej kuli 
 
Aprobatę dla tych propozycji wyraził w imieniu Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych i Fundacji Vis Maior Jacek Zadrożny. 
- Cieszymy się ze zrównania dofinansowań, bo od siedmiu lat słyszymy, że będą zwolnienia, a jest coraz więcej osób zatrudnianych - powiedział Zadrożny. 
O odstąpienie od zapisów w ustawie okołobudżetowej apelowała natomiast Edyta Sieradzka, wiceprezes Ogólnopolskiej Bazy Pracodawców Osób Niepełnosprawnych. 
- Chcę poprzeć oba te głosy. Jesteśmy za zrównaniem obu rynków, ale nie tak, że odbiera się dofinansowanie na takim poziomie na rynku chronionym. Nie tędy droga. Raczej dodajmy otwartemu rynkowi, a nie zabierajmy chronionemu. To efekt śnieżnej kuli - ludzie z umiarkowanym stopniem nie poradzą sobie na otwartym rynku pracy, a to 100 tys. osób - alarmował Jan Zając, prezes Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych. 
Wśród głosów w dyskusji pojawił się temat wydłużenia vacatio legis, jeśli zmiany miałyby wejść w życie. Wiceminister finansów Hanna Majszczyk zapewniła, że wraz z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej zostanie przedyskutowana i przedstawiona nawet następnego dnia kwestia możliwości ustalenia późniejszego wejścia w życie tych przepisów, przy jednoczesnym zapewnieniu płynności Funduszu. 
 
Artykuł 3 przyjęto 
 
Do głosu Aleksandra Waszkielewicza z Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego, popierającego zwrócenie uwagi także na inne zadania PFRON z zakresu rehabilitacji społecznej, przyłączył się poseł Marek Plura (PO). 
- Warto pamiętać o innych zadaniach Funduszu, które bezpośrednio mają przełożenie na osoby z niepełnosprawnością, zaś wsparcie pracodawców jest pośrednim rozwiązaniem. Mam nadzieję równocześnie na stworzenie odpowiedniego vacatio legis dla tych rozwiązań i zwracam się do ministra Dudy z prośbą o poszukiwanie takich rozwiązań - powiedział poseł. 
Zgodził się z tym także poseł Sławomir Piechota (PO). 
- Apeluję, by poszukiwać możliwości wydłużenia vacatio legis. Natomiast musimy pamiętać o dwóch zewnętrznych ograniczeniach, których nie można umniejszać i zignorować - to jest ilość środków PFRON - tegoroczne wpływy są mniejsze niż planowano, a druga sprawa to zasady pomocy publicznej zgodne z kryteriami UE - mówił przewodniczący sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. 
Poseł Maria Zuba (PiS) opowiedziała się za rozważaniem tych zmian poza ustawą okołobudżetową. 
- Tu nie ma warunków do rozszerzania tej dyskusji, rząd pokazuje nam uśrednione dane. Przyjmowanie zmian w ustawie okołobudżetowej wprowadza chaos, a pewnie potem okaże się, że te osoby z niepełnosprawnością zostaną postawione pod ścianą, podobnie było przecież ostatnio z ustawą o świadczeniach rodzinnych, z której rząd się wycofuje - argumentowała posłanka. 
Poseł Henryk Kowalczyk (PiS) zgłosił poprawkę, polegającą na wykreśleniu artykułu trzeciego ustawy okołobudżetowej, dotyczącej zmian w dofinansowaniu do zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników jednak stanowisko rządu było negatywne wobec tego wniosku, także posłowie Komisji w głosowaniu odrzucili tę poprawkę. 
Artykuł trzeci został przyjęty przez Komisję i uzyskał pozytywną rekomendację do dalszych prac w Sejmie - 23 posłów było za jego przyjęciem, 3 przeciw, a 2 wstrzymało się od głosu. 
 
 aaa 
6.13. Większe dofinansowanie do zatrudnienia osób z umiarkowanym stopniem 
Beata Rędziak 
 
Źródło: www.niepelnosprawni.pl 
Data opublikowania: 2013-11-07 
 
1125 zł zamiast 960 zł na dofinansowanie do zatrudnienia pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i 3-miesięczny okres przejściowy na wejście nowych przepisów - to przyjęta 7 listopada 2013 r. przez sejmową Komisję Finansów Publicznych poprawka do ustawy okołobudżetowej. Jednocześnie jednak zmniejszone będzie, w stosunku do planów rządu, dofinansowanie do stopnia znacznego z 1920 zł na 1800 zł oraz lekkiego z 480 zł na 450 zł. 
 
Po burzliwej debacie sejmowej, która odbyła się 6 listopada, oraz zgłoszeniu 18 poprawek przez kluby parlamentarne, projekt tzw. ustawy okołobudżetowej, dotyczący m.in. zrównania dofinansowania do zatrudnienia niepełnosprawnych pracowników na otwartym i chronionym rynku pracy wrócił nazajutrz do prac w Komisji Finansów Publicznych. Zgłoszony przez Solidarną Polskę wniosek o odrzucenie projektu ustawy w całości został przegłosowany negatywnie przez posłów zasiadających w Komisji. Podobnie stało się z wnioskiem Prawa i Sprawiedliwości o wycofanie się z proponowanych zapisów dotyczących finansowania stanowisk pracy osób z niepełnosprawnością. 
Posłowie opozycji Tadeusz Tomaszewski (SLD) i Elżbieta Rafalska (PiS) podczas debaty sejmowej pytali, jakie oszczędności będzie miał PFRON na obniżeniu dofinansowania do stopnia umiarkowanego oraz czy resort pracy i polityki społecznej nie obawia się skokowego wzrostu bezrobocia i podwójnego wykluczenia osób z niepełnosprawnością. Poseł Bogdan Rzońca (PiS) podkreślił zaś, że wydłużenie okresu przejściowego na wejście nowych przepisów do 3 miesięcy nie jest wystarczające. Wiceminister finansów Hanna Majszczyk odpowiadając na pytania zaznaczyła, że zmiany w systemie dofinansowań nie są poszukiwaniem oszczędności na osobach niepełnosprawnych. 
- Biorąc pod uwagę pulę środków to jest ponad 200 mln zł wyższa kwota w stosunku do wykonania w roku bieżącym. Podobnie jeśli chodzi o dotację dotyczącą PFRON - mówiła wiceminister, podkreślając równocześnie, że nowa sytuacja będzie szansą dla pracowników z niepełnosprawnością na otwartym rynku pracy. 
 
Nowe dofinansowania od 1 kwietnia 
 
W czwartek Komisja Finansów Publicznych przyjęła poprawkę zgłoszoną przez PO i PSL, dotyczącą zwiększenia dofinansowania z 960 zł na 1125 zł na zatrudnienie pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. 
- Druga poprawka spowoduje, że zmiany dotyczące zrównania dopłat do wynagrodzeń na otwartym i chronionym rynku pracy wejdą w życie z pewnym poślizgiem. Proponujemy, aby vacatio legis wynosiło trzy miesiące, a więc ta część ustawy wchodziłaby w życie 1 kwietnia 2014 r. - mówił poseł w środę, 6 listopada. 
Podczas dyskusji nad tą poprawką następnego dnia na posiedzeniu sejmowej komisji poseł Henryk Kowalczyk (PiS) zwrócił uwagę, że należy ją oceniać w całości. 
- Jeśli zgłasza się poprawkę, należy rozpatrywać ją całościowo, a tu nie mówi się, że oprócz zwiększenia dofinansowania do umiarkowanego stopnia zmniejsza się dofinansowanie do stopnia znacznego z 1920 zł na 1800 oraz do lekkiego z 480 na 450 zł, a w przypadku schorzeń specjalnych z 640 na 600 zł. O tym również trzeba wiedzieć i to zaznaczyć - mówił poseł. 
Jarosław Duda, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych podkreślił, że zmiany w dofinansowaniach uwarunkowane są przepisami unijnymi. 
- Chcieliśmy spotkać się pośrodku, ale musieliśmy inaczej rozłożyć te akcenty. Co miesiąc wpływa o 30 mln zł mniej do kasy PFRON z powodu dekoniunktury. Po szeregu konsultacji z pracodawcami, organizacjami pozarządowymi i samorządami zdjęliśmy 100 mln zł z samorządów i 100 mln z programów celowych Rady Nadzorczej Funduszu. Jakie są to pieniądze? Przeznaczone bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej - na rehabilitację, turnusy, łamanie barier, sprzęt ortopedyczny - mówił minister. Podkreślił, że pracodawcy nie mogą mówić o zaskoczeniu tymi zmianami, gdyż były one przewidywane od pięciu lat. - Biorę za to odpowiedzialność polityczną, nie mam możliwości dodrukowania pieniędzy, zrobiłem najlepiej, jak potrafiłem, żeby każda z tych grup wciąż dostawała wsparcie, żeby pracownik był w dalszym ciągu dotowany, więc, mówiąc wprost, tańszy dla pracodawcy - powiedział minister Duda. 
Kwota na dofinansowanie do zatrudnienia osób z niepełnosprawnością na otwartym i chronionym rynku pracy wyniesie w przyszłym roku 3 mld 160 mln zł; o 100 mln zł więcej niż planowano. 
 
 aaa 
6.14. Dopłaty dla wszystkich firm będą równe 
Michalina Topolewska, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-19 
 
Jeszcze przez pierwszy kwartał 2014 r. zakłady pracy chronionej oraz pracodawcy z otwartego rynku pracy będą otrzymywać dofinansowania do wynagrodzeń pracowników w takiej samej wysokości jak obecnie - donosi Dziennik Gazeta Prawna. 
Wprowadzenie takiego trzymiesięcznego okresu vacatio legis przewiduje uchwalona przez Sejm ustawa z 8 listopada 2013 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy okołobudżetowej, która została przekazana do Senatu. Posłowie zdecydowali, że planowane przez rząd zmiany związane ze zrównaniem dopłat do pensji niepełnosprawnych pracowników zaczną obowiązywać nie od 1 stycznia, ale 1 kwietnia 2014 r. 
To oznacza, że firmy działające na otwartym rynku pracy będą jeszcze do tego momentu otrzymywać 70 proc. kwot, które przysługują pracodawcom ze statusem ZPChr. Ponadto w tym okresie nie wzrośnie podstawa dofinansowań. Natomiast zrównanie dopłat do płac nastąpi od drugiego kwartału przyszłego roku. Ostatecznie kwoty dofinansowań, które będą przysługiwać wszystkim pracodawcom, różnią się od tych wskazanych w projekcie ustawy. 
W przypadku osoby ze znaczną niepełnosprawnością będzie to 1800 zł, czyli o 120 zł mniej niż pierwotnie planowano, a dla pracownika z lekkim jej stopniem kwota dopłaty wyniesie 450 zł (było 480 zł). Wzrost nastąpił w odniesieniu do osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością. Na nią przysługiwać będzie 1125 zł zamiast 960 zł. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 12 listopada 2013 r. 
 
 aaa 
6.15. Coraz mniej pracy dla osób niepełnosprawnych 
Anita Błaszczak, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-05 
 
 Jak wynika z danych PFRON, wspierane dofinansowaniem zatrudnienie osób niepełnosprawnych w ostatnich latach malało. W zeszłym roku wynosiło średnio 241 tys. osób, o 2 proc. mniej niż rok wcześniej - czytamy w Rzeczpospolitej. 
Wprawdzie przybywa niepełnosprawnych pracowników na tzw. otwartym rynku, ale stale maleje liczba osób zatrudnionych w Zakładach Pracy Chronionej, które są głównym pracodawcą tych osób. 
Jak ostrzega Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych w przyszłym roku, jeśli wejdą w życie planowane 30 proc. cięcia dofinansowania do niepełnosprawnych pracowników, liczba miejsc pracy w ZPCHR znacznie spadnie. 
Barbara Pokorny, przewodnicząca Rady Krajowej POPON, twierdzi, że firmy będą się starały utrzymać wykwalifikowanych, doświadczonych pracowników. Np. takich, jak specjaliści zatrudnieni w kierowanej przez nią spółce Euroimpex, gdzie połowa 48-osobowej załogi to niepełnosprawni (w tym informatycy i technicy IT). 
- Nie zwolnię ludzi, których kształciłam przez 10 lat ale wiele prostych stanowisk może zniknąć - przestrzega Barbara Pokorny. 
Zwalniać nie chce też Zofia Żuk, wiceprezes BCC i szefowa spółki odzieżowej Luksja. Firma, gdzie niepełnosprawni stanowią 70 proc. 240-osobowej załogi szyje m.in. na zlecenie Max Mary i Burberry. Jak podkreśla Zofia Żuk, osoby niepełnosprawne to bardzo lojalni i zaangażowani pracownicy, choć trzeba się liczyć (zwłaszcza na liniach produkcyjnych) z nieco mniejszą wydajnością. To m.in. rekompensuje dofinansowanie z PFRON. 
 Więcej w Rzeczpospolitej z 23 października 2013 r. 
 
aaa 
6.16. Brak kolejnego orzeczenia nie odbierze urlopu 
Grażyna Ordak, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-10-24 
 
 Pracownik miał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2013 r. i przysługiwał mu dodatkowy 10-dniowy urlop wypoczynkowy. Od 1 lipca 2013 r. dostał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i urlop już mu się nie należy. Czy mam go teraz ograniczyć o 5 dni i tyle może wykorzystać, bo wcześniej tego nie zrobił? - pyta czytelniczka Rzeczpospolitej. 
Nie - odpowiada dziennik "Rz". Pracownikowi z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługuje prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Zatem etatowiec zaliczony do jednego z tych stopni niepełnosprawności może w sumie wypoczywać: 
- 30 dni - jeżeli jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 
- 36 dni - jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat. 
Prawo do pierwszego dodatkowego urlopu pracownik nabywa po przepracowaniu roku po dniu zaliczenia go do tego stopnia niepełnosprawności, ale nie wcześniej niż od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego tę ułomność. I takie pierwsze dodatkowe wakacje osoba niepełnosprawna nabywa w całości, nawet jeżeli prawo do nich uzyska dopiero w grudniu. Potwierdza to Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych na stronach internetowych. Wyjaśnia także wątpliwość, która szczególnie interesuje czytelniczkę. 
Jeżeli w trakcie roku kalendarzowego pracownik uprawniony do dodatkowego wypoczynku utraci status osoby niepełnosprawnej lub zostanie zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności (tak jak pracownik czytelniczki), nie traci automatycznie prawa do urlopów, do których nabył prawo przed utratą tego statusu lub zmianą stopnia niepełnosprawności na lekki. 
Dlaczego? Nie ma podstaw, aby zastosować tu zasadę urlopu w wymiarze proporcjonalnym. Utrata bądź zmiana stopnia niepełnosprawności powoduje, że niepełnosprawny pracownik nie dostanie więcej dni wakacji, ale dopiero w kolejnym roku kalendarzowym. To oznacza, że czytelniczka nie może proporcjonalnie obniżyć wymiaru dodatkowego urlopu niepełnosprawnemu, który od 1 lipca 2013 r. ma orzeczenie o lekkim stopniu ułomności. Do końca roku może więc wybrać swoje należne 10 dni. Na dodatek, jeśli go nie weźmie do końca grudnia br., przechodzi on na kolejny rok jako urlop zaległy. A ten zgodnie z art. 168 k.p. należy pracownikowi dać najpóźniej do końca trzeciego kwartału następnego roku kalendarzowego. Zatem tegoroczna zaległość przedawni się dopiero 1 października 2017 r. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 16 października 2013 r. 

 aaa 
6.17. Niepełnosprawni będą się mogli ubiegać o funkcję wójta 
Artur Radwan 
 
 Źródło: Gazeta Prawna 44 tydzień 2013 
 
Trybunał Konstytucyjny nie orzekł, czy o stanowisko kierownika urzędu mogą się starać osoby z orzeczeniem o niezdolności do pracy. Niejasne przepisy chcą jak najszybciej poprawić posłowie. Za rok odbędą się wybory samorządowe. Jednak wciąż nie ma pewności, czy osoby niepełnosprawne mogą się ubiegać o stanowiska wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Wczoraj Trybunał Konstytucyjny odroczył rozprawę w tej kwestii bez wskazywania terminu. Szkoda, bo rozstrzygnięcie sędziów jest bardzo istotne dla osób z orzeczeniem o niezdolności do pracy. 
Wniosek do TK o stwierdzenie niezgodności artykułu 492 paragraf 1 punkt 6 ustawy z 5 stycznia 2011 roku - Kodeks wyborczy (Dz.U. numer 21, pozycja 112 z późniejszymi zmianami) z artykułu 60 w związku z artykułem 32 konstytucji oraz z artykułem 29 litera a Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2012 roku pozycja 1169) skierował pod koniec zeszłego roku rzecznik praw obywatelskich. 
 
Brak dostępu do służby. 
 
Rzecznik zajął się skargą osoby, która poruszała się o kuli i miała orzeczenie o niepełnosprawności i trwałej niezdolności do pracy. Chciała kandydować w poprzednich wyborach samorządowych na funkcję wójta. Podczas rejestracji w biurze komisarza wyborczego dowiedziała się, że wskutek orzeczenia o niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych następuje z mocy prawa wygaśnięcie mandatu wójta, burmistrza i prezydenta miasta. A to oznaczało, że nawet jeśli wygrałaby wybory, nie mogłaby objąć tej funkcji. Analogiczne rozwiązanie przewiduje obecnie artykuł 492 paragraf 1 punkt 6 kodeksu wyborczego. 
RPO we wniosku do TK podkreślał, że takich przeciwwskazań nie ma w przypadku innych funkcji publicznych. Dodał, że niektóre z nich, na przykład posła lub senatora, były już sprawowane przez osoby z orzeczeniem o niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. 
- Przez przepisy kodeksu wyborczego w lepszej sytuacji byłaby osoba, która chcąc pełnić funkcję wójta, nie wystąpiłaby o orzeczenie i przyznanie renty - mówił przed trybunałem Mirosław Wróblewski, dyrektor zespołu prawa konstytucyjnego i międzynarodowego w Biurze RPO. 
Tłumaczył, że nie jest prawdą, iż osoby z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy nie podejmują zatrudnienia. - Z naszych danych wynika, że na każde sto tysięcy niepełnosprawnych trzynaście procent pracuje. Łącznie takich osób może być około dwustu tysięcy - przekonywał Mirosław Wróblewski. 
Innego zdania był przedstawiciel prokuratora generalnego. 
- Przepisy stanowią o wygaśnięciu mandatu wójta tylko w sytuacji orzeczenia o niepełnosprawności. Dotyczy to więc osób, które były już na tym stanowisku, a nie kandydatów - przekonywała Barbara Długołęcka, przedstawiciel prokuratora generalnego. Według niej winę ponosi więc pracownik biura komisarza wyborczego, który niewłaściwie poinstruował kandydata. 
Sędziowie TK pytali więc skarżących, czy jest planowana nowelizacja niejasnych przepisów i jak powinny one wyglądać. 
- Należy wprowadzić podobny mechanizm jak w przypadku sędziów, którzy na przykład z powodu utraty sił mogą wystąpić o przejście w stan spoczynku. Mandat wójta powinien wygasnąć na skutek odrębnego systemu orzekania wyłącznie w kwestii zdolności do sprawowania tej funkcji - przekonywał Lesław Nawacki, dyrektor zespołu prawa pracy i zabezpieczeń społecznych w Biurze RPO. 
Sędziowie odroczyli jednak podjęcie ostatecznego rozstrzygnięcia w tej sprawie. 
Posłowie pomogą. 
 
- To jest totalna bzdura, żeby osoba niepełnosprawna nie mogła kandydować na stanowisko wójta, nawet jeśli ma orzeczenie o pełnej niezdolności do pracy. To wyborcy powinni zdecydować, czy chcą mieć wójta poruszającego się o kulach - mówi DGP Sławomir Piechota, przewodniczący sejmowej komisji polityki społecznej i rodziny, poseł PO. 
Posłowie zapowiadają więc zmianę przepisów. - Już dyskutowaliśmy na temat podjęcia przez klub, a niewykluczone również, że przez sejmową komisję, inicjatywy legislacyjnej, która zniesie tę barierę dla kandydatów - mówił w trybunale Witold Pahl, poseł PO. 
Sławomir Piechota tłumaczy, że nowelizacja przepisów zostanie niezwłocznie przygotowana, aby przed kolejnymi wyborami nie było wątpliwości z ich interpretacją. 
- To przepisy z poprzedniej epoki i trzeba je zmienić - potwierdza Marek Plura, przewodniczący parlamentarnego zespołu do spraw osób niepełnosprawnych. Jego zdaniem ich brzmienie to pewnego rodzaju niekonsekwencja, bo z jednej strony zachęca się niepełnosprawnych do ubiegania się o funkcje urzędnicze, a z drugiej blokuje się im dostęp do ich wykonywania. 
 
Niepełnosprawni w urzędach: 
sześć procent tyle minimalnie osób niepełnosprawnych powinno pracować w urzędzie, trzy i dwie dziesiąte procent tyle osób niepełnosprawnych pracuje w administracji rządowej (około czterech tysięcy). 
1 miliard złotych tyle pieniędzy otrzymują samorządy z PFRON na zadania związane z rehabilitacją mieszkańców. 
Dwanaście procent tyle urzędników niepełnosprawnych pracuje w państwowym funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, cztery i siedem dziesiątych milionów tyle osób niepełnosprawnych według GUS jest w Polsce. 

 aaa 
 7. PRAWIE, W POLITYCE I W PRAKTYCE 
 
aaa 
7.1. Zasiłek za opiekę nie tylko dla rezygnującego z pracy 
Michalina Topolewska 
 
 Źródło: Gazeta Prawna 44 tydzień 2013 
 
Różnicowanie opiekunów ze względu na to, czy zwolnili się z pracy, czy w ogóle jej nie podejmowali z powodu zajmowania się niepełnosprawnym krewnym, narusza zasadę równego traktowania. Takie stanowisko w sprawie warunków, które trzeba spełnić, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w nieprawomocnym orzeczeniu z 26 września 2013 roku (sygnatura akt osiem sa/wa 475/13). 
Sprawa, którą się zajmował, dotyczyła jednej z najczęstszych przyczyn odmowy udzielenia wsparcia. Chodzi o brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powstaniem niepełnosprawności u członka rodziny, która wywołuje konieczność objęcia go opieką, a zaprzestaniem zatrudnienia przez osobę składającą wniosek o zasiłek. 
- W takiej sytuacji badamy między innymi świadectwo pracy opiekuna. Jeśli się okaże, że sam nie zrezygnował z pracy lub nie może go w ogóle przedstawić, bo nie pracował, to nie możemy mu przyznać pomocy - mówi Przemysław Andrysiak, kierownik działu świadczeń rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu. 
W takiej sytuacji znajdowała się też osoba, której sprawę rozpatrywał WSA w Warszawie. Sąd inaczej niż gmina zinterpretował ustawę z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (to jest Dz.U. z 2006 roku numer 139 pozycja 992 z późniejszymi zmianami). Wskazał, że wprawdzie dokonana przez nią wykładnia artykułu 16 ze znaczkiem a ustęp 1, który reguluje zasady uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest zgodna z jego brzmieniem, ale nie da się jej pogodzić z zasadą równości (artykuł 32 konstytucji). Zgodnie z nią wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą w stopniu równym mają być traktowane tak samo, czyli bez zróżnicowań dyskryminacyjnych ani faworyzujących. Tymczasem prezentowana przez gminę interpretacja przepisów prowadzi do zróżnicowania sytuacji osób. Chodzi o tych sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, których uszczerbek na zdrowiu powstał w okolicznościach umożliwiających uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, oraz tych, którzy zajmują się dorosłymi niesamodzielnymi krewnymi. W tym pierwszym przypadku nie trzeba bowiem koniecznie rezygnować z pracy, aby korzystać z pomocy. Wystarczy, że osoba nie jest nigdzie zatrudniona i nie ma znaczenia powód ani to, od kiedy jest bezrobotna. Co więcej, zdaniem WSA w rozstrzyganej sprawie dochodzi do nierównego traktowania w samej grupie potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku. Nie sposób bowiem przyjąć, że spośród dwóch opiekunów tak samo sprawujących stałą opiekę, jeden otrzyma pomoc, bo faktycznie zrezygnował z pracy, a drugi nie, bo nie spełnia tej przesłanki. Podobne stanowisko zajął też 26 września bieżącego roku WSA w Łodzi (sygnatura akt dwa sa/łd 514/13, orzeczenie nieprawomocne). 
Tysiąc siedemdziesiąt specjalnych zasiłków opiekuńczych przyznały gminy w pierwszym półroczu 2013 roku. 
 
 aaa 
 7.2. Samorząd i administracja: Bez urzędowej opinii nie będzie świadczenia pielęgnacyjnego 
Michalina Topolewska 
 
Źródło: Gazeta Prawna 45 tydzień 2013 
 
Od sześciuset dwudziestu złotych do dziewięciuset złotych będzie wynosić od przyszłego roku pomoc dla osób zajmujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny. To gmina przeprowadzi obowiązkowy wywiad z opiekunem. Zróżnicowanie wysokości świadczenia, które w kolejnych latach ma rosnąć, tak aby osiągnąć w 2017 roku maksymalną kwotę tysiąca czterystu sześćdziesięciu pięciu złotych, to jeden z elementów zapowiadanej przez DGP reformy zasad przyznawania pomocy. Zgodnie z nowymi regułami świadczenie będzie ponownie trafiać do opiekunów zajmujących się dorosłymi krewnymi, w tym tych, którzy od lipca zostali go pozbawieni. Nie oznacza to jednak automatycznego powrotu do wcześniejszych rozwiązań, bo o tym, kto otrzyma świadczenie, zdecyduje opinia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Nie są jeszcze znane kryteria oceny stanu zdrowia, którymi będzie się on posługiwać. 
 
Poprawianie błędu. 
 
Rząd zdecydował się na przeprowadzenie zmian, po tym jak zaostrzone od początku obecnego roku przepisy ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (to jest Dz.U. z 2006 roku numer 139, pozycja 992 z późniejszymi zmianami) znacznie ograniczyły liczbę osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne. Protesty wzbudziło zwłaszcza odebranie pomocy tym opiekunom, którzy prawo do niego nabyli do końca 2012 roku. 
Kolejna nowelizacja przewiduje więc częściowy powrót do wcześniejszych rozwiązań, czyli jednego świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego bez względu na moment powstania niepełnosprawności członka rodziny oraz likwidację specjalnego zasiłku opiekuńczego. Aby otrzymać pomoc, od 1 stycznia 2014 roku, kiedy mają wejść w życie planowane zmiany, potrzebna będzie dodatkowa opinia o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki. Będą ją wydawać członkowie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wskażą w niej jeden z zakresów określonych w pięciostopniowej skali. Z wnioskiem o wystawienie opinii będzie jednak występować nie osoba ubiegająca się o świadczenie, ale ośrodek pomocy społecznej, który przekaże do zespołu odpowiedni formularz wraz z dokumentacją. To na tej podstawie wojewódzki zespół oceni, na ile osoba niepełnosprawna wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Na wydanie potwierdzającego pisma wojewódzki zespół będzie miał 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych - 60 dni. Po przekazaniu opinii do gminy, ta określi wysokość świadczenia pielęgnacyjnego odpowiadającego określonemu stopniowi (mechanizm jego obliczania jest zawarty w nowych przepisach). 
- To rozwiązanie zdejmie z gmin obowiązek badania kryterium dochodowego oraz sprawdzania, kiedy i jak osoba zrezygnowała z pracy. Decydujące znaczenie będzie miał dla nas dokument wydany przez wojewódzki zespół - podkreśla Natalia Siekierka, zastępca kierownika działu świadczeń rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu. 
Dodaje, że nowelizacja nie wskazuje, w jaki sposób opiekun niezadowolony z braku opinii lub wskazanego w niej stopnia będzie mógł się odwołać. 
- Na pewno w związku z tymi zmianami procedura przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wydłuży się w czasie - uważa Damian Napierała, kierownik działu świadczeń Poznańskiego Centrum Świadczeń. Dodaje też, że nowe przepisy jednoznacznie określają, że prawo do pomocy będzie przysługiwać małżonkom oraz rolnikom i ich domownikom. Obecnie wydawane są sprzeczne rozstrzygnięcia w tej sprawie. 
Wciąż nie wiadomo jednak, jakie będą kryteria zaliczające osobę niepełnosprawną do danego zakresu konieczności sprawowania nad nią opieki. Ta kwestia, podobnie jak szczegóły związane z wnioskowaniem i wydawaniem opinii przez wojewódzkie zespoły, ma być uregulowana w rozporządzeniu. Od tych rozwiązań będzie zależeć to, ile faktycznie osób skorzysta na zmianie przepisów. 
 
Większa kontrola. 
 
Aby zapobiegać fikcyjnym przypadkom sprawowania opieki, które były jednym z powodów poprzedniej nowelizacji ustawy, resort pracy chce uszczelnić system sprawdzania osób uprawnionych do pomocy. Ma temu służyć obowiązkowy wywiad. Do tej pory w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno przed, jak i w trakcie jego uzyskiwania, był on fakultatywny. Od 2014 roku gmina będzie go przeprowadzać każdorazowo przed wystąpieniem do wojewódzkiego zespołu o wydanie opinii. Dokument ten będzie potem obligatoryjnie uaktualniany co sześć miesięcy. Nowe przepisy wskazują też, że ma on być przeprowadzany przez pracownika socjalnego w miejscu sprawowania opieki. Jego druk będzie jednolity i określony w rozporządzeniu ministra pracy. Co więcej, na przeprowadzanie kontroli zostaną przeznaczone dodatkowe pieniądze w ramach dotacji przekazywanej na koszty obsługi świadczeń rodzinnych. Jeden wywiad został wyceniony na czterdzieści złotych. 
- To dobrze, że resort pomyślał o tych środkach, bo w niektórych samorządach, gdzie świadczenia nie są realizowane przez ośrodki pomocy społecznej, nie wiadomo kto ma ponieść koszty sprawdzenia opiekunów - podkreśla Bogumiła Podgórska, kierownik działu świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych MOPS w Katowicach. 
 
Nowe postępowanie. 
 
Z nowych rozwiązań będą mogły skorzystać nie tylko osoby, które nie otrzymują żadnej pomocy, ale też te obecnie uprawnione. Nie oznacza to jednak, że gmina z urzędu zmieni im decyzję. Przepisy przejściowe przewidują bowiem, że opiekunowie będą dalej pobierać świadczenia w bieżącej wysokości, aż do momentu utraty ważności ich decyzji. 
- Nowelizacja daje im natomiast możliwość złożenia wniosku już po 1 stycznia. Wówczas zostanie on rozpatrzony na nowych zasadach i będą mogli uzyskać świadczenie, na przykład w wyższej wysokości niż dotychczas - tłumaczy Bogumiła Podgórska. 
Gminy będą też miały obowiązek powiadomienia wszystkich uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego o zmianie przepisów. Będą miały na to dwa miesiące od wejścia w życie nowelizacji, czyli do końca lutego. 
 
Reforma świadczeń za opiekę. 
 
Tak jest: osoby sprawujące opiekę mogą otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy. Członek rodziny musi mieć orzeczenie o niepełnosprawności (dziecko) lub o jej znacznym stopniu (dorosły). Świadczenie pielęgnacyjne wynosi osiemset dwadzieścia złotych (sześćset dwadzieścia złotych kwota podstawowa plus dwieście złotych dodatku) dla wszystkich uprawnionych. Gmina może przed przyznaniem świadczenia lub w trakcie jego otrzymywania przeprowadzić wywiad z opiekunem. Świadczenie pielęgnacyjne jest wypłacane bezterminowo lub do daty ważności orzeczenia, a specjalny zasiłek opiekuńczy na czas trwania okresu zasiłkowego. 
 
Tak będzie: Wszyscy opiekunowie będą uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego. Do otrzymywania świadczenia będzie potrzebna dodatkowa opinia wojewódzkiego zespołu o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki nad krewnym, wyrażonej w pięciostopniowej skali. Wysokość pomocy będzie proporcjonalnie rosła wraz z wyższym stopniem konieczności sprawowania opieki. Wywiad przed przyznaniem wsparcia oraz w okresie jego wypłacania będzie obowiązkowy. Świadczenie będzie przyznawane na czas wskazany w opinii wydanej przez zespół wojewódzki. 
Liczba osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego: obecnie sto trzy i pół tysiąca, w 2014 roku sto sześćdziesiąt trzy i pół tysiąca. Miliard siedemset sześćdziesiąt milionów złotych wyda w przyszłym w roku budżet na świadczenia i składki ubezpieczeniowe opiekunów, osiemdziesiąt dziewięć milionów złotych będzie kosztować wydawanie opinii i przeprowadzanie wywiadów. 
Etap legislacyjny. Projekt w trakcie konsultacji. 

aaa 	 
7.3. Samorząd i administracja: Część niepełnosprawnych studentów bez wsparcia 
Urszula Mirowska-Łoskot 
 
 Źródło: Gazeta Prawna 45 tydzień 2013 
 
Urzędnicy powinni zmienić warunki wnioskowania o pomoc dla osób z dysfunkcjami, które studiują. Wprowadzanie dodatkowych warunków udzielania pomocy niepełnosprawnym studentom, niedostateczne przeszkolenie kadry, wypłacanie różnych kwot wsparcia - to główne zarzuty wobec programu Aktywny Samorząd. 
W tym roku powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR) oraz miejskie ośrodki pomocy społecznej (MOPS) przejęły od Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) realizację programu pomocy osobom z dysfunkcjami w kształceniu na uczelniach. Pierwsze wnioski z jego przeprowadzania zostały zaprezentowane na konferencji "Pełnosprawny student" zorganizowanej przez Fundację Instytut Rozwoju Regionalnego (FIRR). 
Z danych FIRR wynika między innymi, że połowa ankietowanych osób nie zdążyła złożyć podania o wsparcie, bo termin był zbyt krótki. 
- Problem polega na przykład na tym, że wnioski o pomoc można składać tylko do trzydziestego września. Osoby, które w tym roku dostały się do szkoły wyższej, status studenta otrzymują dopiero 1 października - mówi Piotr Pawłowski z FIRR. 
Samorządy znalazły jednak sposób, aby ominąć spełnienie tego wymogu. 
- Dopuszczamy możliwość doniesienia zaświadczenia o byciu studentem w październiku. Kłopot jednak w tym, że osoba, która jeszcze faktycznie nie rozpoczęła nauki na uczelni, często nie wie, że ma możliwość wnioskowania o te środki - zauważa Krzysztof Sobczyk, zastępca dyrektora PCPR w Tarnowie. 
Z programu Aktywny Samorząd można otrzymać między innymi trzy tysiące złotych na czesne oraz od pięciuset złotych do ośmiuset złotych (w zależności od stopnia niepełnosprawności) wsparcia na naukę miesięcznie. Środki przyznawane są na jeden semestr. 
- Nawet ostatnio była u nas studentka, która chciała się zorientować, czy wsparcie jej przysługuje. Niestety teraz już jest za późno. Wniosek będziemy mogli przyjąć dopiero na następny semestr - mówi Krzysztof Sobczyk. 
Eksperci zastanawiają się, jak zmienić niekorzystny dla studentów warunek. 
- Aby uniknąć takich sytuacji, może warto wprowadzić możliwość, aby osoby zainteresowane mogły ubiegać się o te środki przez cały rok - mówi Piotr Pawłowski. Wyjaśnia, że wtedy student otrzymywałby pieniądze dopiero od dnia złożenia wniosku, a nie za minione miesiące nauki. 
Niekorzystna jest też sytuacja osób, które wnioskują o fundusze w dużych miastach akademickich. 
- Wprowadzenie programu Aktywny Samorząd spowodowało, że wsparcia nie oferują już wojewódzkie oddziały PFRON, ale jednostki samorządu terytorialnego - tłumaczy Ewa Balicka-Sawiak, rzecznik prasowy PFRON. 
Wnioski powinny być składane w miejscu zamieszkania. Może to być rodzinna miejscowość studenta lub ta, w której się kształci. Aby otrzymać pomoc, trzeba spełniać dwa główne warunki: uczyć się w szkole wyższej i posiadać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - umiarkowanym albo znacznym. Nie są brane pod uwagę na przykład dochody. 
- Z moich informacji wynika, że w większych miastach samorządy musiały obniżyć kwotę pomocy dla studentów na przykład o jedną dziesiątą, ponieważ środki musiały wystarczyć dla wszystkich, którzy są uprawnieni, a powiat miał za małą pulę pieniędzy do podziału - mówi Krzysztof Sobczyk. Wskazuje, że opłaca się zatem składać wnioski w miejscu zamieszkania, jeśli osoba pochodzi z mniejszej miejscowości, a nie w mieście, gdzie studiuje, jeśli tym ostatnim jest na przykład Warszawa lub Kraków. 
Samorządy domagają się też dodatkowych dokumentów od ubiegających się o pomoc. 
- Studentka Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie została zobowiązana do dostarczenia zaświadczenia od lekarza, mimo że ma orzeczenie o niepełnosprawności - mówi Piotr Pawłowski. 
Brakuje też jednolitych formularzy o udzielenie wsparcia. Przez to samorządy wprowadzają dodatkowe wymogi. FIRR skieruje prośbę do PFRON z uwagami na temat rozpatrywania wniosków przez samorządy. 
Niektóre powiaty musiały obniżyć kwotę wsparcia dla studenta. 
 
 aaa 
7.4. Dolicz wojsko do emerytury 
Mateusz Rzemek, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-10-25 
 
 Zatrudniony w szczególnych warunkach, który w latach 1967-1974 dostał powołanie do wojska, może doliczyć dwa lata służby do stażu pracy niezbędnego mu do wcześniejszej emerytury. Takie wnioski wynikają z uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - donosi Rzeczpospolita. 
Sędziowie zajęli się sprawą pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach, który w 1971 r. dostał powołanie do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej. Po jej zakończeniu został zatrudniony na tym samym stanowisku. Gdy w 2009 r. pracownik wystąpił do ZUS o przyznanie mu wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, zakład odmówił. Urzędnicy powołali się na to, że przed 1999 r. wypracował on tylko 14 lat, 9 miesięcy i 21 dni takiego stażu. Nie ma więc wymaganych przez przepisy co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. 
Niedoszły emeryt powołał się w odpowiedzi na art. 108 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony. Według tego przepisu, obowiązującego w latach 1971-1972, okres poboru do wojska zaliczał się do okresu zatrudnienia. Pod warunkiem jednak, że w ciągu 30 dni od zakończenia służby zainteresowany zgłosił się z powrotem do tej pracy. Skoro więc ten warunek został spełniony, należą się wszelkie uprawnienia wynikające z pracy w szczególnych warunkach. 
Warszawski oddział ZUS odmówił uprawnionemu zaliczenia służby do uprzywilejowanego stażu. Pracownik był jednak pewien swoich racji, sprawa trafiła więc do sądu. W pierwszej instancji Sąd Okręgowy w Warszawie doliczył ubezpieczonemu służbę do stażu i przyznał mu prawo do wcześniejszej emerytury. Sąd Apelacyjny nie był już taki szczodry dla emeryta i stwierdził, że przepisy trzeba interpretować ściśle. Odmówił mu więc wcześniejszej emerytury za pracę w szczególnych warunkach. 
Gdy sprawa trafiła ze skargą kasacyjną emeryta do Sądu Najwyższego, okazało się, że dotychczasowe orzecznictwo SN dotyczące tej kwestii jest rozbieżne. Sąd Najwyższy w uchwale z 16 października 2013 r. (sygn. akt: II UZP 6/13) rozstrzygnął te wątpliwości na korzyść poborowych sprzed lat. 
- Decydujące znaczenie ma to, że art. 108 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, w brzmieniu do końca 1974 r., przewidywał, że okres służby wojskowej zaliczał się do wszelkich uprawnień wynikających z zatrudnienia - stwierdził prof. Walerian Sanetra w uzasadnieniu do uchwały SN z 16 października 2013 r. 
Ten przepis jest sformułowany na tyle szeroko, by przyjąć, że chodzi także o uprawnienia wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Zdaniem SN potwierdza to zresztą rozporządzenie wykonawcze do ustawy z 22 listopada 1968 r. w sprawię szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin. Mówi ono wprost, że okres służby zalicza się także do szczególnych uprawnień pracownika wynikających z takiego zatrudnienia. 
- Moim zdaniem nie ma podstaw do tak korzystnej interpretacji tych przepisów - mówi prof. Inetta Jędrasik-Jankowska z Uniwersytetu Warszawskiego. - Skutkiem takiego orzeczenia SN, korzystnego dla mężczyzn, którym zabrakło stażu pracy w szczególnych warunkach, może być jeszcze większe obciążenie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. 
Chociaż SN zawęził swoje rozstrzygnięcie do siedmiu lat obowiązywania art. 108 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (od 29 listopada 1967 r. do 31 grudnia 1974 r.), wydaje się, że jest ono korzystne także dla późniejszych roczników. Po nowelizacji, od 1 stycznia 1975 r., art. 108 został bowiem przeniesiony w podobnym brzmieniu do art. 120-121 ustawy. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 17 października 2013 r. 
 
aaa 
7.5. Renta bez podatku dochodowego 
Magdalena Majkowska 
 Interpretacja 
 
Źródło: Gazeta Prawna 45 tydzień 2013 
 
Miesięczne świadczenie wypłacane przez ubezpieczyciela zwolnione jest z podatku dochodowego. 
Podatnik w 2006 roku miał wypadek w pracy, na skutek którego został inwalidą. Po kilkuletnim procesie sądowym przyznano mu odszkodowanie m.in. w formie miesięcznej renty wypłacanej przez towarzystwo ubezpieczeniowe. Zapytał dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi, czy takie świadczenie podlega opodatkowaniu, a jeśli tak, to czy PIT powinno potrącać towarzystwo ubezpieczeniowe. 
Zdaniem podatnika otrzymywana renta powinna być zwolniona z opodatkowania na podstawie artykułu 21 ustęp 1 punkt 3c ustawy o PIT (tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2012 roku, pozycja 361 z późniejszymi zmianami). Dyrektor izby skarbowej się z tym nie zgodził i podał inną podstawę prawną zwolnienia. 
Wyjaśnił, że zgodnie ze wskazanym przez podatnika przepisem z podatku zwolnione są odszkodowania w postaci renty. Dotyczy to świadczeń otrzymanych - na podstawie prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia - przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. 
Natomiast w artykule 21 ustęp 1 punkt 4 ustawy o PIT stanowi, że wolne od podatku są kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych (z wyjątkami dotyczącymi między innymi odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą). W ocenie dyrektora izby podatnikowi przysługuje zwolnienie z PIT właśnie na podstawie tego przepisu. 
Organ podatkowy dodatkowo przytoczył art. 15 ustawy o działalności ubezpieczeniowej (tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2013 roku, pozycja 950). Zgodnie z nim zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie lub świadczenie na podstawie uznania roszczenia uprawnionego z umowy ubezpieczenia w wyniku ustaleń dokonanych w postępowaniu, zawartej z nim ugody lub prawomocnego orzeczenia sądu. 
Interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 17 października 2013 roku, sygnatura IPTPB2/415-487/13-6/AK 
 
 aaa 
7.6. Renta rodzinna nie odbiera uprawnień 
Rzeczpospolita, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-13 
 
Umowa o pracę zawarta od 1 sierpnia 2012 r. rozwiąże się z końcem listopada br. Od 20 sierpnia br. jestem na chorobowym. Czy będzie mi przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia, jeśli pobieram rentę rodzinną po zmarłym mężu? - pyta czytelniczka Rzeczpospolitej. 
Tak - odpowiada dziennik "Rz". Renta rodzinna pobierana przez czytelnika nie ma wpływu na prawo do zasiłku chorobowego przysługującego za okres po rozwiązaniu umowy o pracę. 
W myśl art. 13 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm., ustawa zasiłkowa) zasiłek chorobowy z tytułu choroby powstałej zarówno w czasie trwania zatrudnienia, jak i tej powstałej po rozwiązaniu angażu nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego osobie, która: 
- ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy (zasady tej nie stosuje się do osób niezdolnych do pracy i uprawnionych do renty wypłacanej na podstawie prawa cywilnego, np. do renty wyrównawczej, renty socjalnej), 
- kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby, 
- nie nabyła prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania ubezpieczenia z powodu nieprzepracowania wymaganego okresu (w przypadku pracowników 30 dni), 
- jest uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, 
- podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. 
W myśl art. 13 ust. 1 pkt. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego osobie, która m.in. ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. 
A zatem ustawa zasiłkowa nie przewiduje utraty prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, gdy były pracownik jest uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym członku rodziny. 
Ponieważ czytelniczka stała się niezdolna do pracy z powodu choroby jeszcze w czasie trwania stosunku pracy, to po rozwiązaniu umowy nadal będzie jej przysługiwał zasiłek chorobowy. Nie dłużej jednak niż do wyczerpania 182-dniowego okresu zasiłkowego pod warunkiem, że w niezdolności do pracy po ustaniu zatrudnienia nie wystąpi przerwa. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 4 listopada 2013 r. 
 
aaa 
7.7. Kiedy można się ubiegać o przeliczenie nowej emerytury 
Marek Opolski, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-15 
 
W marcu 2012 roku, tuż po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego 60 lat, złożyłam wniosek o emeryturę oraz o ustalenie kapitału początkowego. Do ustalenia podstawy wymiaru tego kapitału wskazałam wynagrodzenia z lat 1988-1997. W ostatnim roku pozostawałam jednak w ubezpieczeniu wyłącznie w okresie od stycznia do czerwca, uzyskując łączne zarobki w kwocie 5500 zł. W związku z tym ZUS ustalił mi dość niski wskaźnik wynagrodzenia do przeciętnej płacy za ten rok. Miało to oczywiście wpływ na niższą wysokość kapitału początkowego. Czy w związku ze zmianami od 1 października mogę zgłosić wniosek o przeliczenie kapitału oraz o ponowne ustalenie wysokości mojej emerytury? - pyta czytelniczka Dziennika Gazety Prawnej. 
Tak - odpowiada ekspert współpracujący z "DGP". Emerytura z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego przewidziana dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. obliczana jest na nowych kapitałowych zasadach. Ustala sieją poprzez podzielenie podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwania życia dla wieku, w którym wnioskodawca na nie przechodzi. Podstawą obliczenia emerytury jest suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata świadczenia. 
Jednym ze składników nowej emerytury jest kapitał początkowy odzwierciedlający przebieg kariery zawodowej osoby ubezpieczonej przed 1999 rokiem. W celu jego ustalenia ZUS oblicza emeryturę, która przysługiwałaby na koniec 1998 roku (hipotetyczną), a następnie mnoży uzyskaną kwotę przez 209 miesięcy. Tak ustalony kapitał jest następnie waloryzowany. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 7 listopada 2013 r. 

 Aaa 
7.8. Nie każdy i nie zawsze może przeliczyć emeryturę 
Renata Żaczek, oprac.: GR 
 
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-18 
 
Urodziłem się w 1947 r. Przepracowałem ponad 40 lat, w tym ponad 15 w szczególnych warunkach. W 2006 r. zostałem zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Później byłem zarejestrowany w urzędzie pracy i przez pół roku pobierałem zasiłek dla bezrobotnych, a następnie do osiągnięcia 60 lat otrzymywałem świadczenie przedemerytalne z ZUS. Po ukończeniu 60 lat uzyskałem wcześniejszą emeryturę, ale pobierając ją, nie pracowałem ani jednego dnia. Czy w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2013 r. (sygn. akt SK16/12) moja emerytura będzie liczona na podstawie kwoty bazowej obowiązującej w dniu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego? - pyta czytelnik Dziennika Gazety Prawnej. 
Wyrok TK nie ma zastosowania do sprawy przedstawionej przez czytelnika, gdyż dotyczy osób, które uzyskały prawo do emerytury bez względu na wiek na podstawie uchylonego od 1999 r. rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy, a następnie wystąpiły - po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego - o emeryturę z tego tytułu. 
Czytelnik miał ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego na nowych zasadach (obowiązują od 1 sierpnia 2004 r.), a więc od kwoty ryczałtowej. Przy przejściu na wcześniejszą emeryturę w wieku 60 lat podstawa jej wymiaru była ustalana od kwoty bazowej obowiązującej w dniu uzyskania prawa do świadczenia. Ponieważ po uzyskaniu wcześniejszej emerytury pan nie przepracował ani jednego dnia - emerytura z tytułu ukończenia 65 roku życia obliczana jest na ogólnych zasadach, czyli z uwzględnieniem tej samej kwoty bazowej, która była przyjęta do obliczenia wysokości wcześniejszej. W tym przypadku jej zamiana na powszechną pozostaje bez wpływu na wysokość świadczenia. Nie zmieniły się bowiem ani podstawa wymiaru świadczenia, ani wymiar okresów. Gdyby czytelnik pracował, miałby prawo do obliczenia emerytury z zastosowaniem kwoty bazowej obowiązującej w dniu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. 
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 8 listopada 2013 r. 
 
 aaa 
7.9. Renta po trzydziestce tylko dla osób z 5-letnim stażem 
Zygmunt Łobejko, oprac.: GR 
 
Źródło: Rzeczpospolita/www.baza-wiedzy.pl 
Data opublikowania: 2013-11-15 
 
Mam 48 lat. We wrześniu 2013 r. wystąpiłam z wnioskiem o przyznanie renty z racji niezdolności do pracy. Mam 19 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Od czerwca 2001 r. do złożenia wniosku nie pracowałam, pozostając na utrzymaniu męża. Lekarz orzecznik stwierdził częściową niezdolność do pracy, a datę jej powstania ustalił na sierpień 2012 r. Nie mam 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim 10-leciu przed złożeniem wniosku. Czy ZUS przyzna mi rentę? - pyta czytelniczka Rzeczpospolitej. 
Nie - odpowiada dzienniki "Rz". W tym przypadku niezdolność do pracy powinna powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu składkowego lub nieskładkowego. Ponadto kobieta powinna mieć co najmniej 5 lat stażu w ostatnim 10-leciu. 
Warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy określa ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej ustawa emerytalna). Przysługuje ona ubezpieczonemu, który spełnia łącznie takie warunki: 
- został uznany za niezdolnego do pracy, 
- ma wymagany - stosowny do wieku, w którym powstała niezdolność do pracy - okres składkowy i nieskładkowy, 
- niezdolność do pracy powstała w okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. 
Gdy nie można ustalić daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym ona powstała, za czas jej pojawienia się przyjmuje się datę końcową tego okresu. Jeżeli nie da rady ustalić ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o to świadczenie. 
Osoba, która stała się niezdolna do pracy po ukończeniu 30. roku życia, ma prawo do renty, jeżeli w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku lub niezdolnością miała przynajmniej 5-letni staż ubezpieczeniowy. Zasady tej nie stosuje się do tego, kto udowodnił okres składkowy w wymiarze co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat u mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. 
Badając, czy wnioskodawca ma wymagany staż ubezpieczeniowy, ZUS analizuje 10-lecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku lub powstania niezdolności do pracy - zależnie od tego, który okres będzie korzystniejszy. Do tego 10-lecia nie wlicza się okresów pobierania renty z racji niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub rodzinnej. Natomiast u osób, u których niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 30. roku życia, uwzględnia się okresy składkowe i nieskładkowe udowodnione na przestrzeni całego życia, bez ograniczeń do ostatniego 10-lecia. 
Niezdolność do pracy lekarz ZUS może orzec na nie dłużej niż 5 lat. Gdy według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu, może ją ustalić na dłużej. Jeżeli osobie uprawnionej do takiej renty przez co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, określonego w art. 24 ust. 1a i 1b ustawy emerytalnej, niezdolność orzeka się do dnia osiągnięcia tego wieku. 
Wymóg powstania niezdolności do pracy w określonym ustawą emerytalną czasie nie obowiązuje osoby, która spełnia łącznie następujące warunki: 
- została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, i ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy oraz 
- legitymuje się co najmniej 20-letnim (kobieta) i 25-letnim (mężczyzna) - okresem składkowym i nieskładkowym. 
Jeżeli częściowa lub całkowita niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku w drodze do pracy lub z pracy zaistniałego po 31 grudnia 2002 r., rentę można przyznać nawet wtedy, gdy nie udowodniono wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Całkowicie niezdolni do pracy, posiadający okres składkowy i nieskładkowy wynoszący ogółem 20 lat (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna), w tym co najmniej 5 lat w ostatnim 10-leciu, mają prawo do renty bez względu na to, kiedy stali się niezdolni do pracy. 
Więcej w Rzeczpospolitej z 7 listopada 2013 r. 
 
aaa 
 8. WSPOMINAMY LUDZI I WYDARZENIA 
 
aaa 
8.1. Z żałobnej karty 
Odszedł na wieczną wartę 
Władysław Gołąb 
 
Źródło: "Pochodnia" grudzień 2003 
 
Był człowiekiem bezpośrednim, towarzyskim i gościnnym 
W 1959 roku, w ramach delegacji służbowej Związku Spółdzielni Niewidomych, pojechałem do Spółdzielni Inwalidów Niewidomych im. mjr. Edwina Wagnera w Słupsku. Przyjął mnie prezes Alfons Cyrzon, główny twórca tej spółdzielni. Było to moje pierwsze z nim spotkanie na terenie zakładu, którego był "panem i władcą". Tam wszystko działo się za jego wiedzą i zezwoleniem. Ten potężny fizycznie człowiek (wzrostu około 190 cm) poruszał się sprawnie - wszędzie był, o wszystkim wiedział. Ujął mnie swoim bezpośrednim sposobem bycia. Odniosłem wrażenie, że jest dla ludzi bardziej ojcem, niż groźnym szefem. Polecenia jego, nawet w takich prostych sprawach jak przygotowanie dla mnie śniadania, odbywały się bezszmerowo - po prostu na stole zjawiły się w pewnym momencie kanapki, kawa i coś jeszcze na gorąco. 
Takim bezpośrednim człowiekiem, towarzyskim i gościnnym, prezes Cyrzon był do końca życia. Nawet wtedy, gdy już bardzo cierpiał, zawsze pamiętał o przekazaniu serdecznych pozdrowień dla mojej żony, a także dla pracowników biura Zarządu Głównego Związku Ociemniałych Żołnierzy. 
 Dzieciństwo i młode lata 
 Alfons Cyrzon urodził się 21 marca 1924 r. we wsi Sławki (gmina Goręczyno, pow. kartuski) na Pomorzu Gdańskim. Jego rodzice, Józef i Anna z domu Bystro, byli rolnikami. Mieli siedmioro dzieci - pięciu synów i dwie córki. Alfons był drugim z rzędu. Rodzice dbali o ich wychowanie i wykształcenie. Gdy nadeszła wojna, dla Alfonsa jedynym marzeniem było chwycenie za broń i podjęcie walki z okupantem. Marzenie to udało mu się zrealizować już 1 września 1941 r. Miał ukończone 17 lat i 5 miesięcy, ale wzrost i masywna budowa przemawiały za nim. Wraz z kolegą przeniósł się na teren Podlasia, aby podjąć działalność dywersyjną w Batalionach Chłopskich, współdziałających na tym terenie z Armią Krajową (od 1943 r.). Posługiwał się pseudonimem „Zbieg”. Według relacji kolegów, podczas akcji bojowych odznaczał się dużą odwagą i sprawnością. 10 lipca 1944 r., w potyczce z Niemcami, uległ poważnej kontuzji. Został zraniony w głowę i utracił wzrok. 
Jak przeżył to tragiczne zdarzenie dwudziestoletni Cyrzon, można się jedynie domyślać. Runął nagle cały jego dotychczasowy świat. W 1945 r. został skierowany na rehabilitację do ośrodka szkolenia ociemniałych żołnierzy w Surhowie na Lubelszczyźnie. Tu pod kierunkiem Henryka Ruszczyca zdobył zawód i nauczył się żyć po niewidomemu. Miał duże zdolności krasomówcze, które w późniejszych latach ułatwiały mu start społeczny. 
W 1947 r., już jako inwalida wojenny z udokumentowanymi uprawnieniami, uzyskał w zarząd kiosk „Ruchu” w Słupsku. Wtedy też poznał młodziutką Stefanię Rossorz. 27 listopada 1948 r. zawarli związek małżeński. Było to bardzo udane małżeństwo. Nie mieli własnych dzieci (wzięli chłopca na wychowanie). 
W młodym Cyrzoniu, jak wspomniałem, mieszkał duch gorącego społecznika. Już w 1952 r. (do grudnia 1956 r.) podjął pracę sekretarza w Polskim Związku Niewidomych w Słupsku. Równocześnie czynił starania o powołanie na tym terenie spółdzielni niewidomych. Po jej zarejestrowaniu (od 1957 r.) został prezesem zarządu spółdzielni. Jego ogromną zasługą było wywalczenie zgody u władz o nadanie jej imienia mjr. Edwina Wagnera - pierwszego prezesa Zarządu Głównego ZOŻ, ociemniałego z wojny polsko-bolszewickiej, sanacyjnego posła, zamordowanego w obozie w Oświęcimiu. 
W 1964 roku, po przeniesieniu się do Warszawy, objął funkcję prezesa Spółdzielni Ociemniałych Żołnierzy. Na tym stanowisku pozostawał do 1967 r. (wtedy otworzył własny warsztat). Ponownie powrócił do spółdzielni w 1977 roku, na prośbę jej działaczy. Na stanowisku jej prezesa pozostawał aż do przejścia w 1989 roku na emeryturę. 
 
Działalność społeczna 
 
Obok nurtu zawodowego, w życiu Alfonsa Cyrzona wyjątkowe miejsce zajmowała działalność społeczna. W 1950 r. wybrano go do Rady Naczelnej Związku Inwalidów Wojennych. W tym samym roku został też radnym rady wojewódzkiej w Koszalinie. Przez siedem lat, aż do wyjazdu ze Słupska, pełnił funkcję prezesa Zarządu Okręgu Związku Inwalidów Wojennych w Koszalinie. Od 1961 r. do 1964 r. był prezesem Zarządu Głównego Związku Ociemniałych Żołnierzy w Warszawie. Nawiązał w tym czasie dobre stosunki z ówczesnym prezesem Zarządu Głównego Polskiego Związku Niewidomych, Mieczysławem Michalakiem. Od 1973 r. aż do śmierci pełnił funkcję prezesa Zarządu Oddziału ZOŻ w Warszawie. Od marca 1997 r. pełnił dodatkowo funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego ZOŻ RP. Na tym ostatnim stanowisku blisko współpracował ze mną. Był lojalnym i bardzo ofiarnym działaczem. Mogłem zawsze liczyć na jego życzliwe wsparcie, nawet w najtrudniejszych sprawach. 
Za swe zasługi prezes Alfons Cyrzon był wielokrotnie odznaczany: krzyżami Kawalerskim, Oficerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari, złotymi odznakami: ZOŻ, ZIW i PZN. W jego aktach znalazłem 27 orderów, odznaczeń i wyróżnień. 
Mjr Alfons Cyrzon zmarł 13 października 2003 r. Ostatnio bardzo cierpiał. Prosił Boga, aby go już zabrał z tego świata. Do końca jednak żywo interesował się tym wszystkim, co dzieje się w Związku. Do końca też utrzymywał serdeczne stosunki z rodziną. Z rodzeństwa pozostała tylko jedna siostra i brat. Jego żona, pani Stefania (tak ją nazywał mąż i przyjaciele), w ostatnich latach ciężkiej choroby męża otoczyła go samarytańską opieką. - Myślałam, że będziemy mogli jeszcze za półtora miesiąca obchodzić 55-lecie małżeństwa, ale Bóg zrządził inaczej - mówiła do mnie zbolałym głosem. 
Pogrzeb odbył się 22 października. Mszę świętą odprawił miejscowy ksiądz parafii św. Teresy od Dzieciątka Jezus na Tamce. Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach z pełnymi honorami wojskowymi. Nad grobem pożegnałem go słowami: „Przez całe swoje życie starałeś się służyć innym. Byłeś wrażliwy na troski i cierpienia ludzi - niech Dobry Bóg nagrodzi Cię sowicie za to wszystko, co uczyniłeś dla innych.” 
 
aaa 
8.2. Nasza młodzież 
 
Źródło: "Pochodnia" Grudzień 1953 
W marcu 1953 roku przy oddziale krakowskim Polskiego Związku Niewidomych powstało koło Związku Młodzieży Polskiej, liczące osiem osób. Koło na początku swojej pracy napotkało duże trudności, które jednak zostały pokonane. 
W październiku ubiegłego roku wybrany został nowy zarząd, którego przewodniczącą jest Anna Włodek. Wypowiedziała ona ostrą walkę wszelkim niedociągnięciom i brakom oraz starała się poszerzyć koło i wzmocnić je. 
Obecnie koło liczy trzydzieścioro troje członków, przodującym w pracy zawodowej, jak i społecznej. Zebrania odbywają się regularnie, a frekwencja jest bardzo dobra. Młodzież nasza bierze udział w pracy kulturalno- oświatowej. Systematyczne szkolenia ideologiczne pomagają młodzieży pogłębiać swoją wiedzę. 
W połowie września bieżącego roku zorganizowany został chór żeński, który ostatnio wystąpił na międzyspółdzielczej akademii, urządzonej z okazji trzydziestej szóstej rocznicy Wielkiej Rewolucji Październikowej. Występ cieszył się dużym uznaniem. 
Nieźle też pracuje zespół muzyczny, złożony z ośmiu osób. Zespół ten nie występuje w całości, lecz członkowie dzielą się na mniejsze grupy, biorąc udział we wszystkich akcjach. 
Jeden tylko zetempowiec - Henryk Przełożyński dał w tym roku sześćdziesiąt występów w Krakowie, Nowej Hucie, Zakopanem, Bukowinie Tatrzańskiej i w wielu gromadach powiatu krakowskiego. 
W tych dniach zacznie pracę zespół recytatorski. Zespół szachowy ambitnie przygotowuje się do rozgrywek, mających odbyć się w Łodzi. Niezależnie od tego, w pierwszej połowie listopada odbył się mecz szachowy między zespołem oddziału krakowskiego a zespołem AZS. 
Oto są plany wytężonej pracy młodzieży , zorganizowanej w kole ZMP przy oddziale krakowskim. 
 
 aaa 
 9. WPROST ALBO NA OPAK 
 
aaa 
9.1. PP - czyli pożyteczna pomyłka 
Z. N. 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Była zima, stałem na przystanku i czekałem na autobus linii 69. Coś podjechało, więc zapytałem, jaki to numer. Sympatyczny męski głos odpowiedział, że 69. Wsiadłem ciesząc się, że za kilkanaście minut będę w domu. Tymczasem autobus jedzie jakoś dziwnie. Nie te zakręty i nie te przystanki. Zaniepokojony pytam, jaki to jest autobus. Na to ten sam głos odpowiedział: "Bardzo pana przepraszam, że niechcący wprowadziłem pana w błąd. To jest 68. Nawiasem mówiąc, sam siebie wprowadziłem w błąd, bo też czekałem na 69. Proszę się nie martwić, dojedziemy do ronda i tam pana przeprowadzę na przystanek 85, bo zdaje się, że mieszkamy na tym samym osiedlu". 
Tak się stało. I na nowym przystanku nawiązaliśmy sympatyczny kontakt. Rozmówca opowiedział, że jest naukowcem chemikiem i niedawno wrócił z Kanady, gdzie przebywał dwa lata na stypendium. Opowiadał o swoich podróżach po Kanadzie i Stanach Zjednoczonych i o licznych przygodach, jakie spotykały go i przyjaciół, z którymi podróżował. 
Moja niefortunna przygoda była więc ubarwiona interesującą wirtualną podróżą. 
 
aaa 
9.2. DROGI I BEZDROŻA NIEWIDOMYCH 
Wyjaśnienia i przemyślenia - artykuł pilotażowy 
Jerzy Ogonowski 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
 	Na początek może wyjaśnię, dlaczego pilotażowy. Otóż nieraz zastanawiałem się nad tym, co się zdarzy, jeśli pewnego dnia mój wyrażony gdzieś tam pogląd uznam za błędny. Mam taką niedobrą cechę, że wszystkie swoje przekonania i przeświadczenia wyprowadzam z przemyśleń na podstawie pozyskanej wiedzy, a nie w oparciu o jakieś uznane powszechnie pewniki. No i sposób podejścia decydentów do spraw osób niepełnosprawnych pozwolił mi ten problem rozwiązać. Bo oto w ciągu jednego roku natrafiłem we Wrocławiu na dwa niezwykle pożyteczne przedsięwzięcia, które miały w nazwie określenie "pilotażowy". Kiedy zainteresowałem się, co by to miało znaczyć, poinformowano mnie u źródeł, że dany program obowiązuje do tego i tego miesiąca, a potem się okaże co dalej. Chodziło o funkcjonowanie asystentów dla osób niepełnosprawnych (w tym - rzecz jasna - niewidomych). Zapotrzebowanie było na takich asystentów, podobnie jak w Warszawie, gdzie trwa to już wiele lat - na tyle duże, że nierzadko trzeba było czekać w kolejce na dostęp do takiej usługi, więc wydawało się, że kontynuacja będzie. 
Tymczasem po upływie terminu pilotażu czy pilotażowości, nastąpiła przerwa, bo "Bank Przewodników" zakończył pilotaż, a po pewnym czasie "Pogodna Jesień" podjęła program pilotażowy o tym samym charakterze. W obydwu wypadkach asystenci byli zaangażowani, bardzo mili i oby takich więcej. Uznałem, że to jest idealny sposób na mój kłopot. Jeśli artykuł zatytułuję jako pilotażowy, to mogę twierdzić potem, że mój pogląd obowiązywał tylko wtedy, gdy go prezentowałem, a teraz już jest inaczej. Jak widać, na wszystko są sposoby. I wcale nie trzeba wyjaśniać, dlaczego teraz nie ta jednostka, lecz inna będzie się tym czy owym zajmować, a jeśli już nie będzie, to przecież pojęcie "pilotażowy" określało charakter przedsięwzięcia. Warto zaznaczyć, że przed pilotażem podobny program realizował skutecznie Wrocławski Sejmik Osób Niepełnosprawnych, ale działalność ta ustała po pewnym czasie, nawet bez dodatkowego określenia "pilotażowy". Ale jeśli takie określenie życie ułatwia, no to może lepiej z tego skorzystać. 
	Warto też może wyjaśnić Panu czy Pani Bączek, co to jest i skąd się wzięła niewidoma inteligencja. Otóż pojęcie przy tworzeniu stowarzyszenia Klub Inteligencji Niewidomej zostało oparte o opinię językoznawców. W pierwszej wersji była mowa o inteligencji niewidomych, co sugerowało jednak - zdaniem językoznawców - że chodzić tu może o pewne pojęcie kwalifikujące (w domyśle pytanie - jaka jest ta inteligencja niewidomych). Podobnie w socjalizmie istniało pojęcie "inteligencji pracującej", a nie "pracujących". Eksperci zaproponowali zatem, aby posłużyć się wzorem nazwy Klub Inteligencji Katolickiej, gdzie nie mówi się o inteligencji katolików w sensie kwalifikującym, lecz jest to klub zrzeszający inteligencję odróżniającą się tym, że są to osoby wyznania religii katolickiej. Analogicznie - niewidoma inteligencja, to grupa inteligencji, gdzie osoby odróżniają się tu od pozostałej inteligencji tym, że są pozbawione wzroku. Nawiasem mówiąc, pierwowzór statutu Klubu Inteligencji Niewidomej czerpał z dokumentów właśnie klubów inteligencji katolickiej. Tak czy owak, i sama nazwa, i sama inteligencja niewidoma budzi jakieś kontrowersje. Gdyby jednak od nazwy odejść, nie można by określić, o co w końcu w stowarzyszeniu chodziło. KIN powstał w pierwszych dniach po wejściu w życie nowego prawa o stowarzyszeniach w latach 90-ych ubiegłego wieku jako jedno z pierwszych stowarzyszeń działających w oparciu o to prawo. W przełomowym ustrojowo okresie było to bardzo istotne, gdyż podstawą zaistnienia każdego stowarzyszenia przed wejściem w życie nowego prawa była akceptacja stosownych władz oraz masowość i robotniczo-chłopski charakter. Kluby inteligencji katolickiej stanowiły tu jakiś wyjątek i - jak wiadomo - odegrały istotną rolę w ustrojowej transformacji. Zapewne założyciele i twórcy Klubu Inteligencji Niewidomej chcieli odegrać podobną rolę, tylko na mniejszą skalę, chcieli być generatorem opinii i jakąś formą drogowskazu intelektualnego rozwoju w nowych warunkach ustrojowych. Ale, jak coraz bardziej uwidacznia się to jeszcze dzisiaj, taka możliwość nie istniała ze względu na socjalistyczne przyzwyczajenia w ich najbardziej prymitywnej postaci. 
Nie przypominam sobie, abym gdziekolwiek atakował stowarzyszenie De Facto za to, że zajmuje się audiodeskrypcją. Akurat dzięki temu stowarzyszeniu mogę sobie, na wzór mego taty, robić siedząc w fotelu przegląd ulubionych gazet. Jedyne, co może mnie niepokoić jest możliwość nagłego zaprzestania dostarczania tych czasopism, bo o tym, co i kiedy, dla kogo i jak, decydują gdzieś tam, jak na zamku u Kafki. Klubowi Inteligencji chodziło bowiem o to, żeby nie wydawać pieniędzy niepotrzebnie na tłumne spędy, na których każdy gra i śpiewa jak umie i co umie, ale wspierać autentyczną sztukę. I nie poprzez rozdawanie pieniędzy, ale zapewnienie przewodnika czy lektora, jeżeli taka potrzeba zaistnieje, aby twórca niewidomy nie był mniej sprawny na festiwalu, aby uczestniczył na równi z pozostałymi. Chodziło o to, aby nie finansować dobroczyńców w postaci zachodzących gwiazd piosenki, które dla ratowania swej pozycji i pozostawania jeszcze przez jakiś czas na firmamencie, zajęły się niepełnosprawnymi, choćby grającymi w telewizji na rozstrojonych skrzypcach. 
I tak powstaje pytanie, gdzie tkwi racja i po czyjej stronie. Bo gdyby nawet racja była oczywista, to przecież zawsze w demokracji wygrywa większość, choćby najbardziej demagogiczna i populistyczna, o czym pisał już Sokrates. Nie wiadomo tylko, czy Sokrates jako niebolszewik, wiedział co mówi. 
	I chciał nie chciał, znów dochodzimy do zasadniczego pytania: czy małe organizacje mogą zastąpić duże i odwrotnie. Otóż pytanie jest źle postawione. Każdy rodzaj stowarzyszeń ma swoje zadania, swoją wartość i swoją rolę do wypełnienia. Kiedy rolę tę albo wypełni, albo wypełnić mu się jej nie udaje, musi odejść, przekształcić się itp. Często sposób odchodzenia okazuje się nieprzewidywalny. Wygląda na to, że PZN odchodzi w niebyt na naszych oczach. Źle, że odchodzi nie tylko wraz z przestarzałymi ideami, ale także z tymi, które są wiecznie żywe i domagają się realizacji w cywilizacji zachodnioeuropejskiej, tzn. godności niepełnosprawnego jako osoby ludzkiej, podmiotowości tejże osoby, na co często wskazywał Jan Paweł II. 
Widać z powyższego, że dotychczasowe próby przekształcenia ogólnopolskiej organizacji niewidomych spełzły na niczym. Powstaje oto pytanie, co z tym fantem dalej robić? Rozdmuchiwanie licznych szkoleń makijażu i reportażu do niczego nie prowadzi. Gorzej, bo tym samym zaczynają zajmować się też małe organizacje, konkurując między sobą. Jednak przy porównywaniu konkurentów nie bardzo wiadomo, dlaczego wygrywa akurat ta, a nie inna. W kuluarach mówi się, że wszystko zależy od sprytu i dojścia. Ale moglibyśmy spróbować ocenić to bardziej pozytywnie. Może po prostu chodzi o dwie ważne sprawy: po pierwsze - przywrócenie podmiotowości osobom niepełnosprawnym według starego, nierozumianego już dzś hasła "nic o nas bez nas" i po drugie - o powierzanie spraw rehabilitacji, integracji osób niepełnosprawnych fachowcom. Jest to ważne choćby w imię zasady, że czasy bolszewików już minęły i dotyczy to nie tylko sfery produkcji, ale także, a może nawet jeszcze bardziej, sfery polityki społecznej w szerokim tego słowa znaczeniu. 
	Jeszcze na początku ustrojowej transformacji zdarzyło mi się w ramach pełnionych funkcji w PZN i innych, trafić na wielkie spotkanie organizacji pozarządowych w Konstancinie z przedstawicielami władz państwowych. Powstał w wyniku tego spotkania bardzo, jak mi się wówczas wydawało, interesujący memoriał zawierający różne postulaty, oceny i wnioski do tychże władz. Kiedy wróciłem na macierzysty grunt wrocławski, z zadowoleniem opowiadałem, jak skuteczne było to spotkanie. Kiedy jednak zacząłem przedstawiać poruszone punkty, postulaty, dezyderaty itp., wtedy usłyszałem od uczestników podobnych spotkań w latach ubiegłych: "Wiemy, wiemy, my to już kilka lat temu opracowywaliśmy". A znana do dziś Pani Danuta Wrona zajmująca się skutecznie diabetykami we Wrocławiu skonkludowała: "Mówiłam, że to wszystko jest tylko biciem piany, które niczemu nie służy". Jeżeli przy tym wiadomo, że działalność Pani Wrony jest konkretna i nakierowana na ludzi z konkretnymi potrzebami, no to mamy postawiony dość ostro problem, z którym nie do końca wiadomo, co zrobić. Może rzeczywiście chodzi o bicie piany. Ludzie się spotkają, pogadają, podszkolą i wrócą do domu z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku społecznego. A na przyszły rok, na następne szkolenie, przybędzie nowa grupa i znów wszystko się zacznie od początku. Chyba że następcy skorzystają z komputera i będą mieli znacznie mniej roboty z formułowaniem i wypisywaniem tychże samych postulatów, dezyderatów i wniosków. Również i teraz, kiedy przeczytałem o rezolucji uczestników festiwalu w Płocku w sprawie audiodeskrypcji, przez chwilę miałem poczucie, że z tego może coś dobrego i skutecznego wyniknąć. Potem przypomniałem sobie ów Konstancin i pomyślałem: "Spokojnie chłopie, poczekamy, zobaczymy". A może jednak lepiej nie czekać, tylko coś robić. Ale co, ale kto i kiedy!? 
 
aaa 
9.3. Mruczę i prycham 
Paradoksy w zatrudnieniu niepełnosprawnych pracowników 
 
Źródło: Publikacja własna "WiM" 
 
Wpadłem w osłupienie, zbaraniałem, zgłupiałem ze szczętem i pojąć nie mogę, jak jest możliwe to, co możliwe nie jest. Poczytajcie tylko, a i Wy zbaraniejecie, albo nie uwierzycie w to, co przeczytacie. 
W artykule Beaty Rędziak pt. "Sejmowa Komisja Finansów Publicznych za zmianami w dofinansowaniach wynagrodzeń" opublikowanym na portalu: www.niepelnosprawni.pl, a przedrukowanym w niniejszej "WiM" pod pozycją 6.12., znajduje się informacja, że: 
"Polska przeznacza najwyższe na tle europejskim dotacje na zatrudnienie osób z niepełnosprawnością i znajduje się dopiero na 22 miejscu, jeśli chodzi o wskaźnik ich zatrudniania". 
Kochani moi! Czy możecie w to uwierzyć? Ja uwierzyć nie mogę. Bo i jak tu uwierzyć w coś takiego...? 
Olbrzymie dofinansowania kosztów płac pracowników niepełnosprawnych, 
olbrzymie dotacje na dostosowanie stanowisk pracy do ich potrzeb, 
zwolnienia i ulgi w podatkach, 
kary za niezatrudnianie 6 procent osób niepełnosprawnych, 
no i przede wszystkim setki, a może tysiące szkoleń w poszukiwaniu pracy, prezentowania swoich mocnych stron, pisania CV, wizażu i blamażu i wszystko na nic... 
Ciekawe, jak ten system został skonstruowany, że umożliwia wydawanie wielkich, największych pieniędzy i uzyskiwanie małych, najmniejszych rezultatów. To nie byle kto potrafi coś takiego wymyślić. Ja bym nie potrafił. 
Mało tego, że pieniądze idą olbrzymie, to jeszcze pracodawcom nie opłaci się zatrudniać niepełnosprawnych pracowników i zatrudniają ich z czystego altruizmu, a działają na zasadach charytatywnych. Ależ to paradoks jedzie na paradoksie i paradoksem pogania! 
Paradoksem są również niewidomi i ich stowarzyszenia z tym głównym na czele, które to godzą się z twierdzeniami, iż wydajność pracy niewidomych, i to nawet tych, którzy widzą, wynosi jeno 30 procent normalnej wydajności. Dla onych stowarzyszeń, z tym głównym na czele, liczą się bowiem pracodawcy, a nie niewidomi i słabowidzący pracownicy. I to jakoś zrozumieć można, ale że niewidomi godzą się na takie paradoksalne twierdzenia dotyczące ich wydajności pracy... Pojąć nie mogę! 
Ciekawe, co należałoby jeszcze w Polsce zrobić, ile forsy sypać, żeby wskaźnik zatrudnienia osiągnął wartość przeciętną w Unii Europejskiej, nie mówiąc już o tych najwyższych wartościach? Może trzeba by: 
-pełne koszty zatrudnienia niewidomych i słabowidzących pracowników mnożyć przez sześć i w takiej wysokości forsę przekazywać naszym dobrodziejom, czyli pracodawcom osób niepełnosprawnych, 
- zwalniać ich ze wszystkich podatków i wypłacać dodatki w takiej wysokości, jaką powinni płacić podatki tak, jak to kiedyś było w spółdzielczości niewidomych, 
- surowce, energię i wszystko, czego potrzebują dostarczać im za 30 procent wartości tych towarów i usług, 
- no i dodatkowo odpalać coś za powietrze zużywane przez niewidomych i słabowidzących w zakładzie pracy. 
A może to ja jestem tak tępy, że sprawy oczywiste jawią się mi jako paradoksy? Może wszystko jest w najlepszym porządku, a tylko głupia Europa nie rozumie, że ekonomia może nie mieć nic wspólnego z logiką i zdrowym rozsądkiem? Może ta durna Europa wymaga od swoich niepełnosprawnych, żeby pracowali wydajnie, żeby opłacało się ich zatrudnianie? 
Napisałem o mnóstwie szkoleń organizowanych dla osób niepełnosprawnych. W jednym takim szkoleniu przewidziano następujące zajęcia: 
1) zajęcia kulinarne w oparciu o bezwzrokowe metody przygotowywania posiłków oraz napojów, zapoznanie się z tradycyjną kuchnią polską oraz podstawami zdrowego żywienia, 
 2) zajęcia z elementami prawa skupiającymi się na zakładaniu własnej działalności gospodarczej lub spółdzielni socjalnej, 
3) zajęcia komputerowe z wykorzystaniem internetu, 
4) zajęcia rekreacyjne z fotografią dźwiękową jako element poznania świata, 
5) zajęcia gimnastyczne z elementami relaksacyjnymi i tańcem. 
 
 Jak oni połączą te zajęcia kulinarne z elementami prawa? Jak te bezwzrokowe metody gotowania, pieczenia, smażenia itp. wpłyną na własny biznes? A może chodzi tu o otwieranie zakładów gastronomicznych? 
Jako żem stary i mądry potrafię wzbogacić ten program i zaproponować sposoby poprawy tych polskich marnych wskaźników zatrudnienia przynajmniej niewidomych i słabowidzących. 
Myślę, że jednym ze sposobów jest rozszerzenie tematyczne różnego rodzaju szkoleń. Co powiedzielibyście kochani moi na takie kursy? 
Chodzenia tyłem w poszukiwaniu pracy, poszukiwanie zatrudnienia na Pustyni Błędowskiej albo jak szukać pracy, żeby jej nie znaleźć? 
Myślę, że bardzo atrakcyjny byłby kurs nauki tańca na patelni w czasie smażenia befsztyków przy jednoczesnym uczeniu się pisania CV oraz tworzenia biznesplanu działalności gospodarczej polegającej na przerabianiu pieniędzy pefronowych na własne. 
Drugim obiecującym sposobem może być zmiana stosunku do wydajności pracy niewidomych pracowników. Zamiast krytykować ich niską, zaledwie trzydziestoprocentową wydajność pracy, proponuję do sprawy podejść pozytywnie i ten mankament przerobić na narzędzie do poprawy wskaźników zatrudnienia. Skoro ich wydajność pracy wynosi 30 procent przeciętnej wydajności, oznacza to, że zamiast zatrudniać jedną osobę, trzeba zatrudnić trzy osoby i czwartej kawałek - zamiast jednego wykładowcy, jednego instruktora, jednego teoretyka i jednego praktyka trzeba zatrudnić po trzy osoby na etatach i czwartą na 1/3 etatu na każdym z tych stanowisk. Pamiętamy, że rocznie organizowanych jest tysiące szkoleń, przede wszystkim jak poszukiwać pracy. Fakt ten może być istotną przesłanką sukcesu poprawy wskaźnika zatrudnienia niewidomych, a przez to również osób niepełnosprawnych, boć niewidomi są osobami niepełnosprawnymi. 
Do prowadzenia zajęć na tych szkoleniach proponuję zatrudniać wyłącznie osoby niewidome. Oczywiście, jeżeli potrzebna jest jedna osoba, należy zatrudniać trzy osoby i 1/3 czwartej. Tak samo zamiast jednego kierownika szkolenia, kursu czy turnusu trzech i 1/3. Takie liczne grono, w tym ponad trzech kierowników, wymagać będzie jakiegoś koordynatora, czytaj trzech koordynatorów i kawałek czwartego. No i w ten sposób zlikwidujemy bezrobocie, poprawimy wskaźniki zatrudnienia i nie będziemy musieli się wstydzić. 
Jakiś malkontent może powiedzieć, że nie ma tylu niewidomych posiadających odpowiednie kwalifikacje. Bzdura! Po co tu jakieś kwalifikacje? Szkolenia te i tak nie przyczyniają się do wzrostu zatrudnienia, o czym świadczy to 22. miejsce w Europie. Skoro teraz nic nie dają uczestnikom te szkolenia i nic dawać nie będą, gdy będą je prowadzili niewidomi, to gdzie problem? 
Paradoksalny Stary Kocur 
 
aaa 
10. FAKTY, POGLĄDY, OPINIE I POLEMIKI 
Doświadczenia niewidomych z pobytu w sanatoriach
Opracowała Agata Gołda 
 
Źródło: Opracowanie własne "WiM" 
 
Jedna z uczestniczek listy Typhlos chciała dowiedzieć się, jak radzą sobie niewidomi w sanatoriach, gdy muszą jechać bez przewodników. Odpowiedzi na jej pytanie wydały mi się na tyle interesujące, że postanowiłam opracować je dla "Wiedzy i Myśli". Na niektóre z pomysłów radzenia sobie w sanatorium sama bym nie wpadła, bo nigdy tam nie byłam. Myślę więc, że może to się też przydać innym czytelnikom, którzy będą chcieli jechać do sanatorium. Może to choć trochę rozwieje ich ewentualne obawy. 
 
Hanna P.: 
Znajomy chciałby się czegoś dowiedzieć o pobycie osób niewidomych w sanatorium. NFZ nie refunduje pobytu przewodnika. W sanatorium był więc sam, ale stwierdził, że nie było to dobre. Niektórych zabiegów nie zlecono mu dlatego, że według personelu na nie by nie trafił. Czasem NFZ sugeruje zamianę wyjazdu do sanatorium na kurs rehabilitacyjny, ale przecież jeśli ktoś ma np. problemy z kręgosłupem, potrzebuje sanatorium, a nie zajęć z orientacji czy gotowania. Jeśli ktoś z listowiczów był w sanatorium lub starał się o wyjazd, proszę, podzielcie się swoimi doświadczeniami. Ciekawa też jestem, jak wygląda to w innych krajach. Pytałam niewidomych Francuzów, ale nie wiedzieli, bo nigdy nie byli w sanatorium. Stwierdzili, że zapewne też jedzie się bez przewodnika. 
 
Mała: 
W takiej sytuacji niewidomy sam pokrywa koszty pobytu przewodnika. Na turnusach rehabilitacyjnych też może korzystać z zabiegów rehabilitacyjnych. Obecnie podczas pobytu na turnusie może zapisać się np. na naukę orientacji. W pierwszym dniu turnusu wszyscy mają konsultacje indywidualne z lekarzem, który zleca konkretne zabiegi dla konkretnej osoby. Z zabiegów takich korzysta niewidomy oraz jego przewodnik. Nie pamiętam, jak wygląda to liczbowo, ale jest taka możliwość. 
 
Domra: 
Dwa razy korzystałam z sanatorium. Przed wyjazdem uzgodniłam telefonicznie z personelem, czy będę mogła liczyć na pomoc. Mogłam! Na zabiegi chodziłam w towarzystwie pielęgniarki, a karta została tak skonstruowana, że zabiegi miałam na zasadzie przechodzenia z gabinetu do gabinetu. Gorzej było ze stołówką, ale dostałam miejsce tuż przy drzwiach, więc trafiałam i otrzymywałam drugie danie już na talerzu, nie musiałam sobie nakładać ziemniaczków czy mięska. Zupę nalewały mi panie siedzące przy stoliku. Nieco było kłopotu z zagospodarowaniem czasu wolnego, ale jakoś dawaliśmy sobie radę (dwie osoby ociemniałe). Generalnie, trzeba wejść w kontakt z personelem i pouzgadniać sprawy techniczne. Pielęgniarka uprzejmie czytała mi także ogłoszenia sanatoryjne. Warto także upewnić się, jakie numery mają miejscowe korporacje taksówkowe, wszak trzeba do sanatorium dojechać. 
 
Jan K.: 
U mnie było tak samo. Żadnych trudności nie robili, na zabiegi pomagali dotrzeć. Wszystko znajdowało się w jednym budynku, to jest mieszkanie, zabiegi i jadalnia. Być może w przypadku, który opisuje Hania było inaczej. 
 
Fredkaz: 
Byłem dwa razy w sanatorium i za podpowiedzią lekarza znalazłem drugą osobę chętną, z podobnymi schorzeniami do moich. Lekarz wypisuje dwa wnioski, składam je w Funduszu z krótkim pismem, na temat moich problemów ze wzrokiem i prośbą o skierowanie w jednym czasie do jednego ośrodka. Nie było sprzeciwu. 
 
Trybik: 
W 2010 byłem w Iwoniczu Zdroju. Podczas pierwszej wizyty lekarz napisał w dokumentach, że będę miał przydzielonego pielęgniarza, który będzie mnie zaprowadzał na zabiegi. W rzeczywistości okazało się, że był to fajny facet, z którym można było się dogadać. Mieliśmy umówione miejsca, gdzie miałem czekać na niego. W rezultacie miałem świetnych kompanów w pokoju i z nimi chodziłem. Pielęgniarz miał mnie z głowy, choć zawsze był na posterunku. 
 
Jarosław G.: 
Leczenie sanatoryjne jest traktowane tak samo, jak leczenie zamknięte, czyli z całodobową opieką, dlatego nie ma tu refundacji przewodnika. A z tego wynika, że na personelu jednostki sanatoryjnej spoczywa zapewnienie pacjentowi dotarcia na wymagane zabiegi. Czy w szpitalu ktoś spotkał się z rezygnacją ze zrobienia zdjęcia RTG, bo pacjent nie widzi i sam nie dotrze do pracowni? Tak to wygląda teoretycznie, co jak widać, w praktyce może odbiegać od pierwotnych założeń. 
Nie za bardzo można zamienić pobyt w sanatorium na kurs rehabilitacyjny, gdyż takiego pojęcia w aspekcie medycznym nie ma. Mówimy zatem o turnusie rehabilitacyjnym, który w myśl rozporządzenia o turnusach rehabilitacyjnych dość luźno wiąże się z leczeniem medycznym. Sanatorium ma służyć leczeniu. 
Poza tym, to zwyczajna spychologia. Turnusy są finansowane z innych pieniążków niż leczenie sanatoryjne. To ostatnie jest domeną NFZ.